Skanda Purana — Vishnu Khanda, Shloka 62

Devanagari script

विष्णोराद्या पुरी येयं क्षितिं न स्पृशति द्विज । विष्णोः सुदर्शने चक्रे स्थिता पुण्यकरी क्षितौ

Transliteration

viṣṇorādyā purī yeyaṃ kṣitiṃ na spṛśati dvija | viṣṇoḥ sudarśane cakre sthitā puṇyakarī kṣitau

Translation

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ, ਇਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਆਦਿ ਪੁਰੀ ਹੈ; ਇਹ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਛੂਹਦੀ ਨਹੀਂ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚੱਕਰ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ, ਇਹ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਤੇ ਪੁੰਨ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ।

Word by Word

• विष्णोः: of Viṣṇu
• विष्णोः: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठीसम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• आद्या: primeval, first
• आद्या: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आद्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• पुरी: city
• पुरी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• या: which
• या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धक-यः (relative pronoun)

• इयम्: this
• इयम्: Apposition (समनाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; संकेतक-सर्वनाम (demonstrative)

• क्षितिम्: the earth, ground
• क्षितिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: क्षिति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• न: not
• न: Negation (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय (negation)

• स्पृशति: touches
• स्पृशति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्पृश् (धातु)
• Form: लट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• द्विज: O twice-born (brāhmaṇa)
• द्विज: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन

• विष्णोः: of Viṣṇu
• विष्णोः: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठीसम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• सुदर्शने: in (his) Sudarśana
• सुदर्शने: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सुदर्शन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (चक्रनाम), सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन

• चक्रे: in the discus
• चक्रे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चक्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• स्थिता: situated, established
• स्थिता: Kriya/State (क्रिया/अवस्था)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• पुण्य-करी: bestowing merit
• पुण्य-करी: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक) + करिन्/करी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः (तत्पुरुषः) ‘पुण्यं करोति या’

• क्षितौ: on the earth
• क्षितौ: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: क्षिति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Agastya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ayodhyā (Viṣṇor ādyā purī)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Dvija / Brāhmaṇa

Visual Art Cues

Scene: Ayodhyā depicted as a luminous city hovering slightly above the ground, resting upon a vast radiant Sudarśana-chakra; rays of sanctity descend to the earth and pilgrims below.

Characters & Entities

• Viṣṇu
• Sudarśana Cakra
• Ayodhyā (contextual)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A supreme holy city is upheld by divine power; its sanctity is portrayed as transcendent, not limited by ordinary geography.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Ayodhyā, presented as Viṣṇu’s ancient city upheld upon the Sudarśana discus.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct prescription; it explains Ayodhyā’s divine foundation as the basis for its merit-giving power.