Adhyaya 3

Verse 1

ऋषय ऊचुः । अहो ब्रह्मण्यदेवस्य कृष्णस्यामिततेजसः । महिमा यदयं नैव मृषा चक्रे मुनेर्वचः

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਅਹੋ! ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਿਯ ਦੇਵ, ਅਮਿਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਐਸੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਮੁਨੀ ਦੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਮਿਥਿਆ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੱਤਾ।”

Verse 2

तेन चक्रे न रोषं स सेतुपालो जनार्दनः । भृगोर्यश्चरणाघातं दधार हृदि लाञ्छनम्

ਇਸ ਕਾਰਨ ਜਨਾਰਦਨ—ਸੇਤੁਪਾਲ, ਧਰਮ-ਵਿਵਸਥਾ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ—ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਨਾ ਹੋਇਆ। ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੇ ਚਰਨ-ਆਘਾਤ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਂਗ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ।

Verse 3

सा तु देवी कथं तेन प्रेयसा विप्रयोजिता । एकाकिनी स्थिता तत्र कथ्यतामसुरेश्वर

“ਪਰ ਉਹ ਦੇਵੀ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਵਿਛੋੜੀ? ਉੱਥੇ ਇਕੱਲੀ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈ—ਦੱਸੋ, ਹੇ ਅਸੁਰੇਸ਼ਵਰ।”

Verse 4

उत्कण्ठिता अति वयं श्रोतुं द्वारवतीं मुदा । इदमादौ बुभुत्सामश्चित्तखेदापनुत्तये

ਅਸੀਂ ਅਤਿ ਉਤਕੰਠਾ ਨਾਲ, ਆਨੰਦ ਸਹਿਤ, ਦ੍ਵਾਰਵਤੀ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਤਤਪਰ ਹਾਂ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਹੀ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਹਿਰਦੇ ਦਾ ਖੇਦ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ।

Verse 5

प्रह्लाद उवाच । श्रूयतामृषयः सर्वे गदतो मम विस्तरात् । यथा शापोद्भवं दुःखं मुमोच हरिवल्लभा

ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਿਓ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣੋ—ਕਿਵੇਂ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਹਰਿ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ (ਰੁਕਮਿਣੀ) ਮੁਕਤ ਹੋਈ।

Verse 6

अथ दुर्वाससः शापमवाप्यारुन्तुदं तदा । यादवेन्द्रस्य गृहिणी सहसा पर्यदेवयत्

ਤਦੋਂ ਦੁರ್ವਾਸਾ ਦੇ ਤੀਖੇ, ਚੁਭਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਗ੍ਰਿਹਣੀ (ਰੁਕਮਿਣੀ) ਅਚਾਨਕ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈ।

Verse 7

रुक्मिण्युवाच । कल्याणी बत वाणीयं लौकिकी संविभाव्यते । कूपके चैव सिन्धौ च प्रमाणान्नाधिकं जलम्

ਰੁਕਮਿਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹਾਏ! ਇਹ ‘ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ’ ਬਾਣੀ ਵੀ ਲੋਕਿਕ ਤਰਾਜੂ ਨਾਲ ਤੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੂਏਂ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ—ਜਲ ਤਾਂ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 8

यासाहं भूरिभाग्या वै प्राप्य नाथं जगत्पतिम् । इयमेकाकिनी जाता पौलस्त्याद्देवहेलनात्

ਮੈਂ ਜੋ ਸੱਚਮੁੱਚ ਅਤਿ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀ—ਜਗਤਪਤੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ—ਹੁਣ ਪੌਲਸਤ੍ਯ (ਦੁರ್ವਾਸਾ) ਵੱਲੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਅਵਹੇਲਨਾ ਕਾਰਨ ਇਕੱਲੀ ਰਹਿ ਗਈ ਹਾਂ।

Verse 9

क्व मंगलालयः श्रीमाननवद्यगुणो हरिः । अल्पपुण्या सुसंबाधा कामिनी क्वातिचञ्चला

ਕਿੱਥੇ ਹਰਿ—ਮੰਗਲ ਦਾ ਧਾਮ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ—ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ ਮੈਂ, ਕਾਮ-ਵਸ਼ ਇਸਤ੍ਰੀ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਪੁੰਨ ਵਾਲੀ, ਬੰਧਨਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਅਤਿ ਚੰਚਲ?

Verse 10

तथापि घटयामास धाता वंचनकोविदः । विधानमशुभाया मे वियोगविषमव्यथम्

ਤਾਂ ਵੀ ਧਾਤਾ—ਵੰਚਨਾ ਦੇ ਵਿਲੱਖਣ ਮੋੜ ਰਚਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ—ਮੇਰੇ ਲਈ, ਅਸ਼ੁਭ ਭਾਗ ਵਾਲੀ ਲਈ, ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਕਠੋਰ ਪੀੜਾ ਵਾਲਾ ਵਿਧਾਨ ਰਚ ਗਿਆ।

Verse 11

अन्यथा वर्णगुरवः स्नातास्त्रैविद्यवर्त्मनि । कथं नु शप्तुमर्हन्ति स्वयं खिन्नामनागसम्

ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਵਰਣਾਂ ਦੇ ਪੂਜਯ ਗੁਰੂ—ਤਿੰਨ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕੀਤੇ ਹੋਏ—ਆਪ ਹੀ ਦੁਖੀ ਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇਣ ਦੇ ਯੋਗ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ?

Verse 12

विदधे वज्रमयं तु किं न्विदं हृदयं मेऽतिकठोरमेव हि । शतधा न विदीर्यते यतो विरहे दुर्विषहे मधुद्विषः

ਕੀ ਵਿਧਾਤਾ ਨੇ ਮੇਰਾ ਹਿਰਦਾ ਵਜ੍ਰ ਦਾ ਬਣਾਇਆ ਹੈ—ਇੰਨਾ ਅਤਿ ਕਠੋਰ—ਕਿ ਮਧੁਦ੍ਵਿਸ਼ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਦੇ ਅਸਹਿ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਸੌ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਟੁੱਟਦਾ?

Verse 13

अधिकृत्य सुदुश्चरं तपः प्रतिलब्धः प्रथमं मयात्मजः । तनयेन विनाकृताऽप्यहं न मृता पंचसु वासरेष्विह

ਅਤਿ ਦੁਸ਼ਕਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਕੇ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ; ਪਰ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਵੰਞਜੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਇੱਥੇ ਪੰਜ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਮਰੀ ਨਹੀਂ।

Verse 14

उपलभ्य सुदारुणामिमामपि पीडामवितास्म्यहं तदा । यदिदं विधुनोति कल्मषं खलु तन्मां समुपेत्य लक्षवृद्धिम्

ਇਸ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਪੀੜਾ ਨੂੰ ਭੋਗ ਕੇ ਵੀ ਮੈਂ ਤਦ ਜੀਉਂਦਾ ਰਹਾਂਗਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਪਾਪ-ਮਲ ਨੂੰ ਝਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆਵੇ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਪੁੰਨ ਲੱਖ ਗੁਣਾ ਵਧਾਏ।

Verse 15

इति साऽतिविलप्य दुःखितार्था कुररीतुल्यतया शुशोच वेगात् । विरहेण विघूर्णिताशया द्विजशापापहता मुमूर्च्छ सद्यः

ਇਉਂ ਉਹ ਦੁਖੀ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਕੇ, ਕੁਰਰੀ ਪੰਛੀ ਵਾਂਗ ਅਚਾਨਕ ਵੇਗ ਨਾਲ ਸ਼ੋਕ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਆਸ ਉਲਝ ਗਈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਈ।

Verse 16

अथ दुर्वाससा शप्ता रुक्मिणी कृष्णवल्लभा । मूर्च्छनामाप तत्रैव ह्याजगाम पयोनिधिः

ਤਦ ਦੁਰਵਾਸਾ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਸ਼ਪਤ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਰੁਕਮਿਣੀ ਓਥੇ ਹੀ ਮੂਛਾ ਖਾ ਗਈ; ਅਤੇ ਉਸੇ ਪਲ ਜਲਾਂ ਦਾ ਨਾਥ ਸਮੁੰਦਰ ਵੀ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 17

सुधाशीकरगर्भेण पद्मकिंजल्कवायुना । न्यवीजयदिमां देवीं रुक्मिणीं कृष्णवल्लभाम्

ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਅਤੇ ਕਮਲ ਦੇ ਪਰਾਗ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਵਾਲੀ ਹਵਾ ਨਾਲ, ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਦੇਵੀ ਰੁਕਮਿਣੀ ਨੂੰ ਮ੍ਰਿਦੁਤਾ ਨਾਲ ਪੱਖਾ ਕੀਤਾ।

Verse 18

एतस्मिन्नन्तरे तत्र व्योममार्गेण नारदः । गायन्गुणान्भगवतो वीणापाणिः समागतः

ਇਸੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਆਕਾਸ਼-ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਨਾਰਦ ਜੀ ਵੀਣਾ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ, ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਗੁਣ ਗਾਂਦੇ ਹੋਏ ਉੱਥੇ ਆ ਗਏ।

Verse 19

स दृष्ट्वा सिंधुनाऽश्वास्यमानां विश्वस्य मातरम् । अवतीर्य श्रुतकथो बोधयामास नारदः

ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲੋਂ ਸਾਂਤਵਨਾ ਪਾਂਦੀ ਵਿਸ਼ਵ-ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਨਾਰਦ ਮੁਨੀ ਅਵਤਰੀਤ ਹੋਏ; ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜਗਾ ਕੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।

Verse 20

नारद उवाच । मा खेदं देव देवेशि देवि त्वदधिपे पतौ । दूरीकृते विप्रशापात्कुरु कल्याणि धीरताम्

ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵੀ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਅਧੀਸ਼ਵਰੀ! ਦੁੱਖ ਨਾ ਕਰ। ਜਦ ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਭੂ-ਪਤੀ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਹੇ ਕਲਿਆਣੀ, ਧੀਰਜ ਧਾਰ।”

Verse 21

त्वं हि साक्षाद्भगवती कृष्णश्च पुरुषोत्तमः । अवतीर्णो धराभारमपनेतुं यदृच्छया

ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਭਗਵਤੀ ਹੈਂ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਅਵਤਰੀਤ ਹੋਏ ਹਨ।

Verse 22

देवो ह्यसौ परं ब्रह्म सदाऽनिर्विण्णमानसः । मायाशक्तिस्त्वमेतस्य सर्गस्थित्यन्तकारिणः

ਉਹੀ ਦੇਵ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਸਦਾ ਅਕਲਾਂਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਤੂੰ ਉਸ ਦੀ ਮਾਇਆ-ਸ਼ਕਤੀ ਹੈਂ—ਜਿਸ ਨਾਲ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਲਯ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 23

संहृत्य निखिलं शेते ययाऽसौ कलया स्वराट् । तदापि न वियुज्येत त्वया विश्वपतिः प्रभुः

ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੀ ਉਸੇ ਕਲਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਨੂੰ ਸਮੇਟ ਕੇ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਵੀ ਵਿਸ਼ਵਪਤੀ ਪ੍ਰਭੂ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਵਿਛੁੜਦਾ ਨਹੀਂ।

Verse 24

अवियुक्तस्त्वया नित्यं देवदेवो जगत्पतिः । लीलावतारेष्वेतस्य सर्वेषु त्वं सहायिनी

ਹੇ ਦੇਵਦੇਵ, ਜਗਤਪਤੀ ਪ੍ਰਭੂ ਤੈਥੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਨਿਤ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਸ ਦੇ ਸਭ ਲੀਲਾ-ਅਵਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਸਹਚਰੀ ਤੇ ਸਹਾਇਕਾ ਹੈਂ।

Verse 25

योगं वियोगं च तथा न यात्येष त्वयाऽनघे । विडंबयति भूतानामुपकाराय चेश्वरः

ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ੇ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਨ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮਿਲਾਪ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਨ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿੱਚ। ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਉਪਕਾਰ ਤੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਲਈ ਪ੍ਰਭੂ ਕੇਵਲ ਐਸਾ ਭਾਸ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ।

Verse 26

आराधनीयाः सततं भूदेवा भूतिमीप्सता । प्रकोपनीया नैवैते तत्त्वज्ञा हि तपस्विनः

ਜੋ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦੇਵ ਹਨ—ਬ੍ਰਾਹਮਣ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਦਾ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਭੂਤੀ ਤੇ ਮੰਗਲ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਨਾ ਕਰੋ; ਤੱਤਵ-ਜਾਣੂ ਤਪਸਵੀ ਸੱਚੇ ਦਰਸ਼ੀ ਹਨ।

Verse 27

इत्येवं शिक्षयंल्लोकं वियोगं तेऽनुमन्यते । मुनि शापाद्धरिः साक्षाद्गूढः कपटमानुषः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਲਈ ਉਹ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਉਸ ਵਿਛੋੜੇ ਨੂੰ ਮੰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਮੁਨੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਾਰਨ ਹਰਿ ਆਪ ਗੁਪਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਕਪਟ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ।

Verse 28

अपि स्मरसि कल्याणि जातो रघुकुले स्वयम् । लोकानुग्रहमन्विच्छन्भूभारहरणोत्सुकः

ਹੇ ਕਲਿਆਣੀ, ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪ ਰਘੁਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਸੀ? ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਹਟਾਉਣ ਨੂੰ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਕੇ।

Verse 29

तं हरिं जगतामीशं रुक्मिणि त्वं न वेत्सि किम् । प्राणेभ्योऽपि गरीयांसमयं देवः स एव हि

ਹੇ ਰੁਕਮਿਣੀ, ਕੀ ਤੂੰ ਉਸ ਹਰਿ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਦੀ ਜੋ ਜਗਤਾਂ ਦਾ ਈਸ਼ਵਰ ਹੈ? ਉਹ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਪਿਆਰਾ ਹੈ; ਉਹੀ ਦੇਵ ਤੇਰਾ ਸੱਚਾ ਆਸਰਾ ਹੈ।

Verse 30

येनेदं पूरितं विश्वं बहिरन्तश्च सुव्रते । असंगस्य विभोः संगः कथं स्यादिति मन्मतिः

ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤੇ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਬਾਹਰ ਤੇ ਅੰਦਰ ਭਰਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਅਸੰਗ ਵਿਭੂ ਲਈ ‘ਲਗਾਵ’ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ? ਇਹੀ ਮੇਰੀ ਮਤਿ ਹੈ।

Verse 31

तया त्वया नियुक्तोऽसाविति प्रत्येमि सर्वशः । तद्विमुञ्चाऽधिमत्यर्थमात्मानमनुसंस्मर । प्रसीद मातः संधेहि धीरतां स्वमनीषया

ਮੈਂ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸਚਿਤ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਸ ਕਾਰਜ ਲਈ ਉਹ ਤੇਰੇ ਹੀ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਅਤਿ ਸ਼ੋਕ ਛੱਡ ਦੇ; ਆਪਣੇ ਸਵਰੂਪ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ। ਹੇ ਮਾਤਾ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ; ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਧੀਰਜ ਜੋੜ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ।

Verse 32

इति ब्रुवति देवर्षाववसाने नदीपतिः । प्रोवाच वचनं तस्यै वाचा मृदुसुवर्णया

ਇਉਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, ਮਿੱਠੀ ਤੇ ਸੁਵਰਨ-ਸਮ ਵਾਣੀ ਨਾਲ।

Verse 33

समुद्र उवाच । यदाह देवि देवर्षिर्नत्वा त्वां सत्यमेव तत् । गीयसे त्वं हि वेदेषु नित्यं विष्णुः सहायिनी

ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵੀ, ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਜੋ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਸੱਚ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਸਦਾ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਨਿਤ੍ਯ ਸਹਾਇਕਾ ਤੇ ਸੰਗਿਨੀ ਵਜੋਂ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈਂ।

Verse 34

परः पुमानेव निरस्तविग्रहो गूढोऽधिपस्ते विदधाति भूयः । विश्वं व्यवस्थापयति स्वरोचिषा त्वया सहायेन बिभर्ति मूर्तिम्

ਉਹ ਪਰਮ ਪੁਰਖ—ਸਰੂਪ ਤੋਂ ਨਿਰਾਕਾਰ—ਪਰ ਅਧਿਪਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗੂੜ੍ਹਾ, ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਕਰਤੱਬ ਰਚਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਹੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਉਹ ਵਿਸ਼ਵ ਨੂੰ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੇਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਮੂਰਤੀ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 35

तदेष परिखेदस्ते न मनागपि युज्यते । वक्षःस्थलस्था भवती नित्यं श्रीवत्सलक्ष्मणः

ਇਸ ਲਈ ਤੇਰਾ ਇਹ ਪਰਿਖੇਦ (ਵਿਸ਼ਾਦ) ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਸਦਾ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਧਾਰੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਵਕਸ਼ਸਥਲ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੀ ਹੈਂ—ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਨਿਤ ਨਿਵਾਸ।

Verse 36

इयं भागीरथी देवी मदादेशादुपागता । विनोदयिष्यत्यनिशं त्वां हि देवि शरीरिणी

ਇਹ ਭਾਗੀਰਥੀ ਦੇਵੀ ਮੇਰੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਆਈ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਹ ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਹੋ ਕੇ ਸਦਾ ਤੇਨੂੰ ਆਨੰਦ ਤੇ ਆਸਰਾ ਦੇਵੇਗੀ।

Verse 37

एतस्याः स्यान्मृदु स्वादु पयः पूरोपशोभितम् । प्रदेशोऽयमशेषोऽपि भविता त्वत्सुखप्रदः

ਇਸ ਦੇ ਜਲ ਮ੍ਰਿਦੁ ਤੇ ਮਿੱਠੇ ਹੋਣਗੇ, ਪ੍ਰਚੁਰ ਧਾਰਾ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵੀ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਘਾਟ ਦੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਸੁਖ-ਪ੍ਰਦ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ।

Verse 38

नानाद्रुमलताकीर्णं निकुंजैरुपशोभितम् । मातंगैश्च समाजुष्टं मंजुगुंजन्मधुव्रतम्

ਉਹ ਅਨੇਕਾਂ ਰੁੱਖਾਂ ਤੇ ਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ, ਨਿਕੁੰਜਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ। ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਨਾਲ ਰੌਣਕਮੰਦ, ਅਤੇ ਮਧੁ-ਖੋਜੀ ਭੌਰਿਆਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ ਸੀ।

Verse 39

नवपल्लवभङ्गीभिः कुसुमस्तबकैः शुभैः । फलैरमृतकल्पैश्च मंजरी राजिभिस्तथा

ਨਵੇਂ ਕੋਪਲਾਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਭੰਗੀ ਨਾਲ, ਸ਼ੁਭ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਨਾਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਸਮ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਫੁੱਲਦਾਰ ਮੰਜਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਅਤਿ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਮਕ ਉਠਿਆ।

Verse 40

नंदनस्य श्रिया जुष्टं मनोनयननन्दनम् । वनं रम्यतरं चात्र ह्यचिरेण भविष्यति

ਨੰਦਨ ਦੀ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ, ਮਨ ਤੇ ਨੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਵਨ ਇੱਥੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹੇਗਾ, ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਰਮਣੀਕ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 41

त्वया संबोधनीयाः स्म वयं मातः सदैव हि । अगम्यरूपा विद्या त्वमस्माभिर्बोध्यसे कथम्

ਹੇ ਮਾਤਾ, ਸਦਾ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਹੀ ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਆਰਾ ਉਪਦੇਸ਼ਿਤ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਅਗਮ੍ਯ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਵਿਦਿਆ ਹੀ ਹੋ—ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਬੋਧ ਕਰਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ?

Verse 42

तदा वामनुजानीहि प्रसीद परमेश्वरि । नमस्ते विश्वजननि भूयो ऽपि च नमोनमः

ਤਦ ਸਾਨੂੰ ਆਗਿਆ ਬਖ਼ਸ਼ੋ, ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ; ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਜਨਨੀ—ਫਿਰ ਫਿਰ ਨਮੋ ਨਮਹ।

Verse 43

प्रह्लाद उवाच । एवमुक्त्वा जगद्धात्रीं जग्मतुस्तौ यथागतम् । आजगाम च तत्रैव देवी भागीरथी स्वयम्

ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਗਤ-ਧਾਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਆਏ ਸਨ ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਚਲੇ ਗਏ; ਅਤੇ ਓਥੇ ਹੀ ਦੇਵੀ ਭਾਗੀਰਥੀ ਆਪ ਆ ਪਹੁੰਚੀ।

Verse 44

वनं समभवत्तत्र दिव्यभूरुहसेवितम् । सेव्यं समस्तलोकानां फलपुष्पसमृद्धिमत्

ਉੱਥੇ ਇਕ ਵਨ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਦਿਵ੍ਯ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸੇਵਿਤ; ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸੇਵਣਯੋਗ, ਫਲਾਂ ਤੇ ਪੁਸ਼ਪਾਂ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ।

Verse 45

प्रसादेन च भूतानां गंगाऽशेषाघहारिणी । भूषयामास तद्देशं सा च विष्णुपदी सरित्

ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਗੰਗਾ—ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਹਰਣ ਵਾਲੀ—ਉਸ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸ਼ੋਭਿਤ ਕਰਨ ਲੱਗੀ; ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੁਪਦੀ ਸਰਿਤ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਰਹੀ।

Verse 46

देवो च मुनिवाक्येन गंगायाश्च विनोदनात् । सौन्दर्या तस्य देशस्य किञ्चित्स्वास्थ्यमवाप ह

ਮੁਨੀ ਦੇ ਵਚਨ ਨਾਲ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਦੀ ਮਨੋਹਰ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨੇ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸੁਖ-ਸਥਿਰਤਾ ਤੇ ਸੰਤੁਲਨ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

Verse 47

अथ विष्णुपदीं देवीं श्रुत्वा सागरसंगताम् । इतस्ततः समाजग्मुः श्रद्दधानाः पयस्विनीम्

ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਣੁਪਦੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਰਧਾਵਾਨ ਲੋਕ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਉਸ ਜਲ-ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਨਦੀ ਵੱਲ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ।

Verse 48

द्वारकावासिनश्चैव जनाः काननशोभया । हृष्टचित्ताः समाजग्मुरनिशं रुक्मिणीवनम्

ਅਤੇ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਲੋਕ ਵੀ, ਵਨ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹ੍ਰਿਸ਼ਟ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਰੁਕਮਿਣੀ ਦੇ ਵਨ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ।

Verse 49

श्रुत्वा तदखिलं सर्वं दुर्वासाः शांभवी कला । चुकोप स्मयमानश्च भूय एतदभाषत

ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੁਰਵਾਸਾ—ਸ਼ਾਂਭਵੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਕਲਾ-ਸਰੂਪ—ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਉਠਿਆ; ਪਰ ਮੁਸਕਰਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਫਿਰ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲਿਆ।

Verse 50

दुर्वासा उवाच । कः प्रभुस्त्रिषु लोकेषु मह्यं वचनमन्यथा । विधातुमपि देवानामाद्यो लोकपितामहः

ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਹੋਰਥਾਂ ਕਰ ਸਕੇ—ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਦਿ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਨਹੀਂ?

Verse 51

किं न जानाति लोकोऽयं मयि रोषकषायिते । शक्रं प्रति त्रिभुवनं भ्रष्टश्रीकमभूत्तदा

ਕੀ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਜਦ ਮੇਰਾ ਕ੍ਰੋਧ ਭੜਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਇਕ ਵਾਰ ਸ਼ਕ੍ਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਤ੍ਰਿਭੁਵਨ ਦੀ ਸ਼੍ਰੀ ਲੁੱਟ ਗਈ ਸੀ।

Verse 52

मम शापमविज्ञाय नन्दनप्रतिमे वने । कथं सा रुक्मिणी तत्र रमते जनसेविते

ਮੇਰੇ ਸ਼ਾਪ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਕੇ, ਨੰਦਨ-ਸਮਾਨ ਉਸ ਬਾਗ ਵਿੱਚ—ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਤੇ ਸੇਵਿਤ ਹੈ—ਉਹ ਰੁਕਮਿਣੀ ਕਿਵੇਂ ਰਮਣ ਕਰਦੀ ਹੈ?

Verse 53

तदेते तरवः सर्वे संत्वभोज्यफला नृणाम् । विभ्रष्टसर्वसौभाग्याः कुसुमस्तबकोज्झिताः

ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸਾਰੇ ਦਰੱਖ਼ਤ ਐਸੇ ਹੋ ਜਾਣ ਕਿ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਲ ਭੋਗਣਯੋਗ ਨਾ ਰਹਿਣ; ਸਾਰੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੋਂ ਵਿਹੁਣੇ, ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਣ।

Verse 54

इयं तु शापनिर्दग्धा हरचूडामणिः सरित् । वार्यस्याः स्यादपेयं तु नैवेह स्थातुमर्हति

ਇਹ ਹਰਚੂਡਾਮਣੀ ਨਦੀ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਸੜ ਗਈ; ਇਸ ਦੇ ਜਲ ਅਪੇਯ ਹੋ ਜਾਣ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਇੱਥੇ ਟਿਕਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।

Verse 55

प्रह्लाद उवाच । तदा सर्वमभूत्तत्र यद्यदाह च वै मुनिः । वाचि वीर्यं हि विप्राणां निर्मितं विष्णुना स्वयम्

ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉੱਥੇ ਸਭ ਕੁਝ ਓਹੀ ਹੋਇਆ ਜਿਵੇਂ ਮੁਨੀ ਨੇ ਆਖਿਆ ਸੀ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਜੋ ਤੇਜ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਆਪ ਰਚਿਆ ਤੇ ਧਾਰਿਆ ਹੈ।

Verse 56

सा तु देवी तथा वृत्तमवेक्ष्य भृशदुःखिता । मेने दुरत्ययं दैवमापतत्तत्पुनःपुनः

ਪਰ ਦੇਵੀ ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਵਾਪਰਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਘੋਰ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਅਟੱਲ ਭਾਗ੍ਯ ਉਸ ਉੱਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਆ ਪਿਆ ਹੈ।

Verse 57

ततस्तु सा विनिश्चित्य मरणं दुःखभेषजम् । उत्तरीयांबरेणैव बहिः किञ्चित्प्रबद्ध्य तु

ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਨਿਸਚੇ ਕੀਤਾ ਕਿ ਮੌਤ ਹੀ ਦੁਖ ਦੀ ਦਵਾਈ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਉੱਪਰੀ ਵਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਕੁਝ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੱਸ ਦਿੱਤਾ।

Verse 58

अथावबुध्य तत्सर्वं सर्वभूतगुहाशयः । तां ज्ञात्वा सत्वरं चाऽगात्सुपर्णेन दयानिधिः

ਤਦ ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਗੁਪਤ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣ ਲਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਦਇਆ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ, ਸੁਪਰਨ (ਗਰੁੜ) ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 59

ददर्श तादृशीं देवीं कण्ठपाशकरां विभुः । अधस्तात्तरुशाखायां निमीलितविलोचनाम्

ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਉਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ—ਗਲੇ ਉੱਤੇ ਫਾਹਾ ਧਰੇ ਹੋਏ; ਰੁੱਖ ਦੀ ਟਾਹਣੀ ਹੇਠਾਂ ਉਹ ਅੱਖਾਂ ਮੂੰਦ ਕੇ ਖੜੀ ਸੀ।

Verse 60

विभ्रष्टभूषणगणां कृशदेहवल्लीं म्लानाननांबुजरुचं मरणे प्रसक्ताम् । मेने स विग्रहवतीं करुणां कृपालुस्तां सौख्यदां गुणवतीं प्रणतार्तिहन्त्रीम्

ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਢਹਿ ਪਏ ਸਨ, ਦੇਹ ਸੁੱਕੀ ਲਤਾ ਵਰਗੀ, ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਕਮਲ ਦੀ ਚਮਕ ਮੁਰਝਾਈ, ਮੌਤ ਵੱਲ ਲੱਗੀ ਹੋਈ—ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕਰੁਣਾਮਯ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਜਾਣਿਆ ਕਿ ਇਹ ਤਾਂ ਕਰੁਣਾ ਹੀ ਸਾਕਾਰ ਹੈ: ਆਸਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਗੁਣਵਤੀ, ਅਤੇ ਸ਼ਰਨਾਗਤਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਹਰਨ ਵਾਲੀ।

Verse 61

संश्रुत्य साऽपि पतगाधिपते रवं वै प्रोन्मील्य नेत्रकमलेऽथ ददर्श कृष्णम् । सामन्यत त्रिकविवर्तितलोचनाब्जं प्राप्तं तमिष्टसुहृदं निजजीवनाथम्

ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਗਰੁੜ ਦੀ ਪੁਕਾਰ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਖੋਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਨੇਤਰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਘੁੰਮੇ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਿਯ ਸੁਹਿਰਦ—ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਨਾਥ—ਨੂੰ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਦੇਖਿਆ।

Verse 62

सा रोमहर्षविवशा त्रपया परीता कोपानुरागकलुषा कृतविप्रलापा । संवर्द्धितद्विगुणशोकभरा च देवी नानारसं बत दृशोर्विषयं प्रपेदे

ਦੇਵੀ ਦੇ ਰੋਮ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ; ਲਾਜ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ; ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਮਿਲੇ ਜੁਲੇ ਭਾਵਾਂ ਨੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮਲਿਨ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਉਹ ਟੁੱਟੇ-ਫੁੱਟੇ ਬੋਲ ਬੋਲ ਪਈ। ਦੁੱਖ ਦਾ ਭਾਰ ਦੋਗੁਣਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਅਨੇਕ ਰਸਾਂ ਦਾ ਭੰਵਰ ਉੱਠ ਪਿਆ।

Verse 63

तस्याः ससाध्वसविसर्गचिकीर्षितायाः पाशं व्यपोह्य करचारु सरोरुहेण । आदाय पाणिममृतोपमया च वाचा संजीवयन्निदमुदारमुदाजहार

ਜਦੋਂ ਉਹ ਡਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੁੰਦਰ ਕਮਲ-ਹੱਥ ਨਾਲ ਫਾਹਾ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉਸ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਮਾਨ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਜੀਵੰਤ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਇਹ ਉਦਾਰ ਬਚਨ ਉਚਾਰੇ।

Verse 64

श्रीकृष्ण उवाच । किमेतत्साहसं भीरु चिकीर्षत्यविचारितम् । ननु देवि ममाचक्ष्व किं नु ते खेदकारणम्

ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਡਰਪੋਕੀ, ਬਿਨਾ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤੇ ਤੂੰ ਇਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਸਾਹਸ ਕਰਨ ਲੱਗੀ ਹੈਂ? ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ—ਤੇਰੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ?

Verse 65

त्वं विद्याऽहं परो बोधस्त्वं माया चेश्वरस्त्वहम् । त्वं च बुद्धिरहं जीवो वियोगः कथमावयोः

ਤੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਦਿਆ ਹੈਂ, ਮੈਂ ਪਰਮ ਬੋਧ ਹਾਂ; ਤੂੰ ਮਾਇਆ ਹੈਂ ਅਤੇ ਮੈਂ ਪ੍ਰਭੂ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਬੁੱਧੀ ਹੈਂ, ਮੈਂ ਜੀਵਾਤਮਾ—ਫਿਰ ਸਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚ ਵਿਛੋੜਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 66

त्वया विमोहितात्मानो भ्राम्यन्त्यजभवादयः । सा कथं क्षुभ्यसि त्वं तु किं स्वधाम न बुध्यसे

ਤੇਰੇ ਹੀ ਕਾਰਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਮਹਾਨ ਭੀ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਭਟਕਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਤੂੰ ਆਪ ਕਿਵੇਂ ਵਿਹਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈਂ? ਕੀ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਹੀ ਸਵਧਾਮ—ਆਪਣਾ ਸੱਚਾ ਸਰੂਪ—ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ?

Verse 67

त्वया हि बद्धा ऋषयस्ते चरन्तीह कर्मभिः । तां त्वां कथमृषिः शप्तुं शक्नुयाद्वरवर्णिनि

ਤੇਰੇ ਹੀ ਕਾਰਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਬੱਝੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਇੱਥੇ ਚਲਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਰਣ ਵਾਲੀ, ਕੋਈ ਰਿਸ਼ੀ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇਣ ਜੋਗਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 68

शिक्षार्थं त्विह लोकानामेवं मे देवि चेष्टितम् । मन्मायया समाविष्टः कुरुते विवशः पुमान् । पश्य कोपपरीतात्मा यः स शान्तो मुनीश्वरः

ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਲਈ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਆਚਰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਮਾਇਆ ਵਿਚ ਘਿਰਿਆ ਮਨੁੱਖ ਬੇਬਸ ਹੋ ਕੇ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵੇਖ—ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਹੁਣ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਵਿਚ ਸ਼ਾਂਤ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ ਹੈ।

Verse 69

प्रह्लाद उवाच । सोऽभ्येत्य भक्तिनम्रोऽथ दुर्वासा मुनिसत्तमः । विचार्य मनसा सर्वं पश्चात्तापानुपाश्रयत्

ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਦ ਮুনি-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੁਰਵਾਸਾ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਨਿਮਰ ਹੋ ਕੇ ਨੇੜੇ ਆਇਆ। ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਚਾਰ ਕੇ, ਫਿਰ ਪਸ਼ਚਾਤਾਪ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਬੈਠਾ।

Verse 70

किं मया कृतमित्युक्त्वा तत्समीपमुपागमत् । अपतद्विलुठन्भूमौ दण्डवच्चाश्रुसंप्लुतः

“ਮੈਂ ਕੀ ਕਰ ਬੈਠਾ?” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗਿਆ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲੁੜਕਦਾ ਹੋਇਆ ਡੰਡੇ ਵਾਂਗ ਦੰਡਵਤ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ ਪਿਆ, ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਿੱਜਿਆ ਹੋਇਆ।

Verse 71

पितरौ जगतो देवौ क्षामयामास दीनवत् । तुष्टाव सूक्तवाक्यैस्तु रहस्यैर्भक्तिसंयुतः

ਉਸ ਨੇ ਜਗਤ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੋਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਕੋਲ ਦਿਨ ਵਾਂਗ ਮਾਫ਼ੀ ਮੰਗੀ। ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਭੇਦਮਈ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 72

आह चेदं जगन्नाथं यदि मय्यस्त्यनुग्रहः । तदा पुरेव संयोगो देव देव्या विधीयताम्

ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਜਗੰਨਾਥ ਨੂੰ ਇਹ ਕਿਹਾ: “ਜੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕੁਝ ਕਿਰਪਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੇਵ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਦਾ ਸੰਯੋਗ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਮੁੜ ਵਿਧਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।”

Verse 73

अथ प्रहस्य गोविन्दस्तमाह मुनिसत्तमम् । न हि ते वचनं जातु मृषा भवितुमर्हति

ਤਦ ਮੁਸਕੁਰਾ ਕੇ ਗੋਵਿੰਦ ਨੇ ਉਸ ਮুনি-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤੇਰਾ ਬਚਨ ਕਦੇ ਵੀ ਝੂਠਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।”

Verse 74

मयैवं विहितः सेतुः कथमुच्छेद्यतां द्विज । सद्भिराचरितः सेतुः सिद्धो लोकस्य पालकः

ਇਹ ਧਰਮ-ਸੀਮਾ (ਸੇਤੁ) ਮੈਂ ਆਪ ਨਿਯਤ ਕੀਤੀ ਹੈ—ਹੇ ਦਵਿਜ, ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਕੱਟਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਸੱਜਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਚਰਿਤ ਇਹ ਸੇਤੁ ਸਿੱਧ ਹੋ ਕੇ ਲੋਕ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 75

दिनेदिने द्विकालं च आयास्ये मुनिसत्तम । विनोदयिष्ये तां तां तु मुनिकन्यां च काम्यया

ਹੇ ਮੁਨਿਸੱਤਮ, ਮੈਂ ਦਿਨੋਂਦਿਨ ਦੋਵੇਂ ਵੇਲਿਆਂ (ਸਵੇਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮ) ਆਵਾਂਗਾ; ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਮੁਨੀ-ਕੰਨਿਆ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 76

तुष्यामि साधनैर्नान्यैर्मत्कथाकथनैरपि । यथा संपूज्य मामत्र मम प्रीतिर्भविष्यति

ਮੈਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਸਾਧਨ ਨਾਲ—ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਮੇਰੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣਾਉਣ ਨਾਲ ਵੀ—ਉਤਨਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਜਿੰਨਾ ਕਿ ਇੱਥੇ ਮੇਰੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਪੂਜਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਉਪਜੇਗੀ।

Verse 77

यदा च मयि वै कुण्ठमधिरूढे महामुने । प्रवेक्ष्यति तदा तेजो मम सर्वं त्रिविक्रमे

ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਮੈਂ, ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੇ, ਵੈਕੁੰਠ ਨੂੰ ਅਧਿਰੂੜ੍ਹ ਹੋਵਾਂਗਾ, ਤਦ ਮੇਰਾ ਸਾਰਾ ਤੇਜ ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਜਾਵੇਗਾ।

Verse 78

रुक्मिणीयं च मन्मूर्तेः संयोगं पुनरेष्यति । इयं भागीरथी चापि सागरेण समा गुणैः । त्यक्त्वा ह्यशेषदुःखानि सुखं चैव गमिष्यति

ਰੁਕਮਿਣੀ ਵੀ ਮੇਰੇ ਹੀ ਸਰੂਪ ਨਾਲ ਮੁੜ ਮਿਲਾਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗੀ। ਅਤੇ ਇਹ ਭਾਗੀਰਥੀ (ਗੰਗਾ) ਭੀ—ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਗਰ ਸਮਾਨ—ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਤਿਆਗ ਕੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸੁਖ-ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗੀ।

Verse 79

अनुग्रहं विधायैवमृषिणा सह केशवः । विवेश स्वपुरीं तत्र विधायोपांतिकं मुनिम्

ਇਉਂ ਕ੍ਰਿਪਾ ਬਖ਼ਸ਼ ਕੇ, ਕੇਸ਼ਵ ਰਿਸ਼ੀ ਸਮੇਤ ਆਪਣੀ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਹੀ ਸੇਵਾ-ਸੰਨਿਧਿ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 80

सापि देवी च संबुध्य तदा तस्य विचेष्टितम् । अनुग्रहाद्भगवतो बभूव विगत ज्वरा

ਉਹ ਦੇਵੀ ਨੇ ਵੀ ਤਦ ਉਸ ਦੀ ਕਰਤੂਤ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲਿਆ; ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਉਹ ਜ੍ਵਰ-ਪੀੜਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਈ।

Verse 81

यतश्च मुक्ता दुःखेन तत्र देवी हरिप्रिया । ततो भागीरथी सा तु गदिता दुःखमोचिनी

ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਥੇ ਹਰਿ-ਪ੍ਰਿਯਾ ਦੇਵੀ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਭਾਗੀਰਥੀ ‘ਦੁੱਖ-ਮੋਚਨੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ।

Verse 82

अमावास्यां पौर्णमास्यां यस्तस्याः संगमे शुभे । स्नायादशेषदुःखात्तु स नरः परिमुच्यते

ਅਮਾਵਸ ਅਤੇ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਨੂੰ ਜੋ ਕੋਈ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਸੰਗਮ ਤੇ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 83

अष्टम्यां च चतुर्दश्यां नवम्यां चावलोकिता । नराणां रुक्मिणी देवी सर्वान्कामा न्प्रयच्छति

ਅੱਠਮੀ, ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਅਤੇ ਨਵਮੀ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਰੁਕਮਿਣੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ।

Verse 84

इत्येतत्कथितं देव्या ऋषयो दुःखमोचनम् । अनुग्रहश्च देवस्य किं भूयः श्रोतुमिच्छथ

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਹੇ ਰਿਸ਼ਿਓ, ਦੇਵੀ ਦੀ ਦੁੱਖ-ਨਿਵਾਰਕ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਕਹਿ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਹੋਰ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ?