Adhyaya 35

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ तीर्थं पापप्रणाशनम् । मामुह्रदमिति ख्यातं तस्मिन्पर्वतरोधसि

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਓ, ਜੋ ‘ਮਾਮੁਹ੍ਰਦ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਉਸ ਪਹਾੜੀ ਘਾਟੀ ਦੇ ਅੰਦਰ।

Verse 2

तत्र स्नातो नरः सम्यक्छ्रद्धावान्सुसमाहितः । मुच्यते पातकैर्घोरैः पूर्वजन्मकृतैरपि

ਉੱਥੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ, ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰਕੇ, ਵਿਧੀ-ਪੂਰਵਕ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦੇ ਕੀਤੇ ਭਿਆਨਕ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 3

तस्य पश्चिमदिग्भागे लिंगमस्ति महीपते । सर्वकामप्रदं नृणां स्थापितं मुद्गलेन तु

ਹੇ ਮਹੀਪਤੇ, ਉਸ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਿਵ-ਲਿੰਗ ਹੈ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਮੁਦਗਲ ਨੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।

Verse 4

स्नात्वा मामुह्रदे पुण्ये यस्तल्लिंगं च पश्यति । शुक्लपक्षे चतुर्द्दश्यां फाल्गुने मासि मानवः । स प्राप्नोति परं श्रेयः सर्वतीर्थेषु दुर्लभम्

ਮਾਮੁਹ੍ਰਦ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਫਾਲਗੁਨ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਚੌਦਵੀਂ ਨੂੰ ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਸ਼੍ਰੇਯ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੁਰਲਭ ਹੈ।

Verse 5

यस्तत्र कुरुते श्राद्धं दक्षिणां मूर्तिमाश्रितः । पितरस्तस्य तृप्यंति यावदाभूतसंप्लवम्

ਜੋ ਉੱਥੇ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਜਦ ਤੱਕ ਭੂਤ-ਸੰਪਲਵ, ਅਰਥਾਤ ਪ੍ਰਲਯ ਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਆ ਜਾਂਦਾ।

Verse 6

तत्र दानं प्रशंसंति नीवाराणां महर्षयः । शाकमूलादिभिः श्राद्धं पितॄणां तुष्टिदं नृप

ਉਥੇ ਮਹਰਿਸ਼ੀ ਨੀਵਾਰ (ਜੰਗਲੀ ਚੌਲ) ਦੇ ਦਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸਾਗ-ਸਬਜ਼ੀ, ਮੂਲ ਆਦਿ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 7

ययातिरुवाच । मामुह्रदमिति विभो कथं नामाऽभवत्पुरा । मुद्गलस्याश्रमं ब्रूहि मम सर्वं विधानतः

ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਹ ਸਥਾਨ ਪਹਿਲਾਂ ‘ਮਾਮੁਹ੍ਰਦ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ? ਮੈਨੂੰ ਮਹਰਿਸ਼ੀ ਮੁਦਗਲ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦਾ ਸਾਰਾ ਵਿਧਾਨ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਦੱਸੋ।

Verse 8

पुलस्त्य उवाच । तत्रस्थस्य पुरा राजन्मुद्गलस्य महात्मनः । विमानं वरमादाय देवदूतः समागतः

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਰਾਜਨ, ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਉਥੇ ਵੱਸਦੇ ਮਹਾਤਮਾ ਮੁਦਗਲ ਦੇ ਕੋਲ ਇਕ ਦੇਵਦੂਤ ਆਇਆ, ਜੋ ਉੱਤਮ ਵਿਮਾਨ (ਦਿਵ੍ਯ ਰਥ) ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ ਸੀ।

Verse 9

सोऽब्रवीद्देवराज्ञाहं प्रेषितो मुनिसत्तम । तवार्थायाऽरुहैनं त्वं विमानं गम्यतां दिवि

ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮੁਨਿਵਰ, ਮੈਂ ਦੇਵਰਾਜ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਤੇਰੇ ਹੀ ਹਿਤ ਲਈ ਤੂੰ ਇਸ ਵਿਮਾਨ ‘ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ।

Verse 10

मुद्गल उवाच । स्वर्गस्य ये गुणा दूत ये च दोषा प्रकीर्तिताः । तान्मे वद करिष्येऽहं श्रुत्वा वै यत्क्षमं भवेत्

ਮੁਦਗਲ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੂਤ, ਸਵਰਗ ਦੇ ਜੋ ਗੁਣ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਦੋਸ਼ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ। ਉਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਜੋ ਯੋਗ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 11

ब्रूहि तान्सकलान्दूत त्वागमिष्याम्यहं ततः

ਹੇ ਦੂਤ, ਉਹ ਸਭ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ; ਫਿਰ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਚੱਲਾਂਗਾ।

Verse 12

देवदूत उवाच । अलमेतेन दर्पेण क्रियतां शक्रजल्पितम् । पुण्यैः स्वकैर्द्विजश्रेष्ठ समागच्छेरिदं ततः

ਦੇਵਦੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਬਸ ਕਰ। ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਆਖਿਆ ਹੈ, ਓਹੀ ਕਰ। ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਆਪਣੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਇੱਥੇ ਆ, ਫਿਰ ਅੱਗੇ ਚੱਲੀਏ।

Verse 13

मुद्गल उवाच । अश्रुतैस्तैर्न गच्छेऽहमेतन्मे हृदि निश्चितम् । करिष्येऽहं तपो भूरि पूजयिष्ये महेश्वरम्

ਮੁਦਗਲ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣੇ ਬਿਨਾਂ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗਾ—ਇਹ ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਨਿਸਚਯ ਹੈ। ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਤਪ ਕਰਾਂਗਾ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 14

दूत उवाच । न शक्तः स्वर्गुणान्वक्तुमपि वर्षशतैरपि । संक्षेपात्कथयिष्यामि यदि ते निश्चयः परः

ਦੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੌ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੈਂ ਸਵਰਗ ਦੇ ਗੁਣ ਪੂਰੇ ਨਹੀਂ ਬਿਆਨ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਤਾਂ ਵੀ, ਜੇ ਤੇਰਾ ਨਿਸਚਯ ਸੱਚਮੁੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੈ, ਮੈਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।

Verse 16

बुभुक्षा नैव तृष्णा च निद्रालस्ये न च प्रभो । रंभाद्यप्सरसो मुख्या गंधर्वास्तुंबरादयः । रमयंति नरं तत्र गीतैर्नृत्यैरनेकशः

ਉੱਥੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਨਾ ਭੁੱਖ ਹੈ ਨਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਨਾ ਨੀਂਦ ਦੀ ਸੁਸਤੀ ਨਾ ਥਕਾਵਟ। ਰੰਭਾ ਆਦਿ ਮੁੱਖ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਤੁੰਬਰ ਆਦਿ ਗੰਧਰਵ ਗੀਤਾਂ ਤੇ ਅਨੇਕ ਨ੍ਰਿਤਿਆਂ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਅਨੇਕ ਰੀਤਾਂ ਨਾਲ ਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ।

Verse 17

एवं च वसते तत्र जनः स्वर्गे तपोधन । यावत्पुण्यक्षयस्तावत्पश्चात्पातमवाप्नुयात्

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਹੇ ਤਪ-ਧਨ! ਲੋਕ ਉੱਥੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਉਤਨਾ ਹੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਪੁੰਨ ਬਾਕੀ ਰਹੇ; ਜਦ ਪੁੰਨ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਦ ਪਿੱਛੋਂ ਉਹ ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਪਤਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 18

एक एव मुने दोषः स्वर्लोके प्रतिभाति मे । स एव पतनाख्यस्तु स्वर्गिणां च भयावहः

ਹੇ ਮੁਨੀ! ਮੈਨੂੰ ਸਵਰਗ-ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਹੀ ਦੋਸ਼ ਦਿਸਦਾ ਹੈ—ਉਹ ‘ਪਤਨ’ ਨਾਮਕ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਹ ਸਵਰਗ-ਵਾਸੀਆਂ ਲਈ ਭਯਾਨਕ ਹੈ।

Verse 19

न पुण्यं लभते तत्र कर्तुं विप्र कथंचन । कर्मभूमिरियं ब्रह्मन्भोगभूमिस्तु सा स्मृता

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਉੱਥੇ (ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ) ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਵਾਂ ਪੁੰਨ ਕਮਾਉਣ ਦਾ ਅਵਸਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ! ਇਹ (ਮਨੁੱਖ-ਲੋਕ) ਕਰਮ-ਭੂਮੀ ਕਹੀਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ (ਸਵਰਗ) ਭੋਗ-ਭੂਮੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 20

यदत्र क्रियते कर्म शुभं तत्रोप भुज्यते । तथा दृष्ट्वा विमानस्थान्भूरिधर्मादिसंयुतान्

ਜੋ ਇੱਥੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ, ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਉੱਥੇ (ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ) ਭੋਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਖ ਕੇ, ਵਿਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਹੋਏ, ਬਹੁਤ ਧਰਮ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ (ਕਰਮ-ਫਲ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਸਮਝ ਆਉਂਦਾ ਹੈ)।

Verse 21

बहुतेजोन्वितान्स्वर्गे ह्यल्पपुण्यो द्विजोत्तम । पश्चात्तापजदुःखेन स्वर्गस्थो दुःखितः सदा

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ! ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਤੇਜ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਅਲਪ ਪੁੰਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ—even ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ—ਪਛਤਾਵੇ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਸਦਾ ਦੁਖੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 22

न मया सुकृतं भूरि कृतं मर्त्त्ये कथंचन

ਮਰਤ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਭੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੁਕ੍ਰਿਤ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ।

Verse 23

तथा च पतमानांश्च दृष्ट्वा चान्यान्सहस्रशः । आत्मनश्च महद्दुःखं जायते च तदद्भुतम्

ਫਿਰ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦਿਆਂ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਅਚੰਭੇਜਨਕ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਉੱਠਦਾ ਹੈ।

Verse 24

एतत्ते सर्वमाख्यातं गुणदोषसमुद्भवम् । स्वर्गसंचेष्टितं ब्रह्मन्कुरुष्व यदभीप्सितम्

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਗੁਣ ਤੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤੈਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਦੇ ਆਚਰਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਹੁਣ ਜੋ ਤੂੰ ਚਾਹੇਂ, ਉਹ ਕਰ।

Verse 25

मुद्गल उवाच । पतनस्य भयं यत्र पुण्यहानिर्न वर्द्धनम् । तेन स्वर्गेण मे दूत नैव कार्यं कथंचन

ਮੁਦਗਲ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੂਤ! ਜਿਸ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਪਤਨ ਦਾ ਡਰ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪੁੰਨ ਘਟਦਾ ਹੀ ਹੈ ਵਧਦਾ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਸਵਰਗ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ।

Verse 26

वाच्यस्त्वया ममादेशाद्देवराजः स्फुटं वचः । क्षम्यतामपराधो मे न स्वर्गाय स्पृहा मम

ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਤੂੰ ਦੇਵਰਾਜ ਨੂੰ ਇਹ ਸਾਫ਼ ਬਚਨ ਕਹੀਂ: ‘ਮੇਰਾ ਅਪਰਾਧ ਮਾਫ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ; ਮੈਨੂੰ ਸਵਰਗ ਦੀ ਕੋਈ ਲਾਲਸਾ ਨਹੀਂ।’

Verse 27

तत्कर्माऽहं करिष्यामि येन नो पतनाद्भयम् । साधयिष्यामि तांल्लोकान्ये सदा पातवर्जिताः

ਮੈਂ ਉਹੀ ਕਰਮ ਕਰਾਂਗਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਤਨ ਦਾ ਕੋਈ ਭਯ ਨਾ ਰਹੇ; ਅਤੇ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂਗਾ ਜੋ ਸਦਾ ਪਤਨ-ਰਹਿਤ ਹਨ।

Verse 28

पुलस्त्य उवाच । एवमुक्त्वा नृपश्रेष्ठ मुद्गलः स्वर्गनिःस्पृहः । स्थितस्तत्रैव निरतः शिवध्यानपरायणः

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੁਦ੍ਗਲ—ਸਵਰਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ—ਉਥੇ ਹੀ ਅਡੋਲ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ, ਨਿਰਤ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ।

Verse 29

श्रुत्वा दूतोऽपि शक्रस्य तस्य वाक्यं सविस्तरम् । कथयामास शक्रस्य तं भूयः सोऽभ्यभाषत

ਮੁਦ੍ਗਲ ਦੇ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਕਹੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਕ੍ਰ ਦੇ ਦੂਤ ਨੇ ਉਹ ਸਭ ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੂੰ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤਾ; ਫਿਰ ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੇ ਮੁੜ ਬੋਲਿਆ।

Verse 30

देवदूताप्रमाणं च विमानं हि त्वया कृतम् । न कृतं केन चित्पूर्वं न करिष्यति कश्चन

ਦੇਵਦੂਤਾਂ ਦੇ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ ਜੋ ਵਿਮਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਤੂੰ ਬਣਾਇਆ ਹੈ; ਐਸਾ ਨਾ ਕਿਸੇ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤਾ, ਨਾ ਕੋਈ ਅੱਗੇ ਕਰੇਗਾ।

Verse 31

तस्मात्तत्र द्रुतं गत्वा बलादानय तं मुनिम् । आनयस्वान्यथा शापं तव दास्याम्यसंशयम्

ਇਸ ਲਈ ਉਥੇ ਤੁਰੰਤ ਜਾ ਕੇ ਬਲ ਨਾਲ ਉਸ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਲਿਆ ਆ। ਲਿਆ ਆ—ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇਵਾਂਗਾ।

Verse 32

पुलस्त्य उवाच । शक्रस्य वचनं श्रुत्वा देवदूते भयान्वितः । प्रस्थितः सत्वरं तत्र मुद्गलो यत्र तिष्ठति

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸ਼ਕ੍ਰ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬਦਾ ਦੇਵਦੂਤ ਤੁਰੰਤ ਉਥੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ ਜਿੱਥੇ ਮੁਦਗਲ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 33

मुद्गलोऽपि विमानस्थं पुनर्दृष्ट्वा समागतम् । मामुह्रदे प्रविश्याथ वारयामास तं तदा

ਮੁਦਗਲ ਨੇ ਵੀ, ਵਿਮਾਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਉਸ ਆਏ ਹੋਏ ਨੂੰ ਫਿਰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਾਮੂ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ।

Verse 34

स तस्य वचनेनैव स्तंभितो लिखितो यथा । चलितुं नैव शक्नोति प्रभावात्तस्य सन्मुनेः

ਉਸ ਸਤ੍ਮੁਨੀ ਦੇ ਕੇਵਲ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਐਸਾ ਜਮ ਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਚਿੱਤਰ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੋਵੇ; ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਮੁਨੀ ਦੀ ਤਪਸ਼ਕਤੀ ਕਾਰਨ ਉਹ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਹਿਲ ਨਾ ਸਕਿਆ।

Verse 35

चिरकालगतं ज्ञात्वा दूतं तु त्रिदशाधिपः । स्वयं तत्राययौ कोपादारुह्यैरावणं गजम्

ਦੂਤ ਦੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਗਾਇਬ ਹੋਣ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਇੰਦਰ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਆਪ ਹੀ ਉਥੇ ਆਇਆ, ਐਰਾਵਤ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ।

Verse 36

अथ दृष्ट्वा तदा दूतं स्तंभितं मुद्गलेन तु । वधार्थं तूद्यतस्तस्य स वज्रं भ्रामयंस्तदा

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਦੂਤ ਨੂੰ ਮੁਦਗਲ ਵੱਲੋਂ ਜਮਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ; ਇੰਦਰ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਲਈ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਆਪਣਾ ਵਜ੍ਰ ਘੁਮਾਉਂਦਾ ਤੇ ਚਮਕਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 37

एतस्मिन्नेव काले तु उत्पातास्तत्र दारुणाः । अपसव्यं मृगाश्चक्रुः पशवः पक्षिणश्च ये । तान्दृष्ट्वा चिन्तयामास मुद्गलो विस्मयान्वितः

ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਉੱਥੇ ਭਿਆਨਕ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਉੱਠੇ; ਮ੍ਰਿਗ, ਪਸ਼ੂ ਅਤੇ ਪੰਛੀ ਅਪਸਵ੍ਯ—ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ—ਚਲਣ ਲੱਗੇ। ਉਹ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੇਖ ਕੇ ਮੁਦਗਲ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 38

अथ दृष्ट्वांबरगतं वज्रोद्यतकरं हरिम् । स्तंभयामास तं सद्यो दृष्टिपातेन मुद्गलः

ਫਿਰ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਗਤਿਮਾਨ ਹਰੀ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ, ਹੱਥ ਉੱਠਾਇਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਵਜ੍ਰ ਲਈ ਤਿਆਰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੁਦਗਲ ਨੇ ਕੇਵਲ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਪਾਤ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਜੜ੍ਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 39

तत्र शक्रः स्तुतिं चक्रे भग्नोत्साहो नृपोत्तम । मुञ्च मां ब्राह्मणश्रेष्ठ यास्यामि त्रिदशालयम्

ਤਦ ਉੱਥੇ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ), ਹੌਸਲਾ ਟੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ, ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿਓ; ਮੈਂ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾਂ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਚਲਾ ਜਾਵਾਂਗਾ।”

Verse 40

स्वर्गे वा यदि वा मर्त्त्ये तिष्ठ त्वं स्वेच्छया द्विज । मया कृतः समुद्योगो हितार्थं ते मुने ह्ययम्

“ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਰਤ੍ਯ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ! ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਜਿੱਥੇ ਚਾਹੇ ਟਿਕ। ਹੇ ਮੁਨੀ! ਇਹ ਮੇਰਾ ਉਪਰਾਲਾ ਕੇਵਲ ਤੇਰੇ ਹਿਤ ਲਈ ਹੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।”

Verse 41

वरं वरय भद्रं ते नित्यं यो मनसि स्थितः । तं ते सर्वं प्रदास्यामि यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्

“ਵਰ ਮੰਗ ਲੈ; ਤੇਰਾ ਕਲਿਆਣ ਹੋਵੇ। ਜੋ ਕੁਝ ਸਦਾ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਚੁਣ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਰਲਭ ਹੋਵੇ, ਮੈਂ ਉਹ ਸਭ ਤੈਨੂੰ ਦੇਵਾਂਗਾ।”

Verse 42

मुद्गल उवाच । एष एव वरः श्लाघ्यो यत्त्वं दृष्टः सुरेश्वर । दर्शनं ते सहस्राक्ष स्वप्नेष्वपि सुदुर्लभम्

ਮੁਦਗਲ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸਲਾਹਯੋਗ ਵਰ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਹੇ ਸਹਸ੍ਰਾਖਸ਼! ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਤਾਂ ਸੁਪਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਦੁਲਭ ਹੈ।”

Verse 43

अवश्यं यदि मे देयो वरो वृत्रनिषूदन । त्वत्प्रसादेन मे मोक्षो जायतां शीघ्रमेव हि

“ਪਰ ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਕੋਈ ਵਰ ਦੇਣਾ ਹੈ, ਹੇ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ-ਨਿਸੂਦਨ! ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਲਈ ਮੋਖਸ਼ ਜਨਮ ਲਵੇ—ਤੁਰੰਤ ਹੀ।”

Verse 44

मा मु ह्रदं समागत्य दूतः प्रोक्तो मया यतः । ततो मामुह्रदमिति ख्यातिं यातु धरातले

“ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਸਰੋਵਰ ਤੇ ਆ ਕੇ ਇੱਕ ਦੂਤ ਨੂੰ ਮੈਂ ‘ਮਾ ਮੁ’ ਕਹਿ ਕੇ ਸੰਬੋਧਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇਹ ਥਾਂ ‘ਮਾਮੁਹ੍ਰਦ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇ।”

Verse 45

नंदनादीनि रम्याणि तत्र देववनानि च । अनन्यसदृशा भोगाः सदा तृप्तिर्द्विजोत्तम

“ਉੱਥੇ ਨੰਦਨ ਆਦਿ ਸੁੰਦਰ ਦੇਵ-ਉਦਿਆਨ ਅਤੇ ਦੇਵ-ਵਨ ਹਨ। ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ! ਉੱਥੇ ਅਨੁਪਮ ਭੋਗ ਹਨ ਅਤੇ ਸਦਾ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।”

Verse 46

पिण्डदानात्परां प्रीतिं लभंतां पितरोऽत्र हि

“ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਇੱਥੇ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਿਤਰ ਲੋਕ ਪਰਮ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।”

Verse 47

इन्द्र उवाच । मामुह्रदमिति ख्यातं तीर्थमेतद्भविष्यति । वरिष्ठं नात्र सन्देहो मत्प्रसादाद्विजोत्तम

ਇੰਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਤੀਰਥ ‘ਮਾਮੁਹ੍ਰਦ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ। ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋਤਮ, ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 48

अत्र ये फाल्गुने मासि पौर्णमास्यां समाहिताः । करिष्यंति पुनः स्नानं ते यास्यंति परां गतिम्

ਜੋ ਲੋਕ ਫਾਲਗੁਨ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪੂਰਨਿਮਾ ਨੂੰ ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਇੱਥੇ ਮੁੜ ਪਵਿੱਤਰ ਸਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਭਗਤ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 49

पिण्डदानाद्गयातुल्यं लप्स्यंते फलमुत्तमम् । पुण्यदानफलं चात्र संख्याहीनं द्विजोत्तम

ਇੱਥੇ ਪਿੰਡਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਗਯਾ ਦੇ ਸਮਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਇਸ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਪੁੰਨਦਾਨ ਦਾ ਫਲ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋੱਤਮ, ਗਿਣਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ।

Verse 50

पुलस्त्य उवाच । एवमुक्त्वा ययौ स्वर्गं दूतमादाय वज्रभृत् । मुद्गलोऽपि परं ब्रह्म चिंतयन्ह्यनिशं ततः

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ ਦੂਤ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਮੁਦ੍ਗਲ ਵੀ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਨਿਰੰਤਰ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਮਾਧਿਸਥ ਰਹਿਆ।

Verse 51

शुक्लध्यानपरो भूत्वा मोक्षं प्राप्तस्ततोऽक्षयम्

ਸ਼ੁੱਧ ਤੇਜਸਵੀ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਤਦੋਂ ਤੋਂ ਅਖੰਡ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਮੋਖਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ।

Verse 52

अत्र गाथा पुरा गीता नारदेन महात्मना । बहुविप्रसमवाये पर्वतेस्मिन्महीपते

ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ! ਇੱਥੇ ਇਸ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿਚ, ਮਹਾਤਮਾ ਨਾਰਦ ਨੇ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਗਾਥਾ ਗਾਈ ਸੀ।

Verse 53

मामु ह्रदे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा तं मुद्गलेश्वरम् । इह भुक्त्वाऽखिलान्कामानन्ते मुक्तिमवाप्स्यति । एतस्मात्कारणाद्राजन्मामुह्रदमिति स्मृतम्

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮਾਮੂ ਹ੍ਰਦ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਉਸ ਮੁਦਗਲੇਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸੀ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਧਰਮਸੰਗਤ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਭੋਗ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ‘ਮਾਮੂਹ੍ਰਦ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

Verse 54

तत्तीर्थं सर्वतीर्थानां प्रवरं लोकविश्रुतम् । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन स्नानं तत्र समाचरेत्

ਉਹ ਤੀਰਥ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਖਿਆਤ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 55

मोक्षकामो विशेषेण य इच्छेत्परमं पदम् । चण्डिकाश्रममासाद्य किं पुनः परितप्यते

ਜੋ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਮੋਖ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਮ ਪਦ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚੰਡਿਕਾ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਫਿਰ ਕਿਉਂ ਹੋਰ ਤਪਸ਼ ਤੇ ਕਲੇਸ਼ ਸਹੇ?