Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 55

Devanagari script

मोक्षकामो विशेषेण य इच्छेत्परमं पदम् । चण्डिकाश्रममासाद्य किं पुनः परितप्यते

Transliteration

mokṣakāmo viśeṣeṇa ya icchetparamaṃ padam | caṇḍikāśramamāsādya kiṃ punaḥ paritapyate

Translation

ਜੋ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਮੋਖ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਮ ਪਦ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚੰਡਿਕਾ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਫਿਰ ਕਿਉਂ ਹੋਰ ਤਪਸ਼ ਤੇ ਕਲੇਸ਼ ਸਹੇ?

Word by Word

• मोक्षकामः: desirous of liberation
• मोक्षकामः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: मोक्ष (प्रातिपदिक) + काम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (मोक्षस्य कामः)

• विशेषेण: especially
• विशेषेण: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: विशेष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; क्रियाविशेषण-प्रयोगः (instrumental used adverbially)

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सम्बन्ध-सूचकः (relative pronoun)

• इच्छेत्: should desire
• इच्छेत्: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: इष् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• परमम्: supreme
• परमम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषणम्

• पदम्: state/abode
• पदम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• चण्डिकाश्रमम्: the hermitage of Caṇḍikā
• चण्डिकाश्रमम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: चण्डिका (प्रातिपदिक) + आश्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (चण्डिकायाः आश्रमः)

• आसाद्य: having reached
• आसाद्य: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: आ + सद् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund), पूर्वकालिक-क्रिया

• किम्: why/what
• किम्: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रश्नार्थक-अव्यय (interrogative particle)

• पुनः: again; moreover
• पुनः: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्यय; पुनरुक्ति/पुनरावृत्ति-बोधक (adverb)

• परितप्यते: is tormented/suffers
• परितप्यते: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: परि + तप् (धातु)
• Form: लट् (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि-प्रयोगः (passive)

Speaker

Pulastya (contextual)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Caṇḍikā-āśrama

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: King (mahīpati)

Visual Art Cues

Scene: A tranquil forest hermitage of Caṇḍikā: thatched huts, sacred fire, ascetics; a weary pilgrim arrives and finds peace, as if the journey’s hardship dissolves at the threshold.

Characters & Entities

• Caṇḍikā
• Caṇḍikāśrama
• Mokṣa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A supremely sanctifying place can accelerate the seeker’s path—right location and right intent reduce needless struggle.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Caṇḍikāśrama (the hermitage associated with Caṇḍikā).

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite; it prescribes reaching/visiting Caṇḍikāśrama as a potent support for mokṣa.