Adhyaya 7

Verse 1

अर्जुन उवाच । महीसागरमाहात्म्यमद्भुतं कीर्तितं त्वया । विस्मयः परमो मह्यं प्रहर्षश्चोपजायते

ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੁਸੀਂ ਮਹੀਸਾਗਰ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਮਹਿਮਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਪਰਮ ਵਿਸਮਯ ਉਠਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਹਰਸ਼ ਵੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 2

तदहं विस्तराच्छ्रोतुमिदमिच्छामि नारद । कस्य यज्ञे मही ग्लाना वह्नितापाभितापिता

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਨਾਰਦ! ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ—ਕਿਸ ਦੇ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਕਲੇਸ਼ਿਤ ਹੋਈ, ਅੱਗ ਦੀ ਤਪਤ ਨਾਲ ਤਪਾਈ ਗਈ?

Verse 3

नारद उवाच । महादाख्यानमाख्यास्ये यथा जाता महीनदी । श्रृण्वन्नेतां कथां पुण्यां पुण्यमाप्स्यसि पांडव

ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਖਿਆਨ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ ਕਿ ‘ਮਹੀ’ ਨਾਮ ਦੀ ਨਦੀ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਇਸ ਪੁੰਨ ਕਥਾ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਪਾਂਡਵ, ਤੂੰ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ।

Verse 4

पुराभूद्भूपतिर्भूमाविन्द्रद्युम्न इति श्रुतः । वदान्यः सर्वधर्मज्ञो मान्यो मानयिता प्रभुः

ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇਕ ਭੂਪਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਉਹ ਦਾਨੀ, ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਗਿਆਤਾ, ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ, ਹੋਰਨਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸੱਚਾ ਪ੍ਰਭੂ ਸੀ।

Verse 5

उचितज्ञो विवेकस्य निवासो गुणसागरः । न तदस्ति धरापृष्ठे नगरं ग्रामपत्तनम्

ਉਹ ਯੋਗ੍ਯਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਵਿਵੇਕ ਦਾ ਨਿਵਾਸ, ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਸੀ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਸ਼ਹਿਰ, ਪਿੰਡ ਜਾਂ ਪੱਤਣ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਸੀ…

Verse 6

तदीयपूर्तधर्मस्य चिह्नेन न यदंकितम् । कन्यादानानि बहुधा ब्राह्मेण विधिना व्यधात्

ਉਸ ਦੇ ਲੋਕ-ਹਿਤ ਧਰਮਕਰਮਾਂ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ ਨਾ ਹੋਇਆ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਨਾਲ ਕਨ੍ਯਾਦਾਨ ਕੀਤੇ।

Verse 7

भूपालोऽसौ ददौ दानमासहस्राद्धनार्थिनाम् । दशमीदिवसे रात्रौ गजपृष्ठेन दुन्दुभिः

ਉਹ ਭੂਪਾਲ ਨੇ ਧਨ ਦੀ ਆਸ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਯਾਚਕਾਂ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਤੱਕ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਦਸ਼ਮੀ ਦੀ ਰਾਤ ਹਾਥੀ ਦੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਨਗਾਰਾ ਵੱਜਦਾ ਸੀ।

Verse 8

ताड्यते तत्पुरे प्रातः कार्यमेकादशीव्रतम् । यज्वना तेन भूपेन विच्छिन्नं सोमपायिनाम्

ਉਸ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਸਵੇਰੇ ਦੁੰਦੁਭੀ ਵੱਜੀ: ‘ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਵਰਤ ਕਰਨਾ ਹੈ।’ ਯਜ੍ਞ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਸ ਭੂਪ ਨੇ ਸੋਮਪਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਰੀਤ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ।

Verse 9

स्वरणैरास्तृता दर्भैर्द्व्यंगुलोत्सेधिता मही । गंगायां सिकता धारा वर्षतो दिवि तारकाः

ਧਰਤੀ ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਦર્ભਾ-ਘਾਹ ਨਾਲ ਵਿਛਾਈ ਗਈ, ਦੋ ਉਂਗਲ ਉੱਚੀ ਉਠੀ ਹੋਈ। ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਰੇਤ ਦੀ ਧਾਰ ਵਹੀ, ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਤਾਰੇ ਵਰਸੇ।

Verse 10

शक्या गणयितुं प्राज्ञैस्तदीयं सुकृतं न तु । ईदृशैः सुकृतैरेष तेनैव वपुषा नृपः

ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਗਿਣ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਪੁੰਨ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਮਾਪ ਨਹੀਂ। ਐਸੇ ਅਦਭੁਤ ਪੁੰਨਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਨ੍ਰਿਪ ਉਸੇ ਦੇਹ ਨਾਲ ਹੀ ਦਿਵ੍ਯ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 11

धाम प्रजापतेः प्राप्तो विमानेन कुरूद्वह । बुभुजे स तदा भोगान्दुर्लभानमरैरपि

ਹੇ ਕੁਰੂਵੰਸ਼ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਹ ਵਿਮਾਨ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਐਸੇ ਭੋਗ ਭੋਗੇ ਜੋ ਅਮਰਾਂ ਲਈ ਭੀ ਦੁਲਭ ਹਨ।

Verse 12

अथ कल्पशतस्यांते व्यतीते तं महीपतिम् । प्राह प्रजापतिः सेवावसरायातमात्मनः

ਜਦ ਸੌ ਕਲਪਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਦ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਉਸ ਧਰਤੀਪਤੀ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ਜੋ ਸੇਵਾ ਦੇ ਨਿਯਤ ਸਮੇਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉਸ ਕੋਲ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਸੀ।

Verse 13

ब्रह्मोवाच । इंद्रद्युम्न द्रुतं गच्छ धरापृष्ठं नृपोत्तम । न स्तातव्यं मदीयेद्य लोके क्षणमपि त्वया

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮਨ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੁਰੰਤ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪੱਠ ਤੇ ਚਲਾ ਜਾ। ਅੱਜ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਇਕ ਪਲ ਵੀ ਨਾ ਟਿਕੀਂ।”

Verse 14

इंद्रद्युम्न उवाच । कस्माद्ब्रह्मन्नितो भूमौ मां प्रेषयसि सम्प्रति । सति पुण्ये मदीये तु बहुले वद कारणम्

ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਤੂੰ ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਇਥੋਂ ਧਰਤੀ ਵੱਲ ਕਿਉਂ ਭੇਜਦਾ ਹੈਂ? ਜਦ ਮੇਰਾ ਪੁੰਨ ਅਜੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹੈ, ਕਾਰਨ ਦੱਸ।”

Verse 15

ब्रह्मोवाच । न पुण्यं केवलं राजन्गुप्तं स्वर्गस्य साधकम् । विना निष्कल्मषां कीर्ति त्रिलोकीतलविस्तृताम्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕੇਵਲ ਪੁੰਨ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜੋ ਗੁਪਤ ਰਹਿ ਜਾਵੇ—ਆਪਣੇ ਆਪ ਸਵਰਗ ਦਾ ਸਾਧਨ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ, ਜੇ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਨਿਰਮਲ ਕੀਰਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਸਹਿਤ ਨਾ ਹੋਵੇ।”

Verse 16

तव कीर्तिसमुच्छेदः सांप्रतं वसुधातले । संजातश्चिरकालेन गत्वा तां कुरु नूतनाम्

“ਹੁਣ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬੀਤਣ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਕੀਰਤੀ ਦਾ ਛੇਦ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਕੀਰਤੀ ਨੂੰ ਫਿਰ ਨਵੀਂ ਕਰ।”

Verse 17

यदि वांछा महीपाल मम धामनि संस्थितौ

ਹੇ ਮਹੀਪਾਲ! ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਰਹਿਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ…

Verse 18

इन्द्रद्युम्न उवाच । मदीयं सुकृतं ब्रह्मन्कथं भूमौ भवेदिति । किं कर्तव्यं मया नैतन्मम चेतसि तिष्ठति

ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ! ਮੇਰਾ ਪੁੰਨ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਿਵੇਂ ਬਦਲ ਜਾਂ ਨਾਸ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਇਹ ਗੱਲ ਮੇਰੇ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕਦੀ ਨਹੀਂ।

Verse 19

ब्रह्मोवाच । बलवानेष भूपाल कालः कलयति स्वयम्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਭੂਪਾਲ! ਇਹ ਕਾਲ ਬੜਾ ਬਲਵਾਨ ਹੈ; ਕਾਲ ਆਪ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਮਾਪ ਕੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 20

ब्रह्मांडान्यपि मां चैव गणना का भवादृशाम् । तदेतदेव मन्येऽहं तव भूपाल सांप्रतम्

ਅਣਗਿਣਤ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ—ਅਤੇ ਮੈਂ ਆਪ ਵੀ—ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਾਂ। ਹੇ ਭੂਪਾਲ! ਇਸ ਵੇਲੇ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਹਾਲਤ ਇਹੀ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ।

Verse 21

यत्कीर्तिमात्मनो व्यक्तिं नीत्वाभ्येहि पुनर्दिवम् । शुश्रुवानिति वाचं स ब्रह्मणः पृथिवीपतिः

ਆਪਣੀ ਕੀਰਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ, ਫਿਰ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਆ ਜਾ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਧਰਤੀਪਤੀ ਰਾਜਾ ਵਿਸਮਿਤ ਹੋ ਕੇ ਨਿਮਗਨ ਰਹਿਆ।

Verse 22

पश्यतिस्म तथात्मानं महीतलमुपागतम् । कांपिल्यनगरे भूयः पप्रच्छात्मानमात्मना

ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਧਰਤੀ-ਤਲ ਉੱਤੇ ਉਤਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ। ਫਿਰ ਕਾਂਪਿਲ੍ਯ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਆ ਕੇ, ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।

Verse 23

नगरं स तदा देशमप्राक्षीदिति विस्मितः । जना ऊचुः । न जानीमो वयं भूपमिंद्रद्युम्नं न तत्पुरम्

ਵਿਸਮਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਤਦ ਨਗਰ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਲੋਕ ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਰਾਜਨ, ਅਸੀਂ ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮਨ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਨਾਹ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਉਹ ਨਗਰ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ।”

Verse 24

यत्त्वं पृच्छसि भो भद्र कञ्चित्पृच्छ चिरायुषम् । इन्द्रद्युम्न उवाच । कः संप्रति धरापृष्ठे चिरायुः प्रथितो जनाः

ਲੋਕ ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਭਦ੍ਰ ਪੁਰਖ, ਜੇ ਤੂੰ ਇਹ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈਂ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਚਿਰਾਯੁਸ਼ੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਪੁੱਛ।” ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਅੱਜ ਧਰਤੀ-ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਚਿਰਾਯੁ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਕੌਣ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ?”

Verse 25

पृथिवीजयराज्येस्मिन्यत्र प्रबूत मा चिरम् । जना ऊचुः । श्रूयते नैमिषारण्ये सप्तकल्पस्मरो मुनिः

ਇਸ ਧਰਤੀ-ਜਯ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਤੂੰ (ਆਪਣੇ ਮਤ ਅਨੁਸਾਰ) ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਲੋਕ ਬੋਲੇ: “ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨੈਮਿਸ਼ਾਰਣ੍ਯ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁਨੀ ਹੈ ਜੋ ਸੱਤ ਕਲਪਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।”

Verse 26

मार्कंडेय इति ख्यातस्तं गत्वा पृच्छ संशयम् । तथोपदिष्टस्तैर्गत्वा तत्र तं मुनिपुंगवम्

ਉਹ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਉਸ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਸੰਦੇਹ ਪੁੱਛ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪਾ ਕੇ, ਉਹ ਉੱਥੇ ਉਸ ਮੁਨੀ-ਪੁੰਗਵ—ਮੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ—ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ।

Verse 27

निशम्य प्रणिपत्याह नृपः स्वहृदयस्थितम् । इंद्रद्युम्न उवाच । चिरायुर्भगवान्भूमौ विश्रुतः सांप्रतं ततः

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਬੈਠਾ ਅਤੇ ਜੋ ਗੱਲ ਉਸ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰੀ ਸੀ, ਉਹ ਬੋਲਾ। ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਸ ਲਈ ‘ਚਿਰਾਯੁ’ ਭਗਵਾਨ ਹੁਣ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।”

Verse 28

पृच्छाम्यहं भवान्वेत्ति इंद्रद्युम्नं नृपं न वा

ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ: ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਰਾਜਾ ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹੋ—ਜਾਂ ਨਹੀਂ?

Verse 29

श्रीमार्कंडेय उवाच । सप्तकल्पान्तरे नाभूत्कोपींद्रद्युम्नसंज्ञितः । भूपाल किमहं वच्मि तवान्यत्पृच्छ संशयम्

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਸੱਤ ਕਲਪਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ ‘ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨ’ ਨਾਮ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਹੋਰ ਕੀ ਆਖਾਂ? ਜੋ ਹੋਰ ਸੰਦੇਹ ਹੈ, ਉਹ ਪੁੱਛ ਲੈ।”

Verse 30

स निराशस्तदाकर्ण्य वचो भूपोग्निसाधने । समुद्योगं तदा चक्रे तं दृष्ट्वाह तदा मुनिः

ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜੇ ਦੇ ਅੱਗ-ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਬਾਰੇ, ਉਹ ਨਿਰਾਸ ਹੋ ਗਿਆ; ਪਰ ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਤਿਆਰੀ ਕਰਦਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੁਨੀ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਕਿਹਾ।

Verse 31

मार्कंडेय उवाच । मा साहसमिदं कार्षीर्भद्र वाचं श्रृणुष्व मे । एति जीवंतमानंदो नरं वर्षशतादपि

ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਭਦ੍ਰ ਪੁਰਖ, ਇਹ ਸਾਹਸ ਨਾ ਕਰੀਂ; ਮੇਰੀ ਬਾਤ ਸੁਣ। ਮਨੁੱਖ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਵੀ ਜੀ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਭੀ (ਅੰਤ ਨੂੰ) ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।”

Verse 32

तत्करोमि प्रतीकारं तव दुःखोपशांतये । श्रृणु भद्र ममास्तीह बको मित्रं चिरंतनः

ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਪਾਅ ਕਰਾਂਗਾ। ਸੁਣ, ਹੇ ਭਦ੍ਰ ਪੁਰਖ! ਇੱਥੇ ਮੇਰਾ ਚਿਰਕਾਲੀ ਮਿੱਤਰ ਬਕਾ ਹੈ।

Verse 33

नाडीजंघ इति ख्यातः स त्वा ज्ञास्यत्यसंशयम् । तस्मादेहि द्रुतं यावदावां तत्र व्रजावहे

ਉਹ ਨਾਡੀਜੰਘ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਵੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਜਲਦੀ ਆ—ਆਓ ਦੋਵੇਂ ਤੁਰੰਤ ਉੱਥੇ ਚੱਲੀਏ।

Verse 34

परोपकारैकफलं जीवितं हि महात्मनाम् । यदि ज्ञास्यत्यसंदिग्धमिंद्रद्युम्नं स वक्ष्यति

ਮਹਾਤਮਿਆਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਇਕੋ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਪਰਉਪਕਾਰ ਦੀ ਸੇਵਾ। ਜੇ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮਨ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸ ਦੇਵੇਗਾ।

Verse 35

तौ प्रस्थिताविति तदा विप्रेंद्रनृपपुंगवौ । हिमाचलं प्रति प्रीतौ नाडीजंघालयं प्रति

ਤਦ ਉਹ ਦੋਵੇਂ—ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਗੇਵਾਨ—ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਹਿਮਾਚਲ ਵੱਲ, ਨਾਡੀਜੰਘ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ।

Verse 36

बकोऽथ मित्रं स्वं वीक्ष्य चिरकालादुपागतम् । मार्कंडेयं ययौ प्रीत्युत्कंठितः सम्मुखं द्विजैः

ਫਿਰ ਬਕਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਚਿਰਕਾਲ ਬਾਅਦ ਆਇਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਸਮੇਤ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮਿਲਣ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।

Verse 37

कृतसंविदभूत्पूर्वं कुशलस्वागतादिना । पप्रच्छानंतरं कार्यं वदागमनकारणम्

ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੇ ਕੁਸ਼ਲ-ਮੰਗਲ ਪੁੱਛ ਕੇ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸੁਆਗਤ ਕਰ ਕੇ, ਫਿਰ ਕਾਰਜ ਦੀ ਗੱਲ ਪੁੱਛੀ: “ਆਪ ਦੇ ਆਉਣ ਦਾ ਕਾਰਣ ਦੱਸੋ।”

Verse 38

मार्कंडेयोथ तं प्राह बकं प्रस्तुतमीप्सितम् । इंद्रद्युम्नं भवान्वेत्ति भूपालं पृथिवीतले

ਤਦ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਬਕ ਨੂੰ ਉਦੇਸ਼ਿਤ ਵਿਸ਼ਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਆਖਿਆ: “ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਜਾ ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮਨ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹੋ?”

Verse 39

एतस्य मम मित्रस्य तेन ज्ञातेन कारणम् । नो वायं त्यजति प्राणान्पुरा वह्निप्रवेशनात्

“ਇਹ ਮੇਰਾ ਮਿੱਤਰ ਹੈ; ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰਾਣ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ—ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਤਪਰ ਹੈ।”

Verse 40

एतस्य प्राणरक्षार्थं ब्रूहि जानासि चेन्नृपम्

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਦੱਸੋ—ਇਸ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?

Verse 41

नडीजंघ उवाच । चतुर्दश स्मराम्यस्मि कल्पान्विप्रेंद्र सांप्रतम् । आस्तां तद्दर्शनं वार्तामपि वा न स्मराम्यहम्

ਨਡੀਜੰਘ ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਇਸ ਵੇਲੇ ਚੌਦਾਂ ਕਲਪ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਪਰ ਉਸ ਬਾਰੇ—ਦਰਸ਼ਨ ਤਾਂ ਛੱਡੋ—ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਤੱਕ ਯਾਦ ਨਹੀਂ।”

Verse 42

इंद्रद्युम्नो महीपालः कोऽपि नासीन्महीतले । एतावन्मात्रमेवाहं जानामि द्विजपुंगव

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਪੁੰਗਵ! ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮਨ ਨਾਮ ਦਾ ਕੋਈ ਰਾਜਾ ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਮੈਂ ਇਤਨਾ ਹੀ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ।

Verse 43

नारद उवाच । ततः स विस्मयाविष्टस्तस्यायुरिति शुश्रुवान् । पप्रच्छ राजा को हेतुर्दानस्य तपसोऽथ वा । यदायुरीदृशं दीर्घं संजातमिति विस्मितः

ਨਾਰਦ ਜੀ ਬੋਲੇ: ਫਿਰ ਉਸ ਦੀ ਆਯੁ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਅਚੰਭੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪੁੱਛਿਆ—“ਇਹ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ? ਦਾਨ, ਤਪ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੁਝ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਐਨੀ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਉਪਜੀ ਹੈ?”

Verse 44

नाडीजंघ उवाच । घृतकंबलमाहात्म्यान्मम देवस्य शूलिनः । दीर्घमायुरिदं विप्र शापाद्बकवपुः श्रृणु

ਨਾਡੀਜੰਘ ਬੋਲੇ: ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ! ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਭੂ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਘ੍ਰਿਤਕੰਬਲ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਲੰਮੀ ਆਯੁ ਮਿਲੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਸ਼ਾਪ ਕਾਰਨ ਮੇਰਾ ਰੂਪ ਬਗਲੇ ਵਰਗਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਸੁਣੋ।

Verse 45

पुरा जन्मन्यहं बालो ब्राह्मणस्याभवं भुवि । पाराशर्यसगोत्रस्य विश्वरूपस्य सन्मुनेः

ਪੁਰਾਣੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਮੈਂ ਇੱਕ ਬਾਲਕ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ—ਪਾਰਾਸ਼ਰਯ ਵੰਸ਼ ਦਾ, ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ ਨਾਮ ਦੇ ਸਤਮੁਨੀ ਦਾ।

Verse 46

बालको बक इत्येवं प्रतीतोऽतिप्रियः पितुः । चपलोऽतीव बालत्वे निसर्गादेव भद्रक

ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ‘ਬਕ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਿਆਰਾ ਸੀ; ਪਰ ਹੇ ਭਦ੍ਰਕ, ਬਾਲਪਣ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਹੀ ਬਹੁਤ ਚੰਚਲ ਸੀ।

Verse 47

अथ मारकतं लिंगं देवतावसरात्पितुः । चापल्याद्वालभावाच्चापहृत्य निहितं मया

ਫਿਰ ਪੂਜਾ ਦੇ ਵੇਲੇ ਦਾ ਲਾਭ ਲੈ ਕੇ ਮੈਂ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦਾ ਸਫਟਿਕ-ਸਮਾਨ ਸ਼ਿਵ-ਲਿੰਗ ਚੁਰਾ ਲਿਆ; ਬਾਲ-ਚਪਲਤਾ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਲੁਕਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 48

घृतस्य कुंभे संक्रांतौ मकरस्योत्तरायणे । अथ प्रातर्व्यतीतायां निशि यावत्पिता मम

ਮਕਰ-ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਉੱਤਰਾਯਣ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ, ਘੀ ਦਾ ਕੁੰਭ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਅਤੇ ਜਦ ਰਾਤ ਲੰਘ ਕੇ ਸਵੇਰ ਹੋਈ—ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੱਕ ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ…

Verse 49

निर्माल्यापनयं चक्रे तावच्छून्यं शिवालयम् । निशम्य कांदिशीको मां पप्रच्छ मधुरस्वरम्

ਉਸ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਦਿਨ ਦੀ ਨਿਰਮਾਲਿਆ ਹਟਾਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ; ਤਦ ਤੱਕ ਸ਼ਿਵਾਲਯ ਸੁੰਨ ਸੀ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਕਾਂਦਿਸ਼ੀਕ ਨੇ ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।

Verse 50

वत्स क्व नु त्वया लिंगं नूनं विनिहितं वद । दास्यामि वांछितं यत्ते भक्ष्यमन्यत्तवेप्सितम्

“ਪਿਆਰੇ ਬੱਚੇ, ਦੱਸ—ਤੂੰ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਕਿੱਥੇ ਰੱਖਿਆ ਹੈ? ਬੋਲ! ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਜੋ ਕੁਝ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਦੇਵਾਂਗਾ—ਖਾਣ ਲਈ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਇੱਛਿਤ।”

Verse 51

ततो मया बालभावाद्भक्ष्यलुब्धेन तत्पितुः । घृतकुंभांतराकृष्य भद्रलिंगं समर्पितम्

ਫਿਰ ਮੈਂ—ਬਾਲ-ਸੁਭਾਵ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਖਾਣੇ ਦੀ ਲਾਲਚ ਵਿੱਚ—ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘੀ ਦੇ ਕੁੰਭ ਵਿਚੋਂ ਖਿੱਚ ਕੇ ਉਹ ਭਦ੍ਰ ਲਿੰਗ ਕੱਢਿਆ ਅਤੇ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 52

अथ काले तु संप्राप्ते प्रमीतोऽहं नृपालये । जातो जातिस्मारस्तावदानर्ताधिपतेः सुतः

ਫਿਰ ਸਮਾਂ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੇ ਮੈਂ ਰਾਜ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ; ਤਦ ਮੈਂ ਆਨਰਤ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦੀ ਸਿਮਰਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ।

Verse 53

घृतकंबलमाहात्म्यान्मकरस्थे दिवाकरे । अपि बाल्यादवज्ञानात्संयोगाद्घृतलिंगयोः

ਘ੍ਰਿਤ-ਕੰਬਲ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਰਕੇ, ਜਦ ਸੂਰਜ ਮਕਰ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਬਚਪਨ ਦੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਨਾਲ ਵੀ, ਕੇਵਲ ਘੀ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਨਾਲ…

Verse 54

ततः संस्थापितं लिंगं प्राग्जन्म स्मरता मया । ततः प्रभृति लिंगानि घृतेनाच्छादयाम्यहम्

ਇਸ ਲਈ, ਪਿਛਲਾ ਜਨਮ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਮੈਂ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਮੈਂ ਲਿੰਗਾਂ ਨੂੰ ਘੀ ਨਾਲ ਢੱਕ ਕੇ ਪੂਜਦਾ ਹਾਂ।

Verse 55

पितृपैतामहं प्राप्य राज्यं शक्त्यनुरूपतः । ततः प्रसन्नो भगवान्पार्वतीपतिराह माम्

ਪਿਤਾ-ਪਿਤਾਮਹਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲਿਆ ਰਾਜ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ; ਤਦ ਪ੍ਰਸੰਨ ਭਗਵਾਨ, ਪਾਰਵਤੀਪਤੀ, ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 56

पूर्वजन्मनि तुष्टोऽहं घृतकंबलपूजया । प्रयच्छाम्यस्मि त राज्यमधुनाभिमतं वृणु

ਤੇਰੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਘ੍ਰਿਤ-ਕੰਬਲ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਰਾਜ-ਸੱਤਾ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹਾਂ—ਹੁਣ ਆਪਣਾ ਮਨਪਸੰਦ ਵਰ ਮੰਗ।

Verse 57

ततो मया वृतः प्रादाद्गाणपत्यं मदीप्सितम् । कैलासे मां शिवो नित्यं संतुष्टः प्राह चेति च

ਤਦ ਮੈਂ ਵਰ ਮੰਗਿਆ; ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਗਣਾਂ ਵਿਚ ਮਨਚਾਹੀ ਗਣਪਤ੍ਯ-ਪਦਵੀ ਬਖ਼ਸ਼ੀ। ਕੈਲਾਸ ਉੱਤੇ ਸਦਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਆਖਿਆ।

Verse 58

तेनैव हि शरिरेण प्रणतं पुरतः स्थितम् । अद्यप्रभृति संक्रांतौ मकरस्यापरोपि यः

ਉਸੇ ਹੀ ਦੇਹ ਨਾਲ ਭਗਤ ਅੱਗੇ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੇਗਾ, ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ। ਅੱਜ ਤੋਂ ਮਕਰ-ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਦਿਨ ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਇਉਂ ਕਰੇ…

Verse 59

घृतेन पूजां कर्तासौ भावी मम गणः स्फुटम् । इत्युक्त्वा मां शिवो भद्र गणकोटीश्वरं व्यधात्

‘ਉਹ ਘਿਉ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇਗਾ; ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਹ ਮੇਰਾ ਗਣ ਬਣੇਗਾ।’ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਭਦ੍ਰ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਗਣਕੋਟੀਸ਼ਵਰ—ਕਰੋੜ ਗਣਾਂ ਦਾ ਅਧੀਸ਼—ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।

Verse 60

प्रतीपपालकंनाम संस्थितं शिवशासनम् । ततः कामादिभिः षड्भिः पदैश्चंक्रमणात्मिकाम्

‘ਪ੍ਰਤੀਪਪਾਲਕ’ ਨਾਮ ਦੀ ਸ਼ਿਵ-ਆਗਿਆ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਈ। ਫਿਰ ਕਾਮ ਆਦਿ ਛੇ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕਦਮ-ਕਦਮ ਉੱਤੇ ਬੇਚੈਨ ਭਟਕਣ ਬਣ ਗਈ।

Verse 61

निसर्गचपलां प्राप्य भ्रमरीमिव तां श्रियम् । नैवालमभवं तस्या धारणे दैवयोगतः

ਕੁਦਰਤੋਂ ਚੰਚਲ, ਭੌਰੇ ਵਾਂਗ ਭਟਕਦੀ ਉਸ ਸ਼੍ਰੀ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਵੀ, ਦੈਵ-ਯੋਗ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ।

Verse 62

विचचार तदा मत्तः किलाहं वारणो यथा । कृत्याकृत्यविचारेण विमुक्तोऽतीव गर्वितः

ਤਦ ਮੈਂ ਮੱਤੇ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਭਟਕਦਾ ਫਿਰਿਆ; ਕਰਣਯੋਗ ਤੇ ਅਕਰਣਯੋਗ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਫੂਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 63

विद्यामभिजनं लक्ष्मीं प्राप्य नीचनरो यथा । आपदां पात्रतामेति सिंधूनामिव सागरः

ਜਿਵੇਂ ਨੀਚ ਮਨੁੱਖ ਵਿਦਿਆ, ਕੁਲ-ਗੌਰਵ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਪਾ ਕੇ ਆਪਦਾਵਾਂ ਲਈ ਪਾਤਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਨਦੀਆਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 64

अथ काले व्यतिक्रांते कियन्मात्रे यदृच्छया । विचरन्नगमं शैलं हिमानीरुद्धकंदरम्

ਫਿਰ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਉਪਰੰਤ, ਯਦ੍ਰਿਚਛਾ ਭਟਕਦਿਆਂ ਮੈਂ ਇੱਕ ਪਹਾੜ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਬਰਫ਼ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਨਾਲ ਰੁਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।

Verse 65

तपस्यति मुनिस्तत्र गालवो भार्यया सह । सदैव तीव्रतपसा कृशो धमनिसंततः

ਉੱਥੇ ਗਾਲਵ ਮੁਨੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਤੀਖੇ ਤਪ ਨਾਲ ਸਦਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ ਹੋਇਆ, ਨਸਾਂ ਉਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।

Verse 66

ब्राह्मणस्य हि देहोयं नैवैहिकफलप्रियः । कृच्छ्राय तपसे चेह प्रेत्यानंतसुखाय च

ਕਿਉਂਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਇਹ ਦੇਹ ਲੋਕਿਕ ਫਲਾਂ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਲਈ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਇੱਥੇ ਕਠਿਨ ਤਪ ਲਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਰਨੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਅਨੰਤ ਸੁਖ ਲਈ।

Verse 67

तस्य भार्याऽतिरूपेण विजिग्ये विश्ववर्णिनी । तन्वी श्यामा मृगाक्षी सा पीनोन्नतपयोधरा

ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤਿ-ਰੂਪਵਤੀ ਸੀ, ਜਗਤ ਦੀਆਂ ਸਭ ਨਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਤ ਦੇਣ ਵਾਲੀ। ਉਹ ਸੁਕੁਮਾਰ ਤਨ ਵਾਲੀ, ਸ਼ਿਆਮ ਵਰਣ ਦੀ, ਹਿਰਣ-ਨੇਤ੍ਰੀ, ਅਤੇ ਭਰੇ ਉੱਚੇ ਸਤਨਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀ।

Verse 68

हंसगद्गदसंभाषा मत्तमातंगगामिनी । विस्तीर्णजघना मध्ये क्षामा दीर्घशिरोरुहा

ਉਸ ਦੀ ਬੋਲੀ ਹੰਸ ਵਾਂਗ ਮਿੱਠੀ ਤੇ ਕੰਬਦੀ ਸੀ; ਚਾਲ ਮੱਤੀ ਹਥਣੀ ਵਰਗੀ। ਕੂਹਣੀਆਂ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਮੱਧ ਕਮਰ ਪਤਲੀ, ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਲਹਿਰਾਂਦੇ ਕੇਸਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀ।

Verse 69

निम्ननाभिर्विधात्रैषा निर्मिता संदिदृक्षुणा । विकीर्णमिव सौंदर्यमेकपात्रमिव स्थितम्

ਗਹਿਰੀ ਨਾਭੀ ਵਾਲੀ ਇਹ ਨਾਰੀ ਵਿਧਾਤਾ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਕਰਤਬ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਘੜੀ ਹੋਵੇ। ਸੁੰਦਰਤਾ ਜਿਵੇਂ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਖਰੀ ਹੋਈ, ਪਰ ਇਕ ਹੀ ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੀ ਟਿਕੀ ਹੋਵੇ।

Verse 70

ततोऽविनीतस्तां वीक्ष्य भद्र गालववल्लभाम् । अहमासं शरव्रातैस्ताडितः पुष्पधन्विना । विवेकिनोऽपि मुनयस्तावदेव विवेकिनः

ਫਿਰ, ਹੇ ਭਦ੍ਰ! ਅੰਦਰੋਂ ਅਵਿਨੀਤ ਹੋ ਕੇ, ਗਾਲਵ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯ ਉਸ ਸ਼ੁਭ ਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਮੈਂ ਪੁਸ਼ਪਧਨੁਧਾਰੀ ਕਾਮਦੇਵ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਰਗੇ ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਵਿਵੇਕ ਵਾਲੇ ਮੁਨੀ ਵੀ ਉਤਨਾ ਹੀ ਵੇਲਾ ਵਿਵੇਕੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 71

यावन्न हरिणाक्षीणामपांगविवरेक्षिताः । मया व्यवसितं चित्ते तदानीं तां जिहीर्षुणा

ਜਦ ਤੱਕ ਹਿਰਣ-ਨੇਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਕੋਨੇ ਵਾਲੇ ਤਿਰਛੇ ਨਜ਼ਰ-ਬਾਣ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਚੁਭੇ ਸਨ, ਤਦ ਤੱਕ ਮੇਰਾ ਮਨ-ਨਿਸਚਯ ਅਡੋਲ ਸੀ; ਪਰ ਜਦ ਉਸ ਨੂੰ ਹਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਾਗੀ, ਤਦ ਉਹ ਨਿਸਚਯ ਡੋਲ ਗਿਆ।

Verse 72

इति चेति हरिष्यामि तपसा रक्षितां मुनेः । अस्याः कृते यदि शपेन्मुनिस्तत्र पराभवः

‘ਜੇ ਐਸਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਵਾਂਗਾ—ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਮੁਨੀ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਹੈ।’ ਪਰ ਜੇ ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੁਨੀ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।

Verse 73

मम भावी भवेदेषा भार्या मृत्युरुतापि मे । तस्माच्छिष्यो भवाम्यस्य शुश्रूषानिरतो मुनेः

ਉਹ ਮੇਰੀ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵੀ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ—ਜਾਂ ਮੇਰੀ ਮੌਤ ਵੀ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਉਸ ਮੁਨੀ ਦਾ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਬਣਾਂਗਾ, ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਾਂਗਾ।

Verse 74

प्राप्यांतरं हरिष्यामि नास्य योग्येयमंगना । इति व्यवस्य विद्यार्थिमूर्तिमास्थाय गालवम्

‘ਮੌਕਾ ਮਿਲਦਿਆਂ ਹੀ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਵਾਂਗਾ; ਇਹ ਅੰਗਨਾ ਉਸ ਲਈ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।’ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰਕੇ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਗਿਆਨ-ਅਰਥੀ ਬਣ ਗਾਲਵ ਮੁਨੀ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 75

नमस्कृत्य वचोऽवोचमिति भाव्यर्थनोदितः । तथा मतिस्तथा मित्रं व्यवसायस्तथा नृणाम्

ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਬੋਲਿਆ—ਆਪਣੇ ਮਨੋਰਥ ਦੇ ਪ੍ਰੇਰਣ ਨਾਲ। ਕਿਉਂਕਿ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਹੋ ਜਿਹੀ ਮਤਿ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹੋ ਜਿਹੀ ਮਿਤ੍ਰਤਾ ਚੁਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਉੱਦਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 76

भवेदवश्यं तद्भावि यथा पुंभिः पुरा कृतम् । विवेकवैराग्ययुतो भगवंस्त्वासमुपस्थितः

ਜੋ ਭਾਵੀ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ ਜੋ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਭਗਵਨ, ਵਿਵੇਕ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹਾਂ।

Verse 77

शिष्योऽहं भवता पाठ्यं कर्णधारं महामुनिम् । अपारपारदं विष्णुं विप्रमूर्तिमुपाश्रितम्

ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਹਾਂ—ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੀ, ਮੈਨੂੰ ਪਾਠ ਪੜ੍ਹਾਓ। ਬੇਕਿਨਾਰੇ ਸੰਸਾਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮੇਰੇ ਕਣਧਾਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਆਸਰਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਮੂਰਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਪਾਸਿਤ ਹੈ।

Verse 78

नमस्ये चेतनं ब्रह्मा प्रत्यक्षं गालवाख्यया । अविद्याकृष्णसर्पेण दष्टं तद्विषपीडितम्

ਮੈਂ ਚੇਤਨ ਪਰਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਗਾਲਵ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੈ। ਅਵਿਦਿਆ ਦੇ ਕਾਲੇ ਸੱਪ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਡੱਸ ਲਿਆ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪੀੜਤ ਹਾਂ।

Verse 79

उपदेशमहामंत्रैर्मां जांगुलिक जीवय । महामोहमहा वृक्षो हृद्यावापसमुत्थितः

ਹੇ ਸੱਪ-ਮੰਤ੍ਰੀ, ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਮਹਾਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦਿਓ। ਮਹਾਮੋਹ ਦਾ ਮਹਾਵ੍ਰਿੱਖ ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਬੀਜ-ਭੂਮੀ ਤੋਂ ਉੱਗ ਆਇਆ ਹੈ।

Verse 80

त्वद्वाक्यतीक्ष्णधारेण कुठारेण क्षयं व्रजेत् । अपवर्गपथव्यापी मूढसंसर्गसेचनः

ਤੁਹਾਡੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੀ ਤਿੱਖੀ ਧਾਰ ਵਾਲੇ ਕੁਹਾੜੇ ਨਾਲ—ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਵਚਨ ਹਨ—ਮੂਰਖਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਤੋਂ ਜੰਮੀ ਮੇਰੀ ਮੂੜਤਾ ਦੀ ਸਿੰਚਾਈ ਕੱਟ ਕੇ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਮਾਰਗ ਮੇਰੇ ਅੱਗੇ ਖੁਲ੍ਹ ਕੇ ਵਿਸਤਾਰ ਪਾਵੇ।

Verse 81

छिद्यतां सूत्रधारेण विद्यापरशुनाधुना । भजामि तव शिष्योऽहं वरिवस्यापरश्चिरम्

ਸੂਤਰਧਾਰ ਦੀ ਡੋਰ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਪਰਸ਼ੂ ਨਾਲ ਹੁਣ ਇਹ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਤੁਹਾਡਾ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਹਾਂ; ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਮੈਂ ਕੇਵਲ ਬਾਹਰੀ ਪੂਜਾ-ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੱਗਾ ਰਿਹਾ, ਉੱਚੀ ਸਾਧਨਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।

Verse 82

समिद्दर्भान्मूलफलं दारूणि जलमेव च । आहरिष्येऽनुगृह्णीष्व विनीतं मामुपस्थितम्

ਮੈਂ ਸਮਿਧਾ, ਦਰਭ ਘਾਹ, ਮੂਲ ਤੇ ਫਲ, ਲੱਕੜਾਂ ਅਤੇ ਜਲ ਵੀ ਲਿਆਵਾਂਗਾ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਕਰੋ—ਮੈਂ ਨਿਮਰ ਹੋ ਕੇ ਸੇਵਾ ਲਈ ਹਾਜ਼ਰ ਹਾਂ।

Verse 83

इत्थं पुरा बकाभिख्यं बकवृत्तिमुपाश्रितम् । तदाऽर्जवे कृतमतिरनुजग्राह मां मुनिः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ‘ਬਕਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਬਗਲੇ ਵਰਗੀ ਵਰਤੋਂ ਅਪਣਾਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਜਦ ਮੇਰਾ ਮਨ ਸਿੱਧੀ ਸਚਾਈ ਵੱਲ ਮੁੜਿਆ, ਤਦ ਮੁਨੀ ਨੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕੀਤੀ।

Verse 84

ततोऽतीव विनीतोऽहं भूत्वा तं ब्राह्मणीयुतम् । विश्वासनाय सुदृढं तोषयामि दिनेदिने

ਫਿਰ ਮੈਂ ਅਤਿ ਨਿਮਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਸਮੇਤ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਦਿਨੋਂਦਿਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਅਟੱਲ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪੱਕਾ ਹੋ ਜਾਵੇ।

Verse 85

स च जानन्मुनिः पत्नीं पात्रभूतामविश्वसन् । स्त्रीचरित्रविदंके तां विधाय स्वपिति द्विजः

ਪਰ ਉਹ ਮੁਨੀ, ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਯੋਗ ਪਾਤਰ ਜਾਣਦਿਆਂ ਵੀ, ਪੂਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਨਾਰੀ-ਚਰਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਸ ਦਵਿਜ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਨੀਂਦ ਕੀਤੀ।

Verse 86

अथान्यस्मिन्दिने साभूद्ब्राह्मण्यथ रजस्वला । तद्दूरशायिनी रात्रौ विश्वासान्मे तपस्विनी

ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਿਨ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਰਜਸਵਲਾ ਹੋ ਗਈ। ਰਾਤ ਨੂੰ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਤਪਸਵਿਨੀ ਦੂਰ ਪਾਸੇ ਲੇਟ ਗਈ।

Verse 87

इदमन्तरमित्यंतर्विचिंत्याहं प्रहर्षितः । मलिम्लुचाकृतिर्भूत्वा निशीथे तामथाहरम्

ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚਿਆ—“ਇਹੀ ਮੇਰਾ ਮੌਕਾ ਹੈ”; ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ। ਮਲੀਮਲੁਚ (ਨੀਚ ਲੁਟੇਰੇ) ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉਠਾ ਲਿਆ।

Verse 88

विललाप तदा बाला ह्रियमाणा मयोच्चकैः । मैवं मैवमिति ज्ञात्वा मां स्वरेणाब्रवीन्मुनिम्

ਤਦੋਂ ਉਹ ਬਾਲਾ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਚੁੱਕੀ ਜਾਂਦੀ ਹੋਈ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਮੈਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ ਡਰ ਨਾਲ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ—“ਨਹੀਂ, ਨਹੀਂ!”—ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸੁਰ ਨਾਲ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਪੁਕਾਰਿਆ।

Verse 89

बकवृत्तिरयं दुष्टो धर्मकंचुकमाश्रितः । हरते मां दुराचारस्तस्मात्त्वं त्राहि गालव

“ਇਹ ਦੁਸ਼ਟ ਬਗਲੇ ਵਰਗੀ ਚਾਲ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਧਰਮ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਵਿਚ ਲੁਕਿਆ ਪਖੰਡੀ। ਇਹ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਮੈਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਗਾਲਵ, ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ!”

Verse 90

तव शिष्यः पुरा भूत्वा कोप्वेषोद्य मलिम्लुचः । मां जिहीर्षति तद्रक्ष शरण्य शरणं भव

“ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਤੇਰਾ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਰਹਿ ਚੁੱਕਾ ਹੈ; ਹੁਣ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਇਹ ਨੀਚ ਮਲੀਮਲੁਚ ਮੈਨੂੰ ਫੜ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਤੋਂ ਬਚਾ; ਹੇ ਸ਼ਰਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਬਣ!”

Verse 91

तद्वाक्यसमकालं स प्रबुद्धो गालवो मुनिः । तिष्ठतिष्ठेति मामुक्त्वा गतिस्तम्भं व्यधान्मम

ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਗਾਲਵ ਮੁਨੀ ਜਾਗ ਪਿਆ। ਮੈਨੂੰ “ਠਹਿਰ, ਠਹਿਰ!” ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੀ ਗਤੀ ਰੋਕ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਜਾਣਾ ਅਸਮਰਥ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 92

ततश्चित्राकृतिरहं स्तम्भितो मुनिनाऽभवम् । व्रीडितं प्रविशामीव स्वांगानि किल लज्जया

ਤਦੋਂ ਮੈਨੂੰ ਅਜੀਬ ਤੇ ਵਿਗੜੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ; ਮੁਨੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਜੜ੍ਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਲਾਜ ਦੇ ਕਾਰਨ ਐਸਾ ਲੱਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਮਟ ਕੇ ਸਮਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 93

ततः प्रकुपितः प्राह मामभ्येत्याथ गालवः । तद्वज्रदुःसहं वाक्यं येनाहमभवं बकः

ਫਿਰ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਗਾਲਵ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਵਜ੍ਰ ਵਰਗੇ, ਅਸਹਿਣ ਬਚਨ ਬੋਲਿਆ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਬਗਲਾ ਬਣ ਗਿਆ।

Verse 94

गालव उवाच । बकवृत्तिमुपाश्रित्य वंचितोऽहं यतस्त्वया । तस्माद्बकस्त्वं भविता चिरकालं नराधम

ਗਾਲਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਬਗਲੇ ਦੀ ਚਾਲ ਅਪਣਾ ਕੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਠੱਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਨਰਾਧਮ, ਤੂੰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬਗਲਾ ਹੀ ਬਣਿਆ ਰਹੇਂਗਾ।”

Verse 95

इति शप्तोऽहमभवं मुनिनाऽधर्ममाश्रितः । परदारोपसेवार्थमनर्थमिममागतः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਨੀ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਾਪਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਅਧਰਮ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਪਰਾਏ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਸੰਗ ਕਰਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਇਸ ਅਨਰਥ, ਇਸ ਵਿਪਤਾ ਵਿੱਚ ਆ ਪਿਆ।

Verse 96

न हीदृशमनायुष्यं लोके किंचन विद्यते । यादृशं पुरुषस्येह परदारोपसेवनम्

ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਆਯੁ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਉਨੀ ਨਹੀਂ, ਜਿੰਨੀ ਕਿ ਪਰਾਏ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਕਰਨਾ।

Verse 97

ततः सती सा मत्स्पर्शदूषितांगी तपस्विनी । मया विमुक्ता स्नात्वा मां तथैवानुशशाप ह

ਤਦੋਂ ਉਹ ਸਤੀ ਤਪਸਵਿਨੀ—ਮੇਰੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਦੂਸ਼ਿਤ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ—ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਕੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਬੈਠੀ।

Verse 98

एवं ताभ्यामहं शप्तो ह्यश्वत्थपर्णवद्भयात् । कंपमानः प्रणम्योभाववोचं तत्र दम्पती

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਾਪਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਅਸ਼ਵੱਥ ਦੇ ਪੱਤੇ ਵਾਂਗ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬਦਾ ਹੋਇਆ, ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉੱਥੇ ਉਸ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ।

Verse 99

गणोऽहमीश्वरस्यैव दुर्विनीततरो युवाम् । निरोधमेवं कुरुतं भगवंतावनुग्रहम्

“ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਈਸ਼ਵਰ ਦਾ ਗਣ ਹਾਂ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨਹੀਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਹੇ ਭਗਵਾਨ ਦੰਪਤੀ, ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ—ਇਸ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਇਸੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਕ ਦਿਓ।”

Verse 100

वाचि क्षुरो नावनीतं हृदयं हि द्विजन्मनाम् । प्रकुप्यंति प्रसीदंति क्षणेनापि प्रसादिताः

ਬੋਲ ਵਿੱਚ ਦਵਿਜ ਜਨਮਿਆਂ ਦੀ ਧਾਰ ਛੁਰੇ ਵਰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਮੱਖਣ ਵਰਗੀ ਕੋਮਲਤਾ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਕ੍ਰੋਧ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਦ ਰਾਜ਼ੀ ਹੋ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਿਰਪਾਲੂ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 101

त्वयि विप्रतिपन्नस्य त्वमेव शरणं मम । भूमौ स्खलितपादानां भूमिरेवावलंबनम्

ਮੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਭਟਕ ਗਈ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਲਈ ਤੂੰ ਹੀ ਇਕੋ ਸ਼ਰਨ ਹੈਂ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਫਿਸਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਠਣ ਲਈ ਆਸਰਾ ਵੀ ਧਰਤੀ ਹੀ ਬਣਦੀ ਹੈ।

Verse 102

गणाधिपत्यमपि मे जातं परिभवास्पदम् । विषदंता हि जायन्ते दुर्विनीतस्य सम्पदः

ਗਣਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤ੍ਯ ਵੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਅਪਮਾਨ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣ ਗਿਆ। ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ-ਹੀਣ ਦੀ ਸੰਪੱਤਾ ਵਿਸ਼ਦੰਤਾਂ ਵਾਂਗ ਵਿਸ਼ ਨਾਲ ਭਰੀ ਉਗਦੀ ਹੈ।

Verse 103

विदुरेष्यद्धियाऽपायं परतोऽन्ये विवेकिनः । नैवोभयं विदुर्नीचा विनाऽनुभवमात्मनः

ਵਿਵੇਕੀ ਮਨ ਆਉਂਦੇ ਸੰਕਟ ਨੂੰ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜਾਣ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਲੋਕ ਘਟ ਚੁੱਕਣ ਮਗਰੋਂ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਨੀਚ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਦੋਵੇਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ।

Verse 104

दुर्वीनीतः श्रियं प्राप्य विद्यामैश्वर्यमेव वा । न तिष्ठति चिरं स्थाने यथाहं मदगर्वितः

ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ-ਹੀਣ ਮਨੁੱਖ ਧਨ, ਜਾਂ ਵਿਦਿਆ, ਜਾਂ ਪ੍ਰਭੁਤਾ ਪਾ ਕੇ ਵੀ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਥਿਰ ਅਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦਾ; ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਮਦ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਨਾ ਸਕਿਆ।

Verse 105

विद्यामदो धनमदस्तृतीयोऽभिजनो मदः । एते मदा मदांधानामेत एव सतां दमाः

ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਮਦ, ਧਨ ਦਾ ਮਦ, ਤੇ ਤੀਜਾ ਕੁਲ-ਗੌਰਵ ਦਾ ਮਦ—ਇਹੀ ਮਦ ਮਦਾਂਧਾਂ ਨੂੰ ਅੰਨ੍ਹਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਇਹੀ ਗੁਣ ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਲਈ ਸੰਯਮ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 106

नोदर्कशालिनी बुद्धिर्येषामविजितात्मनाम् । तैः श्रियश्चपला वाच्यं नीयंते मादृशैर्जनैः

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ ਨਹੀਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਐਸਿਆਂ ਕੋਲੋਂ ਚੰਚਲ ਲਕਸ਼ਮੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ ਤੇ ਖਿਸਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਮੇਰੇ ਵਰਗਿਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਇਹੀ ਹੋਇਆ।

Verse 107

तत्प्रसीद मुनिश्रेष्ठ शापांतं मेऽधुना कुरु । दुर्विनीतेष्वपि सदा क्षमाचारा हि साधवः

ਇਸ ਲਈ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ, ਹੇ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ; ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਸ਼ਾਪ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰ ਦਿਓ। ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਧੂ ਸਦਾ ਖ਼ਿਮਾ ਦੇ ਆਚਾਰ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਣਸ਼ਿਸ਼ਟਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵੀ।

Verse 108

इत्थं वचसि विज्ञप्ते विनीतेनापि वै मया । प्रसादप्रवणो भूत्वा शापांतं मे तदा व्यधात्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੇ—ਜੋ ਹੁਣ ਨਿਮਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ—ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਵੱਲ ਝੁਕਿਆ ਅਤੇ ਤਦ ਮੇਰੇ ਸ਼ਾਪ ਦਾ ਅੰਤ ਨਿਯਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 109

गालव उवाच । छन्नकीर्तिसमुद्धारसहायस्त्वं भविष्यसि । यदेन्द्रद्युम्नभूपस्य तदा मोक्षमवाप्स्यसि

ਗਾਲਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੂੰ ਛੰਨਕੀਰਤੀ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਉਭਾਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਹੋਵੇਂਗਾ। ਅਤੇ ਜਦ ਤੂੰ ਰਾਜਾ ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮਨ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸਹਾਇਤਾ ਕਰੇਂਗਾ, ਤਦ ਤੂੰ ਮੋਖਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ।

Verse 110

इत्यहं मुनिशापेन तदाप्रभृति पर्वते । हिमाचले बको भूत्वा काश्यपेयो वसामि च

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਨੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮੈਂ ਹਿਮਾਚਲ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਬਗਲਾ ਬਣ ਕੇ ਮੈਂ—ਕਾਸ਼੍ਯਪੇਯ—ਇੱਥੇ ਹੀ ਜੀਊਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 111

राज्यं चिरायुरिति मे घृतकम्बलस्य जातिस्मरत्वमधुनापि तथानु भावान् । शापाद्बकत्वमभवन्मुनिगालवस्य तद्भद्र सर्वमुदितं भवताद्य पृष्टम्

‘ਰਾਜ’ ਅਤੇ ‘ਦੀਰਘ ਆਯੁ’—ਘ੍ਰਿਤਕੰਬਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮੇਰੇ ਅਨੁਭਵ ਸਨ; ਅੱਜ ਵੀ ਮੈਂ ਉਹ ਜਨਮ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਲ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਮੁਨੀ ਗਾਲਵ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਮੈਂ ਬਗਲਾ ਬਣਿਆ। ਹੇ ਭਦ੍ਰ ਪੁਰਖ, ਜੋ ਕੁਝ ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਅੱਜ ਮੈਂ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ।’