Adhyaya 59

Verse 1

शौनक उवाच । अत्यद्भुतमिदं सूत गुप्तक्षेत्रस्य पावनम् । महन्माहात्म्यमतुलं कीर्तितं हर्षवर्धनम्

ਸ਼ੌਨਕ ਜੀ ਬੋਲੇ: ਹੇ ਸੂਤ! ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਦਭੁਤ ਹੈ—ਗੁਪਤਖੇਤਰ ਦੀ ਪਾਵਨ ਮਹਿਮਾ। ਇਸ ਦਾ ਮਹਾਨ, ਅਤੁਲ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।

Verse 2

पुनर्यत्सिद्धलिंगस्य पूर्वं माहात्म्यकीर्तने । इत्युक्तं यत्प्रसादेन सिद्धमातुस्तु सेत्स्यति

ਅਤੇ ਫਿਰ—ਸਿੱਧਲਿੰਗ ਦੇ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦੇ ਪੂਰਵ ਵਰਣਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ: ਜਿਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪੂਜਨੀਯ ‘ਸਿੱਧਮਾਤਾ’ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਿਧਿ ਅਤੇ ਪੂਰਨਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗੀ।

Verse 3

विजयोनाम पुण्यात्मा साहाय्याच्चंडिलस्य च । को न्वसौ चंडिलोनाम विजयोनाम कस्तथा

ਉਹ ‘ਚੰਡਿਲ’ ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਕੌਣ ਹੈ? ਅਤੇ ‘ਵਿਜਯ’ ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਉਹ ਪੁਣ੍ਯਾਤਮਾ ਕੌਣ ਹੈ, ਜੋ ਚੰਡਿਲ ਦਾ ਸਹਾਇਕ ਬਣਿਆ?

Verse 4

कथं च प्राप्तवान्सिद्धिं सिद्धमातुः प्रसादतः । एतदाचक्ष्व तत्त्वेन श्रोतुं कौतूहलं हि नः

ਅਤੇ ਸਿੱਧਮਾਤਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਸਿਧਿ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ? ਇਹ ਗੱਲ ਤੱਤ੍ਵ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਸੁਣਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਉਤਸੁਕ ਹਾਂ।

Verse 5

सतां चरित्रश्रवणे कौतुकं कस्य नो भवेत् । उग्रश्रवा उवाच । साधु पृष्टमिदं विप्रा दूरांतरितमप्युत

ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਦੇ ਚਰਿਤ੍ਰ ਸੁਣਨ ਤੇ ਕਿਸ ਦਾ ਮਨ ਉਤਸੁਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ? ਉਗ੍ਰਸ਼੍ਰਵਾ ਬੋਲੇ: ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਹੈ—ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਵਿਸ਼ਾ ਕਾਲ ਦੇ ਦੂਰਲੇ ਅਤੀਤ ਵਿੱਚ ਹੈ।

Verse 6

श्रुता द्वैपायनमुखात्कथां वक्ष्यामि चात्र वः । पुरा द्रुपदराजस्य पुत्रीमासाद्य पांडवाः

ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਥੇ ਉਹ ਕਥਾ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ ਜੋ ਮੈਂ ਖੁਦ ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ (ਵਿਆਸ) ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਸੁਣੀ ਸੀ। ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਦ੍ਰੁਪਦ ਰਾਜੇ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

Verse 7

धृतराष्ट्रमते पश्चादिंद्रप्रस्थं न्यवेशयन् । रक्षिता वासुदेवेन कदाचित्तत्र पांडवाः

ਫਿਰ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਇਕ ਸਮੇਂ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਕੀਤੀ।

Verse 8

उपविष्टाः सभामध्ये कथाश्चक्रुः पृथग्विधाः । देवर्षिपितृभूतानां राज्ञां चापि प्रकीर्तने

ਸਭਾ-ਮੰਡਪ ਦੇ ਵਿਚ ਬੈਠ ਕੇ ਉਹ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਕਰਦੇ ਰਹੇ—ਦੇਵਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ, ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਚਰਿਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਵੀ ਕੀਰਤਨ ਕਰਦੇ।

Verse 9

क्रियमाणेऽथ तत्रागाद्भीमपुत्रो घटोत्कचः । तं दृष्ट्वा भ्रातरः पंच वासुदेवश्च वीर्यवान्

ਇਸੇ ਵੇਲੇ ਉੱਥੇ ਭੀਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਘਟੋਤਕਚ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਪੰਜੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਵੀ (ਆਦਰ ਨਾਲ) ਉੱਠ ਖੜੇ ਹੋਏ।

Verse 10

उत्थाय सहसा पीठादालिलिंगुर्मुदा युताः । स च तान्प्रणतः प्रह्वो ववंदे भीमनंदनः

ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਆਸਨਾਂ ਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ, ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਗਾ ਬੈਠੇ। ਅਤੇ ਭੀਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਿਮ੍ਰ ਹੋ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੰਦਨਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 11

साशिषं च ततो राज्ञा स्वोत्संग उपवेशितः । आघ्राय स्नेहतो मूर्ध्नि प्रोक्तश्च जनसंसदि

ਫਿਰ ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾਇਆ। ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਮੱਥੇ ਨੂੰ ਸੁੰਘ ਕੇ (ਚੁੰਮ ਕੇ), ਉਸ ਨੇ ਜਨ-ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨਾਲ ਬਚਨ ਕੀਤੇ।

Verse 12

युधिष्ठिर उवाच । कुत आगम्यते पुत्र क्व चायं विहृतस्त्वया । कालः क्वचित्सुखं राज्यं कुरुषे मातुलं तव

ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ ਹੈਂ ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ-ਕਿੱਥੇ ਤੂੰ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦਾ ਫਿਰਿਆ? ਕੀ ਤੂੰ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਸੁਖ ਨਾਲ ਬਿਤਾਂਦਾ ਹੈਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਾਮੇ ਦੇ ਰਾਜ ਦੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?

Verse 13

कश्चिद्देवेषु विप्रेषु गोषु साधुषु सर्वदा । हैडंबे नापकुरुषे प्रियमेतद्धरेश्च नः

ਦੇਵਤਿਆਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਗਊਆਂ ਅਤੇ ਸਾਧੂਆਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਕਦੇ ਹਾਨੀ ਨਾ ਪਹੁੰਚਾਵੇ। ਇਹ ਹੈਡੰਬ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਪ੍ਰਭੂ ਧਰਮਰਾਜ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹੀ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ।

Verse 14

हेडंबस्य वनं सर्वं तस्य ये सैन्यराक्षसाः । पाल्यमानास्त्वया साधो वर्धंते जनक्षेमकाः

ਹੇ ਸਾਧੂ! ਹੈਡੰਬ ਦਾ ਸਾਰਾ ਵਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸੈਨਿਕ ਰਾਖਸ਼—ਜਦੋਂ ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖਿਆ ਪਾਂਦੇ ਹਨ—ਤਾਂ ਲੋਕ-ਕਲਿਆਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋ ਕੇ ਫਲਦੇ-ਫੂਲਦੇ ਹਨ।

Verse 15

कच्चिन्नंदति ते माता भृशं नः प्रियकारिणी । कन्यैव या पुरा भीमं त्यक्त्वा मानं पतिं श्रिता

ਕੀ ਤੇਰੀ ਮਾਤਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਆਨੰਦਿਤ ਹੈ—ਜੋ ਸਾਡੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਉਪਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ—ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਕੁਆਰੀ ਹੋ ਕੇ ਭੀਮ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਮਰਯਾਦਾ-ਯੋਗ ਪਤੀ ਨੂੰ ਵਰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ?

Verse 16

इति पृष्टो धर्मराज्ञा स्मयन्हैडंबिरब्रवीत् । हते तस्मिन्दुराचारे मातुलेऽस्मि नियोजितः

ਧਰਮਰਾਜ ਦੇ ਪੁੱਛਣ ਤੇ ਹੈਡੰਬੀ ਮੁਸਕੁਰਾਂਦੀ ਹੋਈ ਬੋਲੀ: “ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਮਾਮੇ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਪਿੱਛੋਂ ਮੈਨੂੰ (ਰਾਜ-ਕਾਰਜ ਲਈ) ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।”

Verse 17

तद्राज्यं शासने स्थाप्य दुष्टान्निघ्नंश्चराम्यहम् । माता कुशलिनी देवी तपो दिव्यमुपाश्रिता

ਉਸ ਰਾਜ ਨੂੰ ਸੁਚੱਜੇ ਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਕੇ ਮੈਂ ਦੁਰਜਨਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਂਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹਾਂ। ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ—ਉਹ ਦੇਵੀ—ਕੁਸ਼ਲ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।

Verse 18

मामुवाच सदा पुत्र पितॄणां भक्तिकृद्भव । सोऽहं मातुर्वचः श्रुत्वा मेरुपादात्समागतः

ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਸਦਾ ਕਹਿੰਦੀ ਸੀ: “ਪੁੱਤਰ, ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਭਕਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣ।” ਇਸ ਲਈ ਮਾਤਾ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਂ ਮੇਰੂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹਾਂ।

Verse 19

प्रणामायैव भवतां भक्तिप्रह्वेण चेतसा । आत्मानं च महत्यर्थे कस्मिंश्चित्तु नियोजितम् । भवद्भिरहमिच्छामि फलं यस्मादिदं महत्

ਮੈਂ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਨਿਮ੍ਰ ਚਿੱਤ ਕਰ ਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਅਤੇ ਮੈਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਮਹਾਨ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜੋ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਮਹਾਨ ਫਲ ਉਪਜਦਾ ਹੈ।

Verse 20

यदाज्ञापालनं पुत्रः पितॄणां सर्वदा चरेत् । अथोर्द्ध्वलोकान्स जयेदिह जायेत कीर्तिमान्

ਜਦੋਂ ਪੁੱਤਰ ਸਦਾ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ਉੱਚੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੀਰਤੀਮਾਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 21

सूत उवाच । इत्युक्तवंतं तं राजा परिरभ्य पुनःपुनः । उवाच धर्मराट् पुत्रमानंदाश्रुः सगद्गदम्

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਗਲੇ ਲਾਇਆ। ਫਿਰ ਧਰਮਰਾਜ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਆਨੰਦ ਦੇ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਗਦਗਦ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਬੋਲਿਆ।

Verse 22

त्वमेव नो भक्तिकारी सहायश्चापि वर्तसे

ਤੂੰ ਹੀ ਸਾਡੇ ਵਾਸਤੇ ਭਕਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਤੂੰ ਹੀ ਸਾਡਾ ਸਹਾਇਕ ਬਣ ਕੇ ਖੜਾ ਹੈਂ।

Verse 23

एतदर्थं च हैडंबे पुत्रानिच्छंति साधवः । इहामुत्र तारयंते तादृशाश्चापि पुत्रकाः

ਇਸੇ ਕਾਰਨ, ਹੇ ਹੈਡੰਬੇ, ਸਾਧੂ ਜਨ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਐਸੇ ਪੁੱਤਰ ਇੱਥੇ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਰਨਹਾਰ ਬਣਦੇ ਹਨ।

Verse 24

अवश्यं यादृशी माता तादृशस्तनयो भवेत् । माता च ते भक्तिमती दृढं नस्त्वं च तादृशः

ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਜਿਹੋ ਜਿਹੀ ਮਾਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਹੋ ਜਿਹਾ ਪੁੱਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤੇਰੀ ਮਾਤਾ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਭਕਤੀ ਵਾਲੀ ਹੈ—ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਵੀ ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈਂ।

Verse 25

अहो सुदुष्करं देवी कुरुते मे प्रिया वधूः । या भर्तृश्रियमुल्लंघ्य तप एव समाश्रिता

ਹਾਏ! ਦੇਵੀ, ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਿਆ ਵਧੂ ਅਤਿ ਦੁਸ਼ਕਰ ਕਰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ; ਪਤੀ ਦੀ ਧਨ-ਸ਼੍ਰੀ ਅਤੇ ਸੁਖ-ਸਾਮਗਰੀ ਨੂੰ ਲੰਘ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਕੇਵਲ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲਿਆ ਹੈ।

Verse 26

नूनं कामेन भोगैर्वा कृत्यं वध्वा न मे मनाक् । या पुत्रसुखमन्वीक्ष्य परलोकार्थमाश्रिता

ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੇਰੀ ਵਧੂ ਨੂੰ ਕਾਮਨਾ ਜਾਂ ਭੋਗਾਂ ਨਾਲ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਲੇਨਾ-ਦੇਨਾ ਨਹੀਂ; ਪੁੱਤਰ-ਸੁਖ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਪਰਲੋਕ-ਹਿਤ ਲਈ ਧਰਮ-ਮਾਰਗ ਅਪਣਾਇਆ ਹੈ।

Verse 27

दुष्कुलीनापि या भक्ता सूतेऽपत्यं च भक्तिमत् । कुलीनमेव तन्मन्ये ममेदं मतमुत्तमम्

ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੀਚ ਕੁਲ ਦੀ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਜੇ ਉਹ ਭਗਤੀਮਈ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਭਗਤ ਸੰਤਾਨ ਜਣੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸੇ ਕੁਲ ਨੂੰ ਹੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕੁਲੀਨ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ—ਇਹ ਮੇਰਾ ਉੱਤਮ ਨਿਸ਼ਚਯ ਹੈ।

Verse 28

एवं बहूनि वाक्यानि तानि तानि वदन्नृपः । धर्मराजः समाभाष्य केशवं वाक्यमब्रवीत्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤ ਬਚਨ ਕਹਿ ਕੇ, ਨ੍ਰਿਪ ਧਰਮਰਾਜ ਨੇ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਇਹ ਬਚਨ ਉਚਾਰੇ।

Verse 29

पुंडरीकाक्ष जानासि यथा भीमादभूदयम् । जातमात्रस्तु यश्चासीद्यौवनस्थो महाबलः

ਹੇ ਪੁੰਡਰੀਕਾਖ਼! ਤੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ ਕਿ ਇਹ ਭੀਮ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਜਨਮ ਮਾਤਰ ਹੀ ਇਹ ਯੌਵਨ-ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਸੀ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲਵਾਨ ਸੀ।

Verse 30

अष्टानां देवयोनीनां यतो जन्म च यौवनम् । सद्य एव भवेत्तस्मात्सद्योऽस्यासीच्च यौवनम्

ਅੱਠ ਦਿਵ੍ਯ ਯੋਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਜਨਮ ਤੇ ਯੌਵਨ ਤੁਰੰਤ ਉਪਜਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਵੀ ਯੌਵਨ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 31

तदस्योचितदारार्थे सदा चिंतास्ति कृष्ण मे । उचितं बत हैडंबेः क्व कलत्रं करोम्यहम्

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਮੈਂ ਸਦਾ ਇਸ ਦੀ ਯੋਗ ਪਤਨੀ ਲਈ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਸੱਚਮੁੱਚ, ਹੈਡੰਬੇ ਲਈ ਮੈਂ ਕਿੱਥੋਂ ਢੁੱਕਵੀਂ ਵਧੂ ਲਿਆਵਾਂ?

Verse 32

तद्भवान्कृष्णसर्वज्ञ त्रिलोकीमपि वेत्सि च । हैडंबेरुचिता दारान्वक्तुमर्हसि यादव

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸਰਵਜ੍ਞ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਜੋ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਯਾਦਵ—ਹੈਡੰਬੇ ਲਈ ਯੋਗ ਪਤਨੀਆਂ ਕੌਣ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸ।

Verse 33

सूत उवाच । एवमुक्तो धर्मराज्ञा क्षणं ध्यात्वा जनार्दनः । धर्मराजमिदं वाक्यं पदांतरितमब्रवीत्

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਧਰਮਰਾਜ ਵੱਲੋਂ ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਇਕ ਪਲ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ, ਫਿਰ ਧਰਮਰਾਜ ਨੂੰ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਗੂੰਥੇ ਹੋਏ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 34

अस्ति राजन्प्रवक्ष्यामि दारानस्योचितां शुभाम् । सांप्रतं संस्थिता रम्ये प्राग्ज्योतिषपुरे वरे

“ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ—ਇਸ ਲਈ ਇਕ ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਯੋਗ ਵਧੂ ਹੈ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਪ੍ਰਾਗਜ੍ਯੋਤਿਸ਼ਪੁਰ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।”

Verse 35

सा च पुत्री मुरोः पार्थ दैत्यस्याद्भुतकर्मणः । योऽसौ नरकदैत्यस्य प्राणतुल्यः सखाऽभवत्

ਉਹ ਮੁਰ ਦੈਤ੍ਯ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਹੇ ਪਾਰਥ—ਅਦਭੁਤ ਕਰਮਾਂ ਵਾਲੇ ਉਸ ਦਾਨਵ ਦੀ, ਜੋ ਨਰਕ ਦੈਤ੍ਯ ਦਾ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਵਰਗਾ ਪਿਆਰਾ ਮਿੱਤਰ ਬਣਿਆ ਸੀ।

Verse 36

स च मे निहतो घोरः पाशदुर्गसमन्वितः । नरकश्च दुराचारस्त्वमेतद्वेत्सि सर्वशः

ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਦੈਤ੍ਯ, ਪਾਸਾਂ ਅਤੇ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਨਰਕ ਵੀ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਸੀ—ਤੂੰ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ।

Verse 37

ततो हते मुरौ दैत्ये मया तस्य सुताव्रजत् । योद्धुं मामतिवीर्यत्वाद्घोरा कामकटंकटा

ਫਿਰ ਜਦ ਮੈਂ ਮੁਰ ਦੈਤ੍ਯ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਆ ਗਈ—ਅਤਿ-ਵੀਰਤਾ ਵਾਲੀ, ਭਿਆਨਕ ਕਾਮਕਟੰਕਟਾ।

Verse 38

तां ततोऽहं महायुद्धे खड्गखेटकधारिणीम् । अयोधयं महाबाणैः सुशार्ङ्गधनुषश्च्युतैः

ਫਿਰ ਉਸ ਮਹਾਂਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਤਲਵਾਰ ਤੇ ਢਾਲ ਧਾਰਣ ਵਾਲੀ ਉਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਲੜਿਆ, ਆਪਣੇ ਉੱਤਮ ਸ਼ਾਰੰਗ ਧਨੁਸ਼ ਤੋਂ ਛੁੱਟੇ ਮਹਾਬਾਣਾਂ ਨਾਲ।

Verse 39

खड्गेन चिच्छेद बाणान्मम सा च मुरोः सुता । समागम्य च खड्गेन गरुडं मूर्ध्न्यताडयत्

ਮੁਰ ਦੀ ਧੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਬਾਣ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ; ਅਤੇ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ, ਉਸੇ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਗਰੁੜ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 40

स च मोहसमाविष्टो गरुडोऽभूदचेतनः । ततस्तस्या वधार्थाय मया चक्रं समुद्यतम्

ਮੋਹ ਨਾਲ ਆਵਿਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਗਰੁੜ ਬੇਹੋਸ਼ ਜਿਹਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਤਦ ਉਸ ਦਾ ਵਧ ਕਰਨ ਲਈ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਚੱਕਰ ਉੱਠਾ ਲਿਆ।

Verse 41

चक्रं समुद्यतं दृष्ट्वा मया तस्मिन्रणाजिरे । कामाख्या नाम मां देवी पुरः स्थित्वा वचोऽब्रवीत्

ਉਸ ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਜਦ ਮੈਂ ਚੱਕਰ ਉੱਠਾਇਆ, ਉਹ ਦੇਖ ਕੇ ਕਾਮਾਖਿਆ ਨਾਮ ਦੀ ਦੇਵੀ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੀ।

Verse 42

नैनां हंतुं भवानर्हो रक्षैतां पुरुषोत्तम । अजेयत्वं मया ह्यस्या दत्तं खड्गं च खेटकम्

ਹੇ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ, ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ। ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਅਜੇਯਤਾ ਬਖ਼ਸ਼ੀ ਹੈ ਅਤੇ ਤਲਵਾਰ ਤੇ ਢਾਲ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।

Verse 43

बुद्धिरप्रतिमा चापि शक्तिश्च परमा रणे । ततस्त्वया त्रिरात्रेऽपि न जितासीन्मुरोः सुता

ਤੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਅਤੁਲ ਹੈ ਅਤੇ ਰਣ ਵਿੱਚ ਤੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪਰਮ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਮਾਧਵ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਨਾ ਸਕੀ, ਹੇ ਮੁਰ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ।

Verse 44

एवमुक्ते तदा देवीं वचनं चाहमब्रवम् । अयमेष निवृत्तोऽस्मि वारयैनां च त्वं शुभे

ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਮੈਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: ‘ਇਹ ਲੋ, ਮੈਂ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਹਟਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ, ਤੂੰ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਰੋਕ।’

Verse 45

ततश्चालिंग्य तां भक्तां कामाख्या वाक्यमब्रवीत् । भद्रे रणान्निवर्तस्व नायं हंतुं कथंचन

ਤਦੋਂ ਕਾਮਾਖਿਆ ਨੇ ਉਸ ਭਗਤ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ ਕਿਹਾ: ‘ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਰਣ-ਭੂਮੀ ਤੋਂ ਮੁੜ ਜਾ; ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।’

Verse 46

शक्यः केनापि समरे माधवो रणदुर्जयः । नाभूदस्ति भविष्यो वा य एनं संयुगे जयेत्

ਮਾਧਵ, ਜੋ ਰਣ ਵਿੱਚ ਅਜੈ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਵੀ ਸਮਰ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਨਾ ਕਦੇ ਕੋਈ ਹੋਇਆ, ਨਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੋਵੇਗਾ ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਹਰਾਏ।

Verse 47

अपि वा त्र्यंबकः पुत्रि नैनं शक्तः कुतोऽन्यकः । तस्मादेनं नमस्कृत्य भाविनं श्वशुरं शुभे

ਹੇ ਪੁਤ੍ਰੀ, ਤ੍ਰਯੰਬਕ (ਸ਼ਿਵ) ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਸਮਰਥ ਨਹੀਂ—ਫਿਰ ਹੋਰ ਕੌਣ? ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ, ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸਸੁਰ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ।

Verse 48

रणादस्मान्निवर्तस्व तवोचितमिदं स्फुटम् । अस्य भ्रातुर्हि भीमस्य स्नुषा त्वं च भविष्यसि

ਇਸ ਰਣ ਤੋਂ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਮੁੜ ਆ; ਇਹੀ ਤੇਰੇ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ, ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਭੀਮ ਦੀ ਤੂੰ ਹੀ ਵਧੂ (ਸਨੁਸ਼ਾ) ਬਣੇਂਗੀ।

Verse 49

तस्मात्त्वं श्वशुरं भद्रे सम्मानय जनार्दनम् । न च शोकस्त्वया कार्यः पितरं प्रति पंडिते

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਸੁਰ ਵਜੋਂ ਸਨਮਾਨ ਦੇ। ਅਤੇ ਹੇ ਪੰਡਿਤੇ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ੋਕ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।

Verse 50

जातस्य हि ध्रुवो मृत्युर्ध्रुव जन्म मृतस्य च । बहवश्चाऽस्य वेत्तारो वद केनापि वार्यते

ਜੋ ਜਨਮਿਆ ਹੈ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਮਰਿਆ ਹੈ ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਚ ਬਹੁਤੇ ਜਾਣਦੇ ਹਨ—ਦੱਸੋ, ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਸ ਦੇ ਵੱਸ ਨਾਲ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 51

ऋषींश्च देवांश्च महासुरांश्च त्रैविद्यविद्यान्पुरुषान्नृपांश्च । कान्मृत्युरेको न पतेत काले परावरज्ञोऽत्र न मुह्यते क्वचित्

ਰਿਸ਼ੀ, ਦੇਵਤੇ, ਮਹਾਂ ਅਸੁਰ, ਤ੍ਰੈਵੇਦ-ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਗਿਆਨੀ, ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਰਾਜੇ—ਕਾਲ ਆਉਣ ਤੇ ਇਕੋ ਮ੍ਰਿਤਿਉ ਕਿਸ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਦੀ? ਜੋ ਪਰ-ਅਪਰ ਦਾ ਭੇਦ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਕਦੇ ਮੋਹਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 52

श्लाघ्य एव हि ते मृत्युः पितुरस्माज्जनार्दृनात् । सर्वपातकनिर्मुक्तो गतोऽसौ धाम वैष्णवम्

ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਇਸ ਜਨਾਰਦਨ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਵੈਸ਼ਣਵ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 53

एवं कामाख्यया प्रोक्ता सा च कामकटंकटा । त्यक्त्वा क्रोधं च संवृत्य गात्राणि प्रणता च माम्

ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ “ਕਾਮਾਖਿਆ” ਨਾਮ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਕਾਮਕਟੰਕਟਾ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ; ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ, ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਸੰਯਮਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਭਕਤੀ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 54

तामहं साशिषं चापि प्रावोचं भरतर्षभ । अस्मिन्नेव पुरे तिष्ठ भगदत्तप्रपूजिता

ਹੇ ਭਾਰਤਾਂ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤਦ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇ ਕੇ ਕਿਹਾ: “ਇਸੇ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸ, ਜਿੱਥੇ ਭਗਦੱਤ ਵੱਲੋਂ ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ-ਸੇਵਾ ਹੋਵੇਗੀ।”

Verse 55

मया देव्या पृथिव्या च भगदत्तः कृतो नृपः । स ते पूजां बहुविधां करिष्यति स्वसुर्यथा

ਮੈਂ ਅਤੇ ਧਰਤੀ-ਦੇਵੀ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਭਗਦੱਤ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ। ਉਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਸਹੁਰੇ ਲਈ ਕਰੀਦਾ ਹੈ।

Verse 56

वसंती चात्र तं वीरं हैडिंबं पतिमाप्स्यसि । एवमाश्वास्य तां देवीं मौर्वीं चाहं व्यसर्जयम्

ਇੱਥੇ ਵੱਸਦਿਆਂ ਤੂੰ ਉਸ ਵੀਰ ਹੈਡਿੰਬ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੌਰਵੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦੇ ਕੇ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 57

सा स्थिता च पुरे तत्र गतोऽहं शक्रसद्म च । ततो द्वारवतीं प्राप्य त्वया सह समागतः

ਉਹ ਉੱਥੇ ਉਸ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਰਹੀ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਸ਼ਕ੍ਰ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਦ੍ਵਾਰਵਤੀ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਕੀਤਾ।

Verse 58

एवमेषोचिता दारा हैडंबेर्विद्यते शुभा । कामाख्ये च रणे घोरा या विद्युदिव भासते

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਨਾਰੀ ਹੈਡਿੰਬ ਦੀ ਯੋਗ ਪਤਨੀ ਬਣੀ—ਕਾਮਾਖਿਆ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਰਣ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ, ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ।

Verse 59

न च रूपं वर्णितं मे श्वशुरस्योचितं यतः । साधोर्हि नैतदुचितं सर्वस्त्रीणां प्रवर्णनम्

ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਹੁਰੇ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਲਈ ਯੋਗ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੱਚੇ ਸਾਧੂ ਲਈ ਸਭ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਬਿਆਨ ਕਰਨਾ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ।

Verse 60

पुनरेकश्च समयः कृतस्तं शृणु यस्तया । यो मां निरुत्तरां प्रश्ने कृत्वैव विजयेत्पुमान्

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਹੋਰ ਸ਼ਰਤ ਰੱਖੀ—ਉਹ ਸੁਣੋ: ਜੋ ਕੋਈ ਪੁਰਖ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਨਿਰੁੱਤਰ ਕਰ ਦੇਵੇ, ਉਹੀ ਵਿਜੇਤਾ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 61

यो मे प्रतिबलश्चापि स मे भर्ता भविष्यति । एवं च समयं श्रुत्वा बहवो दैत्यराक्षसाः

“ਅਤੇ ਜੋ ਮੇਰੇ ਬਲ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਹੋਵੇਗਾ।” ਇਹ ਸ਼ਰਤ ਸੁਣ ਕੇ ਬਹੁਤੇ ਦਾਨਵ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।

Verse 62

तस्या जयार्थमगमंस्तेऽपि जित्वा हतास्तया । यो य एनां गतः पूर्वं न स भूयो न्यवर्तत

ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਚਲੇ, ਪਰ (ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ) ਜਿੱਤ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਜੋ ਕੋਈ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਉਹ ਮੁੜ ਕੇ ਨਾ ਆਇਆ।

Verse 63

वह्नेरिव प्रभां दीप्तां पतंगानां समुच्चयः । एवमेतादृशीं मौर्वीं जेतुमुत्सहते यदि

ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦੀ ਦਹਕਦੀ ਜੋਤ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਪਤੰਗਿਆਂ ਦਾ ਝੁੰਡ ਧਿੱਠਾਈ ਕਰੇ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਐਸੀ ਭਿਆਨਕ ਮੌਰਵੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦਾ ਜੋ ਹੌਸਲਾ ਕਰੇ।

Verse 64

घटोत्कचो महावीर्यो भार्यास्य नियतं भवेत्

ਮਹਾਵੀਰ ਘਟੋਤਕਚ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 65

युधिष्ठिर उवाच । अलं सर्वगुणैस्तस्या यस्यास्त्वेको गुणो महान् । क्रियते किं हि क्षीरेण यदि तद्विषमिश्रितम्

ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਜੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਗੁਣ ਹੋਣ, ਪਰ ਇੱਕ ਦੋਸ਼ ਹੀ ਮਹਾਨ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਗੁਣ ਕਿਸ ਕੰਮ? ਜਿਵੇਂ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ ਮਿਲ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਦੁੱਧ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?’

Verse 66

प्राणाधिकं भैमसेनिं कथं केवलसाहसात् । क्षिपेयं तव वाक्यानां शुद्धानां चाथ कोविदम्

‘ਕੇਵਲ ਅੰਧੇ ਸਾਹਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਭੀਮਸੇਨ ਨੂੰ—ਜੋ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਪਿਆਰਾ ਹੈ—ਕਿਵੇਂ ਤਿਆਗ ਦਿਆਂ? ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਸ਼ੁੱਧ ਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਅਣਦੇਖਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?’

Verse 67

अन्या अपि स्त्रियः संति देशे देशे जनार्दन । बह्व्यस्तासां वरां कांचिद्योषितं वक्तुमर्हसि

ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਅਨੇਕ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੀ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਕੁਆਰੀ ਦਾ ਨਾਮ ਤੁਸੀਂ ਕਹਿਣ ਯੋਗ ਹੋ।

Verse 68

भीम उवाच । सम्यगुक्तं केशवेन वाक्यं बह्वर्थमुत्तमम् । राज्ञा पुनः स्नेहवशाद्यदुक्तं तन्न भाति मे

ਭੀਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਕੇਸ਼ਵ ਨੇ ਠੀਕ ਕਿਹਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਅਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ। ਪਰ ਰਾਜੇ ਨੇ ਜੋ ਸਨੇਹ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ।’

Verse 69

कार्ये दुःसाध्य एव स्यात्क्षत्रियस्य पराक्रमः । करींद्रस्येव यूथेषु गजानां न मृगेषु च

ਕਸ਼ਤਰੀ ਦਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਔਖੇ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੱਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀ-ਰਾਜਾ, ਨਾ ਕਿ ਹਰਣਾਂ ਵਿੱਚ।

Verse 70

आत्मा प्रख्यातिमानेयः सर्वथा वीरपुंगवैः । सा च ख्यातिः कथं जायेद्दुःसाध्यकरणादृते

ਸਾਰੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਸੱਚੀ ਕੀਰਤੀ ਰਾਹੀਂ ਸਦਾ ਮਾਣ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਕੰਮ ਦੁੱਧਰੇ ਹਨ, ਉਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਐਸੀ ਕੀਰਤੀ ਕਿਵੇਂ ਉਪਜੇ?

Verse 71

न ह्यात्मवशगं पार्थ हैडंबेरस्य रक्षणम् । येन दत्तस्त्वयं धात्रा स एनं पालयिष्यति

ਹੇ ਪਾਰਥ, ਹੈਡੰਬੇਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਜਿਸ ਵਿਧਾਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤੈਨੂੰ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ ਹੈ, ਉਹੀ ਉਸ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰੇਗਾ।

Verse 72

सर्वथोच्चपदारोहे यत्नः कार्यो विजानता । तन्न सिध्यति चेद्दैवान्नासौ दोषो विजानतः

ਉੱਚੇ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਪਦ ਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਲਈ ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਭਾਗ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਫਲ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਦੋਸ਼ ਸਮਝਦਾਰ ਦਾ ਨਹੀਂ।

Verse 73

यथा देवव्रतस्त्वेको जह्रे काशिसुताः पुरा । तथैक एव हैडंबिर्मौर्वीं प्राप्नोतु मा चिरम्

ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਵ੍ਰਤ ਨੇ ਇਕੱਲੇ ਹੀ ਕਦੇ ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਸੀ, ਤਿਵੇਂ ਹੈਡੰਬੀਰ ਵੀ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਮੌਰਵੀ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ—ਦੇਰ ਨਾ ਲੱਗੇ।

Verse 74

अर्जुन उवाच । केवलं पौरुषपरं भीमेनोक्तमिदं वचः । अबलं दैवहेतुत्वात्प्रबलं प्रतिभाति मे

ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਭੀਮ ਦਾ ਇਹ ਬਚਨ ਕੇਵਲ ਪੁਰਖਾਰਥ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਭਾਗ੍ਯ ਹੀ ਕਾਰਨ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਕਮਜ਼ੋਰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਮੈਨੂੰ ਬਲਵਾਨ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।”

Verse 75

न मृषा हि वचो ब्रूते कामाख्या या पुराऽब्रवीत् । भीमसेनसुतः पाणिं तव भद्रे ग्रहीष्यति

ਕਾਮਾਖਿਆ—ਜਿਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਹਾ ਸੀ—ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦੀ: ‘ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਭੀਮਸੇਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਤੇਰਾ ਹੱਥ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੇਗਾ।’

Verse 76

अनेन हेतुना यातु शीघ्रं तत्र घटोत्कचः । इति मे रोचते कृष्ण तव किं ब्रूहि रोचते

ਇਸ ਕਾਰਨ ਘਟੋਤਕਚ ਤੁਰੰਤ ਉੱਥੇ ਜਾਵੇ। ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਭਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਦੱਸ, ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਭਾਉਂਦਾ ਹੈ?

Verse 77

कृष्ण उवाच । रोचते मे वचस्तुभ्यं भीमस्य च महात्मनः । न हि तुल्यो भैमसेनेर्बुद्धौ वीर्ये च कश्चन

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੇਰੇ ਬਚਨ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਭੀਮ ਦੇ ਬਚਨ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰੀਤਿਕਰ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਭੀਮਸੇਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।

Verse 78

अंतरात्मा च मे वेत्ति प्राप्तामेव मुरोः सुताम् । तच्छीघ्रं यातु हैडंबिस्त्वं च किं पुत्र मन्यसे

ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੁਰ ਦੀ ਧੀ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਮਾਨ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਹੈਡੰਬੀ ਤੁਰੰਤ ਜਾਵੇ। ਅਤੇ ਤੂੰ ਵੀ, ਹੇ ਪੁੱਤਰ—ਕੀ ਸੋਚਦਾ ਹੈਂ?

Verse 79

घटोत्कच उवाच । न हि न्याय्याः स्वका वक्तुं पूज्यानामग्रतो गुणाः । प्रवृत्ता एव भासंते सद्गुणाश्च रवेः कराः

ਘਟੋਤਕਚ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣੇ ਗੁਣ ਕਹਿਣਾ ਨਿਆਂਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਸੱਚੇ ਗੁਣ ਆਪ ਹੀ ਚਮਕਦੇ ਹਨ—ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ।

Verse 80

सर्वथा तत्करिष्यामि पितरो येन मेऽमलाः । लज्जिष्यंति न संसत्सु मया पुत्रेण पांडवाः

ਮੈਂ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹੀ ਕਰਾਂਗਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਨਿਰਮਲ ਪਿਤਰ—ਪਾਂਡਵ—ਮੇਰੇ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਕਰਕੇ, ਸਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਲੱਜਿਤ ਨਾ ਹੋਣ।

Verse 81

एवमुक्त्वा महाबाहुरुत्थाय प्रणनाम तान् । जयाशीर्भिश्च पितृभिर्वर्द्धितो गंतुमैच्छत

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਮਹਾਬਾਹੂ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ। ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਜੈ-ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਨਾਲ ਬਲਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ।

Verse 82

तं गतुकाममाहेदमभिनंद्य जनार्दनः । कथाकथनकाले मां स्मरेथास्त्वं जयावहम्

ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਵੇਖ ਕੇ ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ: “ਇਸ ਕਥਾ ਦੇ ਵਰਣਨ ਵੇਲੇ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰੀਂ—ਮੈਂ ਜੈ ਦਿਵਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ।”

Verse 83

यथा बुद्धिं सुदुर्भेद्यां वर्धयामि बलं च ते । इत्युक्त्वालिंग्य तं कृष्णो व्यससर्जत साशिषम्

“ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਅਜਿਹੀ ਅਟੁੱਟ ਬੁੱਧੀ ਵਧਾਵਾਂ ਅਤੇ ਤੇਰਾ ਬਲ ਵੀ ਵਧੇ,” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇ ਕੇ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ।

Verse 84

ततो हिडंबातनयो महौजाः सूर्याक्षकालाक्षमहोदरानुगः । वियत्पथं प्राप्य जगाम तत्पुरं प्राग्ज्योतिषं नाम दिनव्यपाये

ਫਿਰ ਹਿਡਿੰਬਾ ਦਾ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਪੁੱਤਰ—ਸੂਰਿਆਕ੍ਸ਼, ਕਾਲਾਕ੍ਸ਼ ਅਤੇ ਮਹੋਦਰ ਦੇ ਨਾਲ—ਆਕਾਸ਼-ਮਾਰਗ ਪਾ ਕੇ, ਦਿਨ ਢਲਦੇ ਹੀ, ਪ੍ਰਾਗ੍ਜ੍ਯੋਤਿਸ਼ ਨਾਮੀ ਉਸ ਨਗਰ ਨੂੰ ਜਾ ਪਹੁੰਚਿਆ।