Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 10

Devanagari script

उत्थाय सहसा पीठादालिलिंगुर्मुदा युताः । स च तान्प्रणतः प्रह्वो ववंदे भीमनंदनः

Transliteration

utthāya sahasā pīṭhādāliliṃgurmudā yutāḥ | sa ca tānpraṇataḥ prahvo vavaṃde bhīmanaṃdanaḥ

Translation

ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਆਸਨਾਂ ਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ, ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਗਾ ਬੈਠੇ। ਅਤੇ ਭੀਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਿਮ੍ਰ ਹੋ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੰਦਨਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Word by Word

• उत्थाय: having risen
• उत्थाय: Kriya-viseshana (Adverbial participle/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: उत्-स्था (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभावः; धातु: स्था, उपसर्ग: उत्; क्रिया-पूर्वकत्वे (having risen)

• सहसा: suddenly, quickly
• सहसा: Kriya-viseshana (Adverbial modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: सहसा (प्रातिपदिक/अव्यय)
• Form: अव्यय, क्रियाविशेषण (adverb)

• पीठात्: from the seat/throne
• पीठात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: पीठ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन

• आलिलिङ्गुः: they embraced
• आलिलिङ्गुः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-लिङ्ग् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; परस्मैपद; धातु: लिङ्ग् (to embrace), उपसर्ग: आ

• मुदा: with joy
• मुदा: Karana (Instrument/means—‘with joy’)
• Type: Noun
• Root: मुद्/मुदा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन; भाववाचक

• युताः: endowed, accompanied
• युताः: Karta (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: युत (कृदन्त; √युज्)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन; विशेषण

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चयबोधक (conjunction)

• तान्: them
• तान्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति (Accusative/2nd), बहुवचन; सर्वनाम

• प्रणतः: bowed down
• प्रणतः: Karta (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्र-नम् (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; धातु: नम्, उपसर्ग: प्र; ‘bowed’

• प्रह्वः: humble
• प्रह्वः: Karta (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रह्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; विशेषण (humble/bent)

• ववन्दे: he saluted, paid homage
• ववन्दे: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वन्द् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• भीमनन्दनः: Bhima’s son (Ghaṭotkaca)
• भीमनन्दनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भीम + नन्दन (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (genitive determinative): ‘भीमस्य नन्दनः’; पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन

Speaker

Ugraśravā (Sūta)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Heḍamba-vana (contextual)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: In a royal assembly hall, elders rise from their seats and embrace Bhīma’s son with visible joy; he bows with folded hands, head lowered in humility.

Characters & Entities

• Ghaṭotkaca
• Bhīma
• Pāṇḍavas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma is expressed through mutual honor—affection from elders and humility from the younger.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is referenced; the focus is on conduct (ācāra).

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it depicts respectful greeting (embrace, praṇāma) as righteous etiquette.