Adhyaya 17

Verse 1

नारद उवाच । ततस्तयोः समायोगः सेनयोरुभयोरभूत् । युगांते समनुप्राप्ते यथा क्षुब्धसमुद्रयोः

ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਦ ਦੋਹਾਂ ਪੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਦਾ ਪੂਰਨ ਟੱਕਰ ਹੋਇਆ; ਜਿਵੇਂ ਯੁਗਾਂਤ ਆ ਪਹੁੰਚਣ ਤੇ ਦੋ ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਥਲ-ਪੁੱਥਲ ਹੋ ਕੇ ਮਥਦੇ ਹਨ।

Verse 2

सुरासुराणां संमर्दे तस्मिन्परमदारुणे । तुमुलं सुमहत्क्रांते सेनयोरुभयोरपि

ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੀ ਉਸ ਪਰਮ ਭਿਆਨਕ ਘਮਸਾਨ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਦੋਹਾਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਨੇ ਮਹਾਨ ਬਲ ਨਾਲ ਅਗੇ ਵਧ ਕੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਤਦ ਯੁੱਧ ਅਤਿ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਤੁਮੁਲ ਕੋਲਾਹਲ ਬਣ ਗਿਆ।

Verse 3

गर्जतां देवदैत्यानां शंखभेरीरवेण च । तूर्याणां चैव निर्घोषैर्मातंगानां च बृंहितैः

ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਗੱਜਣਾ ਨਾਲ, ਸ਼ੰਖਾਂ ਅਤੇ ਭੇਰੀਆਂ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ, ਤੂਰਿਆਂ ਦੇ ਨਿਰਘੋਸ਼ ਨਾਲ ਅਤੇ ਮਾਤੰਗਾਂ ਦੀ ਚੀਖ-ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਰਣਭੂਮੀ ਗੂੰਜ ਉਠੀ।

Verse 4

हेषितैर्हयवृंदानां रथनेमिस्वनेन च । घोषेण चैव तूर्याणां युगांत इव चाभवत्

ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਦੀ ਹਿਣਹਿਣਾਹਟ, ਰਥਾਂ ਦੇ ਪਹੀਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਅਤੇ ਤੂਰਿਆਂ ਦੇ ਕੋਲਾਹਲ ਨਾਲ ਐਸਾ ਲੱਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਯੁਗਾਂਤ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੋਵੇ।

Verse 5

रोषेणाबिपरीतांगास्त्यक्तजीवितचेतसः । समसज्जन्त तेन्योन्यं प्रक्रमेणातिलोहिताः

ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਉਲਟੇ-ਪੁਲਟੇ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਜੀਵਨ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਤਿਆਗ ਚੁੱਕੀ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਪਏ—ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹੋਏ ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਗਏ।

Verse 6

रथा रथैः समासक्ता गजाश्चापि महागजैः । पत्तयः पत्तिभिश्चैव हयाश्चापि महाहयैः

ਰਥ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਅੜ ਗਏ; ਹਾਥੀ ਮਹਾਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ; ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕ ਪੈਦਲਾਂ ਨਾਲ; ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਮਹਾਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ—ਹਰ ਦਲ ਆਪਣੀ ਹੀ ਸਮਾਨ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਘਮਸਾਨ ਵਿੱਚ ਭਿੜਿਆ।

Verse 7

ततः प्रासाशनिगदाभिंडिपालपरश्वधैः । शक्तिभिः पट्टिशैः शूलैर्मुद्गरैः कणयैर्गुडैः

ਫਿਰ ਪ੍ਰਾਸਾਂ, ਤਲਵਾਰਾਂ, ਗਦਾਂ, ਭਿੰਡਿਪਾਲਾਂ, ਪਰਸ਼ੁਧਾਂ, ਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਪੱਟਿਸ਼ਾਂ, ਸ਼ੂਲਾਂ, ਮੁਦਗਰਾਂ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਗੋਲਿਆਂ ਨਾਲ ਉਹ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਦਈ ਵਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 8

चक्रैश्च शक्तिभिश्चैव तोमरैरंकुशैरपि । कर्णिनालीकनाराचवत्सदंतार्द्धचंद्रकैः

ਚੱਕਰਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ, ਤੋਮਰਾਂ ਅਤੇ ਅੰਕੁਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਵੀ, ਅਤੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ—ਕਰਣਿਨ, ਨਾਲੀਕ, ਨਾਰਾਚ, ਵਤਸਦੰਤ ਅਤੇ ਅਰਧਚੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੇ—ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਯੁੱਧ ਨੂੰ ਕੱਟਦੀਆਂ ਬਾਰਿਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 9

भल्लैर्वेतसपत्रैश्च शुकतुंडैश्च निर्मलैः । वृष्टिभिश्चाद्भुताकारैर्गगनं समपद्यत

ਭੱਲਾ-ਤੀਰਾਂ, ਵੇਤਸ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਡੰਡੀਆਂ, ਨਿਰਮਲ ‘ਤੋਤੇ-ਚੋਚ’ ਜਿਹੇ ਬਾਣਾਂ ਅਤੇ ਅਦਭੁਤ ਆਕਾਰ ਦੀਆਂ ਵਰਖਾਵਾਂ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਭਰ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।

Verse 10

संप्रच्छाद्य दिशः सर्वास्तमोमयमिवाभवत् । प्राज्ञायंत न तेऽन्योन्यं तस्मिंस्तमसि संकुले

ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਢੱਕ ਕੇ ਉਹ ਅੰਧਕਾਰ-ਮਯ ਜਿਹਾ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਸ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਨਾ ਸਕੇ।

Verse 11

अदृश्यभूतास्तमसि न्यकृंतंत परस्परम् । ततो भुजैर्ध्वजैश्छत्रैः शिरोभिश्च सकुंडलैः

ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਕੱਟ ਡਿੱਗਾਉਂਦੇ ਰਹੇ; ਫਿਰ ਮੈਦਾਨ ਬਾਂਹਾਂ, ਧੁੱਜਾਂ, ਛਤਰਾਂ ਅਤੇ ਕੁੰਡਲਾਂ ਵਾਲੇ ਸਿਰਾਂ ਨਾਲ ਛਿੱਟਿਆ ਪਿਆ ਸੀ।

Verse 12

गजैस्तुरंगैः पादातैः पतद्भिः पतितैरपि । आकाशशिरसो भ्रष्टैः पंकजैरिव भूश्चिता

ਧਰਤੀ ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨਾਲ ਛਿੱਟੀ ਪਈ ਸੀ—ਕੁਝ ਡਿੱਗਦੇ, ਕੁਝ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ—ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ‘ਸਿਰ’ ਤੋਂ ਡਿੱਗੇ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਢੱਕ ਗਈ ਹੋਵੇ।

Verse 13

भग्नदंता भिन्नकुंभाश्छिन्नदीर्घमहाकराः । गजाः शैलनिभाः पेतुर्धरण्यां रुधिरस्रवाः

ਪਹਾੜਾਂ ਵਰਗੇ ਹਾਥੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ—ਦੰਦ ਟੁੱਟੇ, ਕੁੰਭ-ਸਥਾਨ ਫੱਟੇ, ਲੰਬੀਆਂ ਮਹਾਬਲਵਾਨ ਸੁੰਡਾਂ ਕੱਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲਹੂ ਵਗਦਾ ਸੀ।

Verse 14

भग्नैषाश्च रथाः पेतुर्भग्नाक्षाः शकलीकृताः । पत्तयः कोटिशः पेतुस्तुरंगाश्च सहस्रशः

ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਡੰਡਿਆਂ ਵਾਲੇ ਰਥ ਡਿੱਗ ਪਏ; ਧੁਰੇ ਟੁੱਟੇ, ਚੂਰ-ਚੂਰ ਹੋ ਗਏ। ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕ ਕਰੋੜਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੇ ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ।

Verse 15

ततः शोणितनद्यश्च हर्षदाः पिशिताशिनाम् । वैतालानंददायिन्यो व्यजायंत सहस३शः

ਫਿਰ ਲਹੂ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਉੱਭਰੀਆਂ—ਮਾਸਾਹਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਹर्ष ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਵੇਤਾਲਾਂ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਵਾਲੀਆਂ।

Verse 16

तस्मिंस्तथाविधे युद्धे सेनानीर्ग्रसनोऽरिहा । बाणवर्षेण महता देवसैन्यमकंपयत्

ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸੈਨਾਪਤੀ ਗ੍ਰਸਨ—ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ—ਨੇ ਮਹਾਨ ਬਾਣ-ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਦੇਵ-ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਕੰਬਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 17

ततो ग्रसनमालोक्य यमः क्रोधविमूर्छितः । ववर्ष शरवर्षेण विशेषादग्निवर्चसा

ਤਦ ਗ੍ਰਸਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਯਮ—ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਮੂਰਛਿਤ—ਨੇ ਅਗਨਿ-ਤੇਜ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਹਕਦੀ ਬਾਣ-ਵਰਖਾ ਵਰਸਾਈ।

Verse 18

स विद्धो बहुभिर्षाणैर्ग्रसनोऽतिपराक्रमः । कृतप्रतिकृताकांक्षी धनुरानम्य भैरवम्

ਅਨੇਕ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵਿੱਧਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ, ਅਤਿ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਗ੍ਰਸਨ—ਪ੍ਰਤਿਘਾਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ—ਭੈਰਵ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਤਾਣ ਲਿਆ।

Verse 19

शरैः सहस्रैश्च पञ्चलक्षैश्चैव व्यताडयत् । ग्रसनेन विमुक्तांस्ताञ्छरान्सोपि निवार्य च

ਉਸ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ, ਅਥਵਾ ਪੰਜ ਲੱਖ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਗ੍ਰਸਨ ਵੱਲੋਂ ਛੱਡੇ ਗਏ ਉਹ ਬਾਣ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਰੋਕ ਕੇ ਨਿਵਾਰ ਦਿੱਤੇ।

Verse 20

बाणवृष्टिभिरुग्राभिर्यमो ग्रसनमर्दयत् । कृतांतशरवृष्टीनां संततीः प्रतिसर्पतीः । चिच्छेद शरवर्षेण ग्रसनो दानवेश्वरः

ਉਗ੍ਰ ਬਾਣ-ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਯਮ ਨੇ ਗ੍ਰਸਨ ਨੂੰ ਪੀੜਿਆ; ਪਰ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਗ੍ਰਸਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਮ੍ਰਿਤਿਉ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਅਟੁੱਟ ਧਾਰ ਕੱਟ ਸੁੱਟੀ।

Verse 21

विफलां तां समालोक्य यमः स्वशरसंततिम्

ਆਪਣੀ ਹੀ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਅਟੁੱਟ ਧਾਰ ਨੂੰ ਵਿਫਲ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ ਯਮ ਨੇ (ਫਿਰ ਅਗਲਾ ਉਪਾਅ ਕੀਤਾ)।

Verse 22

प्राहिणोन्मुद्गरं दीप्तं ग्रसनस्य रथं प्रति । स तं मुद्गरमायांतमुत्पत्य रथसत्तमात्

ਉਸ ਨੇ ਗ੍ਰਸਨ ਦੇ ਰਥ ਵੱਲ ਇੱਕ ਦਿੱਪਦਾ ਮੁਦਗਰ ਸੁੱਟਿਆ; ਉਹ ਮੁਦਗਰ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਗ੍ਰਸਨ ਆਪਣੇ ਉੱਤਮ ਰਥ ਤੋਂ ਛਲਾਂਗ ਮਾਰ ਕੇ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ।

Verse 23

जग्राह वामहस्तेन लीलया ग्रसनोऽरिहा । तेनैव मुद्गरेणाथ यमस्य महिषं रुषा

ਵੈਰੀ-ਨਾਸਕ ਗ੍ਰਸਨ ਨੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਲੀਲਾ-ਭਾਵ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ; ਫਿਰ ਉਸੇ ਮੁਦਗਰ ਨਾਲ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਯਮ ਦੇ ਮਹਿਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 24

ताडयामास वेगेन स पपात महीतले । उत्पत्याथ यमस्तस्मान्महिषान्निपतिष्यतः

ਉਸ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਫਿਰ ਯਮਰਾਜ ਉਸ ਡਿੱਗਦੇ ਹੋਏ ਮੱਝ ਤੋਂ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਉਤਰ ਗਏ।

Verse 25

प्रासेन ताडयामास ग्रसनं वदने दृढम् । स तु प्राप्तप्रहारेण मूर्छितो न्यपतद्भुवि

ਉਸ ਨੇ ਨੇਜੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰਸਨ ਦੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਵਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਸੱਟ ਕਾਰਨ ਗ੍ਰਸਨ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।

Verse 26

ग्रसनं पतित दृष्ट्वा जंभो भीमपराक्रमः । यमस्य भिंडिपालेन प्रहारमकरोद्धृदि

ਗ੍ਰਸਨ ਨੂੰ ਡਿੱਗਿਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਭਿਆਨਕ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਜੰਭ ਨੇ ਭਿੰਡੀਪਾਲ (ਬਰਛੇ) ਨਾਲ ਯਮਰਾਜ ਦੀ ਛਾਤੀ 'ਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 27

यमस्तेन प्रहारेण सुस्राव रुधिरं मुखात् । अतिगाढ प्रहारार्त्तः कृतांतोमूर्छितोऽभवत्

ਉਸ ਸੱਟ ਕਾਰਨ ਯਮਰਾਜ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚੋਂ ਖੂਨ ਵਗਣ ਲੱਗਾ। ਉਸ ਭਾਰੀ ਸੱਟ ਤੋਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਤਾਂਤ (ਯਮ) ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਏ।

Verse 28

कृतांतमर्दितं दृष्ट्वा गदापाणिर्धनादिपः । वृतो यक्षायुतगणैर्जंभं प्रत्युद्ययौ रुषआ

ਕ੍ਰਿਤਾਂਤ (ਯਮ) ਨੂੰ ਕੁਚਲਿਆ ਹੋਇਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਗਦਾ ਫੜੀ ਧਨਾਧਿਪ (ਕੁਬੇਰ), ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯਕਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਜੰਭ ਵੱਲ ਵਧਿਆ।

Verse 29

जंभो रुषा तमायांतं दानवा नीकसंवृतः । जग्राह वाक्यं राज्ञस्तु यता स्निग्धेन भाषितम्

ਜੰਭ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭੜਕਿਆ, ਦਾਨਵਾਂ ਦੀਆਂ ਪੰਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸਨੂੰ ਅੱਗੇ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖਦਾ ਸੀ; ਤੱਥਾਪਿ ਰਾਜੇ ਦੇ ਸਨੇਹ-ਭਰੇ, ਮਿਥੇ ਤੇ ਮਾਪੇ ਬਚਨ ਉਸ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਾਰੇ।

Verse 30

ग्रसनो लब्धसंज्ञोऽथ यमस्य प्राहिणोद्गदाम् । मणिहेमपरिष्कारां गुर्वी परिघमर्दिनीम्

ਤਦ ਗ੍ਰਸਨ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਯਮ ਵੱਲ ਇਕ ਭਾਰੀ ਗਦਾ ਸੁੱਟੀ—ਮਣੀਆਂ ਤੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ—ਜੋ ਲੋਹੇ ਦੀ ਸਲਾਖ ਨੂੰ ਵੀ ਕੁਚਲ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਸੀ।

Verse 31

तामापतंतीं संप्रेक्ष्य गदां महिषवाहनः । गदायाः प्रतिघातार्थं जगज्ज्वलनभैरवम्

ਉਹ ਗਦਾ ਆਪਣੀ ਓਰ ਦੌੜਦੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਹਿਸ਼-ਵਾਹਨ ਯਮ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਟੱਕਰ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਜਗਤ-ਅੱਗ ਵਰਗੀ ਭਿਆਨਕ ਜਵਾਲਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ।

Verse 32

दंडं मुमोच कोपेन ज्वालामालासमाकुलम् । स गदां वियति प्राप्य ररासांबुधरोद्धतम्

ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਆਪਣਾ ਦੰਡ ਸੁੱਟਿਆ; ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਗਦਾ ਨੂੰ ਜਾ ਲੱਗਾ ਤੇ ਗੱਜਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਉੱਭਰਿਆ ਤੂਫ਼ਾਨੀ ਬੱਦਲ।

Verse 33

संवट्टश्चाभवत्ताभ्यां शैलाभ्यामिव दुःसहः । ताभ्यां निष्पेषनिर्ह्राद जडीकृतदिगंतरम्

ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅਸਹਿ ਟੱਕਰ ਹੋਈ, ਜਿਵੇਂ ਦੋ ਪਹਾੜ ਟਕਰਾਉਣ; ਉਸ ਪੀਸਣ ਵਾਲੀ ਗੱਜਣ ਨਾਲ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੱਕ ਜੜ ਹੋ ਗਈਆਂ।

Verse 34

जगद्व्याकुलतां यातं प्रलयागमशंकया । क्षणात्प्रशांतनिर्ह्रादं ज्वलदुल्कासमाचितम्

ਸੰਸਾਰ ਪਰਲੋ ਦੇ ਆਉਣ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਰ ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਗਰਜ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਅਸਮਾਨ ਬਲਦੀਆਂ ਉਲਕਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ।

Verse 35

निष्पेषणं तयोर्भीमम भूद्गनगोचरम् । निहत्याथ गदां दण्डस्ततो ग्रसनमूर्धनि

ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਟੱਕਰ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਗਣਾਂ ਲਈ ਵੀ ਦੇਖਣ ਯੋਗ ਸੀ। ਫਿਰ ਡੰਡੇ ਨੇ ਗਦਾ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗ੍ਰਸਨ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 36

पपात पौरुषं हत्वा यथा दैवं पुरार्जितम् । सतु तेन प्रहारेण दृष्ट्वा सतिमिरादिशः

ਉਸਦੀ ਮਰਦਾਨਗੀ ਸ਼ਕਤੀ ਢਹਿ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠੀ ਹੋਈ ਕਿਸਮਤ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਹੋਵੇ। ਅਤੇ ਉਸ ਸੱਟ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਦੇਖਿਆ।

Verse 37

पपात भूमौ निःसंज्ञो भूमिरेणुविभूषितः । ततो हाहारवो घोरः सेनयोरुभयोरभूत्

ਉਹ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਦੋਹਾਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਵਿਚੋਂ 'ਹਾਏ!' ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਚੀਕ ਉੱਠੀ।

Verse 38

ततो महूर्तमात्रेण ग्रसनः प्राप्य चेतनाम् । अपश्यत्स्वां तनुं ध्वस्तां विलोलाभरणांबराम्

ਫਿਰ, ਇੱਕ ਮੁਹੂਰਤ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਗ੍ਰਸਨ ਨੂੰ ਹੋਸ਼ ਆ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਗਹਿਣੇ ਤੇ ਕੱਪੜੇ ਖਿੱਲਰੇ ਹੋਏ ਦੇਖੇ।

Verse 39

स चापि चिंतयामास कृतप्रतिकृतक्रियाम् । धिगस्तु पौरुषं मह्यं प्रभोरग्रेसरः कथम्

ਉਹ ਕਰਮ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਕਰਮ ਨੂੰ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ। ‘ਧਿਕ ਹੈ ਮੇਰੇ ਪੌਰਖ ਨੂੰ! ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਅਗ੍ਰਸਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਖੜਾ ਹੋ ਸਕਿਆ?’

Verse 40

मय्याश्रितानि सैन्यानि जिते मयि जितानि च । असंभावितरूपो हि सज्जनो मोदते सुखम्

‘ਮੇਰੇ ਆਸਰੇ ਰਹੀਆਂ ਫੌਜਾਂ, ਜਦ ਮੈਂ ਹਾਰਾਂ ਤਾਂ ਹਾਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੋ ਸੱਜਣ ਅਹੰਕਾਰ-ਰਹਿਤ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਤੋਖ ਦੇ ਸੁਖ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।’

Verse 41

संभावितस्त्वशक्तश्चेत्तस्य नायं परोऽपि वा । एवं संचिंत्य वेगेन समुत्तस्थौ महाबलः

‘ਪਰ ਜੇ ਅਸਮਰਥ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮਾਣ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਨਾ ਇਹ ਲੋਕ ਉਸ ਦਾ ਹੈ ਨਾ ਪਰਲੋਕ।’ ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਤੁਰੰਤ ਵੇਗ ਨਾਲ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ।

Verse 42

मुद्गरं कालदण्डाभं गृहीत्वा गिरिसंनिभम् । ग्रसनो घोरसंकल्पः संदष्टौष्ठपुटच्छदः

ਕਾਲ ਦੇ ਡੰਡੇ ਵਰਗਾ, ਪਹਾੜ ਜਿਹਾ ਮੁਦਗਰ ਫੜ ਕੇ, ਭਿਆਨਕ ਸੰਕਲਪ ਵਾਲਾ ਗ੍ਰਸਨ ਹੋਠਾਂ ਨੂੰ ਭਿੰਚ ਕੇ ਡਰਾਉਣੇ ਹਮਲੇ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ।

Verse 43

रथेन त्वरितोऽगच्छदाससादांतकं रणे । समासाद्य यमं युद्धे ग्रसनो भ्राम्य मुद्गरम्

ਰਥ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਗਿਆ ਅਤੇ ਰਣ ਵਿੱਚ ਅੰਤਕ ਨੂੰ ਜਾ ਮਿਲਿਆ। ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਯਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਗ੍ਰਸਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮੁਦਗਰ ਘੁਮਾਇਆ।

Verse 44

वेगेन महता रौद्रं चिक्षेप यममूर्धनि । विलोक्य मुद्गरं दीप्तं यमः संभ्रांतलोचनः

ਅਤਿ ਤੇਜ਼ ਵੇਗ ਅਤੇ ਰੌਦ੍ਰ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਯਮ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਉਹ ਹਥਿਆਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਜਲਦਾ-ਦਹਕਦਾ ਮੁਦਗਰ ਵੇਖ ਕੇ ਯਮ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਘਬਰਾਹਟ ਨਾਲ ਫੈਲ ਗਈਆਂ।

Verse 45

वंचयामास दुर्द्धर्षं मुद्गरं तं महाबलः । तस्मिन्नपसृते दूरं चंडानां भीमकर्मणाम्

ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਉਸ ਅਦਮ੍ਯ ਮੁਦਗਰ ਨੂੰ ਚਕਮਾ ਦੇ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੂਰ ਲੰਘ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਭਿਆਨਕ ਕਰਤੂਤਾਂ ਵਾਲੇ ਚੰਡ ਯੋਧੇ ਅੱਗੇ ਵਧ ਆਏ।

Verse 46

याम्यानां किंकराणां च अयुतं निष्पिपेष ह । ततस्तदयुतं दृष्ट्वा हतं किंकरवाहिनी

ਉਸ ਨੇ ਯਮ ਦੇ ਕਿੰਕਰਾਂ ਦੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ (ਅਯੁਤ) ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਮਾਰੇ ਹੋਏ ਵੇਖ ਕੇ ਕਿੰਕਰ-ਸੈਨਾ ਦੀ ਕਤਾਰ ਡੋਲ ਗਈ।

Verse 47

दशार्बुदमिता क्रुद्धा ग्रसनायान्वधावत । ग्रसनस्तु समालोक्य तां किंकरमयां शुभाम्

ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਦਸ ਅਰਬੁਦ ਗਿਣਤੀ ਵਾਲੀ ਫੌਜ ਗ੍ਰਸਨ ਨੂੰ ਨਿਗਲਣ ਲਈ ਦੌੜ ਪਈ। ਪਰ ਗ੍ਰਸਨ ਨੇ ਉਸ ਯਮ-ਕਿੰਕਰਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਸ਼ੋਭਾਵਾਨ ਸੈਨਾ ਵੱਲ ਨਿਹਾਰਿਆ।

Verse 48

मेने यमसहस्राणि तादृग्रूपबला हि सा । विगाह्य ग्रसनं सेना ववर्ष शरवृष्टिभिः

ਉਹ ਸੈਨਾ ਰੂਪ ਤੇ ਬਲ ਵਿੱਚ ਐਸੀ ਸੀ ਕਿ ਯਮ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਸੀ। ਗ੍ਰਸਨ ਵਿੱਚ ਘੁੱਸ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਵਾਂਗ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਬਛਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।

Verse 49

कल्पांतघोरसंकाशो बभूव स महारणः । केचिच्छैलेन बिभिदुः केचिद्बाणैरजिह्यगैः

ਉਹ ਮਹਾਂ ਯੁੱਧ ਕਲਪਾਂਤ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਡਰ ਵਰਗਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਕਈਆਂ ਨੇ ਪੱਥਰ ਸੁੱਟ ਕੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਕਈਆਂ ਨੇ ਅਡੋਲ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਛੇਦ ਦਿੱਤਾ।

Verse 50

पिपिषुर्गदया केचित्कोचिन्मुद्गरवृष्टिभिः । केचित्प्रासप्रहारैश्च ताडयामासुरुद्धताः

ਕਈਆਂ ਨੇ ਗਦਾ ਨਾਲ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ, ਕਈਆਂ ਨੇ ਮੁਦਗਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ। ਹੋਰ—ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਅਹੰਕਾਰੀ—ਭਾਲਿਆਂ ਦੇ ਘਾਟਾਂ ਨਾਲ ਵੱਜਦੇ ਰਹੇ।

Verse 51

अपरे किंकरास्तस्य ललंबुर्बाहुमंडले । शिलाभिरपरे जघ्नुर्द्रुमैरन्ये महोच्छ्रयैः

ਹੋਰ ਉਸ ਦੇ ਸੇਵਕ ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਨਾਲ ਲਟਕ ਗਏ। ਕਈਆਂ ਨੇ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ, ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਉੱਚੇ-ਉੱਚੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਵੱਜਾਇਆ।

Verse 52

तस्यापरे च गात्रेषु दशनांश्चन्यपातयन् । अपरे मुष्टिभिः पृष्ठं किंकरास्ताडयंति च

ਕਈਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕਰਕੇ ਦੰਦ ਵੀ ਝਾੜ ਦਿੱਤੇ। ਹੋਰ—ਯਮ ਦੇ ਦੂਤ—ਮੁੱਕਿਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪਿੱਠ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਕੁੱਟਦੇ ਰਹੇ।

Verse 53

एवं चाभिद्रुतस्तैः स ग्रसनः क्रोधमूर्छितः । उत्साद्य गात्रं भूपृष्ठे निष्पिपेष सहस्रशः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਗ੍ਰਸਨ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਮੂਰਛਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਟਕਿਆ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਕੇ ਮਸਲ ਦਿੱਤਾ।

Verse 54

कांश्चिदुत्थाय जघ्नेऽसौ मुष्टिभिः किंकरान्रणे । कांश्चित्पादप्रहारेण धावन्नन्यानचूर्णयत्

ਉਹ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਰਣ ਵਿੱਚ ਮੁੱਕਿਆਂ ਨਾਲ ਯਮ ਦੇ ਕਿੰਕਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਡਾਲਿਆ; ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਦੌੜਦਿਆਂ ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਤਾਂ ਨਾਲ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ।

Verse 55

क्षणैकेन स तान्निन्ये यमलोकायभारत । स च किंकरयुद्धेन ववृधेऽग्निरिवैधसा

ਇੱਕ ਹੀ ਪਲ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਉਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਯਮਲੋਕ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਕਿੰਕਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹ ਇੰਧਨ ਨਾਲ ਪਾਲੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਹੋਰ ਭੜਕ ਉਠਿਆ।

Verse 56

तमालोक्य यमोऽश्रांतं श्रांतंस्तांश्च हतान्स्वकान् । आजगाम समुद्यम्य दंडं महिषवाहनः

ਉਸ ਨੂੰ ਅਥੱਕ ਵੇਖ ਕੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਿੰਕਰਾਂ ਨੂੰ ਥੱਕੇ ਤੇ ਮਾਰੇ ਹੋਏ ਦੇਖ ਕੇ, ਮਹਿਸ਼-ਵਾਹਨ ਯਮ ਦੰਡ ਚੁੱਕ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧ ਆਇਆ।

Verse 57

ग्रसनस्तु तमायांतमाजघ्ने गदयोरसि । अचिंतयित्वा तत्कर्म ग्रसनस्यांतकोऽरिहा

ਪਰ ਗ੍ਰਸਨ ਨੇ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੇ ਯਮ ਦੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਗਦਾ ਮਾਰੀ। ਉਸ ਕਰਤੂਤ ਨੂੰ ਸਹਿਨ ਨਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਅੰਤਕ (ਯਮ), ਵੈਰੀ-ਸੰਹਾਰਕ, ਨੇ ਗ੍ਰਸਨ ਵੱਲ ਆਪਣਾ ਮਨ ਮੋੜਿਆ।

Verse 58

व्याघ्रान्दंडेन संजघ्ने स रथान्न्य पतद्भुवि । ततः क्षणेन चोत्थाय संचिंत्यात्मानमुद्धतः

ਉਸ ਨੇ ਦੰਡ ਨਾਲ ਭਿਆਨਕ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਨੂੰ ਕੁੱਟ ਕੇ ਡਾਹ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਰਥ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਫਿਰ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਹੰਕਾਰੀ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 59

वायुवेगेन सहसा ययौ यमरथं प्रति । पदातिः स रथं तं च समारुह्य यमं तदा

ਹਵਾ ਦੇ ਵੇਗ ਵਰਗੀ ਤੁਰੰਤ ਗਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਯਮ ਦੇ ਰਥ ਵੱਲ ਦੌੜਿਆ। ਪੈਦਲ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉਸ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ਅਤੇ ਤਦ ਯਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 60

योधयामास बाहुभ्यामाकृष्य बलिनां वरः । यमोऽपि शस्त्राण्युत्सृज्च बाहुयुद्धे प्रवर्तते

ਬਲਵਾਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਫੜ ਕੇ ਨੇੜੇ ਖਿੱਚਦਿਆਂ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ। ਯਮ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਛੱਡ ਕੇ ਬਾਂਹਾਂ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।

Verse 61

ग्रसनं कटिवस्त्रे तु यमं गृह्य बलोत्कटः । भ्रामयामास वेगेन संभ्रमाविष्टचेतसम्

ਤਦ ਬਲ-ਮੱਤੇ ਗ੍ਰਸਨ ਨੇ ਯਮ ਦੀ ਕਮਰ ਦੀ ਧੋਤੀ ਫੜ ਲਈ। ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਘੁਮਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਯਮ ਦਾ ਚਿੱਤ ਘਬਰਾਹਟ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ।

Verse 62

विमोच्याथ यमः कष्टात्कंठेऽवष्टभ्य चासुरम् । बाहुभ्यां भ्रामयामास सोऽप्यात्मानममोचयत्

ਫਿਰ ਯਮ ਨੇ ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਛੁਡਾਇਆ ਅਤੇ ਅਸੁਰ ਦੀ ਗਰਦਨ ਫੜ ਲਈ। ਦੋਵਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਘੁਮਾਇਆ, ਪਰ ਦੈਤ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਛੁਡਾ ਲਿਆ।

Verse 63

ततो जघ्नतुरन्योन्यं मुष्टिभिर्निर्दयौ च तौ । दैत्येंद्रस्यातिवीर्यत्वात्परिश्रांततरो यमः

ਫਿਰ ਦੋਵੇਂ ਨਿਰਦਈ ਹੋ ਕੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮੁੱਕਿਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰਨ ਲੱਗੇ। ਦੈਤ-ਇੰਦਰ ਦੀ ਅਤਿ-ਵੀਰਤਾ ਕਾਰਨ ਯਮ ਹੋਰ ਵੱਧ ਥੱਕ ਗਿਆ।

Verse 64

स्कंधे निधाय दैत्यस्य मुखं विश्रांतिमैच्छत । तमा लक्ष्य ततो दैत्यः श्रांतमुत्पाट्य चौजसा

ਯਮ ਨੇ ਦੈਤ ਦੇ ਮੁਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਕੰਧ ਉੱਤੇ ਟਿਕਾ ਕੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਚਾਹਿਆ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਦੈਤ ਨੇ ਬਲ ਨਾਲ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਯਮ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਝਟਕੇ ਨਾਲ ਉਖਾੜ ਸੁੱਟਿਆ।

Verse 65

निष्पिपेष महीपृष्ठे विनिघ्नन्पार्ष्णिपाणिभिः । ततो यमस्य वदनात्सुस्राव रुधिरं बहु

ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਪਟਕ ਕੇ ਐੜੀ ਤੇ ਮੁੱਕਿਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰ ਮਾਰ ਕੇ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ। ਤਦ ਯਮ ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਰਕਤ ਵਹਿ ਨਿਕਲਿਆ।

Verse 66

निर्जीवमिति तं दृष्ट्वा ततः संत्यज्य दानवः । जयं प्राप्योद्धतं नादं मुक्त्वा संत्रास्य देवताः

ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਰਜੀਵ ਜਿਹਾ ਵੇਖ ਕੇ ਦਾਨਵ ਨੇ ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਜਿੱਤ ਸਮਝ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਅਹੰਕਾਰ ਭਰੀ ਭਿਆਨਕ ਗਰਜ ਛੱਡੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੇਵਤਾ ਡਰ ਗਏ।

Verse 67

स्वकं सैन्यं समासाद्य तस्थौ गिरिरिवाचलः

ਆਪਣੀ ਹੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਜਾ ਮਿਲ ਕੇ ਉਹ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਖੜਾ ਰਹਿਆ।

Verse 68

नादेन तस्य ग्रसनस्य संख्ये महायुधैश्चार्दितसर्वगात्राः । गते कृथांते वसुधां च निष्प्रभे चकंपिरे कांदिशिकाः सुरास्ते

ਉਸ ਰਣ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਸਨ ਦੀ ਗਰਜ ਨਾਲ ਕੰਬੇ ਅਤੇ ਮਹਾਂ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਅੰਗ ਅੰਗੋਂ ਪੀੜਤ ਹੋਏ; ਕ੍ਰਿਤਾਂਤ (ਯਮ) ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਨਿਸ਼ਪ੍ਰਭ ਹੋ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਘਬਰਾਹਟ ਵਿੱਚ ਕੰਬਦੇ ਹੋਏ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਭਟਕ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ।