Adhyaya 39

Verse 1

स्कंद उवाच । पुनः स नारदोऽगस्त्य देव्याः प्राक्समुपागतः । तद्वृत्तांतमशेषं च हरायावेदितुं ययौ

ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਅਗਸਤ੍ਯ! ਨਾਰਦ ਮੁਨੀ ਫਿਰ ਇਕ ਵਾਰ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਵੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਸਾਰਾ ਵ੍ਰਿੱਤਾਂਤ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰਾ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਸੁਣਾਉਣ ਲਈ ਚਲ ਪਿਆ।

Verse 2

दृष्ट्वा स नारदः शंभुं नंदिना सह संकथाम् । कांचित्तर्जनिविन्यास पूर्वं कुर्वंतमानमत्

ਨਾਰਦ ਨੇ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਨੰਦਿਨ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਵੇਖਿਆ; ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤਰਜਨੀ ਉਂਗਲੀ ਨਾਲ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੰਕੇਤ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਝੁਕ ਗਿਆ।

Verse 3

उपाविशच्च शैलादि विसृष्टासनमुत्तमम् । वैलक्ष्यं नाटयन्किंचित्क्षणं जोषं समास्थितः

ਉਹ ਸ਼ੈਲਜ (ਪਾਰਵਤੀ-ਪਤੀ ਸ਼ਿਵ) ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਉੱਤਮ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ; ਥੋੜ੍ਹੀ ਲੱਜਾ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਚੁੱਪਚਾਪ ਰਹਿ ਗਿਆ।

Verse 4

आकारेणैव सर्वज्ञस्तद्वृत्तांतं विवेद ह । अवादीच्च मुनिं शंभुः कुतो मौनावलंबनम्

ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦੇ ਹਾਵ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਹੀ ਸਰਵਜ੍ਞ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਸਾਰਾ ਵ੍ਰਿੱਤਾਂਤ ਜਾਣ ਲਿਆ। ਤਦ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਤੂੰ ਮੌਨ ਦਾ ਆਸਰਾ ਕਿਉਂ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ?”

Verse 5

शरारिणां स्थितिरियमुत्पत्तिप्रलयात्मिका । दिव्यान्यपि शरीराणि कालाद्यांत्येवमेव हि

ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਦੀ ਇਹੀ ਦਸ਼ਾ ਹੈ—ਉਤਪੱਤੀ ਤੇ ਪ੍ਰਲਯ-ਸਰੂਪ। ਦਿਵ੍ਯ ਦੇਹਾਂ ਵੀ ਕਾਲ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ—ਇਹੀ ਨਿਸਚਯ ਹੈ।

Verse 6

दृश्यं विनश्वरं सर्वं विशेषाद्यदनीश्वरम् । ततोऽत्र चित्रं किं ब्रह्मन्कंकालः कालयेन्न वै

ਜੋ ਕੁਝ ਦਿਸਦਾ ਹੈ ਸਭ ਨਾਸਵੰਤ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜੋ ਅਸਵਤੰਤਰ ਹੈ। ਤਾਂ ਫਿਰ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇੱਥੇ ਅਚੰਭਾ ਕੀ ਕਿ ਕਾਲ ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦੇਵੇ?

Verse 7

अभाविनो हि भावस्य भावः क्वापि न संभवेत् । भाविनोपि हि नाभावस्ततो मुह्यंति नो बुधाः

ਜੋ ਹੋਣਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਕਿਤੇ ਵੀ ਹੋ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ; ਅਤੇ ਜੋ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਭਾਵ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਮੋਹਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।

Verse 8

शंभूदीरितमाकर्ण्य स इत्थं मुनिपुंगवः । प्रोक्तवान्सत्यमेवैतद्यद्देवेन प्रभाषितम्

ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬੋਲੇ: “ਨਿਸਚਯ ਹੀ ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ—ਜੋ ਦੇਵ ਨੇ ਉਚਾਰਿਆ ਹੈ।”

Verse 9

अवश्यमेव यद्भाव्यं तद्भूतं नात्र संशयः । परं मां बाधतेत्यंतं चिंतैका चित्तमाथिनी

ਜੋ ਭਾਵੀ ਹੈ ਉਹ ਅਵਸ਼੍ਯ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਇੱਕੋ ਚਿੰਤਾ ਮੈਨੂੰ ਅਤਿ ਤੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਮਨ ਨੂੰ ਮਥਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 10

नापचीयेत ते किंचिन्नोपचीयेत तत्त्वतः । अव्ययत्वाच्च पूर्णत्वाद्धानिवृद्धी कृतस्त्वयि

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੇਰਾ ਕੁਝ ਵੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਘਟਦਾ ਨਹੀਂ, ਨਾਹ ਹੀ ਵਧਦਾ ਹੈ; ਤੂੰ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸਦਾ-ਪੂਰਨ ਹੈਂ। ‘ਹਾਨੀ’ ਤੇ ‘ਲਾਭ’ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਹੈ ਜੋ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 11

अहो वराकः संसारः क्व भविष्यत्यनीश्वरः । आरभ्याद्यदिनं न त्वामर्चयिष्यंति केपि यत्

ਹਾਏ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਕਿੰਨਾ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਭਰਿਆ ਹੈ! ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਇਹ ਕਿੱਥੇ ਟਿਕ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਕਿਉਂਕਿ ਅੱਜ ਤੋਂ ਹੀ ਜੇ ਲੋਕ ਤੈਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਨਾ ਪੂਜਣ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਕਿਹੜਾ ਆਸਰਾ ਬਚੇਗਾ?

Verse 12

यतः प्रजापतिर्दक्षो न त्वामाहूतवान्क्रतौ । तेनाद्यरीढि तं दृष्ट्वा देवर्षिमनुजा अपि

ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਕਸ਼ ਨੇ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਤੈਨੂੰ ਸੱਦਾ ਨਾ ਦਿੱਤਾ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਅੱਜ ਵੀ—ਉਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇਖ ਕੇ—ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਭੀ ਉਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਕਰਤੂਤ ਦੀ ਖਾਮੀ ਜਾਣ ਕੇ।

Verse 13

तव रीढां करिष्यंति किमैश्वर्येण रीढिनाम् । प्राप्तावहेडना लोके जितकालभया अपि । अथैश्वर्येण संपन्नाः प्रतिष्ठाभाजनं किमु

ਜੋ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰੀ ਐਸ਼ਵਰਯ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਪਹਾਸ ਵੀ ਕਰਨ, ਤਾਂ ਭੀ ਉਹ ਕਾਲ (ਮੌਤ) ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਜੇ ਧਨ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਮਿਲ ਵੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕਿਹੜੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਚਾਹੀਦੀ?

Verse 14

महीयसायुषा तेषां वसुभिर्भूरिभिश्च किम् । येऽभिमानधनानेह लब्धरीढाः पदेपदे

ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ, ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਧਨ-ਸੰਪਦਾ ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ? ਜੋ ਇੱਥੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਹੀ ਧਨ ਸਮਝਦੇ ਹਨ—ਭਾਵੇਂ ਹਰ ਕਦਮ ‘ਤੇ ਆਸਰੇ ਮਿਲ ਜਾਣ—ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰੋਂ ਖਾਲੀ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 15

अचेतनाश्च सावज्ञा जीवंतोपि न कीर्तये । अभिमानधना धन्या वरं योषित्सुसासती

ਜੋ ਜੀਉਂਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਅਚੇਤ ਤੇ ਅਵਗਿਆਕਾਰੀ ਹਨ, ਉਹ ਕੀਰਤੀ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਅਹੰਕਾਰ ਹੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧਨ-ਪੂੰਜੀ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ‘ਧਨੀਆਂ’ ਨਾਲੋਂ ਸੁਚਰਿਤ੍ਰ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਇਸਤ੍ਰੀ ਹੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ।

Verse 16

या त्वद्विनिंदाश्रवणात्तृणीचक्रे स्वजीवितम् । इत्याकर्ण्य महाकालः सम्यग्ज्ञात्वा सतीव्ययम्

ਜੋ ਤੇਰੀ ਨਿੰਦਾ ਸੁਣ ਕੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਤਿੰਨੇ ਸਮਾਨ ਜਾਣ ਬੈਠੀ—ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮਹਾਕਾਲ ਨੇ, ਸਤੀ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨੂੰ ਯਥਾਰਥ ਜਾਣ ਕੇ, ਕਰਤਵ੍ਯ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹ ਧਾਰਿਆ।

Verse 17

सत्यं मुने सती देवी तृणीचक्रे स्वजीवितम् । जोषं स्थिते मुनौ तत्र तन्महाकालसाध्वसात्

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਦੇਵੀ ਸਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਤਿੰਨੇ ਸਮਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਮੁਨੀ ਜੋ ਚੁੱਪ ਖੜਾ ਰਿਹਾ, ਉਹ ਉਸ ਮਹਾਕਾਲ ਦੇ ਭੈ-ਭਾਵ ਕਰਕੇ ਸੀ।

Verse 18

रुद्रश्चातीवरुद्रोभूद्बहुकोपाग्निदीपितः । ततस्तत्कोपजाद्वह्निराविरासीन्महाद्युतिः

ਰੁਦ੍ਰ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਹੋ ਉਠਿਆ, ਤੀਬਰ ਕ੍ਰੋਧ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ। ਉਸ ਕ੍ਰੋਧ-ਜਨਿਤ ਜ੍ਵਾਲਾ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੀ ਦਿਵ੍ਯ ਜੋਤਿ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।

Verse 19

प्रत्यक्षः प्रतिमाकारः कालमृत्युप्रकंपनः । उवाच च प्रणम्येशं भुशुंडीं महतीं दधत्

ਉਹ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੋ ਕੇ ਦੇਹਧਾਰੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆ ਖੜਾ ਹੋਇਆ—ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਾਲ ਤੇ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ ਵੀ ਕੰਬ ਉਠਣ। ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਗਦਾ ਧਾਰਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਬੋਲਿਆ।

Verse 20

आज्ञां देहि पितः किं ते करवै दास्यमुत्तमम् । ब्रह्मांडमेककवलं करवाणि त्वदाज्ञया

ਹੇ ਪਿਤਾ! ਆਗਿਆ ਬਖ਼ਸ਼ੋ—ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਹੜੀ ਉੱਤਮ ਸੇਵਾ ਕਰਾਂ? ਤੁਹਾਡੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਵੀ ਇਕ ਗ੍ਰਾਸ ਵਾਂਗ ਕਰ ਦੇਵਾਂ।

Verse 21

पिबामि चार्णवान्सप्ताप्येकेन चुलुकेन वै । रसातलं वा पातालं पातालं वा रसातलम्

ਮੈਂ ਇਕੋ ਚੁਲੂ ਨਾਲ ਸੱਤੋਂ ਸਮੁੰਦਰ ਪੀ ਸਕਦਾ ਹਾਂ; ਅਤੇ ਰਸਾਤਲ ਨੂੰ ਪਾਤਾਲ ਕਰ ਦਿਆਂ—ਜਾਂ ਪਾਤਾਲ ਨੂੰ ਰਸਾਤਲ ਉਲਟ ਦੇਵਾਂ।

Verse 22

त्वदाज्ञया नयामीश विनिमय्य स्वहेलया । सलोकपालमिंद्रं वा धृत्वा केशैरिहानये

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਖੇਡ ਵਿਚ ਹੀ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਸਮੇਤ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਵੀ ਘਸੀਟ ਲਿਆਵਾਂ, ਕੇਸਾਂ ਤੋਂ ਫੜ ਕੇ ਇੱਥੇ ਲਿਆ ਆਵਾਂ।

Verse 23

अपि वैकुंठनाथश्चेत्तत्साहाय्यं करिष्यति । तदा तं कुंठितास्त्रं च करिष्यामि त्वदाज्ञया

ਜੇ ਵੈਕੁੰਠਨਾਥ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਸ ਅਸਤ੍ਰ-ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਕੁੰਠਿਤ ਕਰ ਕੇ ਨਿਸ਼ਫਲ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ।

Verse 24

दनुजा दितिजाः के वै वरा कारणदुर्बलाः । तेषु चोत्कटतां कोपि धत्ते तं प्रणिहन्म्यहम्

ਦਾਨਵ ਤੇ ਦੈਤ ਕੌਣ ਹਨ? ਵਰਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਉਹ ਬਲਵਾਨ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਤਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਜੋ ਕੋਈ ਘੋਰ ਅਹੰਕਾਰ ਧਾਰੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਗਿਰਾਵਾਂ।

Verse 25

कालं बध्नामि वा संख्ये मृत्योर्वा मृत्युमर्थये । स्थावरेषु चरेष्वत्र मयि कुद्धे रणांगणे

ਰਣ-ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਕਾਲ ਨੂੰ ਵੀ ਬੰਨ੍ਹ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਜਾਂ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ ਲਈ ਹੀ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ ਮੰਗ ਸਕਦਾ ਹਾਂ। ਜਦ ਮੈਂ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਯੁੱਧ-ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਉਤਰਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਚਲ—ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭਯ ਵਿਆਪ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 26

त्वद्बलेन महेशान न कोपि स्थैर्यमेष्यति । ममपादतलाघातादेतद्वै क्षोणिमंडलम्

ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਾਨ! ਤੇਰੇ ਬਲ ਨਾਲ ਕੋਈ ਵੀ ਅਡੋਲ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ। ਮੇਰੇ ਪੈਰ ਦੇ ਤਲੇ ਦੀ ਚੋਟ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਰਾ ਭੂ-ਮੰਡਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਕੰਬ ਉਠੇਗਾ।

Verse 27

कदलीदलवद्वाताद्वेपते सरसातलम् । चूर्णीकरोमि दोर्दंडघाताच्चैतान्कुलाचलान्

ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਕੇਲੇ ਦਾ ਪੱਤਾ ਕੰਬਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਰਸਾਤਲ ਤੱਕ ਥਰਥਰਾ ਉਠਦੀ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਭੁਜਾ-ਦੰਡ ਦੇ ਘਾਤਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੀਮਾ-ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 28

किं बहूक्तेन देह्याज्ञां ममासाध्यं न किंचन । त्वत्पादबलमासाद्य कृतं विद्ध्यद्यचिंतितम्

ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਕਹਿਣ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਆਗਿਆ ਦਿਓ—ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਕੰਮ ਅਸਾਧ ਨਹੀਂ। ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਬਲ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਜਾਣ ਲਓ ਕਿ ਅੱਜ ਅਚਿੰਤਿਤ ਵੀ ਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 29

इति प्रतिज्ञां तस्येशः श्रुत्वा कृतममन्यत । कृतकृत्यमिवात्यंतं तं मुदा प्रत्युवाच च

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਜ्ञਾ ਸੁਣ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਹੋਇਆ-ਕੰਮ ਹੀ ਮੰਨ ਲਿਆ। ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ੍ਯ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲੱਗਾ।

Verse 30

महावीरोसि रे भद्र मम सर्वगणेष्विह । वीरभद्राख्यया त्वं हि प्रथितिं परमां व्रज

ਹੇ ਭਦ੍ਰ! ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਮੇਰੇ ਸਭ ਗਣਾਂ ਵਿਚ ਮਹਾਵੀਰ ਹੈਂ। ਇਸ ਲਈ ‘ਵੀਰਭਦ੍ਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧ ਅਤੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ।

Verse 31

कुरु मे सत्वरं कार्यं दक्षयज्ञं क्षयं नय । ये त्वां तत्रावमन्यंते तत्साहाय्यविधायिनः

ਮੇਰਾ ਕੰਮ ਤੁਰੰਤ ਕਰ: ਦਕਸ਼ ਦੇ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦੇ। ਅਤੇ ਜੋ ਉੱਥੇ ਤੇਰਾ ਅਪਮਾਨ ਕਰਨ, ਜੋ ਉਸ ਯਜ੍ਞ-ਕਾਰਜ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਯਥੋਚਿਤ ਵਰਤਾਵ ਕਰ।

Verse 32

ते त्वयाप्यवमंतव्या व्रज पुत्र शुभोदय । इत्याज्ञां मूर्ध्नि चाधाय स ततः पारमेश्वरीम्

ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਤੂੰ ਨਿਮਾਣਾ ਕਰੀਂ; ਜਾ, ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਸਦਾ ਉਦਯ ਸ਼ੁਭ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਸਿਰ ਮੱਥੇ ਧਰ ਕੇ, ਉਹ ਫਿਰ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।

Verse 33

हरं प्रदक्षिणीकृत्य जग्मिवानतिरंहसा । ततस्तदनुगाञ्शंभुः स्वनिःश्वाससमुद्गतान्

ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਤਦ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਨਿਸ਼ਵਾਸ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਅਨੁਚਰ—ਸੇਵਕ ਗਣ—ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ।

Verse 34

शतकोटिमितानुग्रान्गणानन्न्यानवासृजत् । ते गणा वीरभद्रं तं यांतं केचित्पुरोगताः

ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਭਿਆਨਕ ਗਣ ਛੱਡੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਮਾਨੋ ਸੌ ਕਰੋੜ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਗਣਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ, ਜਦ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਅੱਗੇ ਚਲ ਪਏ।

Verse 35

केचित्तदनुगा जाताः केचित्तत्पार्श्वगा ययुः । अंबरं तैः समाक्रांतं तेजोवीजित भास्करैः

ਕਈ ਉਸ ਦੇ ਅਨੁਗਾਮੀ ਬਣੇ, ਕਈ ਉਸ ਦੇ ਪਾਸੇ-ਪਾਸੇ ਚਲੇ। ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਭਰ ਗਿਆ—ਐਸੇ ਤੇਜਸਵੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਾਂਤੀ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਤ ਦੇਵੇ।

Verse 36

शृंगाग्राणि गिरीणां च कैश्चिदुत्पाटितानि वै । आचूडमूलाः कैश्चिच्च विधता वै शिलोच्चयाः

ਕਈਆਂ ਨੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਤੇ ਸ਼ਿਖਰ ਹੀ ਉਖਾੜ ਸੁੱਟੇ। ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਪੱਥਰੀਲੇ ਢੇਰ ਜੜ੍ਹ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਚੋਟੀ ਤੱਕ ਚੁੱਕ ਲਏ।

Verse 37

उत्पाट्य महतो वृक्षान्केचित्प्राप्ता मखांगणम् । कैश्चिदुत्पाटिता यूपाः केचित्कुंडान्यपूपुरन्

ਕਈ ਵੱਡੇ ਦਰੱਖ਼ਤ ਜੜ੍ਹੋਂ ਉਖਾੜ ਕੇ ਯਜ੍ਞ-ਅੰਗਣ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ। ਕਈਆਂ ਨੇ ਯੂਪ-ਸਤੰਭ ਉਖਾੜੇ, ਤੇ ਕਈਆਂ ਨੇ ਹਵਨ-ਕੁੰਡ ਭਰ ਦਿੱਤੇ।

Verse 38

मंडपं ध्वंसयामासुः केचित्क्रोधोद्धुरागणाः । अचीखनन्वै वेदीश्च केचिद्वै शूलपाणयः । अभक्षयन्हवींष्यन्ये पृषदाज्यं पपुः परे

ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਉੱਛਲਦੇ ਕੁਝ ਗਣਾਂ ਨੇ ਮੰਡਪ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ। ਕੁਝ ਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਨੇ ਵੇਦੀਆਂ ਖੋਦ ਸੁੱਟੀਆਂ। ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਹਵਿ ਭੱਖ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਕਈਆਂ ਨੇ ਪૃਸ਼ਦਾਜ੍ਯ ਅਰਪਣ ਪੀ ਲਿਆ।

Verse 39

दध्वंसुरन्नराशींश्च केचित्पर्वतसन्निभान् । केचिद्वै पायसाहाराः केचिद्वै क्षीरपायिनः

ਕਈਆਂ ਨੇ ਪੱਕੇ ਭੋਜਨ ਦੇ ਢੇਰ—ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਵਰਗੇ ਸਨ—ਚੂਰ-ਚੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਕਈ ਪਾਇਸ ਖਾਂਦੇ ਰਹੇ, ਤੇ ਕਈ ਦੁੱਧ ਪੀਂਦੇ ਰਹੇ।

Verse 40

केचित्पक्वान्नपुष्टांगा यज्ञपात्राण्यचूर्णयन् । अमोटयन्स्रुचादंडान्केचिद्दोर्दंडशालिनः

ਕਈ ਪੱਕੇ ਅੰਨ ਨਾਲ ਪੁਸ਼ਟ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਪਾਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਕੁੱਟ ਕੇ ਚੂਰ ਕਰਦੇ ਸਨ; ਹੋਰ ਬਲਵਾਨ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੁਚੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਡੰਡੇ ਤੋੜ ਸੁੱਟਦੇ ਸਨ।

Verse 41

व्यभजञ्छकटान्केचित्पशून्केचिदजीगिलन् । अग्निं निर्वापयामासुः केचिदत्यग्नितेजसः

ਕਈਆਂ ਨੇ ਰਥਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ; ਕਈਆਂ ਨੇ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਪਸ਼ੂ ਨਿਗਲ ਲਏ; ਅਤੇ ਕਈ, ਅੱਗ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਤਪਸ਼ ਵਾਲੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਗਨੀਆਂ ਨੂੰ ਬੁਝਾ ਗਏ।

Verse 42

स्वयं परिदधुश्चान्ये दुकूलानि मुदा युताः । जगृहुः केचन पुरा रत्नानां पर्वतं कृतम्

ਹੋਰ ਕਈ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਦੁਕੂਲ ਵਸਤ੍ਰ ਆਪ ਪਹਿਨ ਲੈਂਦੇ ਸਨ; ਅਤੇ ਕਈਆਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਰਤਨਾਂ ਦਾ ਢੇਰ—ਮਾਨੋ ਰਤਨਾਂ ਦਾ ਪਹਾੜ—ਹੱਥ ਲਾ ਲਿਆ।

Verse 43

एकेन च भगो देवः पश्यंश्चक्रे विलोचनः । पूष्णो दंतावलीमन्यः पातयामास कोपितः

ਇੱਕ ਨੇ ਵੇਖਦੇ-ਵੇਖਦੇ ਹੀ ਦੇਵ ਭਗ ਨੂੰ ਅੰਨ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਦੂਜੇ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਪੂਸ਼ਨ ਦੇ ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਕਤਾਰ ਡਾਹ ਦਿੱਤੀ।

Verse 44

यज्ञः पलायितो दृष्टः केनचिन्मृगरूपधृक् । शिरोविरहितश्चक्रे तेन चक्रेण दूरतः

ਯਜ੍ਞ-ਪੁਰੁਸ਼ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਮ੍ਰਿਗ-ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਭੱਜਦਾ ਵੇਖਿਆ; ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਐਸਾ ਵਾਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਸਿਰ-ਵਿਹੂਣਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਕੱਟ ਨਾਲ ਉਹ ਦੂਰ ਤੱਕ ਧੱਕਿਆ ਗਿਆ।

Verse 45

एकः सरस्वतीं यांतीं दृष्ट्वा निर्नासिकां व्यधात् । अदितेरोष्ठपुटकौ छिन्नावन्येन कोपिना

ਇੱਕ ਨੇ ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ ਆਉਂਦੀ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਨੱਕ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀ; ਦੂਜੇ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਹੋਠ ਕੱਟ ਸੁੱਟੇ।

Verse 46

अर्यम्णो बाहुयुगलं तथोत्पाटितवान्परः । अग्नेरुत्पाटयामास कश्चिज्जिह्वां प्रसह्य च

ਇੱਕ ਹੋਰ ਨੇ ਅਰਯਮਨ ਦੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਬਾਂਹਾਂ ਉਖਾੜ ਦਿੱਤੀਆਂ; ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਅਗਨੀ ਦੀ ਜੀਭ ਵੀ ਖਿੱਚ ਕੇ ਕੱਢ ਲਈ।

Verse 47

चिच्छेद वायोर्वृषणं पार्षदोन्यः प्रतापवान् । पाशयित्वा यमं कश्चित्को धर्म इति पृष्टवान्

ਇੱਕ ਹੋਰ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਪਾਰਸ਼ਦ ਨੇ ਵਾਯੁ ਦੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ; ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਯਮ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, ‘ਧਰਮ ਕੀ ਹੈ?’

Verse 48

यत्र धर्मे महेशो न प्रथमं परिपूज्यते । नैरृतं संगृहीत्वान्यः केशेष्वातो्ल्यचासकृत्

‘ਜਿੱਥੇ ਧਰਮ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਮਹੇਸ਼ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਪੂਜਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉੱਥੇ ਸੱਚਾ ਧਰਮ ਨਹੀਂ!’ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਇੱਕ ਨੇ ਨੈਰ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਕੇਸਾਂ ਨਾਲ ਘਸੀਟਿਆ ਤੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਮਾਰਿਆ।

Verse 49

अनीश्वरं हविर्भुक्तं त्वयेत्या ताडयत्पदा । कुबेरमपरो धृत्वा पादयोरधुनोद्बलात्

‘ਤੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਹਵਿ ਭੋਗ ਲਿਆ!’ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਇੱਕ ਨੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਲੱਤ ਮਾਰੀ; ਦੂਜੇ ਨੇ ਕੁਬੇਰ ਨੂੰ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਫੜ ਕੇ ਬਲ ਨਾਲ ਜ਼ੋਰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਝੰਝੋੜਿਆ।

Verse 50

वामयामास बहुशो भक्षिता ह्यध्वराहुतीः । एकादशाऽपि ये रुद्रा लोकपालैकपंक्तयः

ਉਸ ਨੇ ਬਾਰੰਬਾਰ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਮਚਾਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਯਜ੍ਞ ਦੀਆਂ ਆਹੂਤੀਆਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਭੱਖ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ। ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਨਾਲ ਇਕੋ ਪੰਕਤੀ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਗਿਆਰਾਂ ਰੁਦ੍ਰ ਵੀ ਵਿਹਲ ਹੋ ਕੇ ਭ੍ਰਮਿਤ ਹੋ ਗਏ।

Verse 51

रुद्राख्या धारणवशात्प्रमथैस्तेऽवहेलिताः । वरुणोदरमापीड्य प्रमथोन्यो बलेनहि

ਜੋ ਕੇਵਲ ਧਾਰਣਾ ਕਰਕੇ ‘ਰੁਦ੍ਰ’ ਨਾਮ ਧਾਰਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਪ੍ਰਮਥਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹਾਸੇ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਣੇ ਅਤੇ ਦਬਾ ਲਏ ਗਏ। ਇਕ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮਥ ਨੇ ਤਾਂ ਬਲ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਵਰੁਣ ਦੇ ਉਦਰ ਨੂੰ ਦਬਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 52

बहिरुद्गिरयामास यद्दत्तं चेशवर्ज्जितम् । मायूरीं तनुमासाद्य सहस्राक्षो महामतिः

ਉਸ ਨੇ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਸਭ ਕੁਝ ਬਾਹਰ ਉਗਲ ਦਿੱਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਈਸ਼ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਕੇ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਤਦ ਸਹਸ੍ਰਨੇਤ੍ਰ, ਮਹਾਮਤੀ ਇੰਦਰ ਨੇ ਮੋਰਣੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ।

Verse 53

उड्डीय गिरिमाश्रित्यच्छन्नः कौतुकमैक्षत । ब्राह्मणान्प्रमथा नत्वा यातयातेतिचाब्रुवन्

ਉੱਡ ਕੇ ਉਹ ਪਹਾੜ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ, ਲੁਕ ਗਿਆ ਅਤੇ ਤਮਾਸ਼ਾ ਵੇਖਦਾ ਰਿਹਾ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਮਥਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਚਲੋ, ਚਲੋ!”

Verse 54

प्रमथाः कालयामासुरन्यानपि च याचकान् । इत्थं प्रमथिते यागे प्रमथैः प्रथमागतैः । वीरभद्रः स्वतः प्राप्तः प्रमथानीकिनी वृतः

ਪ੍ਰਮਥਾਂ ਨੇ ਹੋਰ ਮੰਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਗਿਰਾਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਏ ਪ੍ਰਮਥਾਂ ਵੱਲੋਂ ਯਜ੍ਞ ਟੁੱਟ-ਭੱਜ ਹੋ ਗਿਆ ਤਾਂ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਪ੍ਰਮਥਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ।

Verse 55

यज्ञवाटं श्मशानाभं दृष्ट्वा तैः प्रमथैः पुरा । अतिशोच्यां दशां नीतं वीरभद्रस्ततो जगौ

ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਮਥਾਂ ਨੇ ਯਜ੍ਞ-ਵਾਟ ਨੂੰ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਰਗਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਅਤਿ-ਦਯਨੀਆ ਹਾਲਤ ਉੱਤੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦਿਆਂ ਬਚਨ ਉਚਾਰੇ।

Verse 56

गणाः पश्यत दुर्वृत्तैः प्रारब्धानां च कर्मणाम् । अनीश्वरैरवस्थेयं कुतो द्वेषो महेश्वरे

ਹੇ ਗਣੋ, ਵੇਖੋ—ਦੁਰਾਚਾਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਆਰੰਭੇ ਕਰਮ ਅੰਤ ਨੂੰ ਐਸੀ ਬੇਬਸੀ ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਸੱਚਾ ਅਧਿਪਤਿ ਨਹੀਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਹ ਗਤੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨਾਲ ਵੈਰ ਕਿਵੇਂ?

Verse 57

ये द्विषंति महादेवं सर्वकर्मैकसाक्षिणम् । धर्मकार्ये प्रवृत्तास्तु ते प्राप्स्यंतीदृशं दशाम्

ਜੋ ਮਹਾਦੇਵ—ਸਭ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਏਕ ਸਾਕਸ਼ੀ—ਨਾਲ ਵੈਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਧਰਮ-ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਦਿੱਸਣ ਤਾਂ ਵੀ, ਅੰਤ ਨੂੰ ਐਸੀ ਹੀ ਦਸ਼ਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 58

क्व स दक्षो दुराचारः क्व च यज्ञभुजः सुराः । धृत्वा सर्वानानयत यात द्रुततरं गणाः

ਉਹ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਦਕ੍ਸ਼ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ-ਭੋਗੀ ਦੇਵਤਾ ਕਿੱਥੇ ਹਨ? ਸਭ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਇੱਥੇ ਲਿਆਓ—ਜਲਦੀ ਤੋਂ ਜਲਦੀ ਜਾਓ, ਹੇ ਗਣੋ!

Verse 59

इत्याज्ञा वीरभद्रस्य प्राप्य ते प्रमथा द्रुतम् । यावद्यांत्यग्रतस्तावदृष्टः कुद्धो गदाधरः

ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਦੀ ਇਹ ਆਗਿਆ ਪਾ ਕੇ ਉਹ ਪ੍ਰਮਥ ਤੁਰੰਤ ਦੌੜ ਪਏ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧੇ, ਤਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭੜਕਦਾ ਗਦਾਧਰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ।

Verse 60

तेन ते प्रमथाः सर्वे महाबलपराक्रमाः । शुष्कपर्णतृणावस्थां प्रापिता वात्ययेव हि

ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮਥ—ਮਹਾਬਲੀ ਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ—ਇਉਂ ਸੁੱਕੇ ਪੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਤਿਨਕਿਆਂ ਵਰਗੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਭਿਆਨਕ ਬਗੂਲੇ ਨੇ ਉਡਾ ਕੇ ਡਾਹ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ।

Verse 61

अथ नष्टेषु सर्वेषु प्रमथेषु हरेर्भयात् । चुकोप वीरभद्रः स प्रलयानलसंनिभः

ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਹਰੀ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮਥ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਉਠਿਆ—ਯੁਗਾਂਤ ਦੇ ਪ੍ਰਲਯ-ਅਗਨਿ ਵਰਗਾ।

Verse 62

ददर्श शार्ङ्गिणं चाग्रे स्वगणैश्च परिष्टुतम् । चतुर्भुजैरसंख्यातैर्जितदैत्यमहाबलैः

ਉਸ ਨੇ ਅੱਗੇ ਸ਼ਾਰੰਗਿਨ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤੁਤਿ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ—ਅਣਗਿਣਤ ਚਤੁਰਭੁਜ, ਅਤਿ ਮਹਾਬਲੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਸੀ।

Verse 63

चक्रिभिर्गदिभिर्जुष्टं खड्गिभिश्चापि शार्ङ्गिभिः । वीरभद्रस्ततः प्राह दृष्ट्वा तं दैत्यसूदनम्

ਚੱਕਰਧਾਰੀ, ਗਦਾਧਾਰੀ, ਖਡਗਧਾਰੀ ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀ ਸ਼ਾਰੰਗਧਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਉਸ ਦੈਤ੍ਯਸੂਦਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਨੇ ਤਦੋਂ ਕਿਹਾ।

Verse 64

त्वं तु यज्ञपुमानत्र महायज्ञप्रवर्तकः । रक्षिता निजवीर्येण दक्षस्य त्र्यक्षवैरिणः

‘ਤੂੰ ਹੀ ਇੱਥੇ ਯਜ੍ਞ-ਪੁਰੁਸ਼ ਹੈਂ, ਇਸ ਮਹਾਯਜ੍ਞ ਦਾ ਪ੍ਰਵਰਤਕ ਹੈਂ; ਆਪਣੇ ਹੀ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਤੂੰ ਦਕ੍ਸ਼ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈਂ—ਤ੍ਰਿਣੇਤ੍ਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਵੈਰੀ ਦੀ।’

Verse 65

किं वा दक्षं समानीय देहि युध्यस्व वा मया । न दास्यसि च चेद्दक्षं ततस्तं रक्ष यत्नतः

ਯਾ ਤਾਂ ਦਕ੍ਸ਼ ਨੂੰ ਲਿਆ ਕੇ ਮੇਰੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦੇ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰ। ਜੇ ਤੂੰ ਦਕ੍ਸ਼ ਨਹੀਂ ਦੇਵੇਂਗਾ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਉਸ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਤਨ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।

Verse 66

प्रायशः शंभुभक्तेषु यतस्त्वं प्रोच्यसेऽग्रणीः । एकोनेऽब्जसहस्रेप्राग्ददौ नेत्रांबुजं भवान्

ਕਿਉਂਕਿ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਵਿਚ ਅਗਵਾਨ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ, ਹਜ਼ਾਰ ਕਮਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਘੱਟ ਪਿਆ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਹੀ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਅਰਪਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

Verse 67

तुष्टेन शंभुना दत्तं तुभ्यं चक्रं सुदर्शनम् । यत्साहाय्यमवाप्याजौ त्वं जयेर्दनुजाधिपान्

ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚੱਕਰ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਰਣ ਵਿਚ ਤੂੰ ਦਾਨੁਜਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ।

Verse 68

इत्याकर्ण्य वचस्तस्य वीरभद्रस्य चोर्जितम् । जिज्ञासुस्तद्बलं विष्णुर्वीरभद्रमुवाच ह

ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਦੇ ਉਹ ਬਲਵਾਨ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਪਰਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 69

त्वं शंभोः सुत देशीयो गणानां प्रवरोस्यहो । राजादेशमनुप्राप्य ततोप्यतिबलो महान्

ਤੂੰ ਸ਼ੰਭੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈਂ, ਉਸ ਦੇ ਹੀ ਲੋਕ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ; ਸੱਚਮੁੱਚ ਤੂੰ ਗਣਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵਰ ਹੈਂ। ਰਾਜਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ, ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਤੂੰ ਅਤਿਬਲਵਾਨ ਤੇ ਮਹਾਨ ਹੈਂ।

Verse 70

योसि सोस्यहमप्यत्र दक्षरक्षणदक्षधीः । पश्यामि तव सामर्थ्यं कथं दक्षं हरिष्यसि

ਤੂੰ ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਹੈਂ, ਮੈਂ ਵੀ ਇੱਥੇ ਹੀ ਹਾਂ—ਦਕਸ਼ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਤੇ ਤਿੱਖੀ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵੇਖਾਂਗਾ: ਤੂੰ ਦਕਸ਼ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਲੈ ਜਾਵੇਂਗਾ?

Verse 71

इत्युक्तो वीरभद्रः स तेन वै शार्ङ्गधन्वना । प्रमथान्दृष्टिभंग्यैव प्रेरयामास संगरे

ਸ਼ਾਰੰਗਧਨੁਧਾਰੀ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਨੇ ਸੰਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਨਜ਼ਰ ਦੇ ਇਕ ਮੋੜ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਮਥਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ।

Verse 72

अथ तैः प्रमथैर्विष्णोरनुगा गदिता रणे । आददानास्तृणं वक्त्रे णापिताः पाशवीं दशाम्

ਫਿਰ ਉਸ ਰਣ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਪ੍ਰਮਥਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਅਨੁਚਰਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾੜ ਦਿੱਤਾ; ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਘਾਹ ਠੁੰਸ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਸ਼ੂ-ਸਮਾਨ ਦਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ—ਜਿਵੇਂ ਮੁੰਡਵਾ ਕੇ ਅਪਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ।

Verse 73

ततस्तार्क्ष्यरथः क्रुद्धस्त्वेकैकं रणमूर्धनि । सहस्रेणसहस्रेण बाणानां हृद्यताडयत्

ਤਦ ਤਾਰਕਸ਼੍ਯ-ਰਥ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਉਹ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਯੋਧਾ ਰਣ-ਮੱਥੇ ਇਕ-ਇਕ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ-ਹਜ਼ਾਰ ਬਾਣ ਛਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰਦਾ ਗਿਆ।

Verse 74

ते भिन्नवक्षसः सर्वे गणा रुधिरवर्षिणः । वासंतीं कैंशुकीं शोभां परिप्रापूरणाजिरे

ਉਹ ਸਾਰੇ ਗਣ ਛਾਤੀਆਂ ਛਿਦਰਿਆਂ ਹੋਏ, ਲਹੂ ਵਰ੍ਹਾਉਂਦੇ, ਯਜ੍ਞ-ਅੰਗਣ ਨੂੰ ਬਸੰਤ ਦੀ ਲਾਲਿਮਾ ਵਰਗੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ—ਜਿਵੇਂ ਕਿੰਸ਼ੁਕ ਦੇ ਲਾਲ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਚਮਕ।

Verse 75

क्षरंत इव मातंगाः स्रवंत इव पर्वताः । मदेन धातुरागेण मिश्रैः शुशुभिरे गणाः

ਗਣ ਚਮਕ ਉਠੇ—ਜਿਵੇਂ ਮਸਤ ਹਾਥੀ ਮਦ-ਰਸ ਟਪਕਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਧਾਰਾਂ ਰਿਸਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਮਦ ਅਤੇ ਧਾਤੂ-ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ ਮਿਲੇ-ਝੁਲੇ ਲੇਪ ਨਾਲ ਉਹ ਸ਼ੋਭਿਤ ਹੋਏ।

Verse 76

ततः प्रहस्य गणपोऽब्रवीद्वै कुंठनायकम् । हे शार्ङ्गधन्वञ्जाने त्वां त्वं रणांगण पंडितः

ਤਦੋਂ ਹੱਸਦਿਆਂ ਗਣਾਂ ਦੇ ਇਕ ਨਾਇਕ ਨੇ ਉਸ ਮੰਦ-ਬੁੱਧੀ ਸੈਨਾਪਤੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸ਼ਾਰੰਗਧਨਵਨ! ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ; ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਰਣ-ਭੂਮੀ ਦਾ ਪੰਡਿਤ ਹੈਂ।”

Verse 77

परं युध्यसि दैत्येंद्रैर्दानवेंद्रैर्न पार्षदैः । इत्युक्ता वीरभद्रेण भुशुंडीकलिताकरे

“ਤੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਇੰਦਰਾਂ, ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਇੰਦਰਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਜੁੱਝਦਾ ਹੈਂ—ਸਿਰਫ਼ ਸੇਵਕਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ!” ਇਹ ਬਚਨ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਨੇ ਕਹੇ, ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਭੁਸ਼ੁੰਡੀ ਅਸਤ੍ਰ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 78

गदिनाऽथ गदा तूर्णं दैत्येंद्रगिरिरेणुकृत् । ततः प्रहतवान्वीरो भुशुंड्या तं गदाधरम्

ਫਿਰ ਗਦਾਧਾਰੀ ਦੀ ਗਦਾ ਤੁਰੰਤ ਘੁੰਮੀ, ਧੂੜ ਐਸੇ ਉਡੀਕਾਈ ਜਿਵੇਂ ਦੈਤ੍ਯ-ਰਾਜ ਨੇ ਪਹਾੜ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ; ਤਦ ਉਸ ਵੀਰ ਨੇ ਭੁਸ਼ੁੰਡੀ ਨਾਲ ਉਸ ਗਦਾਧਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 79

तदंगसंगमासाद्य विदद्रे शतधा तया । कौमोदकी प्रहारेण वीरभद्रं प्रतापिनम्

ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਨਾਲ ਟਕਰਾਉਂਦਿਆਂ ਹੀ, ਕੌਮੋਦਕੀ ਗਦਾ ਦੇ ਉਸ ਪ੍ਰਹਾਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਸੌ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਖਰ ਗਿਆ।

Verse 80

जघान वासुदेवोपि तरसाऽज्ञातवेदनम् । ततः खट्वांगमादाय गदाहस्तं गदाधरम्

ਤਦੋਂ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਵੀ ਮਹਾਨ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅਜ੍ਞਾਤਵੇਦਨ ਨੂੰ ਮਾਰ ਡਾਲਿਆ। ਫਿਰ ਖਟਵਾਂਗ ਦੰਡ ਹੱਥ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ, ਗਦਾ-ਧਾਰੀ ਗਦਾਧਰ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਦੌੜਿਆ।

Verse 81

आताड्य सव्यदोर्दंडे गदां भूमावपातयत् । कुपितोयं मधुद्वेषी चक्रेणाताडयच्च तम्

ਉਸ ਨੇ ਖੱਬੀ ਬਾਂਹ ਦੇ ਡੰਡੇ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕਰ ਕੇ ਗਦਾ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿਗਾ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਮਧੁ-ਵੈਰੀ ਨੇ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 82

स च चक्रं समागच्छद्दृष्ट्वा सस्मार शंकरम् । शंकरस्मरणाच्चक्रं मनाग्वक्रत्वमाप्य च । कंठमासाद्यवीरस्य सम्यग्जातं सुदर्शनम्

ਅਤੇ ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵੱਲ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕੀਤਾ। ਸ਼ੰਕਰ-ਸਮਰਨ ਨਾਲ ਚੱਕਰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਵਕਰਾ ਹੋ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਵੀਰ ਦੇ ਕੰਠ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਥੇ ਹੀ ਟਿਕ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਗਲ ਦਾ ਗਹਿਣਾ ਹੋਵੇ।

Verse 83

तेन चक्रेण शुशुभे नितरां स गणेश्वरः । वीरलक्ष्म्यावृत इव समरे विजयस्रजा

ਉਸ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਗਣਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਗਣੇਸ਼ਵਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚਮਕ ਉਠਿਆ—ਜਿਵੇਂ ਸਮਰ ਵਿੱਚ ਵੀਰ-ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਿੱਤ ਦੀ ਮਾਲਾ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਹੋਵੇ।

Verse 84

ततः सुदर्शनं दृष्ट्वा तत्कंठाभरणं हरिः । मनाक्स चकितं स्मित्वा ततो जग्राह नंदकम्

ਤਦੋਂ ਹਰੀ ਨੇ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਕੰਠ ਦਾ ਗਹਿਣਾ ਬਣਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਅਚੰਭਿਤ ਹੋਇਆ। ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਨੰਦਕ ਖੜਗ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਿਆ।

Verse 85

सनंदकं करं तस्य प्रोद्यतं मधुविद्विषः । पश्यतां दिविसिद्धानां स्तंभयामास हुंकृता

ਮਧੁ-ਵੈਰੀ ਨੇ ਨੰਦਕ ਖੜਗ ਧਾਰ ਕੇ ਹੱਥ ਉੱਚਾ ਕੀਤਾ; ਗਣਨਾਥ ਨੇ ਗੱਜਦੇ ‘ਹੂੰ’ ਨਾਲ, ਦੇਵ-ਸਿੱਧਾਂ ਦੇ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ, ਉਹ ਉੱਠਿਆ ਬਾਂਹ ਜਮ੍ਹਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 86

अभ्यधावच्च वेगेन गृहीत्वा शूलमुज्ज्वलम् । यावज्जिघांसति हरिं तावदाकाशवाचया

ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੌੜਿਆ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾ ਅੱਗ-ਵਰਗਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਫੜ ਲਿਆ; ਜਦੋਂ ਹੀ ਉਹ ਹਰਿ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲੱਗਾ, ਤਦ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ।

Verse 87

वारितो गणराजः स मा कार्षीः साहसं त्विति । ततस्तमपहायाशु वीरभद्रो गणोत्तमः

ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਨੇ ਗਣਰਾਜ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ: “ਹਠ ਨਾ ਕਰੀਂ।” ਤਦ ਗਣਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।

Verse 88

प्राप्य दक्षं विनद्योच्चैर्धिक्त्वामीश्वरनिंदकम् । यस्येदृगस्ति संपत्तिर्यत्रदेवाः सहायिनः । स कथं सेश्वरं कर्म न कुर्याद्दक्षतांदधत्

ਦਕਸ਼ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਹ ਉੱਚੀ ਗੱਜਿਆ: “ਧਿਕ ਹੈ ਤੈਨੂੰ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ-ਨਿੰਦਕ! ਜਿਸ ਕੋਲ ਐਸੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤਾ ਹੀ ਸਹਾਇਕ ਹਨ—ਉਹ ‘ਦਕਸ਼’ ਨਾਮ ਧਾਰ ਕੇ ਭੀ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਕਰਮ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਕਰੇ?”

Verse 89

येनास्येन पवित्रेण भवता निंदितः शिवः । चूर्णयामि तदास्यं ते चपेटाभिः समंततः

ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਤੂੰ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਹੈ; ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਉਹੀ ਮੂੰਹ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਚਪੇੜਾਂ ਨਾਲ ਕੁਚਲ ਦਿਆਂਗਾ।

Verse 90

इत्युक्त्वा तस्य दक्षस्य हरपारुष्यभाषिणः । चिच्छेद वदनं वीरश्चपेटशतघातनैः

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਬਹਾਦਰ (ਵੀਰਭੱਦਰ) ਨੇ ਦਕਸ਼ ਦਾ ਚਿਹਰਾ, ਜਿਸਨੇ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕਠੋਰ ਸ਼ਬਦ ਬੋਲੇ ਸਨ, ਸੈਂਕੜੇ ਥੱਪੜ ਮਾਰ ਕੇ ਭੰਨ ਦਿੱਤਾ।

Verse 91

ततस्त्वदितिमुख्यानां मिलितानां महोत्सवे । त्रोटयामास कर्णादीन्यंगप्रत्यंगकानि च

ਫਿਰ, ਅਦਿਤੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਉਤਸਵ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅੰਗ-ਪੈਰ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ।

Verse 92

वेणीदंडाश्च कासांचित्तेनच्छिन्ना महारुषा । कासांचिच्च कराश्छिन्ना कासांचित्कर्तितास्तनाः

ਆਪਣੇ ਭਾਰੀ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਕਈਆਂ ਦੀਆਂ ਗੁੱਤਾਂ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀਆਂ; ਕਈਆਂ ਦੇ ਹੱਥ ਵੱਢ ਦਿੱਤੇ ਗਏ; ਅਤੇ ਕਈਆਂ ਦੀਆਂ ਛਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਗਿਆ।

Verse 93

नासापुटांस्तथान्यासां पाटयामास पार्षदः । चिच्छेद चांगुलीश्चापि तथान्यासां शिवप्रियः

ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਉਸ ਸੇਵਕ ਨੇ ਕੁਝ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਨੱਕ ਦੇ ਛੇਕ ਪਾੜ ਦਿੱਤੇ; ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਵੀ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀਆਂ।

Verse 94

ये ये निनिंदुर्देवेशं ये ये च शुश्रुवुस्तदा । तेषां जिह्वाश्रुतीः कोपादच्छिनच्चाकरोद्द्विधा

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸੁਣਿਆ - ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜੀਭਾਂ ਅਤੇ ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ।

Verse 95

केचिदुल्लंबिता यूपे पाशयित्वा दृढं गले । अधोमुखायै देवेशं विहायात्तं महाहविः

ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਯੂਪ (ਯਜ੍ਞ-ਖੰਭੇ) ਉੱਤੇ ਟੰਗ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ; ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਫਾਹਾ ਕੱਸ ਕੇ ਬੰਨ੍ਹਿਆ। ਮੂੰਹ ਹੇਠਾਂ ਕਰਕੇ ਉਹ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਗਏ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਹਵਿ ਆਪਣੇ ਲਈ ਹੜਪ ਲਿਆ।

Verse 96

द्विजराजश्च धर्मश्च भृगुमारीचिमुख्यकाः । अत्यंतमपमानस्य भाजनं तेन कारिताः

ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਦੇਵ ਆਪ—ਭ੍ਰਿਗੁ, ਮਰੀਚੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸਮੇਤ—ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਤਿ ਅਪਮਾਨ ਦੇ ਭਾਜਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 97

एते जामातरस्तस्य यतो दक्षस्य दुर्धियः । हित्वा महेश्वरममून्सोपश्यदधिकाञ्शिवात्

ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਜਵਾਈ ਸਨ; ਪਰ ਦੁਸ਼ਟ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਦਕਸ਼ ਨੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡਾ ਸਮਝ ਲਿਆ।

Verse 98

तानि कुंडानि ते यूपास्ते स्तंभाः स च मंडपः । तावेद्यस्तानि पात्राणि तानि हव्यान्यनेकधा

ਉਹ ਅਗਨਿਕੁੰਡ, ਉਹ ਯੂਪ, ਉਹ ਸਤੰਭ ਅਤੇ ਉਹ ਮੰਡਪ; ਉਹ ਵੇਦੀਆਂ, ਉਹ ਪਾਤ੍ਰ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਉਹ ਹਵਿ—

Verse 99

ते च वै यज्ञसंभारास्ते ते यज्ञप्रवर्तकाः । ते रक्षपालास्तेमंत्रा विनेशुर्हेलयाऽखिलाः

ਅਤੇ ਉਹ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਾਮਾਨ, ਉਹੀ ਯਜ੍ਞ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਉਹ ਰਖਵਾਲੇ ਅਤੇ ਉਹ ਮੰਤ੍ਰ—ਸਭ ਕੁਝ ਹੇਲਾ ਨਾਲ, ਅਵਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 100

स्तोकेनैव हि कालेन यथर्धिः परवंचनात् । अर्जिता नश्यति क्षिप्रं दक्षसंपद्गताऽशिवा

ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਥੋੜ੍ਹੇ ਹੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਪਰਾਏ ਨੂੰ ਠੱਗ ਕੇ ਕਮਾਈ ਦੌਲਤ ਛੇਤੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਦਕ੍ਸ਼ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਅਸ਼ੁਭ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਵੀ ਟਿਕੀ ਨਾ ਰਹੀ।

Verse 110

विधीरितमिति श्रुत्वा स्मित्वा देवो महेश्वरः । वीरमाज्ञापयामास यथापूर्वं प्रकल्पय

“ਵਿਧੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਮੁਸਕੁਰਾਏ ਅਤੇ ਵੀਰ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ: “ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰ।”

Verse 120

काश्यां लिंगप्रतिष्ठायैः कृताऽत्र सुकृतात्मभिः । सर्वे धर्माः कृतास्तैस्तु त एव पुरुषार्थिनः

ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰਕੇ—ਜੋ ਇੱਥੇ ਪੁੰਨ-ਸੰਪੰਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਨੇ ਕੀਤੀ—ਉਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਾਰੇ ਧਰਮ ਕਰੇ ਹੋਏ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਮਨੁੱਖ-ਲਕਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਉਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 130

स्तुत्वा नानाविधैः स्तोत्रैः प्रसन्नं वीक्ष्य शंकरम् । प्रोवाच देवदेवेशं यदि देयो वरो मम

ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸਤੋਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸ্তুਤੀ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ-ਈਸ਼ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਜੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵਰ ਦੇਣਯੋਗ ਹੋਵੇ…”

Verse 139

श्रुत्वाख्यानमिदं पुण्यं दक्षेश्वरसमुद्भवम् । नरो न लिप्यते पापैरपराधालयोपि हि

ਦਕ੍ਸ਼ੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਇਹ ਪੁੰਨਮਈ ਆਖਿਆਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ—ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਅਪਰਾਧਾਂ ਦਾ ਆਲਯ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ।