Adhyaya 39

Verse 1

स्कंद उवाच । शृण्वगस्त्य महाभाग कथां पापप्रणाशिनीम् । नैःश्रेयस्याः श्रियोहेतुमविमुक्त समाश्रयाम्

ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ ਅਗਸਤ੍ਯ, ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣੋ—ਅਵਿਮੁਕਤ, ਜੋ ਨਿਹਸ਼੍ਰੇਯਸ ਦੀ ਸ਼੍ਰੀ ਦਾ ਕਾਰਣ ਅਤੇ ਆਸਰਾ ਹੈ।

Verse 2

परं ब्रह्म यदाम्नातं निष्प्रपंचं निरात्मकम् । निर्विकल्पं निराकारमव्यक्तं स्थूलसूक्ष्मवत्

ਉਹ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਪ੍ਰਪੰਚ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਅਹੰਕਾਰ-ਰਹਿਤ, ਨਿਰਵਿਕਲਪ, ਨਿਰਾਕਾਰ, ਅਵ੍ਯਕਤ ਹੈ—ਤੱਥਾਪਿ ਸਥੂਲ ਤੇ ਸੂਖਮ ਵਾਂਗ ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।

Verse 3

तदेतत्क्षेत्रमापूर्य स्थितं सर्वगमप्यहो । किमन्यत्र न शक्तोसौ जंतून्मोचयितुं भवात्

ਉਹੀ (ਪਰਮ) ਇੱਥੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਭਰ ਕੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ—ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਭ-ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਫਿਰ ਕਿਉਂ, ਕੋਈ ਪੁੱਛੇ, ਉਹ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਭਵ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ?

Verse 4

भवो ध्रुवं यदत्रैव मोचयेत्तं निशामय । महत्या योगयुक्त्या वा महादानैरकामिकैः

ਇਹ ਜਾਣ ਲੈ: ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਇੱਥੇ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਤਾਂ ਵੱਡੀ ਯੋਗ-ਸਾਧਨਾ ਨਾਲ ਜਾਂ ਇੱਛਾ-ਰਹਿਤ ਮਹਾਦਾਨਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

Verse 5

सुमहद्भिस्तपोभिर्वा शिवोन्यत्र विमोचयेत् । योगयुक्तिं न महतीं न दानानि महांति च

ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਮੁਕਤੀ ਕੇਵਲ ਅਤਿ ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਹੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਨਾ ਵੱਡੀਆਂ ਯੋਗ-ਸਾਧਨਾਵਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦਾਨਾਂ ਦੀ।

Verse 6

न तपांस्यतिदीर्घाणि काश्यां मुक्त्यै शिवोर्थयेत् । वियुनक्ति न यत्काश्या उपसर्गे महत्यपि

ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਸ਼ਿਵ ਅਤਿ ਲੰਬੀਆਂ ਤਪੱਸਿਆਵਾਂ ਨਹੀਂ ਮੰਗਦਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਕਾਸ਼ੀ ਮਹਾਨ ਵਿਪਤਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੀ।

Verse 7

अयमेव महायोग उपयोगस्त्विहा परः । नियमेन तु विश्वेशे पुष्पं पत्रं फलं जलम्

ਇਥੇ ਇਹੀ ਪਰਮ ‘ਮਹਾਯੋਗ’ ਹੈ: ਨਿਯਮਤ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ ਨੂੰ ਫੁੱਲ, ਪੱਤਾ, ਫਲ ਜਾਂ ਜਲ ਅਰਪਣ ਕਰਨਾ।

Verse 8

यद्दत्तं सुमनोवृत्त्या महादानं तदत्र वै । मुक्तिमंडपिकायां च क्षणं यत्स्थिरमास्यते

ਇਥੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਸੁਚੱਜੇ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਉਹੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ‘ਮਹਾਦਾਨ’ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ-ਮੰਡਪਿਕਾ ਵਿੱਚ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਅਡੋਲ ਬੈਠਣਾ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

Verse 9

स्नात्वा गंगामृते शुद्धे तप एतदिहोत्तमम् । सत्कृत्य भिक्षवे भिक्षा यत्काश्यां परिदीयते । तुला पुरुष एतस्याः कलां नार्हति षोडशीम्

ਪਵਿੱਤਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਸਮ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਇਥੇ ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਤਪ ਹੈ: ਭਿਖਾਰੀ ਸੰਨਿਆਸੀ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਭਿੱਖਿਆ ਦੇਣਾ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ‘ਤੁਲਾ-ਪੁਰੁਸ਼’ ਯਜ੍ਞ ਵੀ ਇਸ ਪੁੰਨ ਦੇ ਸੋਲ੍ਹਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ।

Verse 10

हृदि संचिंत्य विश्वेशं क्षणं यद्विनिमील्यते । देवस्य दक्षिणे भागे महायोगोयमुत्तमः

ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਨੇਤਰ ਮੂੰਦ ਲੈਣਾ—ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਪਾਵਨ ਖੰਡ ਵਿਚ ਇਹੀ ਉੱਤਮ ਮਹਾਯੋਗ ਹੈ।

Verse 11

इदमेव तपोत्युग्रं यदिंद्रिय विलोलताम् । निषिध्य स्थीयते काश्यां क्षुत्तापाद्यवमन्य च

ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉਗ੍ਰ ਤਪ ਹੈ: ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਚੰਚਲਤਾ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣਾ, ਭੁੱਖ, ਗਰਮੀ ਆਦਿ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਵੀ।

Verse 12

मासि मासि यदाप्येत व्रताच्चांद्रायणात्फलम् । अन्यत्र तदिहाप्येत भूतायां नक्तभोजनात्

ਜੋ ਫਲ ਹੋਰ ਥਾਂ ਮਹੀਨੇ-ਮਹੀਨੇ ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਵ੍ਰਤ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ ਇੱਥੇ ਭੂਤਾ (ਭਾਦ੍ਰਪਦ) ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਕੇਵਲ ਰਾਤ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 13

मासोपवासादन्यत्र यत्फलं समुपार्ज्यते । श्रद्धयैकोपवासेन तत्काश्यां स्यादसंशयम्

ਹੋਰ ਥਾਂ ਪੂਰੇ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਉਪਵਾਸ ਨਾਲ ਜੋ ਫਲ ਕਮਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿਚ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਇਕੋ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 14

चातुर्मास्य व्रतात्प्रोक्तं यदन्यत्र महाफलम् । एकादश्युपवासेन तत्काश्यां स्यादसंशयम्

ਹੋਰ ਥਾਂ ਚਾਤੁਰਮਾਸ੍ਯ ਵ੍ਰਤ ਤੋਂ ਜੋ ਮਹਾਫਲ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿਚ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਦੇ ਉਪਵਾਸ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 15

षण्मासान्न परित्यागाद्यदन्यत्र फलं लभेत् । शिवरात्र्युपवासेन तत्काश्यां जायते ध्रुवम्

ਜੋ ਫਲ ਹੋਰ ਥਾਂ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਅਡੋਲ ਵਰਤ-ਨਿਯਮ ਨਿਭਾਉਣ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪੁੰਨ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵਰਾਤ੍ਰੀ ਦਾ ਉਪਵਾਸ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 16

वर्षं कृत्वोपवासानि लभेदन्यत्र यद्व्रती । तत्फलं स्यात्त्रिरात्रेण काश्यामविकलं मुने

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਜੋ ਫਲ ਕੋਈ ਵ੍ਰਤੀ ਹੋਰ ਥਾਂ ਪੂਰੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਉਪਵਾਸ ਕਰ ਕੇ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਖੰਡ ਪੁੰਨ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਦੇ ਉਪਵਾਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 17

मासिमासि कुशाग्रांबु पानादन्यत्र यत्फलम् । काश्यामुत्तरवाहिन्यामेकेन चुलुकेन तत्

ਜੋ ਫਲ ਹੋਰ ਥਾਂ ਮਹੀਨੇ ਦਰ ਮਹੀਨੇ ਕੁਸ਼ਾ-ਘਾਹ ਦੀ ਨੋਕ ਨਾਲ ਛੁਹੇ ਜਲ ਦਾ ਸਿਪ ਲੈਣ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਵਹਿੰਦੀ ਧਾਰਾ ਉੱਤੇ ਇਕੋ ਚੁਲ੍ਹੀ ਭਰ ਪੀਣ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 18

अनंतो महिमा काश्याः कस्तं वर्णयितुं प्रभुः । विपत्तिमिच्छतो जंतोर्यत्रकर्णे जपः शिवः

ਕਾਸ਼ੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਨੰਤ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਕਿਸ ਵਿੱਚ ਹੈ? ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਥੇ ਸੰਕਟ ਵੇਲੇ ਵੀ ਜੀਵ ਦੇ ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਤਾਰਕ ਜਪ ਮੰਤ੍ਰ ਫੁਸਫੁਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 19

शंभुस्तत्किंचिदाचष्टे म्रियमाणस्य जन्मिनः । कर्णेऽक्षरं यदाकर्ण्य मृतोप्यमृततां व्रजेत्

ਸ਼ੰਭੂ ਮਰਨ ਲੱਗੇ ਜਨਮੀ ਦੇ ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਇਕ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਖਰ ਉਚਾਰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਧੁਨੀ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ ਅਮਰਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 20

स्मारं स्मारं स्मररिपोः पुरीं त्वमिव शंकरः । अदुनोन्मंदरं यातो बहुशस्तदवाप्तये

ਸਮਰ-ਵੈਰੀ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਪੁਰੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ, ਤੂੰ ਵੀ ਸ਼ੰਕਰ ਵਾਂਗ ਉਸ ਪਰਮ ਉੱਤਮ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬਾਰੰਬਾਰ ਉੱਥੇ ਗਿਆ ਹੈਂ।

Verse 21

अगस्त्य उवाच । स्वकार्यनिपुणैः स्वामिन्गीर्वाणैरतिदारुणैः । त्याजितोहं पुरीं काशीं हरो त्याक्षीत्कुतः प्रभुः

ਅਗਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਆਪਣੇ ਕਾਰਜ ਸਾਧਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਪਰ ਅਤਿ ਕਠੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਾਸ਼ੀ ਪੁਰੀ ਛੱਡਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਹਰੇ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 22

पराधीनोहमिव किं देवदेवः पिनाकवान् । काशिकां सोऽत्यजत्कस्मान्निर्वाणमणिराशिकाम्

ਕੀ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਪਿਨਾਕ ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰਣਹਾਰ, ਮੇਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਾਧੀਨ ਹੈ? ਉਹ ਕਾਸ਼ਿਕਾ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਤਿਆਗੇ—ਉਸ ਮੁਕਤੀ-ਰੂਪੀ ਨਿਰਵਾਣ ਮਣੀਆਂ ਦੇ ਢੇਰ ਨੂੰ?

Verse 23

स्कंद उवाच । मित्रावरुणसंभूत कथयामि कथामिमाम् । तत्याज च यथा स्थाणुः काशीं विध्युपरोधतः

ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਪੁੱਤਰ! ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣਾਂਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਵਿਂਧਿਆ ਪਰਬਤ ਦੀ ਰੋਕ ਕਾਰਨ ਸਥਾਣੂ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਕਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ‘ਛੱਡਿਆ’।

Verse 24

प्रार्थितस्त्वं यथा लेखैः परोपकृतये मुने । द्रुहिणेन तथा रुद्रः स्वरक्षण विचक्षणः

ਹੇ ਮੁਨੀ! ਜਿਵੇਂ ਤੈਨੂੰ ਪਰਉਪਕਾਰ ਲਈ ਲਿਖਤ ਸੰਦੇਸ਼ਾਂ ਰਾਹੀਂ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਧਾਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਚਤੁਰ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਦ੍ਰੁਹਿਣ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 25

अगस्त्य उवाच । कथं स भगवान्रुद्रो द्रुहिणेन कृपांबुधिः । प्रार्थितोभूत्किमर्थं च तन्मे ब्रूहि षडानन

ਅਗਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਰੁਦ੍ਰ, ਕਰੁਣਾ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਨੂੰ ਦ੍ਰੁਹਿਣ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਰਥਿਆ, ਅਤੇ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਲਈ? ਹੇ ਛੇ-ਮੁਖੇ (ਸਕੰਦ), ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਦੱਸੋ।”

Verse 26

स्कंद उवाच । पाद्मेकल्पे पुरावृत्ते मनोः स्वायंभुवेंतरे । अनावृष्टिरभूद्विप्र सर्वभूतप्रकंपिनी

ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ—ਪਦਮ ਕਲਪ ਵਿੱਚ, ਸ੍ਵਾਯੰਭੁਵ ਮਨੁ ਦੇ ਮਨਵੰਤਰ ਦੌਰਾਨ—ਇੱਕ ਅਨਾਵ੍ਰਿਸ਼ਟੀ (ਸੁੱਕਾ) ਪਿਆ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਕੰਬਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਸੀ।”

Verse 27

तया तु षष्टिहायिन्या पीडिताः प्राणिनोऽखिलाः । केचिदंबुधितीरेषु गिरिद्रोणीषु केचन

ਉਹ ਸੁੱਕਾ ਸੱਠ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਰਿਹਾ; ਇਸ ਨਾਲ ਸਭ ਪ੍ਰਾਣੀ ਪੀੜਤ ਹੋਏ। ਕੁਝ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਟਿਕੇ, ਤੇ ਕੁਝ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਘਾਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹੇ।

Verse 28

महानिम्नेषु कच्छेषु मुनिवृत्त्या जनाः स्थिताः । अरण्यान्यवनिर्जाता ग्रामखर्वट वर्जिता

ਗਹਿਰੇ ਨੀਵੇਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਦਲਦਲੀ ਕੱਛਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਮੁਨੀ-ਵ੍ਰਿੱਤੀ ਨਾਲ ਟਿਕੇ ਰਹੇ। ਧਰਤੀ ਜੰਗਲ ਬਣ ਗਈ; ਪਿੰਡ ਤੇ ਖਰਵੱਟ (ਬਾਜ਼ਾਰ-ਟਾਂਡੇ) ਛੱਡੇ ਪਏ ਰਹੇ।

Verse 29

क्रव्यादा एव सर्वेषु नगरेषु पुरेषु च । आसन्नभ्रंलिहो वृक्षाः सर्वत्र क्षोणिमंडले

ਹਰ ਨਗਰ ਤੇ ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਕ੍ਰਵ੍ਯਾਦ (ਮਾਸਾਹਾਰੀ/ਮਨੁੱਖਭੱਖੀ) ਹੀ ਰਹਿ ਗਏ। ਅਤੇ ਧਰਤੀ-ਮੰਡਲ ਭਰ ਵਿੱਚ ਰੁੱਖ ਐਸੇ ਖੜੇ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲਾਂ ਨੂੰ ਚਾਟ ਰਹੇ ਹੋਣ—ਉੱਚੇ ਤੇ ਸੁੱਕੜੇ।

Verse 30

चौरा एव महाचौरैरुल्लुठ्यंत इतस्ततः । मांसवृत्त्योपजीवंति प्राणिनः प्राणरक्षिणः

ਚੋਰਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਮਹਾਚੋਰ ਇੱਥੋਂ-ਉੱਥੋਂ ਲੁੱਟ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਪ੍ਰਾਣ ਬਚਾਉਣ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਜੀਵ ਮਾਸ-ਆਹਾਰ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ ਨਾਲ ਜੀਊਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।

Verse 31

अराजके समुत्पन्ने लोकेऽत्याहितशंसिनि । प्रयत्नो विफलस्त्वासीत्सृष्टेः सृष्टिकृतस्तदा

ਜਦ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ-ਰਹਿਤ ਅਵਸਥਾ ਉਪਜੀ ਅਤੇ ਅਤਿ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਹੋਈ, ਤਦ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਕਰਤਾ ਦੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਪਾਲਨ ਲਈ ਕੀਤੇ ਯਤਨ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋ ਗਏ।

Verse 32

चिंतामवाप महती जगद्योनिः प्रजाक्षयात् । प्रजासु क्षीयमाणासु क्षीणा यज्ञादिकाः क्रियाः

ਪ੍ਰਜਾ ਦੇ ਨਾਸ ਕਾਰਨ ਜਗਤ-ਯੋਨੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਚਿੰਤਾ ਹੋਈ। ਜਦ ਜੀਵ ਘਟਣ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਯਜ್ಞ ਆਦਿ ਕਰਮ ਵੀ ਮੰਦ ਪੈ ਗਏ।

Verse 33

तासु क्षीणासु संक्षीणाः सर्वे यज्ञभुजोऽभवन् । ततश्चिंतयता स्रष्ट्रा दृष्टो राजर्षिसत्तमः

ਜਦ ਉਹ ਕਰਮ ਘਟ ਗਏ, ਤਾਂ ਯਜ्ञ-ਭੋਗੀ ਸਭ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਾ ਨੇ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।

Verse 34

अविमुक्ते महाक्षेत्रे तपस्यन्निश्चलेंद्रियः । मनोरन्वयजो वीरः क्षात्रो धर्म इवोदितः

ਅਵਿਮੁਕਤ ਮਹਾਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਅਚਲ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਤਪ ਕਰਦਾ, ਮਨੁ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਖੱਤਰੀ ਵੀਰ ਸੀ—ਮਾਨੋ ਧਰਮ ਆਪ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ।

Verse 35

रिपुंजय इति ख्यातो राजा परपुरंजयः । अथ ब्रह्मा तमासाद्य बहुगौरवपूर्वकम्

ਰਿਪੁੰਜਯ ਨਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜੋ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਨਗਰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਬਹੁਤ ਆਦਰ ਤੇ ਭਕਤੀ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 36

उवाच वचनं राजन्रिपुंजय महामते । इलां पालय भूपाल ससमुद्राद्रिकाननाम्

ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਮਹਾਮਤੀ ਰਾਜਾ ਰਿਪੁੰਜਯ! ਹੇ ਭੂਪਾਲ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕ! ਸਮੁੰਦਰਾਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਵਨਾਂ ਸਮੇਤ ਇਸ ਲੋਕ ਦੀ ਰਾਜ-ਰੱਖਿਆ ਕਰ।”

Verse 37

नागकन्यां नागराजः पत्न्यर्थं ते प्रदास्यति । अनंगमोहिनीं नाम्ना वासुकिः शीलभूषणाम्

ਨਾਗਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਤੇਰੇ ਲਈ ਵਿਆਹ ਵਾਸਤੇ ਇੱਕ ਨਾਗ-ਕੰਨਿਆ ਦੇਵੇਗਾ। ਵਾਸੁਕੀ ਤੈਨੂੰ ‘ਅਨੰਗਮੋਹਿਨੀ’ ਨਾਮ ਦੀ, ਸੁਚਰਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਗਹਿਣਾ ਬਣਾਈ ਹੋਈ, ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇਗਾ।

Verse 38

दिवोपि देवा दास्यंति रत्नानि कुसुमानि च । प्रजापालनसंतुष्टा महाराज प्रतिक्षणम्

ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ! ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਸਵਰਗ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਹਰ ਪਲ ਤੈਨੂੰ ਰਤਨ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਪ ਨਿਰੰਤਰ ਦਿੰਦੇ ਰਹਿਣਗੇ।

Verse 39

दिवोदास इति ख्यातमतो नाम त्वमाप्स्यसि । मत्प्रभावाच्च नृपते दिव्यं सामर्थ्यमस्तु ते

ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ‘ਦਿਵੋਦਾਸ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਂਗਾ। ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਤੇ, ਤੈਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਸਮਰਥਾ ਅਤੇ ਬਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ।

Verse 40

परमेष्ठिवचः श्रुत्वा ततोसौ राजसत्तमः । वेधसं बहुशः स्तुत्वा वाक्यं चेदमुवाच ह

ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਰਾਜਸੱਤਮ ਨੇ ਵੇਧਸ ਰਚਨਹਾਰ ਦੀ ਬਾਰੰਬਾਰ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਹ ਬਚਨ ਉਚਾਰੇ।

Verse 41

राजोवाच । पितामह महाप्राज्ञ जनाकीर्णे महीतले । कथं नान्ये च राजानो मां कथं कथ्यते त्वया

ਰਾਜਾ ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ्ञ! ਜਦ ਧਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਕਿਵੇਂ ਚੁਣ ਕੇ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋ?”

Verse 42

ब्रह्मोवाच । त्वयि राज्यं प्रकुर्वाणे देवो वृष्टिं विधास्यति । पापनिष्ठे च वै राज्ञि न देवो वर्षते पुनः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਬੋਲੇ: “ਜਦ ਤੂੰ ਰਾਜਧਰਮ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕਰੇਂਗਾ, ਤਦ ਦੇਵ ਵਰਖਾ ਕਰਾਵੇਗਾ; ਪਰ ਜੇ ਰਾਜਾ ਪਾਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਦੇਵ ਮੁੜ ਵਰਖਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।”

Verse 43

राजोवाच । पितामह महामान्य त्रिलोकी करणक्षम । महाप्रसाद इत्याज्ञां त्वदीयां मूर्ध्न्युपाददे

ਰਾਜਾ ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਮਹਾਮਾਨਯ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕਰਨ ਸਮਰਥ! ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ ਮਹਾਨ ਕਿਰਪਾ ਹੈ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ ਸਿਰ ਮੱਥੇ ਧਾਰੀ।

Verse 44

किंचिद्विज्ञप्तुकामोहं तन्मदर्थं करोषि चेत् । ततः करोम्यहं राज्यं पृथिव्यामसपत्नवत्

“ਮੈਂ ਇਕ ਛੋਟੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਉਹ ਕਰ ਦਿਓ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਤੀਦੰਦੀ ਦੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਾਂਗਾ।”

Verse 45

ब्रह्मोवाच । अविलंबेन तद्ब्रूहि कृतं मन्यस्व पार्थिव । यत्ते हृदि महाबाहो तवादेयं न किंचन

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਰਾਜਨ, ਬਿਨਾ ਦੇਰੀ ਇਹ ਗੱਲ ਕਹਿ ਦੇ; ਇਸ ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਹੀ ਸਮਝ। ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ, ਤੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ—ਤੇਰਾ ਕੋਈ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਵਰ ਨਹੀਂ ਜੋ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।”

Verse 46

राजोवाच । यद्यहं पृथिवीनाथः सर्वलोकपितामह । तदादिविष दो देवा दिवि तिष्ठंतु मा भुवि

ਰਾਜਾ ਬੋਲਿਆ: “ਹੇ ਸਰਵਲੋਕਪਿਤਾਮਹ, ਜੇ ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਦਾ ਨਾਥ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਆਦਿ ਤੋਂ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਾ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕਣ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਾ ਰਹਿਣ।”

Verse 47

देवेषु दिवितिष्ठत्सु मयि तिष्ठति भूतले । असपत्नेन राज्येन प्रजासौख्यमवाप्स्यति

“ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਾ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਟਿਕਾਂ, ਤਾਂ ਬਿਨਾ ਵੈਰੀਆਂ ਵਾਲੇ ਰਾਜ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜਾ ਸੁਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗੀ।”

Verse 48

तथेति विश्वसृक्प्रोक्तो दिवोदासो नरेश्वरः । पटहं घोषयांचक्रे दिवं देवा व्रजंत्विति

ਇਉਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਨਰੇਸ਼ਵਰ ਦਿਵੋਦਾਸ ਨੇ ਨਗਾਰਾ ਵਜਵਾ ਕੇ ਐਲਾਨ ਕਰਵਾਇਆ: “ਦੇਵਤਾ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ ਜਾਣ!”

Verse 49

मा गच्छंत्विह वै नागा नराः स्वस्था भवंत्वितः । मयि प्रशासति क्षोणीं सुराः स्वस्था भवंत्विति

“ਨਾਗ ਇਥੋਂ ਨਾ ਜਾਣ; ਲੋਕ ਇਥੇ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਰਹਿਣ। ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਸੁਰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਰਹਿਣ।”

Verse 50

एतस्मिन्नंतरे ब्रह्मा विश्वेशं प्रणिपत्य ह । यावद्विज्ञप्तुकामोभूत्तावदीशोब्रवीद्विधिम्

ਇਸੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰ ਅੱਗੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾਇਆ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਆਪਣੀ ਬੇਨਤੀ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਲੱਗਾ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਿਧਾਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।

Verse 51

लोकेश्वर समायाहि मंदरो नाम भूधरः । कुशद्वीपादिहागत्य तपस्तप्येत दुष्करम्

“ਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਆਓ। ਕੁਸ਼ਦਵੀਪ ਤੋਂ ਮੰਦਰ ਨਾਮ ਦਾ ਇਕ ਪਹਾੜ ਇੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਦੁਸ਼ਕਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।”

Verse 52

यावस्तस्मै वरं दातुं बहुकालं तपस्यते । इत्युक्त्वा पार्वतीनाथो नंदिभृंगिपुरोगमः

“ਉਹ ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰ ਮਿਲੇ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਪਾਰਵਤੀਨਾਥ, ਨੰਦੀ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿੰਗੀ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਹੋ ਕੇ, ਚਲ ਪਿਆ।

Verse 53

जगाम वृषमारुह्य मंदरो यत्र तिष्ठति । उवाच च प्रसन्नात्मा देवदेवो वृषध्वज

ਉਹ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਉਥੇ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਖੜਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਵ੍ਰਿਸ਼ਧ੍ਵਜ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲੇ।

Verse 54

उत्तिष्ठोत्तिष्ठ भद्रं ते वरं ब्रूहि धरोत्तम । सोथ श्रुत्वा महेशानं देवदेवं त्रिलोचनम्

“ਉੱਠ, ਉੱਠ—ਤੇਰਾ ਕਲਿਆਣ ਹੋਵੇ। ਹੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਆਪਣਾ ਵਰ ਦੱਸ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮਾਹੇਸ਼ਾਨ, ਦੇਵਦੇਵ, ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਦੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਮੰਦਰ ਨੇ ਸਵੀਕਾਰਿਆ।

Verse 55

प्रणम्य बहुशो भूमावद्रिरेतद्व्यजिज्ञपत् । लीलाविग्रहभृच्छंभो प्रणतैक कृपानिधे

ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਾਰੰਵਾਰ ਸਾਸ਼ਟਾਂਗ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ ਕੇ, ਪਹਾੜ ਨੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ: “ਹੇ ਸ਼ੰਭੂ, ਜੋ ਲੀਲਾ ਵਾਸਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈਂ—ਹੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਕਰੁਣਾ ਦਾ ਇਕੋ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ—(ਮੇਰੀ ਅਰਜ਼ ਸੁਣੋ)।”

Verse 56

सर्वज्ञोपि कथं नाम न वेत्थ मम वांछितम् । शरणागतसंत्राण सर्ववृत्तांतकोविद

“ਤੂੰ ਤਾਂ ਸਰਵਜ੍ਞ ਹੈਂ, ਫਿਰ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਜਾਣੇਂ? ਹੇ ਸ਼ਰਨ ਆਏਆਂ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕ, ਹੇ ਹਰ ਹਾਲਾਤ ਤੇ ਘਟਨਾ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ!”

Verse 57

सर्वेषां हृदयानंद शर्वसर्वगसर्वकृत् । यदि देयो वरो मह्यं स्वभावादृषदात्मने

“ਹੇ ਸਭ ਦੇ ਹਿਰਦਿਆਂ ਦਾ ਆਨੰਦ—ਹੇ ਸ਼ਰਵ, ਸਰਵਵਿਆਪੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਨ ਵਾਲੇ—ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਵਰ ਦੇਣਾ ਹੋਵੇ, ਮੈਨੂੰ, ਜਿਸ ਦਾ ਸੁਭਾਉ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਜੜ ਹੈ…”

Verse 58

याचकायातिशोच्याय प्रणतार्तिप्रभंजक । ततोऽविमुक्तक्षेत्रस्य साम्यं ह्यभिलषाम्यहम्

“ਮੈਨੂੰ, ਇਕ ਮੰਗਤੇ ਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦਇਆਯੋਗ ਨੂੰ—ਹੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ—ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਅਵਿਮੁਕਤ ਨਾਮਕ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੋਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।”

Verse 59

कुशद्वीप उमा सार्धं नाथाद्य सपरिच्छदः । मन्मौलौ विहितावासः प्रयात्वेष वरो मम

“ਅੱਜ ਨਾਥ ਉਮਾ ਸਮੇਤ, ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਪਰਿਕਰ ਸਮੇਤ, ਮੇਰੇ ਸ਼ਿਖਰ ਉੱਤੇ ਨਿਵਾਸ ਕਰ ਕੇ ਕੁਸ਼ਦਵੀਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰਨ—ਇਹੀ ਮੇਰਾ ਵਰ ਹੈ।”

Verse 60

सर्वेषां सर्वदः शंभुः क्षणं यावद्विचिंतयेत् । विज्ञातावसरो ब्रह्मा तावच्छंभुं व्यजिज्ञपत् । प्रणम्याग्रेसरो भूत्वा मौलौ बद्धकरद्वयः

ਸਭ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਮਨਨ ਕੀਤਾ। ਮੌਕਾ ਜਾਣ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਨਿਵੇਦਨ ਕੀਤਾ—ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ ਅਤੇ ਜੋੜੇ ਹੱਥ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਧਰ ਲਏ।

Verse 61

ब्रह्मोवाच । विश्वेश जगतांनाथ पत्या व्यापारितोस्म्यहम् । कृतप्रसादेन विभो सृष्टिं कर्तुं चतुर्विधाम्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼! ਹੇ ਜਗਤਾਂ ਦੇ ਨਾਥ! ਪਤੀ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਮੈਂ ਕਾਰਜ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਇਆ ਹਾਂ। ਹੇ ਵਿਭੋ! ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਚਾਂਗਾ।”

Verse 62

प्रयत्नेन मया सृष्टा सा सृष्टिस्त्वदनुज्ञया । अवृष्ट्या षष्टिहायिन्या तत्र नष्टाऽप्रजा भुवि

“ਮੈਂ ਯਤਨ ਨਾਲ ਉਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਚੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਤੇਰੀ ਅਨੁਮਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋਈ। ਪਰ ਸੱਠ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਵਰਖਾ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਨਾਸ ਹੋ ਗਈ, ਅਤੇ ਜਗਤ ਨਿਰਪ੍ਰਜਾ ਰਹਿ ਗਿਆ।”

Verse 63

अराजकं महच्चासीद्दुरवस्थमभूज्जगत् । ततो रिपुंजयो नाम राजर्षिर्मनुवंशजः

“ਰਾਜ-ਵਿਹੀਣਤਾ ਦਾ ਵੱਡਾ ਅੰਧੇਰਾ ਛਾ ਗਿਆ; ਜਗਤ ਦੀ ਹਾਲਤ ਦੁਖਦਾਈ ਹੋ ਗਈ। ਤਦ ਮਨੂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਰਿਪੁੰਜਯ ਨਾਮ ਦਾ ਇਕ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।”

Verse 64

मयाभिषिक्तो राजर्षिः प्रजाः पातुं नरेश्वरः । चकार समयं सोपि महावीर्यो महातपाः

“ਉਸ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਵਜੋਂ ਅਭਿਸੇਕ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ। ਉਹ ਮਹਾਵੀਰ ਅਤੇ ਮਹਾਤਪਾ ਸੀ; ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਮਰਯਾਦਾ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਨਿਯਮ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ।”

Verse 65

तवाज्ञया चेत्स्थास्यंति सर्वे दिविषदो दिवि । नागलोके तथा नागास्ततो राज्यं करोम्यहम्

ਜੇ ਤੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣ, ਅਤੇ ਨਾਗ ਵੀ ਨਾਗਲੋਕ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿਣ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਾਜ-ਕਾਰਜ ਸੰਭਾਲਾਂਗਾ।

Verse 66

तथेति च मया प्रोक्तं प्रमाणीक्रियतां तु तत् । मंदराय वरो दत्तो भवेदेवं कृपानिधे

ਮੈਂ ਕਿਹਾ, “ਤਥਾਸਤੁ”; ਇਹ ਗੱਲ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਹੋਵੇ। ਹੇ ਕਰੁਣਾ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨੇ, ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਇਉਂ ਹੀ ਹੋਵੇ।

Verse 67

तस्य राज्ञः प्रजास्त्रातुं भूयाच्चैष मनोरथः । मम नाडीद्वयं राज्यं तस्यापि च शतक्रतोः

ਉਸ ਰਾਜੇ ਦੀ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੀ ਇਹ ਹੋਰ ਇੱਛਾ ਵੀ ਪੂਰੀ ਹੋਵੇ। ਮੇਰਾ ‘ਦੋ ਨਾਡੀਆਂ’ ਵਾਲਾ ਦੋਹਰਾ ਰਾਜ ਉਸ ਦਾ ਵੀ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੂ (ਇੰਦਰ) ਦਾ ਵੀ।

Verse 68

मर्त्यानां गणना क्वेह निमेषार्ध निमेषिणाम् । देवोपि निर्मलं मत्वा मंदरं चारुकंदरम्

ਇੱਥੇ ਮਰਤਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਿੱਥੇ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਅੱਧੇ ਨਿਮੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਲਕ ਝਪਕਣ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਅਗਣਿਤ ਹਨ? ਦੇਵ ਨੇ ਵੀ ਮੰਦਰ—ਸੁੰਦਰ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਵਾਲੇ—ਨੂੰ ਨਿਰਮਲ ਜਾਣ ਕੇ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ।

Verse 69

विधेश्च गौरवं रक्षंस्तथोरी कृतवान्हरः । जंबूद्वीपे यथा काशी निर्वाणपददा सदा

ਵਿਧਿ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਿਆਂ ਹਰੇ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਜਿਵੇਂ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਵਿੱਚ ਕਾਸ਼ੀ ਸਦਾ ਨਿਰਵਾਣ ਦੇ ਪਦ ਨੂੰ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ।

Verse 70

तथा बहुतिथं कालं द्वीपोभूत्सोपि मंदरः । यियासुना च देवेन मंदरं चित्रकंदरम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਉਹ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਵੀ ਟਾਪੂ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਦੇਵ, ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਅਦਭੁਤ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰ ਕੇ ਉਧਰ ਵਧਿਆ।

Verse 71

निजमूर्तिमयं लिंगमविज्ञातं विधेरपि । स्थापितं सर्वसिद्धीनां स्थापकेभ्यः समर्पितुम्

ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸੱਤ-ਮੂਰਤੀ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਲਿੰਗ—ਜੋ ਵਿਧਿ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੂੰ ਵੀ ਅਗਿਆਤ ਸੀ—ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਰੇ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਕ ਪੂਜਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਹੋਵੇ।

Verse 72

विपन्नानां च जंतूनां दातुं नैःश्रेयसीं श्रियम् । सर्वेषामिह संस्थानां क्षेत्रं चैवाभिरक्षितुम्

ਤਾਂ ਜੋ ਵਿਪੱਤ ਵਿੱਚ ਪਏ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਨੈਃਸ਼੍ਰੇਯਸੀ ਸ਼੍ਰੀ—ਮੋਖਦਾਇਨੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ—ਬਖ਼ਸ਼ੀ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਸਭਨਾਂ ਲਈ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।

Verse 73

मंदराद्रिगतेनापि क्षेत्रं नैतत्पिनाकिना । विमुक्तं लिंगरूपेण अविमुक्तमतः स्मृतम्

ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਗਏ ਹੋਏ ਵੀ ਪਿਨਾਕੀਨ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ। ਕਿਉਂਕਿ ਲਿੰਗ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਛੱਡਿਆ ਰਿਹਾ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ‘ਅਵਿਮੁਕਤ’—ਅਰਥਾਤ ‘ਕਦੇ ਨਾ ਤਿਆਗਿਆ’—ਕਹਿ ਕੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 74

पुरा नंदवनं नाम क्षेत्रमेतत्प्रकीर्तितम् । अविमुक्तं तदारभ्य नामास्य प्रथितं भुवि

ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਇਹ ਖੇਤਰ ‘ਨੰਦਵਨ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਅਵਿਮੁਕਤ’ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਿਖਿਆਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 75

नामाविमुक्तमभवदुभयोः क्षेत्रलिंगयोः । एतद्द्वयं समासाद्य न भूयो गर्भभाग्भवेत्

ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਲਿੰਗ—ਦੋਹਾਂ ਨੇ ‘ਅਵਿਮੁਕਤ’ ਨਾਮ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਫਿਰ ਗਰਭ-ਭਾਗੀ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ, ਅਰਥਾਤ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।

Verse 76

अविमुक्तेश्वरं लिंगं दृष्ट्वा क्षेत्रेऽविमुक्तके । विमुक्त एव भवति सर्वस्मात्कर्मबंधनात्

ਅਵਿਮੁਕਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਵਿਮੁਕਤੇਸ਼ਵਰ ਲਿੰਗ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਭ ਕਰਮ-ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 77

अर्चंति विश्वे विश्वेशं विश्वेशोर्चति विश्वकृत् । अविमुक्तेश्वरं लिंगं भुविमुक्तिप्रदायकम्

ਵਿਸ਼ਵੇਦੇਵ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼—ਜਗਤ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ—ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼—ਜਗਤ-ਕਰਤਾ—ਭੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਵਿਮੁਕਤੇਸ਼ਵਰ ਲਿੰਗ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।

Verse 78

पुरा न स्थापितं लिंगं कस्यचित्केनचित्क्वचित् । किमाकृति भवेल्लिंगं नैतद्वेत्त्यपि कश्चन

ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਲਿੰਗ ਕਿਸੇ ਨੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਸਥਾਪਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਲਿੰਗ ਦੀ ਅਸਲ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਕੀ ਹੈ—ਇਹ ਗੱਲ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।

Verse 79

आकारमविमुक्तस्य दृष्ट्वा ब्रह्माच्युतादयः । लिंगं संस्थापयामासुर्वसिष्ठाद्यास्तथषर्यः

ਅਵਿਮੁਕਤ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰੂਪ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਅਚ੍ਯੁਤ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਆਦਿ ਨੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ; ਵਸਿਸ਼ਠ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਭੀ ਓਹੀ ਕੀਤਾ।

Verse 80

आदिलिंगमिदं प्रोक्तमविमुक्तेश्वरं महत् । ततो लिंगांतराण्यत्र जातानि क्षितिमंडले

ਇਹ ਆਦਿ-ਲਿੰਗ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਮਹਾਨ ਅਵਿਮੁਕਤੇਸ਼ਵਰ। ਇਸ ਤੋਂ ਹੀ ਧਰਤੀ-ਮੰਡਲ ਉੱਤੇ ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਲਿੰਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।

Verse 81

अविमुक्तेश नामापि श्रुत्वा जन्मार्जितादघात् । क्षणान्मुक्तो भवेन्मर्त्यो नात्र कार्या विचारणा

ਅਵਿਮੁਕਤੇਸ਼ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਸੁਣ ਲਏ ਤਾਂ ਜਨਮਾਂ-ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮਰਤਭੀ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।

Verse 82

अविमुक्तेश्वरं लिंगं स्मृत्वा दूरगतोपि च । जन्मद्वयकृतात्पापात्क्षणादेव विमुच्यते

ਦੂਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਅਵਿਮੁਕਤੇਸ਼ਵਰ ਲਿੰਗ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰੇ ਤਾਂ ਦੋ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਉਹ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 83

अविमुक्ते महाक्षेत्रेऽविमुक्तमवलोक्य च । त्रिजन्मजनितं पापं हित्वा पुण्यमयो भवेत्

ਅਵਿਮੁਕਤ ਦੇ ਮਹਾ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਵਿਮੁਕਤ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਤਿੰਨ ਜਨਮਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਪਾਪ ਤਿਆਗ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਪੁੰਨ-ਮਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 84

यत्कृतं ज्ञानविभ्रंशादेनः पंचसु जन्मसु । अविमुक्तेश संस्पर्शात्तत्क्षयेदेव नान्यथा

ਜੋ ਪਾਪ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਭਰਮ ਕਰਕੇ ਪੰਜ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਅਵਿਮੁਕਤੇਸ਼ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਹੋਰਥਾਂ ਨਹੀਂ।

Verse 85

अर्चयित्वा महालिंगमविमुक्तेश्वरं नरः । कृतकृत्यो भवेदत्र न च स्याज्जन्मभाक्कुतः

ਮਹਾਲਿੰਗ ਅਵਿਮੁਕਤੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਇੱਥੇ ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ੍ਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਮੁੜ ਜਨਮ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਪੈ ਸਕੇ?

Verse 86

स्तुत्वा नत्वार्चयित्वा च यथाशक्ति यथामति । अविमुक्ते विमुक्तेशं स्तूयते नम्यतेऽर्च्यते

ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਤੁਤੀ ਕਰਕੇ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਅਰਚਨਾ ਕਰਕੇ—ਅਵਿਮੁਕਤ ਵਿੱਚ ਵਿਮੁਕਤੇਸ਼ ਨੂੰ ਸਦਾ ਸਤੁਤਿ, ਨਮਨ ਅਤੇ ਪੂਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 87

अनादिमदिदं लिंगं स्वयं विश्वेश्वरार्चितम् । काश्यां प्रयत्नतः सेव्यमविमुक्तं विमुक्तये

ਇਹ ਲਿੰਗ ਅਨਾਦਿ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਖੁਦ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼ਵਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਵਿਮੁਕਤ ਦੀ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 88

संति लिंगान्यनेकानि पुण्येष्वायतनेषु च । आयांति तानि लिंगानि माघीं प्राप्य चतुदर्शीम्

ਪੁੰਨਯੁਕਤ ਧਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਲਿੰਗ ਹਨ। ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਆਉਣ ਤੇ ਉਹ ਲਿੰਗ ਇੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ।

Verse 89

कृष्णायां माघभूतायामविमुक्तेश जागरात् । सदा विगतनिद्रस्य योगिनो गतिभाग्भवेत्

ਮਾਘ ਦੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਪੱਖ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਅਵਿਮੁਕਤੇਸ਼ ਲਈ ਜਾਗਰਣ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਸਦਾ ਨਿਦ੍ਰਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਯੋਗੀ ਪਰਮ ਗਤੀ ਦਾ ਭਾਗੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 90

नानायतनलिंगानि चतुर्वर्गप्रदान्यपि । माघकृष्णचतुर्दश्यामविमुक्तमुपासते

ਅਨੇਕ ਆਯਤਨਾਂ ਦੇ ਲਿੰਗ—ਜੋ ਚਾਰ ਪੁਰੁਸ਼ਾਰਥ ਵੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦੇ ਹਨ—ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਚੌਦਸ ਨੂੰ ਅਵਿਮੁਕਤ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 91

किं बिभेति नरो धीरः कृतादघशिलोच्चयात् । अविमुक्तेश लिंगस्य भक्ति वज्रधरो यदि

ਧੀਰ ਮਨੁੱਖ ਕਿਉਂ ਡਰੇ ਉਸ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਪਹਾੜ-ਸਮਾਨ ਢੇਰ ਤੋਂ, ਜੇ ਅਵਿਮੁਕਤੇਸ਼ ਦੇ ਲਿੰਗ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਭਕਤੀ ਵਜ੍ਰ ਵਰਗੀ ਅਡੋਲ ਹੋਵੇ?

Verse 92

क्वाविमुक्तं महालिंगं चतुर्वर्गफलोदयम् । क्व पापि पापशैलोऽल्पो यःक्षयेन्नामसंभृतः

ਅਵਿਮੁਕਤ ਦਾ ਮਹਾਲਿੰਗ—ਚਾਰ ਪੁਰੁਸ਼ਾਰਥਾਂ ਦੇ ਫਲਾਂ ਦਾ ਉਦਯ-ਸਰੋਤ—ਅਤੇ ਪਾਪੀ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਿੱਕਾ ‘ਪਹਾੜ’ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਸ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਮ ਲੈਣ ਨਾਲ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀ ਤੁਲਨਾ?

Verse 93

अविमुक्ते महाक्षेत्रे विश्वेशसमधिष्ठिते । यैर्न दृष्टं विमूढास्तेऽविमुक्तं लिंगमुत्तमम्

ਅਵਿਮੁਕਤ ਦੇ ਮਹਾਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ ਦਾ ਅਧਿਸ਼ਠਾਨ ਹੈ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉੱਤਮ ਅਵਿਮੁਕਤ ਲਿੰਗ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮੂੜ੍ਹ ਹਨ।

Verse 94

द्रष्टारमविमुक्तस्य दृष्ट्वा दंडधरो यमः । दूरादेव प्रणमति प्रबद्धकरसंपुटः

ਅਵਿਮੁਕਤ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੰਡਧਾਰੀ ਯਮ ਵੀ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 95

धन्यं तन्नेत्रनिर्माणं कृतकृत्यौ तु तौ करौ । अविमुक्तेश्वरं येन याभ्यामैक्षिष्ट यः स्पृशेत्

ਧੰਨ ਹੈ ਉਹ ਨੇਤਰਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਅਤੇ ਸਫਲ ਹਨ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਅਵਿਮੁਕਤੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਸਪਰਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 96

त्रिसंध्यमविमुक्तेशं यो जपेन्नियतः शुचिः । दूरदेशविपन्नोपि काशीमृतफलं लभेत्

ਜੋ ਨਿਯਮਿਤ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਤਿੰਨਾਂ ਸੰਧਿਆਂ ਵੇਲੇ ਅਵਿਮੁਕਤੇਸ਼ ਦਾ ਜਪ ਕਰੇ—ਭਾਵੇਂ ਦੂਰ ਦੇਸ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 97

अविमुक्तं महालिंगं दृष्ट्वा ग्रामांतरं व्रजेत् । लब्धाशुकार्यसंसिद्धिं क्षेमेण प्रविशेद्गृहम्

ਅਵਿਮੁਕਤ ਦੇ ਮਹਾਲਿੰਗ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਹੋਰ ਪਿੰਡ ਵੱਲ ਚਲਾ ਜਾਵੇ; ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਸਿੱਧੀ ਪਾ ਕੇ, ਖੇਮ-ਕੁਸ਼ਲ ਨਾਲ ਘਰ ਪਰਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।