Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 93

Devanagari script

अविमुक्ते महाक्षेत्रे विश्वेशसमधिष्ठिते । यैर्न दृष्टं विमूढास्तेऽविमुक्तं लिंगमुत्तमम्

Transliteration

avimukte mahākṣetre viśveśasamadhiṣṭhite | yairna dṛṣṭaṃ vimūḍhāste'vimuktaṃ liṃgamuttamam

Translation

ਅਵਿਮੁਕਤ ਦੇ ਮਹਾਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ ਦਾ ਅਧਿਸ਼ਠਾਨ ਹੈ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉੱਤਮ ਅਵਿਮੁਕਤ ਲਿੰਗ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮੂੜ੍ਹ ਹਨ।

Word by Word

• अविमुक्ते: in Avimukta
• अविमुक्ते: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अविमुक्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी (7th/Locative); एकवचन

• महा: great
• महा: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महा (प्रातिपदिक)
• Form: पूर्वपद in समास

• क्षेत्रे: in the great sacred place
• क्षेत्रे: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी; एकवचन; समास: महा-क्षेत्र (कर्मधारय: ‘great sacred field/place’)

• विश्वेश: Viśveśa (Śiva)
• विश्वेश: Karta (Agent within participle/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विश्व + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; समास: विश्व-ईश (‘Lord of the universe’) used as पूर्वपद

• समधिष्ठिते: when/where (it is) presided over
• समधिष्ठिते: Adhikaraṇa (Locative absolute/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + अधि + स्था (धातु) → अधिष्ठित (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त; नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी; एकवचन; locative absolute with अविमुक्ते महाक्षेत्रे

• यैः: by whom
• यैः: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; तृतीया (3rd/Instrumental); बहुवचन

• न: not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध (negation particle)

• दृष्टम्: seen
• दृष्टम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: दृश् (धातु) → दृष्ट (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त; नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन; with implied object ‘liṅgam’

• विमूढाः: deluded
• विमूढाः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विमूढ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा; बहुवचन

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा; बहुवचन

• अविमुक्तम्: Avimukta
• अविमुक्तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अविमुक्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन

• लिङ्गम्: liṅga
• लिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन

• उत्तमम्: supreme
• उत्तमम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन; विशेषण of लिङ्गम्

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Avimukta Mahākṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A panoramic vision of Avimukta mahākṣetra: Viśveśa’s presence as a vast protective aura over Kāśī; in the foreground, the Avimukta liṅga shines while a few bewildered figures turn away, symbolizing moha.

Characters & Entities

• Avimukta
• Viśveśa (Viśveśvara)
• Avimukta Liṅga
• Mahākṣetra (great sacred field)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It teaches the indispensability of darśana: seeing the supreme Liṅga in Avimukta is framed as a key spiritual opportunity not to be neglected.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Avimukta Mahākṣetra in Kāśī, under Viśveśvara’s presiding presence.

What ritualistic prescription is mentioned?

Darśana—going to behold the Avimukta Liṅga as an act of pilgrimage devotion.