Adhyaya 21

Verse 1

ध्रुव उवाच । नमो हिरण्यगर्भाय सर्वसृष्टिविधायिने । हिरण्यरेतसे तुभ्यं सुहिरण्यप्रदायिने

ਧ੍ਰੁਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹਿਰਣ੍ਯਗਰਭ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਸਮੂਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਵਿਧਾਤਾ ਹੈ; ਹਿਰਣ੍ਯਰੇਤਸੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਧਨ-ਸੰਪਦਾ ਦੇ ਦਾਤਾ ਹੋ।

Verse 2

नमो हरस्वरूपाय भूतसंहारकारिणे । महाभूतात्मभूताय भूतानां पतये नमः

ਹਰ-ਸਰੂਪ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋ; ਮਹਾਭੂਤਾਂ ਦੇ ਆਤਮਾ-ਸਰੂਪ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 3

नमः स्थितिकृते तुभ्यं विष्णवे प्रभविष्णवे । तृष्णाहराय कृष्णाय महाभार सहिष्णवे

ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਕਰਤਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ—ਵਿਸ਼ਣੂ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਵਿਸ਼ਣੂ; ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਹਰਣ ਵਾਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਭਾਰ ਨੂੰ ਅਟੱਲ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 4

नमो दैत्यमहारण्य दाववह्निस्वरूपिणे । दैत्यद्रुमकुठाराय नमस्ते शार्ङ्गपाणये

ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਮਹਾਵਨ ਵਿਚ ਦਾਵਾਨਲ-ਸਰੂਪ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਦੈਤ-ਵ੍ਰਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਵਾਲੇ ਕੁਹਾੜੇ ਸਮਾਨ, ਹੇ ਸ਼ਾਰੰਗਪਾਣੀ (ਸ਼ਾਰੰਗ ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰਕ), ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 5

नमः कौमोदकीव्यग्र कराग्राय गदाधर । महादनुजनाशाय नमो नंदकधारिणे

ਕੌਮੋਦਕੀ ਗਦਾ ਨਾਲ ਅਗਰ-ਹੱਥ ਤਿਆਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਗਦਾਧਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਮਹਾਨ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਨਾਸਕ ਨੂੰ ਨਮੋ। ਨੰਦਕ ਖੜਗ ਧਾਰਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 6

नमः श्रीपतये तुभ्यं नमश्चक्रधराय च । धराधराय वाराह रूपिणे परमात्मने

ਹੇ ਸ਼੍ਰੀਪਤੀ! ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਚਕ੍ਰਧਾਰੀ ਨੂੰ ਨਮੋ। ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉੱਠਾਣ ਵਾਲੇ, ਵਰਾਹ ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 7

नमः कमलहस्ताय कमलावल्लभाय ते । नमो मत्स्यादिरूपाय नमः कौस्तुभवक्षसे

ਕਮਲ ਧਾਰਣ ਵਾਲੇ ਹੱਥਾਂ ਵਾਲੇ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਕਮਲਾ (ਲਕਸ਼ਮੀ) ਦੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੂੰ ਨਮੋ। ਮਤਸ੍ਯ ਆਦਿ ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਕੌਸਤੁਭ ਮਣੀ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਵਕਸ਼ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮੋ।

Verse 8

नमो वेदांतवेद्याय नमः श्रीवत्सधारिणे । नमो गुणस्वरूपाय गुणिने गुणवर्जिते

ਵੇਦਾਂਤ ਦੁਆਰਾ ਜਾਣੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਸ਼੍ਰੀਵਤ੍ਸ ਧਾਰਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮੋ। ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਨਮੋ—ਅਤੇ ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 9

नमस्ते पद्मनाभाय पांचजन्यधराय च । वासुदेव नमस्तुभ्यं देवकीनंदनाय च

ਪਦਮਨਾਭ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਅਤੇ ਪਾਂਚਜਨ੍ਯ ਸ਼ੰਖ ਧਾਰਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮੋ। ਹੇ ਵਾਸੁਦੇਵ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਦੇਵਕੀ-ਨੰਦਨ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 10

प्रद्युम्नाय नमस्तुभ्यमनिरुद्धाय ते नमः । नमः कंसविनाशाय नमश्चाणूरमर्दिने

ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਅਨਿਰੁੱਧ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਕংস ਦੇ ਸੰਹਾਰਕ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਚਾਣੂਰ ਨੂੰ ਮਰਦਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 11

दामोदरहृषीकेश गोर्विदाच्युतमाधव । उपेंद्रकैटभाऽराते मधुहंतरधोक्षज

ਹੇ ਦਾਮੋਦਰ, ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਗੋਵਿੰਦ, ਅਚ੍ਯੁਤ, ਮਾਧਵ; ਹੇ ਉਪੇਂਦ੍ਰ। ਹੇ ਕੈਟਭ ਦੇ ਵੈਰੀ, ਹੇ ਮਧੁ-ਸੰਹਾਰਕ, ਹੇ ਅਧੋක්ෂਜ—ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 12

नारायणाय नरकहारिणे पापहारिणे । वामनाय नमस्तुभ्यं हरये शौरये नमः

ਨਾਰਾਯਣ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਨਰਕ-ਦੁਖ ਹਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ, ਪਾਪ ਹਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ। ਵਾਮਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹਰੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਸ਼ੌਰੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 13

अनंताय नमस्तुभ्यमनंतशयनाय च । रुक्मिणीपतये तुभ्यं रुक्मिप्रमथनाय च

ਅਨੰਤ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਅਨੰਤ ਉੱਤੇ ਸ਼ਯਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ। ਰੁਕਮਿਣੀਪਤੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਰੁਕਮੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਥਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 14

चैद्यहंत्रे नमस्तुभ्यं दानवारेसुरारये । मुकुंदपरमानंद नंदगोपप्रियाय च

ਚੈਦ੍ਯ (ਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਲ) ਦੇ ਹੰਤਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਵੈਰੀ, ਦੇਵ-ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੇ ਸੰਹਾਰਕ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਮੁਕੁੰਦ, ਪਰਮਾਨੰਦ—ਨੰਦ ਗੋਪ ਦੇ ਪ੍ਰਿਯ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 15

नमस्ते पुंडरीकाक्ष दनुजेंद्र निषूदिने । नमो गोपालरूपाय वेणुवादनकारिणे

ਹੇ ਪੁੰਡਰੀਕਾਖ਼ ਪ੍ਰਭੂ, ਦਾਨਵ-ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸੰਹਾਰਕ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਗੋਪਾਲ-ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਬੰਸਰੀ ਦੀ ਮਧੁਰ ਧੁਨ ਵਜਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਤੈਨੂੰ ਨਮੋ ਨਮਹ।

Verse 16

गोपीप्रियाय केशिघ्ने गोवर्धनधराय च । रामाय रघुनाथाय राघवाय नमोनमः

ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਕੇਸ਼ੀ-ਵਧਕ, ਅਤੇ ਗੋਵਰਧਨ ਧਾਰਣਹਾਰ—ਤੈਨੂੰ ਵਾਰੰਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ। ਰਾਮ, ਰਘੁਨਾਥ, ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਨਮੋ ਨਮਹ।

Verse 17

रावणारे नमस्तुभ्यं विभीषणशरण्यद । अजाय जयरूपाय रणांगणविचक्षण

ਹੇ ਰਾਵਣ-ਵੈਰੀ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਸ਼ਰਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਅਜਨਮਾ, ਜੈ-ਸਰੂਪ, ਅਤੇ ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੀਣ ਯੋਧਾ-ਨੀਤੀਵਾਨ, ਤੈਨੂੰ ਨਮੋ ਨਮਹ।

Verse 18

क्षणादि कालरूपाय नानारूपाय शार्ङ्गिणे । गदिने चक्रिणे तुभ्यं दैत्यचक्रविमर्दिने

ਹੇ ਖ਼ਸ਼ਣ ਆਦਿ ਤੋਂ ਕਾਲ-ਸਰੂਪ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਨੇਕ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ਾਰੰਗਧਾਰੀ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਗਦਾ-ਧਾਰੀ, ਚਕ੍ਰ-ਧਾਰੀ, ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਮੰਡਲਾਂ ਨੂੰ ਚੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੈਨੂੰ ਨਮੋ ਨਮਹ।

Verse 19

बलाय बलभद्राय बलारातिप्रियाय च । बलियज्ञप्रमथन नमो भक्तवरप्रद

ਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਬਲਭਦ੍ਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਅਤੇ ਬਲ ਦੇ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਤਮ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਬਲੀ ਦੇ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਹੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਤੈਨੂੰ ਨਮੋ ਨਮਹ।

Verse 20

हिरण्यकशिपोर्वक्षो विदारण रणप्रिय । नमो ब्रह्मण्यदेवाय गोब्राह्मणहिताय च

ਹੇ ਰਣ-ਪ੍ਰਿਯ ਧਰਮਯੋਧਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਦੀ ਛਾਤੀ ਚੀਰ ਦਿੱਤੀ—ਬ੍ਰਹਮਣ੍ਯ ਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਗੋ-ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਹਿਤਕਾਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮੋ।

Verse 21

नमस्ते धर्मरूपाय नमः सत्त्वगुणाय च । नमः सहस्रशिरसे पुरुषाय पराय च

ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਹੇ ਧਰਮ-ਸਰੂਪ; ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਹੇ ਸੱਤ੍ਵ-ਗੁਣ; ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਨੂੰ ਨਮੋ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਰੇ ਪਰਮ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 22

सहस्राक्ष सहस्रांघ्रे सहस्रकिरणाय च । सहस्रमूर्ते श्रीकांत नमस्ते यज्ञपूरुष

ਹੇ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਹਜ਼ਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ; ਹਜ਼ਾਰ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲੇ; ਹਜ਼ਾਰ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਸ਼੍ਰੀਕਾਂਤ ਪ੍ਰਭੂ—ਹੇ ਯਜ੍ਞ-ਪੁਰੁਸ਼, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 23

वेदवेद्यस्वरूपाय नमो वेदप्रियाय च । वेदाय वेदगदिने सदाचाराध्वगामिने

ਵੇਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਾਣੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮੋ; ਵੇਦ-ਪ੍ਰਿਯ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਵੇਦ-ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮੋ, ਵੇਦ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮੋ, ਅਤੇ ਸਦਾਚਾਰ ਦੇ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 24

वैकुंठाय नमस्तुभ्यं नमो वैकुंठवासिने । विष्टरश्रवसे तुभ्यं नमो गरुडगामिने

ਹੇ ਵੈਕੁੰਠ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਵੈਕੁੰਠ-ਵਾਸੀ, ਤੈਨੂੰ ਨਮੋ। ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਯਸ਼ ਵਾਲੇ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਗਰੁੜ ਉੱਤੇ ਗਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੈਨੂੰ ਨਮੋ।

Verse 25

विष्वक्सेन नमस्तुभ्यं जगन्मय जनार्दन । त्रिविक्रमाय सत्याय नमः सत्यप्रियाय च

ਹੇ ਵਿਸ਼੍ਵਕਸੇਨ! ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਜਗਤ-ਵਿਆਪਕ ਜਨਾਰਦਨ! ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ। ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ, ਸਤ੍ਯ-ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਸਤ੍ਯ-ਪ੍ਰਿਯ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 26

केशवाय नमस्तुभ्यं मायिने ब्रह्मागायिने । तपोरूपाय तपसां नमस्ते फलदायिने

ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ! ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ—ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਇਆ ਦੇ ਧਾਰਕ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਗਾਏ ਗਏ। ਤਪਸ੍ਯਾ-ਸਰੂਪ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ; ਤੂੰ ਸਭ ਤਪਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ।

Verse 27

स्तुत्याय स्तुतिरूपाय भक्तस्तुतिरताय च । नमस्ते श्रुतिरूपाय श्रुत्याचार प्रियाय च

ਤੂੰ ਸਤੁਤੀਯੋਗ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਸਤੁਤੀ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਭਕਤਾਂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਵਿੱਚ ਰਮਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ—ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਤੂੰ ਸ਼੍ਰੁਤੀ-ਸਰੂਪ ਹੈਂ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਆਚਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ—ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ।

Verse 28

अंडजाय नमस्तुभ्यं स्वेदजाय नमोस्तु ते । जरायुज स्वरूपाय नम उद्भिज्जरूपिणे

ਅੰਡਜ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਸਵੇਦਜ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ। ਜਰਾਯੁਜ-ਸਰੂਪ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਅਤੇ ਉਦਭਿਜ੍ਜ-ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮੋ ਨਮः।

Verse 29

देवानामिंद्ररूपोसि ग्रहाणामसि भानुमान् । लोकानां सत्यलोकोऽसि सिंधूनां क्षीरसागरः

ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਇੰਦਰ-ਰੂਪ ਹੈਂ; ਗ੍ਰਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਤੇਜਸਵੀ ਸੂਰਜ ਹੈਂ। ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਸਤ੍ਯਲੋਕ ਹੈਂ; ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਖੀਰ-ਸਾਗਰ ਹੈਂ।

Verse 30

सुरापगाऽसि सरितां सरसां मानसं सरः । हिमवानसि शैलानां धेनूनां कामधुग्भवान्

ਨਦੀਆਂ ਵਿਚ ਤੂੰ ਸੁਰਾਪਗਾ—ਦਿਵ੍ਯ ਗੰਗਾ ਹੈਂ; ਸਰੋਵਰਾਂ ਵਿਚ ਤੂੰ ਮਾਨਸ ਸਰੋਵਰ ਹੈਂ। ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚ ਤੂੰ ਹਿਮਵਾਨ ਹੈਂ; ਗਊਆਂ ਵਿਚ ਤੂੰ ਕਾਮਧੇਨੂ, ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈਂ।

Verse 31

धातूनां हाटकमसि स्फटिकश्चोपलेष्वसि । नीलोत्पलं प्रसूनेषु वृक्षेषु तुलसी भवान्

ਧਾਤਾਂ ਵਿਚ ਤੂੰ ਹਾਟਕ—ਸੋਨਾ ਹੈਂ; ਪੱਥਰਾਂ ਵਿਚ ਤੂੰ ਸਫਟਿਕ—ਸਫ਼ੈਦ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਹੈਂ। ਫੁੱਲਾਂ ਵਿਚ ਤੂੰ ਨੀਲੋਤਪਲ ਹੈਂ; ਰੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਤੂੰ ਤੁਲਸੀ ਹੈਂ।

Verse 32

सर्वपूज्यशिलानां वै शालग्राम शिला भवान् । मुक्तिक्षेत्रेषु काशी त्वं प्रयागस्तीर्थपंक्तिषु

ਸਭ ਪੂਜਣਯੋਗ ਸ਼ਿਲਾਵਾਂ ਵਿਚ ਤੂੰ ਸ਼ਾਲਿਗ੍ਰਾਮ ਸ਼ਿਲਾ ਹੈਂ। ਮੁਕਤੀ-ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਤੂੰ ਕਾਸ਼ੀ ਹੈਂ; ਅਤੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਪੰਕਤੀ ਵਿਚ ਤੂੰ ਪ੍ਰਯਾਗ ਹੈਂ।

Verse 33

वर्णेषु श्वेतवर्णोऽसि द्विपदां ब्राह्मणो भवान् । गरुडोस्यंडजेष्वीश व्यवहारेषु वाग्भवान्

ਰੰਗਾਂ ਵਿਚ ਤੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਸਫੈਦ ਰੰਗ ਹੈਂ; ਦੋ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਤੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੈਂ। ਅੰਡਜਾਂ ਵਿਚ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੂੰ ਗਰੁੜ ਹੈਂ; ਅਤੇ ਸਭ ਵਿਹਾਰਾਂ ਵਿਚ ਤੂੰ ਆਪ ਵਾਣੀ ਹੈਂ।

Verse 34

वेदेषूपनिषद्रूपा मंत्राणां प्रणवोह्यसि । अक्षराणामकारोसि यज्वनां सोमरूपधृक्

ਵੇਦਾਂ ਵਿਚ ਤੂੰ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈਂ; ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਵਿਚ ਤੂੰ ਪ੍ਰਣਵ—ਓਂਕਾਰ ਹੈਂ। ਅੱਖਰਾਂ ਵਿਚ ਤੂੰ ‘ਅ’ ਹੈਂ; ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਤੂੰ ਸੋਮ-ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।

Verse 35

प्रतापिनामग्निरसि क्षमाऽसि त्वं क्षमावताम् । दातॄणामसि पर्जन्यः पवित्राणां परोह्यसि

ਹੇ ਕਾਸ਼ੀਨਾਥ! ਪ੍ਰਤਾਪੀਆਂ ਲਈ ਤੂੰ ਆਪ ਅੱਗ ਹੈਂ; ਖਿਮਾਵਾਨਾਂ ਲਈ ਤੂੰ ਹੀ ਖਿਮਾ ਹੈਂ। ਦਾਤਿਆਂ ਲਈ ਤੂੰ ਪਾਲਣਹਾਰ ਵਰਖਾ-ਮੇਘ ਹੈਂ; ਪਵਿੱਤਰਾਂ ਵਿਚ ਤੂੰ ਪਰਮ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈਂ।

Verse 36

चापोसि सर्वशस्त्राणां वातो वेगवतामसि । मनोसींद्रियवर्गेषु निर्भयाणां करोह्यसि

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਸਭ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿਚ ਤੂੰ ਧਨੁਸ਼ ਹੈਂ; ਵੇਗਵਾਨਾਂ ਵਿਚ ਤੂੰ ਪਵਨ ਹੈਂ। ਮਨ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿਚ ਤੂੰ ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈਂ ਜੋ ਨਿਰਭਯ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 37

व्योमव्याप्तिमतां त्वं वै परमात्माऽसि चात्मनाम् । संध्योपास्तिर्भवान्देव सर्वनित्येषु कर्मसु

ਜੋ ਵਿਅਾਪਕ ਆਕਾਸ਼-ਵਿਸਤਾਰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਤੂੰ ਸਭ ਆਤਮਾਵਾਂ ਵਿਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈਂ। ਹੇ ਦੇਵ! ਹਰ ਨਿੱਤ-ਨਿਯਤ ਕਰਮ ਵਿਚ ਤੂੰ ਹੀ ਸੰਧਿਆ-ਉਪਾਸਨਾ ਹੈਂ।

Verse 38

क्रतूनामश्वमेधोसि दानानामभयं भवान् । लाभानां पुत्रलाभोसि वसंतस्त्वमृतुष्वहो

ਯਜਨਾਂ ਵਿਚ ਤੂੰ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਹੈਂ; ਦਾਨਾਂ ਵਿਚ ਤੂੰ ਅਭਯ-ਦਾਨ ਹੈਂ। ਲਾਭਾਂ ਵਿਚ ਤੂੰ ਪੁੱਤਰ-ਲਾਭ ਹੈਂ; ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਰੁੱਤਾਂ ਵਿਚ ਤੂੰ ਵਸੰਤ ਹੈਂ।

Verse 39

युगानां प्रथमोसि त्वं तिथीनां त्वं कुहूर्ह्यसि । पुष्योसि नक्षत्रगणे संक्रमः सर्वपर्वसु

ਯੁਗਾਂ ਵਿਚ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾ ਹੈਂ; ਤਿਥੀਆਂ ਵਿਚ ਤੂੰ ਕੁਹੂ ਹੈਂ। ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਦੇ ਗਣ ਵਿਚ ਤੂੰ ਪੁਸ਼੍ਯ ਹੈਂ; ਅਤੇ ਹਰ ਪਵਿੱਤਰ ਪਰਵ-ਦਿਨ ਵਿਚ ਤੂੰ ਸੰਕ੍ਰਮਣ ਹੈਂ।

Verse 40

योगेषु व्यतिपातस्त्वं तृणेषु हि कुशो भवान् । उद्यमानां हि सर्वेषां निर्वाणं त्वमसि प्रभो

ਸ਼ੁਭ ਯੋਗਾਂ ਵਿਚ ਤੂੰ ਵ੍ਯਤਿਪਾਤ ਹੈਂ; ਘਾਹਾਂ ਵਿਚ ਤੂੰ ਕੁਸ਼ਾ ਹੈਂ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਸਭ ਉੱਦਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਅੰਤਿਮ ਮੁਕਤੀ—ਨਿਰਵਾਣ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ।

Verse 41

सर्वासामिह बुद्धीनां धर्मबुद्धिर्भवानज । अश्वत्थः सर्ववृक्षेषु सोमवल्ली लतासु च

ਇਥੇ ਸਭ ਬੁੱਧੀਆਂ ਵਿਚ ਤੂੰ ਧਰਮ-ਬੁੱਧੀ ਹੈਂ, ਹੇ ਅਜ (ਅਜਨਮਾ)। ਸਭ ਦਰੱਖਤਾਂ ਵਿਚ ਤੂੰ ਅਸ਼ਵੱਥ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਲਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਤੂੰ ਸੋਮ-ਵੱਲੀ ਹੈਂ।

Verse 42

प्राणायामोसि सर्वेपु साधनेषु शुचिष्वहो । सर्वदः सर्वलिंगेषु श्रीमान्विश्वेश्वरो भवान्

ਸਭ ਸਾਧਨਾਂ ਵਿਚ ਤੂੰ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਹੈਂ—ਆਹ, ਹੇ ਸ਼ੁੱਧ ਪ੍ਰਭੂ। ਹਰ ਲਿੰਗ ਵਿਚ ਤੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਹੀ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰ ਹੈਂ।

Verse 43

मित्राणां हि कलत्रं त्वं धर्मस्त्वं सर्वबंधुषु । त्वत्तो नान्यज्जगत्यस्मिन्नारायण चराचरे

ਮਿੱਤਰਾਂ ਲਈ ਤੂੰ ਜੀਵਨ-ਸਾਥੀ ਵਰਗਾ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈਂ; ਸਭ ਬੰਧੂਆਂ ਵਿਚ ਤੂੰ ਆਪ ਧਰਮ ਹੈਂ। ਇਸ ਜਗਤ ਦੇ ਚਰ-ਅਚਰ ਵਿਚ, ਹੇ ਨਾਰਾਇਣ, ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।

Verse 44

त्वमेव माता त्वं तातस्त्वं सुतस्त्वं महाधनम् । त्वमेव सौख्यसंपत्तिस्त्वमायुर्जीवनेश्वरः

ਤੂੰ ਹੀ ਮਾਤਾ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਹੀ ਪਿਤਾ; ਤੂੰ ਹੀ ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਹੀ ਮਹਾਂ ਧਨ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਹੀ ਸੁਖ-ਸੰਪੱਤੀ ਦਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਹੀ ਆਯੁ ਹੈਂ—ਜੀਵਨ ਦਾ ਈਸ਼੍ਵਰ।

Verse 45

सा कथा यत्र ते नाम तन्मनो यत्त्वदर्पितम् । तत्कर्म यत्त्वदर्थं वै तत्तपो यद्भवत्स्मृतिः

ਉਹੀ ਕਥਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਵੇ; ਉਹੀ ਮਨ ਹੈ ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਹੋਵੇ। ਉਹੀ ਕਰਮ ਹੈ ਜੋ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ; ਉਹੀ ਤਪ ਹੈ ਜੋ ਤੇਰੀ ਸਿਮਰਨ-ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਹੋਵੇ।

Verse 46

तद्धनं धनिनां शुद्धं यत्त्वदर्थे व्ययीकृतम् । स एव सकलः कालो यस्मिञ्जिष्णो त्वमर्च्यसे

ਧਨਵਾਨਾਂ ਦਾ ਉਹੀ ਧਨ ਸ਼ੁੱਧ ਹੈ ਜੋ ਤੇਰੇ ਲਈ ਖਰਚਿਆ ਜਾਵੇ। ਹੇ ਜੇਤੂ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਹੀ ਸਮਾਂ—ਸਾਰਾ ਸਮਾਂ—ਸਫਲ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੇਰੀ ਅਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।

Verse 47

तावच्च जीवितं श्रेयो यावत्त्वं हृदि वर्तसे । रोगाः प्रशममायांति त्वत्पादोदक सेवनात्

ਜੀਵਨ ਤਦੋਂ ਹੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਹੈ ਜਦ ਤੂੰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈਂ। ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਧੋਏ ਜਲ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਰੋਗ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਕੇ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 48

महापापानि गोविंद बहुजन्मार्जितान्यपि । सद्यो विलयमायांति वासुदेवेति कीर्तनात्

ਹੇ ਗੋਵਿੰਦ, ਅਨੇਕ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਮਹਾਪਾਪ ਵੀ ‘ਵਾਸੁਦੇਵ’ ਨਾਮ ਦੇ ਕੀਰਤਨ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਪਿਘਲ ਕੇ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 49

अहो पुंसां महामोहस्त्वहो पुंसां प्रमादता । वासुदेवमनादृत्य यदन्यत्र कृतश्रमाः

ਹਾਏ! ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਮੋਹ, ਕਿੰਨੀ ਵੱਡੀ ਬੇਪਰਵਾਹੀ ਹੈ—ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਅਣਡਿੱਠਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਹੋਰ ਥਾਂ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਮਿਹਨਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 50

इदमेव हि मांगल्यमिदमेव धनार्जनम् । जीवितस्य फलं चैतद्यद्दामोदरकीर्तनम्

ਇਹੀ ਸੱਚਾ ਮੰਗਲ ਹੈ, ਇਹੀ ਧਨ-ਲਾਭ ਹੈ; ਜੀਵਨ ਦਾ ਫਲ ਇਹੀ ਹੈ—ਦਾਮੋਦਰ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਤੇ ਸਤੁਤੀ।

Verse 51

अधोक्षजात्परोधर्मो नार्थो नारायणात्परः । न कामः केशवादन्यो नापवर्गो हरिं विना

ਅਧੋક્ષਜ ਦੀ ਭਕਤੀ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕੋਈ ਧਰਮ ਨਹੀਂ; ਨਾਰਾਇਣ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਅਰਥ-ਲਕਸ਼ ਨਹੀਂ। ਕੇਸ਼ਵ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਕੋਈ ਕਾਮਨਾ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਹਰੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ।

Verse 52

इयमेव परा हानिरुपसर्गो यमेवहि । अभाग्यं परमं चैतद्वासुदेवं न यत्स्मरेत्

ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੈ, ਇਹੀ ਸੱਚਾ ਉਪਸਰਗ ਹੈ; ਪਰਮ ਅਭਾਗ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਯਾਦ ਨਾ ਕਰੇ।

Verse 53

हरेराराधनं पुंसां किं किं न कुरुते बत । पुत्रमित्रकलत्रार्थ राज्यस्वर्गापवर्गदम्

ਹਰੀ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਕੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ! ਇਹ ਪੁੱਤਰ, ਮਿੱਤਰ, ਜੀਵਨਸਾਥੀ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਰਾਜ, ਸਵਰਗ ਅਤੇ ਅਪਵਰਗ—ਮੁਕਤੀ ਵੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ।

Verse 54

हरत्यघं ध्वंसयति व्याधीनाधीन्नियच्छति । धर्मं विवर्धयेत्क्षिप्रं प्रयच्छति मनोरथम्

ਇਹ ਪਾਪ ਨੂੰ ਹਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰੋਗਾਂ ਤੇ ਮਨ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਛੇਤੀ ਧਰਮ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੋਰਥ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।

Verse 55

भगवच्चरणद्वंद्वं निर्द्द्वंद्व ध्यानमुत्तमम् । पापिनापि प्रसंगेन विहितं स्वहितं परम्

ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਚਰਨ-ਯੁਗਲ ਦਾ ਨਿਰਦ੍ਵੰਦ ਧਿਆਨ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਧਿਆਨ ਹੈ। ਪਾਪੀ ਵੀ ਕਿਸੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸੰਗਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਨਾਲ ਇਸ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਲਈ ਪਰਮ ਹਿਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 56

पापिनां यानि पापानि महोपपदभांज्यपि । सुलीनध्यानसंपन्नो नामोच्चारो हरेर्हरेत्

ਪਾਪੀਆਂ ਦੇ ਜੋ ਵੀ ਪਾਪ ਹਨ—ਭਾਵੇਂ ਵੱਡੇ ਪਤਨ ਵੱਲ ਖਿੱਚਣ ਵਾਲੇ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਣ—ਅਟੱਲ, ਲੀਨ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹਰੀ ਦਾ ਨਾਮ-ਉਚਾਰਣ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 57

प्रमादादपि संस्पृष्टो यथाऽनलकणो दहेत् । तथौष्ठपुटसंस्पृष्ट हरिनाम हरेदघम्

ਜਿਵੇਂ ਅਣਜਾਣੇ ਛੂਹਿਆ ਅੱਗ ਦਾ ਚਿੰਗਾਰਾ ਵੀ ਸਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹਰੀ ਦਾ ਨਾਮ—ਜਦੋਂ ਕੇਵਲ ਹੋਠਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹ ਲਏ—ਪਾਪ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 58

नितांतं कमलाकांते शांतचित्तं विधाय यः । संशीलयेत्क्षणं नूनं कमला तत्र निश्चला

ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਅਤਿ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ ਕੇ ਕਮਲਾਕਾਂਤ (ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਪ੍ਰੀਤਮ) ਉੱਤੇ ਟਿਕਾ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਇਕ ਪਲ ਵੀ ਉਸ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ, ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉੱਥੇ ਕਮਲਾ ਅਚਲ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।

Verse 59

अयमेव परोधर्मस्त्विदमेव परं तपः । इदमेव परं तीर्थं विष्णुपादांबु यत्पिबेत

ਇਹੀ ਪਰਮ ਧਰਮ ਹੈ, ਇਹੀ ਪਰਮ ਤਪ ਹੈ; ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤੀਰਥ ਹੈ—ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦਾ ਚਰਨਾਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਲਏ।

Verse 60

तवोपहारं भक्त्याय सेवते यजपूरुष । सेवितस्तेन नियतं पुरोडाशो महाधिया

ਹੇ ਯਜ੍ਞ-ਪੁਰੁਸ਼! ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਉਪਹਾਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਪੁਰੋਡਾਸ਼ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਸੇਵਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 61

स चैवावभृथस्नातः स च गंगाजलाप्लुतः । विष्णुपादोदकं कृत्वा शंखे यः स्नाति मानवः

ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਅਵਭ੍ਰਿਥ-ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਜਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੰਗਾ-ਜਲ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਜਿਹਾ ਹੈ—ਜੋ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਪਾਦੋਦਕ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਸ਼ੰਖ ਤੋਂ ਉਸ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 62

शालग्राम शिला येन पूजिता तुलसी दलैः । स पारिजातमालाभिः पूज्यते सुरसद्मनि

ਜਿਸ ਨੇ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ਾਲਿਗ੍ਰਾਮ-ਸ਼ਿਲਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਦੇਵਲੋਕ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਪਾਰਿਜਾਤ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 63

ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यः शूद्रो वा यदि वेतरः । विष्णुभक्ति समायुक्तो ज्ञेयः सर्वोत्तमश्च सः

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋਵੇ, ਖ਼ਤਰੀ ਹੋਵੇ, ਵੈਸ਼ ਹੋਵੇ, ਸ਼ੂਦਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵੀ—ਜੋ ਵਿਸ਼ਣੂ-ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇ।

Verse 64

शंखचक्रांकिततनुः शिरसां मंजरीधरः । गोपीचंदनलिप्तांगो दृष्टश्चेत्तदघं कुतः

ਜਿਸ ਭਗਤ ਦੇ ਤਨ ਉੱਤੇ ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਚੱਕਰ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹਨ, ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਮੰਜਰੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਗੋਪੀ-ਚੰਦਨ ਲੱਗਾ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ ਤਾਂ ਪਾਪ ਕਿੱਥੇ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 65

प्रत्यहं द्वादशशिलाः शालग्रामस्य योऽर्चयेत् । द्वारवत्याः शिलायुक्तः स वैकुंठे महीयते

ਜੋ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਿਲਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਸ਼ਾਲਿਗ੍ਰਾਮ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਦ੍ਵਾਰਵਤੀ-ਸ਼ਿਲਾ ਨਾਲ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਵੈਕੁੰਠ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਨਾਲ ਮਹਿਮਾਵਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 66

तुलसी यस्य भवने प्रत्यहं परिपूज्यते । तद्गृहं नोपसर्पंति कदाचिद्यमकिंकराः

ਜਿਸ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਘਰ ਨੂੰ ਯਮ ਦੇ ਦੂਤ ਕਦੇ ਵੀ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ।

Verse 67

हरिनामाक्षरमुखं भाले गोपीमृदांकितम् । तुलसीमालितोरस्कं स्पृशेयुर्नयमानुगाः

ਜਿਸ ਦੇ ਮੁਖ ਉੱਤੇ ਹਰਿ-ਨਾਮ ਦੇ ਅੱਖਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਗੋਪੀ-ਚੰਦਨ ਦਾ ਤਿਲਕ ਹੈ ਅਤੇ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਮਾਲਾ ਸਜੀ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਯਮ ਦੇ ਅਨੁਚਰ ਛੂਹਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।

Verse 68

गोपीमृत्तुलसी शंखः शालग्रामः सचक्रकः । गृहेपि यस्य पंचैते तस्य पापभयं कुत

ਗੋਪੀ-ਮਿੱਟੀ (ਗੋਪੀ-ਚੰਦਨ), ਤੁਲਸੀ, ਸ਼ੰਖ, ਸ਼ਾਲਿਗ੍ਰਾਮ ਅਤੇ ਚੱਕਰ—ਜੇ ਇਹ ਪੰਜੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਪ ਦਾ ਡਰ ਕਿੱਥੋਂ ਰਹੇ?

Verse 69

ये मुहूर्ताः क्षणा ये च या काष्ठा ये निमेषकाः । ऋते विष्णुस्मृतेर्यातास्तेषु मुष्टो यमेन सः

ਜੋ ਮੁਹੂਰਤ, ਜੋ ਛਣ, ਜੋ ਕਾਸ਼ਠਾ ਅਤੇ ਜੋ ਨਿਮੇਸ਼ ਵਿਸ਼ਨੂ-ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਵਿਅਰਥ ਸਮੇਂ ਲਈ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਯਮ ਪਕੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 70

क्व द्वयक्षरं हरेर्नाम स्फुलिंगसदृशं ज्वलेत । महती पातकानां च राशिस्तूलोपमा क्व च

ਹਰੀ ਦੇ ਦੋ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੇ ਨਾਮ ਦੀ, ਚਿੰਗਾਰੀ ਵਾਂਗ ਜਗਮਗਾਉਂਦੀ ਜ੍ਵਾਲਾ ਨਾਲ, ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਢੇਰ—ਰੂਈ ਦੇ ਟਿੱਲੇ ਵਰਗੇ—ਦੀ ਕਿਹੜੀ ਤੁਲਨਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?

Verse 71

गोविंद परमानंदं मुकुंदं मधुसूदनम । त्यक्त्वान्यं नैव जानामि न भजामि स्मरामि न

ਗੋਵਿੰਦ—ਪਰਮ ਆਨੰਦ; ਮੁਕੁੰਦ; ਮਧੁਸੂਦਨ: ਹੋਰ ਸਭ ਤਿਆਗ ਕੇ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

Verse 72

न नमामि न च स्तौमि न पश्यामीह चक्षुषा । न स्पृशामि न वायामि गायामि न न हरिं विना

ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਸਤੁਤੀ; ਇੱਥੇ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ। ਮੈਂ ਨਾ ਛੂਹਦਾ, ਨਾ ਘੁੰਮਦਾ, ਨਾ ਗਾਂਦਾ—ਹਰੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ।

Verse 73

जले स्थले च पातालेप्यनिले चानलेऽचले । विद्याधरासुरसुरे किं नरे वानरे नरे

ਜਲ ਵਿੱਚ ਤੇ ਥਲ ਉੱਤੇ; ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਵੀ; ਹਵਾ ਵਿੱਚ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ—ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ, ਅਸੁਰਾਂ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ—ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਹੀ ਕੀ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ (ਮੈਂ ਉਸੇ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ)।

Verse 74

तृणेस्त्रैणे च पाषाणे तरुगुल्मलतासु च । सर्वत्र श्यामलतनुं वीक्षे श्रीवत्सवक्षसम्

ਘਾਹ ਵਿੱਚ, ਤਿਨਕਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਪੱਥਰਾਂ ਵਿੱਚ; ਦਰੱਖਤਾਂ, ਬੂਟਿਆਂ, ਤੇ ਲਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ—ਹਰ ਥਾਂ ਮੈਂ ਸ਼ਿਆਮ ਵਰਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦੇ ਵਕਸ਼ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਹੈ, ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ।

Verse 75

सर्वेषां हृदयावासः साक्षात्साक्षी त्वमेव हि । बहिरंतर्विना त्वां तु नह्यन्यं वेद्मि सर्वगम्

ਤੂੰ ਸਭ ਦੇ ਹਿਰਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈਂ; ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਸਾਕਸ਼ੀ ਕੇਵਲ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ। ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ—ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ—ਮੈਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।

Verse 76

इत्युक्त्वा विररामासौ शिवशर्मन्ध्रुवस्तदा । देवोपि भगवान्विष्णुस्तमुवाच प्रसन्नदृक्

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਧ੍ਰੁਵ, ਜੋ ਤਦੋਂ ਸ਼ਿਵਸ਼ਰਮਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਤਦੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮੁਖ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 77

श्रीभगवानुवाच । अपि बाल विशालाक्ष ध्रुव ध्रुवमतेऽनघ । परिज्ञातो मया सम्यक्तवहृत्स्थो मनोरथः

ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਬਾਲਕ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਧ੍ਰੁਵ! ਅਟੱਲ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ, ਨਿਰਦੋਸ਼! ਤੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਇੱਛਾ ਮੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੀ ਹੋਈ ਹੈ।

Verse 78

अन्नाद्भवंति भूतानि वृष्टेरन्नसमुद्भवः । तद्वृष्टेः कारणं सूर्यः सूर्याधारो ध्रुवैधि भोः

ਅੰਨ ਤੋਂ ਭੂਤ-ਪ੍ਰਾਣੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਵਰਖਾ ਤੋਂ ਅੰਨ ਉਪਜਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਵਰਖਾ ਦਾ ਕਾਰਣ ਸੂਰਜ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਧ੍ਰੁਵ, ਤੂੰ ਸੂਰਜ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣ।

Verse 79

ज्योतिश्चक्रस्य सर्वस्य ग्रहर्क्षादेः समंततः । गगने भ्रमतो नित्यं त्वमाधारो भविष्यसि

ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਿੱਤ ਘੁੰਮਦੇ ਜੋਤਿ-ਚੱਕਰ ਦੇ ਸਮੂਹ—ਗ੍ਰਹਿ, ਨਕਸ਼ਤਰ ਆਦਿ—ਸਭ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ, ਤੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣੇਂਗਾ।

Verse 80

मेढीभूतस्तु वै सर्वान्वायुपाशैर्नियंत्रितान् । आकल्पं तत्पदं तिष्ठ भ्रामयञ्ज्योतिषांगणान्

ਤੂੰ ਧੁਰਾ-ਸਤੰਭ ਵਾਂਗ ਅਚਲ ਧੁਰ ਬਣ, ਵਾਯੂ ਦੇ ਪਾਸਿਆਂ ਨਾਲ ਸਭ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰ। ਇਸ ਪਦ ‘ਤੇ ਪੂਰੇ ਕਲਪ ਤਕ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿ, ਅਤੇ ਜੋਤਿਸ਼ੀ ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਘੁਮਾਂਦਾ ਰਹਿ।

Verse 81

आराध्य श्री महादेवं पुरापदमिदं मया । आसादियत्तदेतत्ते तपसा प्रतिपादितम्

ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਸ਼੍ਰੀ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਪੁਰਾਤਨ ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹੀ ਪਦ ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹੈ—ਤੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਤੈਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 82

केचिच्चतुर्युगं यावत्केचिन्मन्वंतरं ध्रुव । तिष्ठंति त्वं तु वै कल्पं पदमेतत्प्रशास्यसि

ਕੁਝ ਚਤੁਰਯੁਗ ਤਕ ਹੀ ਟਿਕਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਮਨਵੰਤਰ ਤਕ, ਹੇ ਧ੍ਰੁਵ। ਪਰ ਤੂੰ ਤਾਂ ਪੂਰੇ ਕਲਪ ਲਈ ਇਸ ਪਦ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਕਰੇਂਗਾ।

Verse 83

मनुनापि न यत्प्रापि किमन्यैर्मानवैर्ध्रुव । तत्पदं विहितं त्वत्साच्छक्राद्यैरपि दुर्लभम्

ਜੋ ਪਦ ਮਨੂ ਨੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ—ਫਿਰ ਹੋਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਕੀ ਗੱਲ, ਹੇ ਧ੍ਰੁਵ—ਉਹ ਪਦ ਤੇਰੇ ਲਈ ਨਿਯਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਜੋ ਦੁਰਲਭ ਹੈ।

Verse 84

अन्यान्वरान्प्रयच्छामि स्तवेनानेन तोषितः । सुनीतिरपि ते माता त्वत्समीपे चरिष्यति

ਤੇਰੇ ਇਸ ਸਤੁਤਿ-ਗੀਤ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹੋਰ ਵਰ ਵੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹਾਂ। ਤੇਰੀ ਮਾਤਾ ਸੁਨੀਤੀ ਵੀ ਤੇਰੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਨਿਵਾਸ ਕਰੇਗੀ।

Verse 85

इदं स्तोत्रवरं यस्तु पठिष्यति समाहितः । त्रिसंध्यं मनुजस्तस्य पापं यास्यति संक्षयम्

ਜੋ ਮਨ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰਕੇ ਇਹ ਉੱਤਮ ਸਤੋਤਰ ਤਿੰਨਾਂ ਸੰਧਿਆਵਾਂ—ਪ੍ਰਾਤಃ, ਮੱਧਾਹਨ ਤੇ ਸਾਯੰ—ਵਿੱਚ ਪਾਠ ਕਰੇ, ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਪਾਪ ਧੀਰੇ-ਧੀਰੇ ਘਟਦੇ ਹੋਏ ਅੰਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 86

न तस्य सदनं लक्ष्मीः परित्यक्ष्यत्यसंशयम् । न जनन्या वियोगश्च न बंधुकलहोदयः

ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਲਕਸ਼ਮੀ (ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਤਿਆਗਦੀ; ਨਾ ਮਾਤਾ ਨਾਲ ਵਿਛੋੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਸਗੇ-ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਝਗੜੇ ਉੱਠਦੇ ਹਨ।

Verse 87

ध्रुवस्तुतिरियं पुण्या महापातकनाशिनी । ब्रह्महापि विशुद्ध्येत का कथेतर पापिनाम्

ਇਹ ਧ੍ਰੁਵ-ਸਤੁਤੀ ਪੱਕੀ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਮਹਾਪਾਤਕਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ। ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਵੀ ਇਸ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ—ਫਿਰ ਹੋਰ ਪਾਪੀਆਂ ਦੀ ਕੀ ਗੱਲ?

Verse 88

महापुण्यस्य जननी महासंपत्तिदायिनी । महोपसर्गशमनी महाव्याधिविनाशिनी

ਇਹ ਮਹਾਪੁਣ੍ਯ ਦੀ ਜਨਨੀ ਹੈ, ਮਹਾਸੰਪੱਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ; ਵੱਡੇ ਉਪਦ੍ਰਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।

Verse 89

यस्याऽस्तिपरमा भक्तिर्मयि निर्मलचेतसः । ध्रुवस्तुतिरियं तेन जप्या मत्प्रीतिकारिणी

ਜਿਸ ਦੀ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਨਿਰਮਲ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਨੇ ਇਹ ਧ੍ਰੁਵ-ਸਤੁਤੀ ਜਪ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।

Verse 90

समस्त तीर्थस्नानेन यत्फलं लभते नरः । तत्फलं सम्यगाप्नोति जपन्स्तुत्यानया मुदा

ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਸਨਾਨ ਨਾਲ ਜੋ ਫਲ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ ਇਹ ਸ্তুਤੀ ਜਪ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਜਪਣ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 91

संति स्तोत्राण्यनेकानि मम प्रीतिकराणि च । ध्रुवस्तुतेर्न चैतस्याः कलामर्हंति षोडशीम्

ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਨੇਕ ਸਤੋਤ੍ਰ ਹਨ; ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਇਸ ਧ੍ਰੁਵ-ਸਤੁਤੀ ਦੇ ਸੋਲ੍ਹਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਵੀ ਨਹੀਂ।

Verse 92

श्रुत्वापीमां स्तुतिं मर्त्यः श्रद्धया परया मुदा । पातकैर्मुच्यते सद्यो महत्पुण्यमवाप्नुयात्

ਇਸ ਸਤੁਤੀ ਨੂੰ ਪਰਮ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਕੇਵਲ ਸੁਣ ਲੈਣ ਨਾਲ ਵੀ ਮਰਤਭਾਵੀ ਮਨੁੱਖ ਤੁਰੰਤ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 93

अपुत्रः पुत्रमाप्नोति निर्धनो धनमाप्नुयात् । अभक्तो भक्तिमाप्नोति कीर्तनाच्च ध्रुवस्तुतेः

ਧ੍ਰੁਵ-ਸਤੁਤੀ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਨਿਸੰਤਾਨ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਨਿਰਧਨ ਨੂੰ ਧਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਭਕਤ ਨੂੰ ਵੀ ਭਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 94

दत्त्वा दानान्यनेकानि कृत्वा नाना व्रतानि च । यथालाभानवाप्नोति तथा स्तुत्याऽनया नरः

ਅਨੇਕ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਵਰਤ ਕਰ ਕੇ ਜਿਹੜੇ ਫਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਫਲ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇਸ ਸਤੁਤੀ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਯਥਾਵਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 95

त्यक्त्वा सर्वाणि कार्याणि त्यक्त्वा जप्यान्यनेकशः । ध्रुवस्तुतिरियं जप्या सर्वकामप्रदायिनी

ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਛੱਡ ਕੇ, ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਹੋਰ ਜਪ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਇਸ ਧ੍ਰੁਵ-ਸਤੁਤੀ ਦਾ ਹੀ ਜਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਭ ਧਰਮਿਕ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।

Verse 96

श्रीभगवानुवाच । ध्रुवावधेहि वक्ष्यामि हितं तव महामते । येन ते निश्चलं सम्यक्पदमेतद्भविष्यति

ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਧ੍ਰੁਵ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਹੇ ਮਹਾਮਤੀ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਹਿਤ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ—ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਉੱਚਾ, ਅਡੋਲ ਪਦ ਤੈਨੂੰ ਯਥਾਰਥ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ।”

Verse 97

अहं जिगमिषुस्त्वासं पुरीं वाराणसीं शुभाम् । साक्षाद्विश्वेश्वरो यत्र तिष्ठते मोक्षकारणम्

“ਮੈਂ ਉਸ ਸ਼ੁਭ ਵਾਰਾਣਸੀ ਪੁਰੀ ਨੂੰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰ ਆਪ ਵੱਸਦੇ ਹਨ—ਜੋ ਮੋਖਸ਼ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹਨ।”

Verse 98

विपन्नानां च जंतूनां यत्र विश्वेश्वरः स्वयम् । कर्णे जापं प्रकुरुते कर्मनिर्मूलन क्षमम्

“ਉੱਥੇ ਦੁਖੀ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰ ਆਪ ਹੀ ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਮੰਤਰ-ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਜੜੋਂ ਉਖਾੜਣ ਸਮਰੱਥ ਹੈ।”

Verse 99

अस्य संसारदुःखस्य सर्वोपद्रवदायिनः । उपाय एक एवास्ति काशिकानंदभूमिका

“ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦਾ, ਜੋ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਆਫ਼ਤਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਕੋ ਹੀ ਉਪਾਅ ਹੈ—ਕਾਸ਼ੀ ਦੀ ਆਨੰਦਮਈ ਧਰਤੀ।”

Verse 100

इदं रम्यमिदं नेति बीजं दुःखमहातरोः । तस्मिन्काश्यग्निना दग्धे दुःखस्यावसरः कुतः

‘ਇਹ ਰਮਣੀਕ ਹੈ, ਇਹ ਨਹੀਂ’—ਇਹੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਤੇ ਤਿਆਗ ਦੁੱਖ ਦੇ ਮਹਾਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਦਾ ਬੀਜ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਬੀਜ ਕਾਸ਼ੀ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਠਿਕਾਣਾ ਕਿੱਥੇ ਮਿਲੇ?

Verse 110

कार्तिकस्य चतुर्दश्यां विश्वेशं यो विलोकयेत् । स्नात्वा चोत्तरवाहिन्यां न तस्य पुनरागतिः

ਕਾਰਤਿਕ ਦੀ ਚੌਦਵੀਂ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਜੋ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਵਾਹਿਨੀ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਉਸ ਦੀ ਮੁੜ ਆਵਾਗਮਨ (ਜਨਮ-ਮਰਨ) ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।

Verse 120

अत्र ब्रह्मपुरीं कृत्वा यो विप्रेभ्यः प्रयच्छति । वर्षाशनेन संयुक्तां तस्य पुण्यफलं शृणु

ਇੱਥੇ ਜੋ ‘ਬ੍ਰਹਮਪੁਰੀ’ ਦਾ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਵਰਖਾ-ਰਿਤੂ ਦੇ ਭੋਜਨ ਸਮੇਤ ਦੇਵੇ—ਉਸ ਦਾ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਹੁਣ ਸੁਣ।

Verse 130

नरो ध्रुवस्य चरितं प्रसंगेन स्मरन्नपि । न पापैरभिभूयेत महत्पुण्यमवाप्नुयात्

ਮਨੁੱਖ ਧ੍ਰੁਵ ਦੇ ਚਰਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਗੱਲਾਂ-ਬਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਯਾਦ ਕਰ ਲਵੇ ਤਾਂ ਭੀ ਪਾਪ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਬਾਉਂਦੇ; ਉਹ ਮਹਾਨ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।