Adhyaya 20

Verse 1

सूत उवाच । अथ रुद्राक्षमाहात्म्यं वर्णयामि समासतः । सर्वपापक्षयकरं शृण्वतां पठतामपि

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਰੁਦ੍ਰਾਕਸ਼ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਇਹ ਆਖਿਆਨ ਸੁਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਪਾਠ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਭੀ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 2

अभक्तो वापि भक्तो वा नीचो नीचतरोपि वा । रुद्राक्षान्धारयेद्यस्तु मुच्यते सर्वपातकैः

ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਅਭਕਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਭਕਤ, ਨੀਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨੀਚ ਤੋਂ ਨੀਚ—ਜੋ ਰੁਦ੍ਰਾਕਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਮਹਾਪਾਤਕਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 3

रुद्राक्षधारणं पुण्यं केन वा सदृशं भवेत् । महाव्रतमिदं प्राहुर्मुनयस्तत्त्वदर्शिनः

ਰੁਦ੍ਰਾਕਸ਼ ਧਾਰਨ ਦਾ ਪੁੰਨ—ਇਸ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੋਰ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਤੱਤਵ-ਦਰਸ਼ੀ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ‘ਮਹਾਵ੍ਰਤ’ ਆਖਿਆ ਹੈ।

Verse 4

सहस्रं धारयेद्यस्तु रुद्राक्षाणां धृतव्रतः । तं नमंति सुराः सर्वे यथा रुद्रस्तथैव सः

ਜੋ ਧ੍ਰਿਤ-ਵ੍ਰਤ ਹੋ ਕੇ ਰੁਦ੍ਰਾਕਸ਼ਾਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਦਾਣੇ ਧਾਰਨ ਕਰੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਦੇਵਤਾ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ—ਉਹ ਭੀ ਰੁਦ੍ਰ ਸਮਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 5

अभावे तु सहस्रस्य बाह्वोः षोडश षोडश । एकं शिखायां करयोर्द्वादश द्वादशैव हि

ਜੇ ਹਜ਼ਾਰ (ਰੁਦ੍ਰਾਕਸ਼) ਉਪਲਬਧ ਨਾ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਦੋਵੇਂ ਬਾਂਹਾਂ ਉੱਤੇ ਸੋਲ੍ਹਾਂ-ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਧਾਰੇ; ਚੋਟੀ (ਸ਼ਿਖਾ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ; ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥਾਂ ਉੱਤੇ ਬਾਰ੍ਹਾਂ-ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਧਾਰੇ।

Verse 6

द्वात्रिंशत्कंठदेशे तु चत्वारिंशत्तु मस्तके । एकैक कर्णयोः षट् षट् वक्षस्यष्टोत्तरं शतम् । यो धारयति रुद्राक्षान्रुद्रवत्सोपि पूज्यते

ਗਲ ਦੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਬੱਤੀ (ਰੁਦ੍ਰਾਕਸ਼) ਧਾਰੇ ਅਤੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਚਾਲੀ; ਦੋਵੇਂ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਛੇ-ਛੇ; ਅਤੇ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਸੌ ਅੱਠ। ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੁਦ੍ਰਾਕਸ਼ ਧਾਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ ਵਾਂਗ ਹੀ ਪੂਜਣਯੋਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 7

मुक्ताप्रवालस्फटिकरौप्यवैदूर्यकांचनैः । समेतान्धारयेद्यस्तु रुद्राक्षान्स शिवो भवेत्

ਮੋਤੀ, ਪ੍ਰਵਾਲ, ਸਫਟਿਕ, ਚਾਂਦੀ, ਵੈਦੂਰਯ (ਬਿੱਲੌਰੀ/ਕੈਟਸ-ਆਈ) ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਜੋ ਰੁਦ੍ਰਾਕਸ਼ ਧਾਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ-ਸਮਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਸ਼ਿਵ-ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ)।

Verse 8

केवलानपि रुद्राक्षान्यथालाभं बिभर्ति यः । तं न स्पृशंति पापानि तमांसीव विभावसुम्

ਜੋ ਕੇਵਲ ਰੁਦ੍ਰਾਕਸ਼ ਹੀ, ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਸਕਣ, ਧਾਰਦਾ ਹੈ—ਪਾਪ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੂਹਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਹਨੇਰਾ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੂਹਦਾ।

Verse 9

रुद्राक्षमालया जप्तो मंत्रोऽनंतफलप्रदः । अरुद्राक्षो जपः पुंसां तावन्मात्रफलप्रदः

ਰੁਦ੍ਰਾਕਸ਼ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਜਪਿਆ ਮੰਤ੍ਰ ਅਨੰਤ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਪਰ ਰੁਦ੍ਰਾਕਸ਼ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਜਪ ਉਤਨਾ ਹੀ ਸੀਮਿਤ ਫਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 10

यस्यांगे नास्ति रुद्राक्ष एकोपि बहुपुण्यदः । तस्य जन्म निरर्थं स्यात्त्रिपुंड्ररहितं यदि

ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਇਕ ਵੀ ਰੁਦ੍ਰਾਖ਼ਸ਼ ਨਹੀਂ—ਜੋ ਬਹੁਤ ਪੁੰਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਅਤੇ ਜੇ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡ੍ਰ (ਭਸਮ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਰੇਖਾਂ) ਵੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 11

रुद्राक्षं मस्तके बद्ध्वा शिरःस्नानं करोति यः । गंगास्नानफलं तस्य जायते नात्र संशयः

ਜੋ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਰੁਦ੍ਰਾਖ਼ਸ਼ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਫਿਰ ਸਿਰ ਦਾ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਗੰਗਾ-ਸਨਾਨ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 12

रुद्राक्षं पूजयेद्यस्तु विना तोयाभिषेचनम् । यत्फलं लिंगपूजायास्तदेवाप्नोति निश्चितम्

ਪਰ ਜੋ ਰੁਦ੍ਰਾਖ਼ਸ਼ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਭਾਵੇਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਅਭਿਸੇਕ ਨਾ ਵੀ ਕਰੇ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸ਼ਿਵ-ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਾਲਾ ਉਹੀ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 13

एकवक्त्राः पंचवक्त्रा एकादशमुखाः परे । चतुर्दशमुखाः केचिद्रुद्राक्षा लोकपूजिताः

ਕੁਝ ਰੁਦ੍ਰਾਖ਼ਸ਼ ਇਕ-ਮੁਖੀ ਹਨ, ਕੁਝ ਪੰਜ-ਮੁਖੀ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਗਿਆਰਾਂ-ਮੁਖੀ; ਅਤੇ ਕੁਝ ਚੌਦਾਂ-ਮੁਖੀ ਵੀ ਹਨ—ਇਹ ਰੁਦ੍ਰਾਖ਼ਸ਼ ਸੰਸਾਰ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 14

भक्त्या संपूजितो नित्यं रुद्राक्षः शंकरात्मकः । दरिद्रं वापि कुरुते राजराजश्रियान्वितम्

ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਨਿੱਤ ਪੂਜਿਆ ਗਿਆ ਰੁਦ੍ਰਾਖ਼ਸ਼—ਜੋ ਸ਼ੰਕਰ-ਸਰੂਪ ਹੈ—ਗਰੀਬ ਨੂੰ ਵੀ ਰਾਜਿਆਂ ਵਰਗੀ ਰਾਜਸੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।

Verse 15

अत्रेदं पुण्यमाख्यानं वर्णयंति मनीषिणः । महापापक्षयकरं श्रवणात्कीर्त्तनादपि

ਇੱਥੇ ਮਨੀਸ਼ੀ ਜਨ ਇਹ ਪੁੰਨ ਕਥਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਮਹਾਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ—ਸਿਰਫ਼ ਸੁਣਨ ਜਾਂ ਕੀਰਤਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵੀ।

Verse 16

राजा काश्मीरदेशस्य भद्रसेन इति श्रुतः । तस्य पुत्रो ऽभवद्धीमान्सुधर्मानाम वीर्यवान्

ਕਾਸ਼ਮੀਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਭਦ੍ਰਸੇਨ ਨਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੁਧਰਮਾ ਨਾਮ ਦਾ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਤੇ ਵੀਰਯਵਾਨ ਸੀ।

Verse 17

तस्यामात्यसुतः कश्चित्तारको नाम सद्गुणः । बभूव राजपुत्रस्य सखा परमशोभनः

ਉਸ ਦੇ ਇੱਕ ਮੰਤਰੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਤਾਰਕ ਨਾਮ ਦਾ, ਸਦਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਬਣਿਆ—ਅਤਿ ਹੀ ਸ਼ੋਭਨ।

Verse 18

तावुभौ परमस्निग्धौ कुमारौ रूपसुन्दरौ । विद्याभ्यासपरौ बाल्ये सह क्रीडां प्रचक्रतुः

ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਕੁਮਾਰ ਪਰਮ ਸਨੇਹੀ, ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ ਸਨ। ਬਾਲ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆ ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਅਤੇ ਇਕੱਠੇ ਖੇਡਦੇ ਰਹੇ।

Verse 19

तौ सदा सर्वगात्रेषु रुद्राक्षकृतभूषणौ । विचेरतुरुदारांगौ सततं भस्मधारिणौ

ਉਹ ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਰੁਦ੍ਰਾਖਸ਼ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ। ਉਦਾਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਉਹ ਨਿਤ ਭਸਮ ਧਾਰ ਕੇ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।

Verse 20

हारकेयूरकटककुंडलादिविभूषणम् । हेमरत्नमयं त्यक्त्वा रुद्राक्षान्दधतुश्च तौ

ਹਾਰ, ਬਾਜੂਬੰਦ, ਕੰਗਣ ਤੇ ਕੁੰਡਲ ਆਦਿ ਸੋਨੇ-ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਰੁਦ੍ਰਾਖ ਦੇ ਮਣਕੇ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 21

रुद्राक्षमालितौ नित्यं रुद्राक्षकरकंकणौ । रुद्राक्षकंठाभरणौ सदा रुद्राक्षकुंडलौ

ਉਹ ਸਦਾ ਰੁਦ੍ਰਾਖ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਰਹਿੰਦੇ; ਹੱਥਾਂ ਦੇ ਕੰਗਣ ਰੁਦ੍ਰਾਖ ਦੇ, ਗਲੇ ਦਾ ਭੂਸ਼ਣ ਰੁਦ੍ਰਾਖ ਦਾ, ਅਤੇ ਕੁੰਡਲ ਵੀ ਨਿੱਤ ਰੁਦ੍ਰਾਖ ਦੇ ਹੀ ਸਨ।

Verse 22

हेमरत्नाद्यलंकारे लोष्टपाषाणदर्शनौ । बोध्यमानावपि जनैर्न रुद्राक्षान्व्यमुंचताम्

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੋਨੇ-ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਅਲੰਕਾਰ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਢੇਰ ਤੇ ਪੱਥਰ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ; ਲੋਕ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਰਹੇ, ਤੱਥਾਪਿ ਉਹ ਰੁਦ੍ਰਾਖ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ ਸਨ।

Verse 23

तस्य काश्मीरराजस्य गृहं प्राप्तो यदृच्छया । पराशरो मुनिवरः साक्षादिव पितामहः

ਉਸ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਘਰ ਅਚਾਨਕ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ ਪਰਾਸ਼ਰ ਪਹੁੰਚੇ—ਮਾਨੋ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਹੋਣ।

Verse 24

तमर्चयित्वा विधिवद्राजा धर्मभृतां वरः । प्रपच्छ सुखमासीनं त्रिकालज्ञं महामुनिम्

ਉਸ ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ, ਧਰਮ ਦੇ ਧਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜੇ ਨੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਬੈਠੇ, ਤਿੰਨਾਂ ਕਾਲਾਂ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਮਹਾਮੁਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।

Verse 25

राजोवाच । भगवन्नेष पुत्रो मे सोपि मंत्रिसुतश्च मे । रुद्राक्षधारिणौ नित्यं रत्नाभरणनिःस्पृहौ

ਰਾਜਾ ਬੋਲਿਆ: “ਹੇ ਭਗਵਨ! ਇਹ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਮੇਰੇ ਮੰਤਰੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ। ਦੋਵੇਂ ਸਦਾ ਰੁਦ੍ਰਾਖਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਤੋਂ ਨਿਸ਼ਸਪ੍ਰਿਹ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।”

Verse 26

शास्यमानावपि सदा रत्नाकल्पपरिग्रहे । विलंघितास्मद्वचनौ रुद्राक्षेष्वेव तत्परौ

ਭਾਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਅਲੰਕਾਰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮਝਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਤੱਥਾਪਿ ਉਹ ਮੇਰੀ ਬਾਤ ਅਣਗੌਲੀ ਕਰਕੇ ਕੇਵਲ ਰੁਦ੍ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਰਹੇ।

Verse 27

नोपदिष्टाविमौ बालौ कदाचिदपि केनचित् । एषा स्वाभाविकी वृत्तिः कथमासीत्कुमारयोः

ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਬਾਲਕ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਵੱਲੋਂ ਉਪਦੇਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਏ। ਫਿਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੁਭਾਵਿਕ ਵ੍ਰਿੱਤੀ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ?

Verse 28

पराशर उवाच । शृणु राजन्प्रवक्ष्यामि तव पुत्रस्य धीमतः । यथा त्वं मंत्रिपुत्रस्य प्राग्वृत्तं विस्मयावहम्

ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸੁਣੋ; ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਪੂਰਵ ਵਰਤਾਂਤ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਅਤੇ ਮੰਤਰੀ-ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਵੀ ਅਦਭੁਤ ਪਿਛਲਾ ਚਰਿਤ੍ਰ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ।”

Verse 29

नंदिग्रामे पुरा काचिन्महानंदेति विश्रुता । बभूव वारवनिता शृंगारललिताकृतिः

ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਨੰਦਿਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨੰਦਾ ਨਾਮ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਾਰ-ਵਨਿਤਾ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਲਾਵਣਯਮਈ ਸੀ ਅਤੇ ਜੋ ਸਿੰਗਾਰ-ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਸੀ।

Verse 30

छत्रं पूर्णेंदुसंकाशं यानं स्वर्णविराजितम् । चामराणि सुदंडानि पादुके च हिरण्मये

ਪੂਰਨਿਮਾ ਦੇ ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਛਤਰ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਦਮਕਦਾ ਰਥ-ਵਾਹਨ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਡੰਡਿਆਂ ਵਾਲੇ ਚਾਮਰ, ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਪਾਦੁਕਾਂ—ਇਹ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸ਼ੋਭਾਵਾਨ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਸਨ।

Verse 31

अंबराणि विचित्राणि महार्हाणि द्युमंति च । चंद्ररश्मिनिभाः शय्या पर्यंकाश्च हिरण्मयाः

ਉਸ ਕੋਲ ਨਾਨਾ ਰੰਗਾਂ-ਢੰਗਾਂ ਦੇ ਮਹਿੰਗੇ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਅੰਬਰ ਸਨ; ਚੰਦਨੀ ਵਰਗੀ ਕੋਮਲ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਸ਼ਯਿਆ, ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਰਯੰਕ ਵੀ ਸਨ।

Verse 32

गावो महिष्यः शतशो दासाश्च शतशस्तथा

ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਗਾਂਵਾਂ ਤੇ ਮਹਿਸਾਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੈਂਕੜੇ ਦਾਸ-ਸੇਵਕ ਵੀ ਸਨ।

Verse 33

सर्वाभरणदीप्तांग्यो दास्यश्च नवयौवना । भूषणानि परार्ध्याणि नवरत्नोज्ज्वलानि च

ਨਵੀਂ ਜਵਾਨੀ ਵਾਲੀਆਂ ਦਾਸੀਆਂ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀਆਂ ਸਨ; ਅਤੇ ਅਤਿ ਕੀਮਤੀ ਭੂਸ਼ਣ, ਨੌਂ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਝਲਮਲਾਉਂਦੇ ਸਨ।

Verse 34

गन्धकुंकुमकस्तूरीकर्पूरागुरुलेपनम् । चित्रमाल्यावतंसश्च यथेष्टं मृष्टभोजनम्

ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਤੇ ਲੇਪ ਸਨ—ਕੇਸਰ, ਕੁੰਕੁਮ, ਕਸਤੂਰੀ, ਕਪੂਰ ਅਤੇ ਅਗਰ ਦੀ ਲੇਪਨ; ਚਿੱਤਰਮਈ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਕੇਸ਼-ਅਵਤੰਸ, ਅਤੇ ਮਨਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁਆਦਲੇ ਭੋਜਨ।

Verse 35

नानाचित्रवितानाढ्यं नानाधान्यमयं गृहम् । बहुरत्नसहस्राढ्यं कोटिसंख्याधिकं धनम्

ਉਸ ਦਾ ਘਰ ਨਾਨਾ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਛਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਅਨਾਜਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ; ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ, ਅਤੇ ਕਰੋੜਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਗਿਣਤੀ ਦਾ ਧਨ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸੀ।

Verse 36

एवं विभवसंपन्ना वेश्या कामविहारिणी । शिवपूजारता नित्यं सत्यधर्मपरायणा

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਵਿਭਵ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਉਹ ਵੈਸ਼ਿਆ, ਭਾਵੇਂ ਕਾਮ-ਵਿਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਵੀ ਨਿੱਤ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਸਤ੍ਯ ਤੇ ਧਰਮ ਲਈ ਅਡੋਲ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ।

Verse 37

सदाशिवकथासक्ता शिवनामकथोत्सुका । शिवभक्तांघ्र्यवनता शिवभक्तिरतानिशम्

ਉਹ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕਥਾ ਨਾਲ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੀ, ਸ਼ਿਵ-ਨਾਮ ਦੀਆਂ ਵਾਰਤਾਂ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਉਤਸੁਕ; ਸ਼ਿਵ-ਭਕਤਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਅੱਗੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੀ, ਅਤੇ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਸ਼ਿਵ-ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਮਣ ਕਰਦੀ ਸੀ।

Verse 38

विनोदहेतोः सा वेश्या नाट्यमण्डपमध्यतः । रुद्राक्षैभूषयित्वैकं मर्कटं चैव कुक्कुटम्

ਮਨੋਰੰਜਨ ਲਈ, ਉਸ ਵੈਸ਼ਿਆ ਨੇ ਨਾਟ੍ਯ-ਮੰਡਪ ਦੇ ਮੱਧੋਂ ਇੱਕ ਬਾਂਦਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕੁੱਕੜ ਨੂੰ ਰੁਦ੍ਰਾਖ਼ ਦੇ ਮਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 39

करतालैश्च गीतैश्च सदा नर्तयति स्वयम् । पुनश्च विहसंत्युच्चैः सखीभिः परिवारिता

ਕਰਤਾਲਾਂ ਦੀ ਥਾਪ ਅਤੇ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਸਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਚਾਉਂਦੀ; ਫਿਰ ਸਖੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਉੱਚੀ ਹੱਸਦੀ ਹੋਈ ਮੁੜ ਮੁੜ ਖਿਲਖਿਲਾਂਦੀ ਸੀ।

Verse 40

युग्मम् । रुद्राक्षैः कृतकेयूरकर्णाभरणभूषणः । मर्कटः शिक्षया तस्याः सदा नृत्यति बालवत्

ਰੁਦ੍ਰਾਖ ਦੇ ਮਣਕਿਆਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਕੇਯੂਰ ਤੇ ਕੰਨ-ਭੂਸ਼ਣ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨਾਲ ਉਹ ਮਰਕਟ ਸਦਾ ਬਾਲਕ ਵਾਂਗ ਨੱਚਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।

Verse 41

शिखायां बद्धरुद्राक्षः कुक्कुटः कपिना सह । चिरं नृत्यति नृत्यज्ञः पश्यतां चित्रमावहन्

ਚੋਟੀ ਵਿੱਚ ਰੁਦ੍ਰਾਖ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ, ਨਾਚ-ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਉਹ ਕੁੱਕੜ ਮਰਕਟ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਨੱਚਦਾ, ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਅਦਭੁਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਰਚਦਾ ਸੀ।

Verse 42

एकदा भवनं तस्याः कश्चिद्वैश्यः शिवव्रती । आजगाम सरुद्राक्षस्त्रिपुंड्री निर्ममः कृती

ਇੱਕ ਵਾਰ ਸ਼ਿਵ-ਵ੍ਰਤ ਦਾ ਅਨੁਯਾਈ ਇੱਕ ਵੈਸ਼੍ਯ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਆਇਆ—ਰੁਦ੍ਰਾਖ ਧਾਰਣ ਕੀਤੇ, ਤ੍ਰਿਪੁੰਡ੍ਰ ਭਸਮ-ਰੇਖਾਵਾਂ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ, ਮਮਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਆਚਰਨ ਵਿੱਚ ਸੰਯਮੀ।

Verse 43

स बिभ्रद्भस्म विशदे प्रकोष्ठे वरकंकणम् । महारत्नपरिस्तीर्णं ज्वलंतं तरुणार्कवत्

ਉਸ ਨੇ ਚਮਕਦਾਰ, ਨਿਰਮਲ ਭਸਮ ਧਾਰਣ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਬਾਂਹ ਦੇ ਅੱਗਲੇ ਭਾਗ ਉੱਤੇ ਇਕ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਕੰਗਣ—ਮਹਾਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਜੜਿਆ—ਨਵੇਂ ਉਗਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਦਿਪਦਿਪ ਕਰਦਾ ਸੀ।

Verse 44

तमागतं सा गणिका संपूज्य परया मुदा । तत्प्रकोष्ठगतं वीक्ष्य कंकणं प्राह विस्मिता

ਉਸ ਦੇ ਆਉਣ ਤੇ ਉਸ ਗਣਿਕਾ ਨੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਉਸ ਦੀ ਬਾਂਹ ਉੱਤੇ ਕੰਗਣ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਵਿਸਮਿਤ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲੀ।

Verse 45

महारत्नमयः सोऽयं कंकणस्त्वत्करे स्थितः । मनो हरति मे साधौ दिव्यस्त्रीभूषणोचितः

ਤੇਰੇ ਹੱਥ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਇਹ ਕੰਗਣ ਮਹਾਨ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਜੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹੇ ਸਾਧਵੀ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਮਨ ਮੋਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਦੇਵੀ-ਸਮ ਨਾਰੀ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਗਹਿਣੇ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ।

Verse 46

इति तां वररत्नाढ्य सस्पृहां करभूषणे । वाक्ष्योदारमतिर्वैश्यः सस्मितं समभाषत

ਇਉਂ ਉਸ ਨੂੰ—ਉੱਤਮ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਹੱਥ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਲਈ ਲਾਲਾਇਤ—ਵੇਖ ਕੇ, ਉਦਾਰ-ਚਿੱਤ ਵੈਸ਼੍ਯ ਨੇ ਮੁਸਕਰਾਂਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ।

Verse 47

वैश्य उवाच । अस्मिन्रत्नवरे दिव्ये यदि ते सस्पृहं मनः । तमेवादत्स्व सुप्रीता मौल्यमस्य ददासि किम्

ਵੈਸ਼੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੇ ਇਸ ਦਿਵ੍ਯ, ਉੱਤਮ ਰਤਨ ਲਈ ਤੇਰਾ ਮਨ ਲਾਲਾਇਤ ਹੈ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਇਹੀ ਲੈ ਲੈ। ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਲ ਤੂੰ ਕੀ ਦੇਵੇਂਗੀ?

Verse 48

वेश्यो वाच । वयं तु स्वैरचारिण्यो वेश्यास्तु न पतिव्रताः । अस्मत्कुलोचितो धर्मो व्यभिचारो न संशयः

ਵੇਸ਼ਿਆ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਸੁਤੰਤਰ ਚਾਲ ਵਾਲੀਆਂ ਹਾਂ; ਵੇਸ਼ਿਆਵਾਂ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਸਾਡੇ ਕੁਲ ਅਨੁਸਾਰ ਧਰਮ ਹੀ ਪਰ-ਸੰਬੰਧ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 49

यद्येतद्रत्नखचितं ददासि करभूषणम् । दिनत्रयमहोरात्रं तव पत्नी भवाम्यहम्

ਜੇ ਤੂੰ ਇਹ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਜੜਿਆ ਹੱਥ-ਗਹਿਣਾ ਦੇ ਦੇਵੇਂ, ਤਾਂ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਤੇ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਲਈ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਬਣਾਂਗੀ।

Verse 50

वैश्य उवाच । तथास्तु यदि ते सत्यं वचनं वारवल्लभे । ददामि रत्नवलयं त्रिरात्रं भव मद्वधूः

ਵੈਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਤੱਥਾਸਤੁ—ਜੇ ਤੇਰਾ ਬਚਨ ਸੱਚ ਹੈ, ਹੇ ਵਾਰਵੱਲਭੇ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਰਤਨਾਂ ਦਾ ਕੰਗਣ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ; ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਲਈ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਵਧੂ ਬਣ।’

Verse 51

एतस्मिन्व्यवहारे तु प्रमाणं शशिभास्करौ । त्रिवारं सत्यमित्युक्त्वा हृदयं मे स्पृश प्रिये

‘ਇਸ ਸੌਦੇ ਵਿੱਚ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਸਾਕਸ਼ੀ ਹੋਣਗੇ। ਤਿੰਨ ਵਾਰ “ਸੱਚ ਹੈ” ਕਹਿ ਕੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਮੇਰਾ ਹਿਰਦਾ ਛੂਹ।’

Verse 52

वेश्योवाच । दिनत्रयमहोरात्रं पत्नी भूत्वा तव प्रभो । सहधर्मं चरामीति सा तद्धृदयमस्पृशत्

ਵੈਸ਼ਿਆ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਹੇ ਪ੍ਰਭੋ, ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਤੇ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਤੱਕ ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਬਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਸਹਧਰਮ ਚਲਾਂਗੀ।’ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਛੂਹਿਆ।

Verse 53

अथ तस्यै स वैश्यस्तु प्रददौ रत्नकङ्कणम् । लिंगं रत्नमयं चास्या हस्ते दत्त्वेदमब्रवीत्

ਤਦ ਉਸ ਵੈਸ਼ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਤਨਾਂ ਦਾ ਕੰਗਣ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਸ਼ਿਵ-ਲਿੰਗ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 54

इदं रत्नमयं शैवं लिंगं मत्प्राणसंनिभम् । रक्षणीयं त्वया कांते तस्य हानिर्मृतिर्मम

‘ਇਹ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਸ਼ੈਵ ਲਿੰਗ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਵਰਗਾ ਪਿਆਰਾ ਹੈ। ਹੇ ਕਾਂਤੇ, ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਹਾਨੀ ਮੇਰੀ ਮੌਤ ਹੈ।’

Verse 55

एवमस्त्विति सा कांता लिंगमादाय रत्नजम् । नाट्यमण्डपिकास्तंभे निधाय प्राविशद्गृहम्

“ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ,” ਪ੍ਰਿਯਾ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਰਤਨਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਛੋਟੀ ਨਾਟਯ-ਮੰਡਪਿਕਾ ਦੇ ਸਤੰਭ ਵਿੱਚ ਨਿਧਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।

Verse 56

सा तेन संगता रात्रौ वैश्येन विटधर्मिणा । सुखं सुष्वाप पर्यंके मृदुतल्पोपशोभिते

ਉਸ ਰਾਤ ਉਹ ਉਸ ਨਾਲ—ਵਿਲਾਸੀ ਧਰਮ ਵਾਲੇ ਵਪਾਰੀ ਨਾਲ—ਸੰਗਤ ਹੋਈ; ਅਤੇ ਨਰਮ ਗੱਦੇ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਪਲੰਗ ਉੱਤੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਸੋ ਗਈ।

Verse 57

ततो निशीथसमये नाट्यमण्डपिकांतरे । अकस्मादुत्थितो वह्निस्तमेव सहसावृणोत्

ਫਿਰ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਵੇਲੇ ਨਾਟਯ-ਮੰਡਪਿਕਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਚਾਨਕ ਅੱਗ ਉੱਠੀ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਉਸੇ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ।

Verse 58

मण्डपे दह्यमाने तु सहसोत्थाय संभ्रमात् । सा वेश्या मर्कटं तत्र मोचयामास बंधनात्

ਜਦ ਮੰਡਪ ਸੜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਘਬਰਾਹਟ ਵਿੱਚ ਝੱਟ ਉੱਠ ਖੜੀ ਹੋਈ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਉਸ ਵੇਸ਼ਿਆ ਨੇ ਇੱਕ ਬਾਂਦਰ ਨੂੰ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਛੁਡਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 59

स मर्कटो मुक्तबंधः कुक्कुटेन सहामुना । भीतो दूरं प्रदुद्राव विधूयाग्निकणान्बहून्

ਉਹ ਬਾਂਦਰ, ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਮੁਰਗੇ ਨਾਲ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਦੂਰ ਤੱਕ ਦੌੜ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਝਾੜਦਾ ਗਿਆ।

Verse 60

स्तंभेन सह निर्दग्धं तल्लिंगं शकलीकृतम् । दृष्ट्वा वेश्या च वैश्यश्च दुरंतं दुःखमापतुः

ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਪੀਠ ਸਮੇਤ ਲਿੰਗ ਸੜ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਟੁਕੜੇ-ਟੁਕੜੇ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੈਸ਼ਿਆ ਅਤੇ ਵੈਸ਼੍ਯ ਅਸਹਿ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਵਿਹਲ ਹੋ ਗਏ।

Verse 61

दृष्ट्वा प्राणसमं लिंगं दग्धं वैश्यपतिस्तथा । स्वयमप्याप्तनिर्वेदो मरणाय मतिं दधौ

ਜੀਵਨ ਸਮਾਨ ਪ੍ਰਿਯ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਸੜਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਵਪਾਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਇਕ ਗਹਿਰੇ ਵੈਰਾਗ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰ ਬੈਠਾ।

Verse 62

निर्वेददान्नितरां खेदाद्वैश्यस्तामाह दुःखिताम् । शिवलिंगे तु निर्भिन्ने नाहं जीवितुमुत्सहे

ਪਛਤਾਵੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਗਹਿਰੇ ਖੇਦ ਨਾਲ ਉਹ ਵੈਸ਼੍ਯ ਉਸ ਦੁਖੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਬੋਲਾ: “ਜਦੋਂ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਜੀਉਣ ਦਾ ਹੌਸਲਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ।”

Verse 63

चितां कारय मे भद्रे तव भृत्यैर्बलाधिकैः । शिवे मनः समावेश्य प्रविशामि हुताशनम्

“ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਆਪਣੇ ਬਲਵਾਨ ਸੇਵਕਾਂ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਲਈ ਚਿਤਾ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾ। ਸ਼ਿਵ ਵਿੱਚ ਮਨ ਜੋੜ ਕੇ ਮੈਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਾਂਗਾ।”

Verse 64

यदि ब्रह्मेंद्रविष्ण्वाद्या वारयेयुः समेत्य माम् । तथाप्यस्मिन्क्षणे धीरः प्रविश्याग्निं त्यजाम्यसून्

“ਜੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇੰਦਰ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਆਦਿ ਸਭ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵੀ, ਤਾਂ ਭੀ ਇਸੀ ਛਣ ਧੀਰਜ ਧਾਰ ਕੇ ਮੈਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿਆਂਗਾ।”

Verse 65

तमेवं दृढबंधं सा विज्ञाय बहुदुःखिता । स्वभृत्यैः कारयामास चितां स्वनगराद्बहिः

ਉਸ ਨੂੰ ਇਉਂ ਅਟੱਲ ਨਿਸ਼ਚੈ ਵਾਲਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਈ; ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਚਿਤਾ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਈ।

Verse 66

ततः स वैश्यः शिवभक्तिपूतः प्रदक्षिणीकृत्य समिद्धमग्निम् । विवेश पश्यत्सु जनेषु धीरः सा चानुतापं युवती प्रपेदे

ਫਿਰ ਉਹ ਵੈਸ਼੍ਯ, ਸ਼ਿਵ-ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਇਆ, ਧਧਕਦੀ ਅੱਗ ਦੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰ ਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵੇਖਦਿਆਂ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਉਹ ਜੁਵਤੀ ਤਪਦੇ ਪਛਤਾਵੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈ।

Verse 67

अथ सा दुःखिता नारी स्मृत्वा धर्मं सुनिर्मलम् । सर्वान्बन्धून्समीक्ष्यैव बभाषे करुणं वचः

ਤਦ ਉਹ ਦੁਖੀ ਨਾਰੀ ਨੇ ਨਿਰਮਲ ਧਰਮ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ, ਸਭ ਸਾਕ-ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਵੱਲ ਤੱਕਿਆ ਅਤੇ ਕਰੁਣਾ ਭਰੇ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।

Verse 68

रत्नकंकणमादाय मया सत्यमुदाहृतम् । दिनत्रयमहं पत्नी वैश्यस्यामुष्य संमता

“ਰਤਨਾਂ ਵਾਲਾ ਕੰਗਣ ਲੈ ਕੇ ਮੈਂ ਸੱਚ ਉਚਾਰਿਆ: ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਮੈਂ ਉਸ ਵੈਸ਼੍ਯ ਦੀ ਪਤਨੀ ਮੰਨੀ ਗਈ ਸੀ।”

Verse 69

कर्मणा मत्कृतेनायं मृतो वैश्यः शिवव्रती । तस्मादहं प्रवेक्ष्यामि सहानेन हुताशनम् । सधर्मचारिणीत्युक्तं सत्यमेतद्धि पश्यथ

“ਮੇਰੇ ਕਰਮ ਕਾਰਨ ਇਹ ਵੈਸ਼੍ਯ—ਸ਼ਿਵ-ਵ੍ਰਤ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ—ਮਰ ਗਿਆ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਾਂਗੀ। ‘ਸਧਰਮਚਾਰিণੀ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ—ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਸੱਚ ਨੂੰ ਵੇਖੋ।”

Verse 70

सत्येन प्रीतिमायांति देवास्त्रिभुवनेश्वराः । सत्यासक्तिः परो धर्मः सत्ये सर्वं प्रतिष्ठितम्

ਸੱਚ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇਵਤਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸੱਚ ਨਾਲ ਲਗਨ ਪਰਮ ਧਰਮ ਹੈ; ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਸੱਚ ਉੱਤੇ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੈ।

Verse 71

सत्येन स्वर्गमोक्षौ च नासत्येन परा गतिः । तस्मासत्यं समाश्रित्य प्रवेक्ष्यामि हुताशनम्

ਸੱਚ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਅਤੇ ਮੋਖ ਦੋਵੇਂ ਮਿਲਦੇ ਹਨ; ਝੂਠ ਨਾਲ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਸੱਚ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਕੇ ਮੈਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਾਂਗੀ।

Verse 72

इति सा दृढनिर्बंधा वार्यमाणापि बंधुभिः । सत्यलोपभयान्नारी प्राणांस्त्यक्तुं मनो दधे

ਇਉਂ, ਬੰਧੂਆਂ ਵੱਲੋਂ ਰੋਕਿਆਂ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹੀ। ਸੱਚ ਟੁੱਟ ਜਾਣ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨਾਰੀ ਨੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾ ਲਿਆ।

Verse 73

सर्वस्वं शिवभक्तेभ्यो दत्त्वा ध्यात्वा सदाशिवम् । तमग्निं त्रिः परिक्रम्य प्रदेशाभिमुखी स्थिता

ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਭ ਕੁਝ ਦਾਨ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰ ਕੇ, ਉਸ ਅੱਗ ਦੀ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰ ਕੇ ਖੜੀ ਹੋ ਗਈ।

Verse 74

तां पतंतीं समिद्धेऽग्नौ स्वपदार्पितमानसाम् । वारयामास विश्वात्मा प्रादुर्भूतः शिवः स्वयम्

ਜਦ ਉਹ ਭੜਕਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਣ ਲੱਗੀ, ਆਪਣਾ ਮਨ ਉਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਰਪਿਤ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ; ਤਦ ਵਿਸ਼ਵਾਤਮਾ ਸ਼ਿਵ ਆਪ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ।

Verse 75

सा तं विलोक्याखिलदेव देवं त्रिलोचनं चन्द्रकलावतंसम् । शशांकसूर्यानलकोटिभासं स्तब्धेव भीतेव तथैव तस्थौ

ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ—ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰ ਧਨੀ, ਚੰਦ੍ਰਕਲਾ-ਮੁਕੁਟਧਾਰੀ—ਕਰੋੜਾਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਸੂਰਜਾਂ ਤੇ ਅਗਨੀਆਂ ਵਰਗੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਦਿਪਦਾ; ਡਰੀ ਤੇ ਅਚੰਭਿਤ ਹੋਈ ਜਿਵੇਂ ਜੜ੍ਹ ਹੋ ਕੇ ਓਥੇ ਹੀ ਖੜੀ ਰਹਿ ਗਈ।

Verse 76

तां विह्वलां परित्रस्तां वेपमानां जडी कृताम् । समाश्वास्य गलद्बाष्पां करे गृह्याब्रवीद्वचः

ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਹਲ, ਘਬਰਾਈ ਹੋਈ, ਕੰਬਦੀ ਤੇ ਸੁੰਨ ਹੋਈ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤਾ; ਹੰਝੂ ਵਗਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 77

शिव उवाच । सत्यं धर्मं च ते धैर्यं भक्तिं च मयि निश्चलाम् । निरीक्षितुं त्वत्सकाशं वैश्यो भूत्वाहमागतः

ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਤੇਰੀ ਸਚਾਈ, ਤੇਰਾ ਧਰਮ, ਤੇਰਾ ਅਡੋਲ ਧੀਰਜ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਤੇਰੀ ਅਟੱਲ ਭਕਤੀ ਨੂੰ ਪਰਖਣ ਲਈ ਮੈਂ ਵੈਸ਼੍ਯ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹਾਂ।”

Verse 78

माययाग्निं समुत्थाप्य दग्धवान्नाट्यमंडपम् । दग्धं कृत्वा रत्नलिंगं प्रवृष्टोस्मि हुताशनम्

“ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੈਂ ਅੱਗ ਉਠਾਈ ਅਤੇ ਨਾਟਯ-ਮੰਡਪ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਸੜਿਆ ਹੋਇਆ ਦਿਖਾ ਕੇ, ਮੈਂ ਇਸ ਪਰਖ ਲਈ ਹੂਤਾਸ਼ਨ—ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।”

Verse 79

वेश्याः कैतवकारिण्यः स्वैरिण्यो जनवंचकाः । सा त्वं सत्यमनुस्मृत्य प्रविष्टाग्निं मया सह

“ਵੇਸ਼ਿਆਵਾਂ ਅਕਸਰ ਛਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ, ਮਨਮੌਜੀ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਠੱਗਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਪਰ ਤੂੰ—ਸੱਚ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ—ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈ।”

Verse 80

अतस्ते संप्रदास्यामि भोगांस्त्रिदशदुर्लभान् । आयुश्च परमं दीर्घमारोग्यं च प्रजोन्नतिम् । यद्यदिच्छसि सुश्रोणि तत्तदेव ददामि ते

ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਭੋਗ ਬਖ਼ਸ਼ਾਂਗਾ ਜੋ ਤ੍ਰਿਦੇਵਾਂ ਲਈ ਭੀ ਦੁਰਲਭ ਹਨ—ਅਤਿ ਦੀਰਘ ਪਰਮ ਆਯੁ, ਨਿਰੋਗਤਾ ਅਤੇ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਉੱਨਤੀ। ਹੇ ਸੁਸ਼੍ਰੋਣੀ, ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਇੱਛੇ, ਉਹੀ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੇਂਦਾ ਹਾਂ।

Verse 81

सूत उवाच । इति ब्रुवति गौरीशे सा वेश्या प्रत्यभाषत

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦੋਂ ਗੌਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਚਨ ਕਹੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੈਸ਼ਿਆ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲੱਗੀ।

Verse 82

वेश्योवाच । न मे वांछास्ति भोगेषु भूमौ स्वर्गे रसातले । तव पादांबुजस्पर्शादन्यत्किंचिन्न वै वृणे

ਵੈਸ਼ਿਆ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਨੂੰ ਭੋਗਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ—ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ। ਤੇਰੇ ਕਮਲ-ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਮੈਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚੁਣਦੀ।

Verse 83

एते भृत्याश्च दास्यश्च ये चान्ये मम बांधवाः । सर्वे त्वदर्चनपरास्त्वयि संन्यस्तवृत्तयः

ਇਹ ਸੇਵਕ ਤੇ ਦਾਸੀਆਂ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਸਾਕ-ਸੰਬੰਧੀ—ਸਭ ਤੇਰੀ ਅਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿਣ, ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ-ਮਾਰਗ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦੇਣ।

Verse 84

सर्वानेतान्मया सार्धं नीत्वा तव परं पदम् । पुनर्जन्मभयं घोरं विमोचय नमोस्तु ते

ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਰਮ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਾ ਦੇ; ਪੁਨਰਜਨਮ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਭੈ ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰ। ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।

Verse 85

तथेति तस्या वचनं प्रतिनंद्य महेश्वरः । तान्सर्वांश्च तया सार्धं निनाय परमं पदम्

ਇਉਂ ਹੀ ਹੋਵੇ—ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਪਰਮ ਪਦ ਵੱਲ ਲੈ ਗਿਆ।

Verse 86

पराशर उवाच । नाट्यमंडपिकादाहे यौ दूरं विद्रुतौ पुरा । तत्रावशिष्टौ तावेव कुक्कुटो मर्कटस्तथा

ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪਹਿਲਾਂ ਜਦੋਂ ਛੋਟਾ ਨਾਟਯ-ਮੰਡਪ ਸੜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਦੋ ਜਣੇ ਦੂਰ ਭੱਜ ਗਏ; ਪਰ ਉੱਥੇ ਉਹੀ ਦੋ ਰਹਿ ਗਏ—ਕੁੱਕੜ ਅਤੇ ਮਰਕਟ ਵੀ।

Verse 87

कालेन निधनं यातो यस्तस्या नाट्यमर्कटः । सोभूत्तव कुमारोऽसौ कुवकुटो मंत्रिणः सुतः

ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨਾਟਯ-ਮਰਕਟ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਹੀ ਤੇਰਾ ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਕੁੱਕੜ ਮੰਤਰੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣਿਆ ਹੈ।

Verse 88

रुद्राक्षधारणोद्भूतात्पुण्यात्पूर्वभवार्जितात् । कुले महति संजातौ वर्तेते बालकाविमौ

ਰੁਦ੍ਰਾਖ਼ ਧਾਰਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਪੁੰਨ—ਜੋ ਪੂਰਵ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਕਮਾਇਆ ਸੀ—ਉਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਬਾਲਕ ਮਹਾਨ ਤੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

Verse 89

पूर्वाभ्यासेन रुद्राक्षान्दधाते शुद्धमानसौ । अस्मिञ्जन्मनि तं लोकं शिवं संपूज्य यास्य तः

ਪੂਰਵ ਅਭਿਆਸ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ, ਸ਼ੁੱਧ ਮਨ ਵਾਲੇ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਰੁਦ੍ਰਾਖ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਉਸ ਸ਼ਿਵ-ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣਗੇ।

Verse 90

एषा प्रवृत्तिस्त्वनयोर्बालयोः समुदाहृता । कथा च शिवभक्ताया किमन्यत्प्रष्टुमिच्छसि

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਬਾਲਕਾਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਕਥਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਭਕਤ ਉਸ ਭਗਤ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵੀ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਹੋਰ ਕੀ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ?