Adhyaya 87

Verse 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे संसारविषकथनं नाम षडशीतितमो ऽध्यायः सूत उवाच निशम्य ते महाप्राज्ञाः कुमाराद्याः पिनाकिनम् प्रोचुः प्रणम्य वै भीताः प्रसन्नं परमेश्वरम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਲਿੰਗ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੂਰਵ-ਭਾਗ ਵਿੱਚ ‘ਸੰਸਾਰ-ਵਿਸ਼-ਕਥਨ’ ਨਾਮ ਦਾ ਸਤਾਸੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ (ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ)। ਸੂਤ ਜੀ ਬੋਲੇ—ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ্ঞ ਸਨਕ ਆਦਿ ਕੁਮਾਰ ਭਯ-ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਪਿਨਾਕੀਨ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 2

एवं चेदनया देव्या हैमवत्या महेश्वर क्रीडसे विविधैर्भोगैः कथं वक्तुमिहार्हसि

ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ! ਜੇ ਤੂੰ ਇਸ ਹੈਮਵਤੀ ਦੇਵੀ ਨਾਲ ਨਾਨਾ ਭੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਵੈਰਾਗ ਵਰਗਾ ਬਚਨ ਕਿਵੇਂ ਬੋਲ ਸਕਦਾ ਹੈਂ?

Verse 3

सूत उवाच एवमुक्तः प्रहस्येशः पिनाकी नीललोहितः प्राह ताम् अंबिकां प्रेक्ष्य प्रणिपत्य स्थितान् द्विजान्

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਪਿਨਾਕੀ ਨੀਲਲੋਹਿਤ ਪ੍ਰਭੂ ਮੁਸਕੁਰਾਏ। ਅੰਬਿਕਾ ਵੱਲ ਤੱਕ ਕੇ, ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਖੜੇ ਦਵਿਜ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਬੋਲੇ।

Verse 4

बन्धमोक्षौ न चैवेह मम स्वेच्छा शरीरिणः अकर्तज्ञः पशुर्जीवो विभुर्भोक्ता ह्यणुः पुमान्

ਬੰਧਨ ਤੇ ਮੋਖ ਇੱਥੇ ਮੇਰੇ ਦੇਹਧਾਰੀ ਦੀ ਸਵੈ-ਇੱਛਾ ਮਾਤਰ ਨਹੀਂ। ਜੀਵ ਹੀ ਪਸ਼ੂ ਹੈ—ਕਰਤਾ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਿਭੂ ਤੇ ਭੋਗਤਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪੁਰਖ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਣੂ, ਸੀਮਿਤ ਆਤਮਾ ਹੈ।

Verse 5

मायी च मायया बद्धः कर्मभिर् युज्यते तु सः ज्ञानं ध्यानं च बन्धश् च मोक्षो नास्त्यात्मनो द्विजाः

ਹੇ ਦਵਿਜੋ! ਮਾਇਆ-ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਇਹ ਜੀਵ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਬੱਝਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਲਈ ਗਿਆਨ ਤੇ ਧਿਆਨ ਵੀ ਬੰਧਨ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਪਤੀ-ਰੂਪ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਬਿਨਾਂ ਮੋਖ ਨਹੀਂ।

Verse 6

यदैवं मयि विद्वान् यस् तस्यापि न च सर्वतः एषा विद्या ह्यहं वेद्यः प्रज्ञैषा च श्रुतिः स्मृतिः

ਜੋ ਵਿਦਵਾਨ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਹਰ ਪੱਖੋਂ ਮੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ। ਇਹੀ ਸੱਚੀ ਵਿਦਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਹੀ ਵੇਦ੍ਯ, ਪਤੀ ਹਾਂ; ਇਹੀ ਪ੍ਰਜ್ಞਾ, ਇਹੀ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਤੇ ਸ੍ਮ੍ਰਿਤੀ ਹੈ।

Verse 7

धृतिरेषा मया निष्ठा ज्ञानशक्तिः क्रिया तथा इच्छाख्या च तथा ह्याज्ञा द्वे विद्ये न च संशयः

ਇਹ ਧ੍ਰਿਤੀ ਮੇਰੀ ਹੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸ਼ਠਾ ਹੈ। ਗਿਆਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਆ-ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ; ‘ਇੱਛਾ’ ਨਾਮ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ‘ਆਜ्ञਾ’ ਸ਼ਕਤੀ ਵੀ ਹੈ। ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਦੋ ਰੂਪ ਹਨ—ਗਿਆਨ-ਮਾਰਗ ਅਤੇ ਕਰਮ-ਮਾਰਗ।

Verse 8

न ह्येषा प्रकृतिर्जैवी विकृतिश् च विचारतः विकारो नैव मायैषा सदसद्व्यक्तिवर्जिता

ਇਹ ਜੀਵ-ਜਨਿਤ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨਹੀਂ; ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਤੇ ਇਹ ਕੋਈ ਵਿਕ੍ਰਿਤੀ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਵਿਕਾਰ-ਰੂਪ ਮਾਇਆ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸਤ-ਅਸਤ ਦੇ ਭੇਦ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਵਿਅਕਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ—ਪਤੀ ਤੱਤ, ਅਰਥਾਤ ਸ਼ਿਵ, ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 9

पुरा ममाज्ञा मद्वक्त्रात् समुत्पन्ना सनातनी पञ्चवक्त्रा महाभागा जगतामभयप्रदा

ਪੂਰਵਕਾਲ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਸਨਾਤਨ ਆਜ्ञਾ ਮੇਰੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ—ਮਹਾਭਾਗਾ, ਪੰਚਵਕਤ੍ਰਾ—ਜੋ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਭੈ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 10

तामाज्ञां सम्प्रविश्याहं चिन्तयन् जगतां हितम् सप्तविंशत्प्रकारेण सर्वं व्याप्यानया शिवः

ਉਸ ਆਜ्ञਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਜਗਤਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਮੈਂ—ਸ਼ਿਵ—ਸਤਾਈ ਪ੍ਰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਭ ਨੂੰ ਵਿਆਪ ਗਿਆ; ਇਸ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਸਰਬ-ਵਿਆਪੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 11

तदाप्रभृति वै मोक्षप्रवृत्तिर्द्विजसत्तमाः सूत उवाच एवमुक्त्वा तदापश्यद् भवानीं परमेश्वरः

ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੋਂ, ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦਵਿਜੋ, ਮੋਖਸ਼ ਵੱਲ ਦੀ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿੱਤੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਉੱਠੀ। ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਤਦ ਭਵਾਨੀ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ—ਉਹੀ ਪਰਾਸ਼ਕਤੀ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਪਾਸ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 12

भवानी च तमालोक्य मायामहरदव्यया ते मायामलनिर्मुक्ता मुनयः प्रेक्ष्य पार्वतीम्

ਭਵਾਨੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਆਪਣੀ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਸਮੇਟ ਲਿਆ। ਤਦ ਮਾਇਆ-ਮਲ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਵੇਖਿਆ।

Verse 13

प्रीता बभूवुर्मुक्ताश् च तस्मादेषा परा गतिः उमाशङ्करयोर्भेदो नास्त्येव परमार्थतः

ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਮੁਕਤ ਵੀ ਹੋ ਗਏ; ਇਸ ਲਈ ਇਹੀ ਪਰਮ ਗਤੀ ਹੈ। ਪਰਮਾਰਥ ਵਿੱਚ ਉਮਾ (ਸ਼ਕਤੀ) ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ (ਸ਼ਿਵ) ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਭੇਦ ਨਹੀਂ।

Verse 14

द्विधासौ रूपमास्थाय स्थित एव न संशयः यदा विद्वानसंगः स्याद् आज्ञया परमेष्ठिनः

ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰ ਕੇ ਹੀ ਅਵਸਥਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜਦੋਂ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਵਿਦਵਾਨ ਅਸੰਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 15

तदा मुक्तिः क्षणादेव नान्यथा कर्मकोटिभिः क्रमो ऽविवक्षितो भूतविवृद्धः परमेष्ठिनः

ਤਦ ਉਸੇ ਛਿਨ ਮੁਕਤੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਕਰੋੜਾਂ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ। ਭੂਤਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਤੇ ਪਾਲਣ ਵਾਲੇ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਲਈ ਕਦਮ-ਬ-ਕਦਮ ਕ੍ਰਮ ਮਨੋਰਥ ਨਹੀਂ।

Verse 16

प्रसादेन क्षणान्मुक्तिः प्रतिज्ञैषा न संशयः गर्भस्थो जायमानो वा बालो वा तरुणो ऽपि वा

ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਛਿਨ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ—ਇਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਹੈ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਚਾਹੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਜਨਮ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਬੱਚਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਜਵਾਨ ਵੀ ਹੋਵੇ।

Verse 17

वृद्धो वा मुच्यते जन्तुः प्रसादात्परमेष्ठिनः अण्डजश् चोद्भिज्जो वापि स्वेदजो वापि मुच्यते

ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਬੁੱਢਾ ਦੇਹਧਾਰੀ ਜੀਵ ਵੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਡਜ, ਉਦਭਿਜ, ਸਵੇਦਜ—ਜਨਮ ਦਾ ਜੋ ਵੀ ਭੇਦ ਹੋਵੇ—ਸਾਰੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਛੁਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 18

प्रसादाद्देवदेवस्य नात्र कार्या विचारणा एष एव जगन्नाथो बन्धमोक्षकरः शिवः

ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਉਹੀ ਜਗੰਨਾਥ ਸ਼ਿਵ ਹੈ—ਜੋ ਬੰਧਨ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੋਖ ਵੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।

Verse 19

भूर्भूवःस्वर्महश् चैव जनः साक्षात्तपः स्वयम् सत्यलोकस् तथाण्डानां कोटिकोटिशतानि च

ਭੂਹ, ਭੁਵਹ, ਸ੍ਵਹ, ਮਹਹ, ਜਨਹ, ਤਪਹ ਅਤੇ ਸਤ੍ਯਲੋਕ—ਇਹ ਲੋਕ ਹਨ; ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਕਰੋੜਾਂ ਕਰੋੜਾਂ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤੱਕ ਹੈ।

Verse 20

विग्रहं देवदेवस्य तथाण्डावरणाष्टकम् सप्तद्वीपेषु सर्वेषु पर्वतेषु वनेषु च

ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਗ੍ਰਹ ਦਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਦੇ ਅਸ਼ਟ ਆਵਰਨ ਦਾ ਧਿਆਨ-ਪੂਜਨ ਸੱਤਾਂ ਦੀਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 21

समुद्रेषु च सर्वेषु वायुस्कन्धेषु सर्वतः तथान्येषु च लोकेषु वसन्ति च चराचराः

ਸਾਰੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਹਵਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਥਾਂ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ—ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

Verse 22

सर्वे भवांशजा नूनं गतिस्त्वेषां स एव वै सर्वो रुद्रो नमस्तस्मै पुरुषाय महात्मने

ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਇਹ ਸਭ ਜੀਵ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੱਚੀ ਸ਼ਰਨ ਅਤੇ ਪਰਮ ਗਤੀ ਉਹੀ ਇਕ ਹੈ। ਉਹ ਸਰਵਰੂਪ ਰੁਦ੍ਰ ਹੈ—ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 23

विश्वं भूतं तथा जातं बहुधा रुद्र एव सः रुद्राज्ञैषा स्थिता देवी ह्य् अनया मुक्तिरंबिका

ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ—ਜੋ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਜੰਮਦਾ ਹੈ—ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਰੁਦ੍ਰ ਹੀ ਹੈ। ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਇਹ ਦੇਵੀ ਸਥਿਤ ਹੈ; ਹੇ ਅੰਬਿਕਾ, ਇਸੀ ਰਾਹੀਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

Verse 24

इत्येवं खेचराः सिद्धा जजल्पुः प्रीतमानसाः यदावलोक्य तान् सर्वान् प्रसादादनयांबिका

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੱਧ ਖੇਚਰ ਖੁਸ਼ ਮਨ ਨਾਲ ਬੋਲੇ। ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਅੰਬਿਕਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਰਪਾ-ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਕੀਤਾ।

Verse 25

तदा तिष्ठन्ति सायुज्यं प्राप्तास्ते खेचराः प्रभोः

ਤਦ ਉਹ ਖੇਚਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਲ ਸਾਯੁਜ੍ਯ—ਪੂਰਨ ਏਕਤਾ—ਪਾ ਕੇ ਉਸੇ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ।