
Adhyaya 34: भस्ममहात्म्यं—अग्नीषोमात्मक-शिवतत्त्वं तथा पाशुपतव्रतप्रशंसा
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਅਗਨੀ–ਸੋਮ-ਭਾਵ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਤੱਤ ਦਾ ਪਰਚਾ ਦੇ ਕੇ ਭਸਮ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਾਵਨ ਸ਼ਕਤੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਅਗਨੀ ਨਾਲ ਜਗਤ ਦਗਧ ਹੋ ਕੇ ਜੋ ਭਸਮ ਬਣੀ ਉਹ ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ; ‘ਭਸਮ’ ਦੀ ਸ਼ੁਭ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਉਹ ਸਰਵ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ। ਭਸਮ ਨੂੰ ‘ਮੇਰਾ ਵੀਰਯ’ ਕਹਿ ਕੇ ਸ਼ਿਵਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਘਰਾਂ ਤੇ ਸੂਤਿਕਾ-ਗ੍ਰਿਹ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਭਸਮ-ਪ੍ਰਯੋਗ ਨੂੰ ਲੋਕਾਚਾਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ। ਭਸਮ-ਸਨਾਨ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਆਤਮਾ, ਕ੍ਰੋਧ-ਇੰਦ੍ਰੀ ਜਿੱਤਿਆ ਸਾਧਕ ਸ਼ਿਵ-ਸਾਨਿਧ੍ਯ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਪੁਨਰਾਵਰਤੀ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ—ਮੋਖਸ਼ ਵੱਲ ਰੁਝਾਨ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਵਰਤ-ਯੋਗ ਦੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨਤਾ ਤੇ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟਤਾ ਦੱਸ ਕੇ ਸਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਬਾਹਰੀ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਖ਼ਮਾ, ਧੀਰਜ, ਅਹਿੰਸਾ, ਵੈਰਾਗ ਅਤੇ ਮਾਨ-ਅਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸਮਤਾ ਵਰਗਾ ਅੰਤਰਿਕ ਆਵਰਨ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ। ਤ੍ਰਿਕਾਲ ਭਸਮ-ਸਨਾਨ ਪਾਪਦਾਹਕ, ਸ਼ੈਵ ਗਣ-ਸੰਬੰਧਕ ਅਤੇ ਸਿੱਧੀ/ਅਮ੍ਰਿਤਤਵ ਦੇ ਮਾਰਗ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ; ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜਟਾਧਾਰੀ, ਮੁੰਡਿਤ, ਨਗਨ ਜਾਂ ਮਲਿਨ ਸ਼ਿਵਭਕਤ ਤਪਸਵੀ ਨਿੰਦਣਯ ਨਹੀਂ, ਸ਼ਿਵ ਵਾਂਗ ਪੂਜਣਯ ਹਨ।
Verse 1
इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे ऋषिवाक्यं नाम त्रयस्त्रिंशो ऽध्यायः श्रीभगवानुवाच एतद्वः सम्प्रवक्ष्यामि कथा सर्वस्वमद्य वै अग्निर्ह्यहं सोमकर्ता सोमश्चाग्निमुपाश्रितः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਲਿੰਗ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੂਰਵ-ਭਾਗ ਵਿੱਚ “ਰਿਸ਼ਿਵਾਕ੍ਯ” ਨਾਮਕ ਤੇਤੀਸਵਾਂ ਅਧਿਆਇ। ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਬੋਲੇ— “ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਕਥਾ, ਉਪਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਰਵਸਾਰ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਹੀ ਅਗਨੀ ਹਾਂ, ਸੋਮ ਦਾ ਕਰਤਾ; ਅਤੇ ਸੋਮ ਵੀ ਅਗਨੀ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।”
Verse 2
कृतमेतद्वहत्यग्निर् भूयो लोकसमाश्रयात् असकृत्त्वग्निना दग्धं जगत् स्थावरजङ्गमम्
ਉਹ ਕਰਤੱਬ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੇ ਅਗਨੀ ਫਿਰ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਭੜਕ ਉਠਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਸੇ ਅਗਨੀ ਨਾਲ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸਾਰਾ ਜਗਤ—ਥਾਵਰ ਤੇ ਜੰਗਮ—ਸੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 3
भस्मसाद्विहितं सर्वं पवित्रमिदमुत्तमम् भस्मना वीर्यमास्थाय भूतानि परिषिञ्चति
ਭਸਮ-ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਸੰਸਕਾਰਿਆ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਭਸਮ ਦੀ ਵੀਰਤਾ ਧਾਰ ਕੇ ਸਾਧਕ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਛਿੜਕ ਕੇ/ਲੇਪ ਕਰ ਕੇ ਪਾਵਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 4
अग्निकार्यं च यः कृत्वा करिष्यति त्रियायुषम् भस्मना मम वीर्येण मुच्यते सर्वकिल्बिषैः
ਜੋ ਅਗਨੀ-ਕਾਰਜ ਕਰ ਕੇ ਫਿਰ ਤ੍ਰਿਯਾਯੁਸ਼ ਤੱਕ ਵਰਤ ਦਾ ਆਚਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਭਸਮ ਦੁਆਰਾ ਸਭ ਕਿਲਬਿਸ਼ਾਂ (ਪਾਪਾਂ) ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 5
भासत इत्येव यद्भस्म शुभं भावयते च यत् भक्षणात् सर्वपापानां भस्मेति परिकीर्तितम्
ਜੋ ‘ਭਾਸਤੇ’ ਅਰਥਾਤ ਚਮਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਭਾਵ ਨਾਲ ਧਿਆਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ‘ਭਸਮ’ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਭੱਖ ਕੇ (ਸਾੜ ਕੇ) ਮਿਟਾ ਦੇਵੇ, ਇਸ ਲਈ ‘ਭਸਮ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 6
ऊष्मपाः पितरो ज्ञेया देवा वै सोमसंभवाः अग्नीषोमात्मकं सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम्
ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ‘ਊਸ਼ਮਪਾਃ’—ਉਸ਼ਮਾ ਪੀਣ ਵਾਲੇ—ਜਾਣੋ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸੋਮ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹਨ। ਅਚਲ-ਚਲ ਸਮੇਤ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਅਗਨੀ-ਸੋਮ ਸਰੂਪ ਹੈ।
Verse 7
अहमग्निर्महातेजाः सोमश्चैषा महांबिका अहमग्निश् च सोमश् च प्रकृत्या पुरुषः स्वयम्
ਮੈਂ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਅਗਨੀ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਇਹ ਮਹਾਂਬਿਕਾ ਸੋਮ ਹੈ। ਮੈਂ ਹੀ ਅਗਨੀ ਵੀ ਹਾਂ ਅਤੇ ਸੋਮ ਵੀ; ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ ਪੁਰੁਸ਼ (ਪਰਮ ਚੇਤਨ) ਹਾਂ।
Verse 8
तस्माद्भस्म महाभागा मद्वीर्यमिति चोच्यते स्ववीर्यं वपुषा चैव धारयामीति वै स्थितिः
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗਵਾਨੋ, ਇਹ ਭਸਮ ‘ਮੇਰਾ ਵੀਰਯ (ਸ਼ਕਤੀ)’ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਿੱਧ ਸਤਿ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
Verse 9
तदाप्रभृति लोकेषु रक्षार्थमशुभेषु च भस्मना क्रियते रक्षा सूतिकानां गृहेषु च
ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਅਤੇ ਅਸ਼ੁਭ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਵ ਲਈ ਭਸਮ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ-ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੂਤਾ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਸਮ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ-ਵਿਧੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Verse 10
भस्मस्नानविशुद्धात्मा जितक्रोधो जितेन्द्रियः मत्समीपं समागम्य न भूयो विनिवर्तते
ਜਿਸ ਦਾ ਅੰਤਰ ਭਸਮ-ਸਨਾਨ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਜੋ ਕ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ—ਉਹ ਮੇਰੇ ਸਾਨ্নਿਧ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਫਿਰ ਮੁੜਦਾ ਨਹੀਂ, ਦੁਬਾਰਾ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ।
Verse 11
व्रतं पाशुपतं योगं कापिलं चैव निर्मितम् पूर्वं पाशुपतं ह्येतन् निर्मितं तदनुत्तमम्
ਉਸ ਨੇ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਵਰਤ ਅਤੇ ਕਾਪਿਲ ਯੋਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਇਹ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ; ਇਹੀ ਅਨੁੱਤਮ ਮਾਰਗ ਹੈ ਜੋ ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਪਾਸ਼ ਤੋਂ ਛੁਡਾ ਕੇ ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਪ੍ਰਭੂ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 12
शेषाश्चाश्रमिणः सर्वे पश्चात्सृष्टाः स्वयंभुवा सृष्टिरेषा मया सृष्टा लज्जामोहभयात्मिका
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਆਸ਼੍ਰਮ-ਧਰਮੀ ਸਵਯੰਭੂ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਵੱਲੋਂ ਰਚੇ ਗਏ। ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ, ਲੱਜਾ, ਮੋਹ ਅਤੇ ਭਯ-ਸਵਰੂਪ ਹੈ—ਪਾਸ਼ ਦੇ ਅਧੀਨ ਪਸ਼ੂ-ਭਾਵ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ।
Verse 13
नग्ना एव हि जायन्ते देवता मुनयस् तथा ये चान्ये मानवा लोके सर्वे जायन्त्यवाससः
ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਮੁਨੀ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਨੰਗੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲੋਕ ਦੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖ ਵੀ—ਸਭੇ ਬਿਨਾ ਕਪੜਿਆਂ ਦੇ ਹੀ ਜਨਮਦੇ ਹਨ।
Verse 14
इन्द्रियैरजितैर्नग्नो दुकूलेनापि संवृतः तैरेव संवृतैर्गुप्तो न वस्त्रं कारणं स्मृतम्
ਜਿਸ ਦੇ ਇੰਦ੍ਰੇ ਜਿੱਤੇ ਨਹੀਂ ਗਏ, ਉਹ ਬਰੀਕ ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ (ਅਸਲ ਵਿੱਚ) ਨੰਗਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਹੀ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ; ਲੱਜਾ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕਪੜਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ।
Verse 15
क्षमा धृतिरहिंसा च वैराग्यं चैव सर्वशः तुल्यौ मानावमानौ च तदावरणमुत्तमम्
ਖਿਮਾ, ਧੀਰਜ, ਅਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਵੈਰਾਗ—ਨਾਲ ਹੀ ਮਾਨ ਤੇ ਅਪਮਾਨ ਨੂੰ ਇਕਸਾਰ ਜਾਣਨਾ: ਇਹੀ ਸਾਧਕ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਆਵਰਨ (ਰੱਖਿਆ-ਪਰਦਾ) ਹੈ।
Verse 16
भस्मस्नानेन दिग्धाङ्गो ध्यायते मनसा भवम् यद्यकार्यसहस्राणि कृत्वा यः स्नाति भस्मना
ਭਸਮ-ਸਨਾਨ ਨਾਲ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਭਸਮ ਲੇਪ ਕੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅਣਉਚਿਤ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਹੋਣ, ਉਹ ਵੀ ਜੋ ਭਸਮ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 17
तत्सर्वं दहते भस्म यथाग्निस्तेजसा वनम् तस्माद् यत्नपरो भूत्वा त्रिकालमपि यः सदा
ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਭਸਮ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਹੋ ਕੇ ਜੋ ਸਦਾ ਤ੍ਰਿਕਾਲ (ਇਸ ਵਰਤ/ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ) ਨੂੰ ਕਰਦਾ ਹੈ…
Verse 18
भस्मना कुरुते स्नानं गाणपत्यं स गच्छति समाहृत्य क्रतून् सर्वान् गृहीत्वा व्रतमुत्तमम्
ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਭਸਮ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ-ਗਣਾਂ ਦੀ ਅਵਸਥਾ (ਗਾਣਪਤ੍ਯ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸਭ ਯੱਗਾਂ ਦੇ ਫਲ ਇਕੱਠੇ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਉੱਤਮ ਵਰਤ ਧਾਰ ਕੇ ਸ਼ੈਵ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਪਤੀ-ਸ਼ਿਵ ਵੱਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ।
Verse 19
ध्यायन्ति ये महादेवं लीलासद्भावभाविताः उत्तरेणार्यपन्थानं ते ऽमृतत्वमवाप्नुयुः
ਜੋ ਮਹਾਦੇਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੰਤਰ ਉਸ ਦੀ ਦਿਵ੍ਯ ਲੀਲਾ ਦੇ ਸੱਚੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਉੱਤਰੀ ਆਰ੍ਯ ਪੰਥ ਤੇ ਚਲਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਅਮ੍ਰਿਤਤ੍ਵ, ਅਰਥਾਤ ਮੁਕਤੀ, ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 20
दक्षिणेन च पन्थानं ये श्मशानानि भेजिरे अणिमा गरिमा चैव लघिमा प्राप्तिरेव च
ਜੋ ਦੱਖਣੀ ਪੰਥ ਤੇ ਚਲੇ ਅਤੇ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯੋਗ-ਸਿੱਧੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ—ਅਣਿਮਾ, ਗਰਿਮਾ, ਲਘਿਮਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀ।
Verse 21
इच्छा कामावसायित्वं तथा प्राकाम्यमेव च ईक्षणेन च पन्थानं ये श्मशानानि भेजिरे अणिमा गरिमा चैव लघिमा प्राप्तिरेव च
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਛਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ, ਕਾਮਾਵਸਾਇਤ੍ਵ (ਸੰਕਲਪ ਦੀ ਅਚੂਕ ਸਿੱਧੀ) ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਕਾਮ੍ਯ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਕੇਵਲ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ ਹੀ ਰਾਹ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰਬਾਧ ਫਿਰੇ। ਨਾਲ ਹੀ ਅਣਿਮਾ, ਗਰਿਮਾ, ਲਘਿਮਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਰਗੀਆਂ ਯੋਗ-ਸਿੱਧੀਆਂ ਵੀ ਮਿਲੀਆਂ।
Verse 22
इन्द्रादयस् तथा देवाः कामिकव्रतमास्थिताः ऐश्वर्यं परमं प्राप्य सर्वे प्रथिततेजसः
ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕਾਮਿਕ ਵਰਤ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਪਰਮ ਐਸ਼ਵਰ੍ਯ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ; ਪਤੀ-ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਹ ਸਭ ਤੇਜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ।
Verse 23
व्यपगतमदमोहमुक्तरागस् तमोरजोदोषविवर्जितस्वभावः परिभवमिदमुत्तमं विदित्वा पशुपतियोगपरो भवेत्सदैव
ਜੋ ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਮੋਹ ਛੱਡ ਕੇ, ਰਾਗ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਤਮਸ-ਰਜਸ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸੁਭਾਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ—ਉਹ ਸੰਸਾਰੀ ਮਾਣ ਦੀ ਇਸ ਪਰਮ ਤੁੱਛਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਸਦਾ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਰਹੇ।
Verse 24
इमं पाशुपतं ध्यायन् सर्वपापप्रणाशनम् यः पठेच्च शुचिर्भूत्वा श्रद्दधानो जितेन्द्रियः
ਜੋ ਇਸ ਪਾਸ਼ੁਪਤ (ਉਪਦੇਸ਼) ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਿਆਂ—ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ਰਧਾਵਾਨ ਅਤੇ ਜਿਤੇਂਦ੍ਰੀ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 25
सर्वपापविशुद्धात्मा रुद्रलोकं स गच्छति ते सर्वे मुनयः श्रुत्वा वसिष्ठाद्या द्विजोत्तमाः
ਜਿਸ ਦਾ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਵਸਿਸ਼ਠ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਮੁਨੀ—ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦ੍ਵਿਜ—(ਆਦਰ ਨਾਲ ਮੰਨ ਗਏ)।
Verse 26
भस्मपाण्डुरदिग्धाङ्गा बभूवुर्विगतस्पृहाः रुद्रलोकाय कल्पान्ते संस्थिताः शिवतेजसा
ਭਸਮ ਲਗਣ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਫਿੱਕੇ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਉਹ ਲਾਲਸਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਏ। ਕਲਪਾਂਤ ਵੇਲੇ ਸ਼ਿਵ-ਤੇਜ ਨਾਲ ਸਥਿਰ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੋ ਗਏ।
Verse 27
तस्मान्न निन्द्याः पूज्याश्च विकृता मलिना अपि रूपान्विताश् च विप्रेन्द्राः सदा योगीन्द्रशङ्कया
ਇਸ ਲਈ ਵਿਪ੍ਰ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਦੀ ਕਦੇ ਨਿੰਦਾ ਨਾ ਕਰੋ; ਉਹ ਵਿਗੜੇ ਹੋਣ, ਮੈਲੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਸੁੰਦਰ ਹੋਣ—ਯੋਗੀੰਦਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਭਗਤੀ-ਭਰੇ ਡਰ-ਆਦਰ ਨਾਲ ਸਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਜਣਯੋਗ ਮੰਨੋ।
Verse 28
बहुना किं प्रलापेन भवभक्ता द्विजोत्तमाः संपूज्याः सर्वयत्नेन शिववन्नात्र संशयः
ਬਹੁਤ ਬੋਲਣ ਨਾਲ ਕੀ ਲਾਭ? ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ, ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਦਾ ਹਰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਆਦਰ-ਪੂਜਾ ਕਰੋ—ਸ਼ਿਵ ਵਰਗਾ ਹੀ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 29
मलिनाश्चैव विप्रेन्द्रा भवभक्ता दृढव्रताः दधीचस्तु यथा देवदेवं जित्वा व्यवस्थितः
ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੇਂਦ੍ਰ, ਉਹ ਬਾਹਰੋਂ ਧੂੜ ਨਾਲ ਮੈਲੇ ਤੇ ਕਠੋਰ ਤਪਸਵੀ ਲੱਗਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਭਗਤ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਵ੍ਰਤੀ ਸਨ—ਜਿਵੇਂ ਦਧੀਚਿ ਦੇਵਦੇਵ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸੰਕਲਪ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਖੜਾ ਰਿਹਾ।
Verse 30
नारायणं तथा लोके रुद्रभक्त्या न संशयः तस्मात्सर्वप्रयत्नेन भस्मदिग्धतनूरुहाः
ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਨਾਰਾਇਣ ਵੀ ਰੁਦ੍ਰ-ਭਗਤ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਧਾਰੋ, ਦੇਹ ਅਤੇ ਰੋਮ-ਰੋਮ ਨੂੰ ਭਸਮ ਨਾਲ ਲੇਪਿਤ ਰੱਖੋ।
Verse 31
जटिनो मुण्डिनश्चैव नग्ना नानाप्रकारिणः संपूज्याः शिववन्नित्यं मनसा कर्मणा गिरा
ਜਟਾਧਾਰੀ, ਮੁੰਡਿਤ ਅਤੇ ਨਗਨ—ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਤਿਆਗੀ—ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਿੱਤ ਸ਼ਿਵ ਵਰਗਾ ਆਦਰ ਕਰੋ: ਮਨ ਨਾਲ, ਕਰਮ ਨਾਲ ਅਤੇ ਬਾਣੀ ਨਾਲ।
Because the text frames Bhasma as the purified residue of cosmic Agni—an emblem of Shiva’s transformative power that burns impurities; thus wearing/applying Bhasma signifies bearing Shiva’s potency and protection.
Trikala-bhasma-snāna, jita-krodha (conquest of anger), jita-indriya (sense control), Bhava-dhyāna, and inner ‘coverings’ like kṣamā, dhṛti, ahiṃsā, vairāgya, and equanimity toward honor/disgrace.
It discourages condemnation based on external form, asserting that steadfast Shiva-bhakti and yoga-intent make such devotees worthy of worship ‘like Shiva’ regardless of being vikṛta or malina.