Adhyaya 21
Āvāhāryaka-Śrāddha: Qualifications of Recipients, Paṅkti-Pāvana, and Exclusions
ਉੱਤਰ-ਭਾਗ ਦੇ ਪਿਤ੍ਰ-ਕਰਮ ਵਾਲੇ ਧਰਮਸ਼ਾਸਤਰੀ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਵਿਆਸ ਜੀ ਕਸ਼ਯ-ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਅਤੇ ਪਿਤ੍ਰ-ਤਰਪਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਰਨ ਯੋਗ ਆਵਾਹਾਰ੍ਯਕ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ‘ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਇਆ ਜਾਵੇ’—ਇਸ ਦੀ ਪਦਵੀਵਾਰ ਰਚਨਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ: ਪਹਿਲਾਂ ਯੋਗੀ ਅਤੇ ਸਤ੍ਯ-ਜਾਣੂ, ਫਿਰ ਨਿਯਮਸ਼ੀਲ ਸੰਨਿਆਸੀ ਤੇ ਸੇਵਾ-ਪਰ ਤਪਸਵੀ, ਫਿਰ ਮੋਖਸ਼-ਅਭਿਮੁਖ ਵਿਰਕਤ ਗ੍ਰਿਹਸਥ, ਅਤੇ ਜੇ ਉੱਤਮ ਨਾ ਮਿਲਣ ਤਾਂ ਸ਼ਰਧਾਵਾਨ ਸਾਧਕ। ਯੋਗ੍ਯ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਲੱਛਣ—ਵੇਦ ਅਧਿਐਨ, ਸ਼੍ਰੌਤ ਅਗਨੀ/ਅਗਨੀਹੋਤ੍ਰ, ਵੇਦਾਂਗ ਗਿਆਨ, ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤ, ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਆਦਿ ਵਰਤ; ਨਾਲ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ-ਨਿਸ਼ਠਾ, ਮਹਾਦੇਵ-ਭਕਤੀ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਨਵ-ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਦਾ ਸਮਨ੍ਵਯ। ਪੰਕਤੀ-ਪਾਵਨ ਕੌਣ ਹਨ ਇਹ ਦੱਸ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸੱਜਣਾਂ ਜਾਂ ਸਮਗੋਤ੍ਰ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਨਾ ਬੁਲਾਉਣ ਦੀ ਹਦਾਇਤ ਹੈ। ਰਿਸ਼ਵਤ ਨਾਲ ਆਏ ਮਹਿਮਾਨ, ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਚੁਣੇ ਮਿੱਤਰ, ਮੰਤ੍ਰ-ਅਗਿਆਨੀ ਭੋਜਨਕਰਤਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਬੰਧੂ, ਪਤਿਤ, ਪਾਖੰਡ-ਸੰਗੀ, ਦੁਰਾਚਾਰੀ, ਸੰਧਿਆ/ਮਹਾਯਜ੍ਞਾਂ ਤੋਂ ਬੇਪਰਵਾਹ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ-ਫਲ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧੀ, ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਪਰিণਾਮਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਲਈ ਭੂਮਿਕਾ ਬਣਦੀ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे विशो ऽध्यायः व्यास उवाच स्नात्वा यथोक्तं संतर्प्य पितॄंश्चन्द्रक्षये द्विजः / पिण्डान्वाहार्यकं श्राद्धं कुर्यात् सौम्यमनाः शुचिः
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਕੂਰਮ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਛਟਸਾਹਸਤ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਇਕੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ। ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਕੇ, ਚੰਦਰ-ਕ੍ਸ਼ਯ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦਵਿਜ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ, ਸੌਮ੍ਯ ਤੇ ਸੰਯਤ ਮਨ ਨਾਲ ਪਿੰਡ-ਆਵਾਹਾਰ੍ਯਕ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰੇ।
Verse 2
पूर्वमेव परीक्षेत ब्राह्मणं वेदपारगम् / तीर्थं तद् हव्यकव्यानां प्रदाने चातिथिः स्मृतः
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੇਦ-ਪਾਰੰਗਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਕੇ ਨਿਸਚਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹਵ੍ਯ ਤੇ ਕਵ੍ਯ ਦੇ ਦਾਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਤੀਰਥ-ਸਰੂਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦਾਨ-ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਅਤਿਥੀ ਹੈ।
Verse 3
ये सोमपा विरजसो धर्मज्ञाः शान्तचेतसः / व्रतिनो नियमस्थाश्च ऋतुकालाभिगामिनः
ਜੋ ਸੋਮਪਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਰਜੋ-ਧੂੜ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਧਰਮ-ਜਾਣੂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਚਿੱਤ ਹਨ; ਜੋ ਵਰਤੀ, ਨਿਯਮ-ਨਿਸ਼ਠ ਹਨ ਅਤੇ ਰਿਤੁ-ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਤਨੀ-ਗਮਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 4
पञ्चाग्निरप्यधीयानो यजुर्वेदविदेव च / बह्वृचश्च त्रिसौपर्णस्त्रिमधुर्वाथ यो भवेत्
ਜੋ ਪੰਜ ਅਗਨੀਆਂ ਦਾ ਧਾਰਕ ਹੋ ਕੇ ਵੇਦ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹੋਵੇ—ਯਜੁਰਵੇਦ ਦਾ ਗਿਆਨੀ, ਰਿਗਵੇਦ ਦਾ ਪਾਠਕ, ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸੌਪਰਨ ਤੇ ਤ੍ਰਿਮਧੁ ਸੂਕਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ—ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੈਦਿਕ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਵਰਣਿਤ ਹੈ।
Verse 5
त्रिणाचिकेतच्छन्दोगो ज्येष्ठसामग एव च / अथर्वशिरसो ऽध्येता रुद्राध्यायी विशेषतः
ਉਹ ਤ੍ਰਿਣਾਚਿਕੇਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਛਾਂਦੋਗ ਹੋਵੇ, ਜ੍ਯੇਸ਼ਠ-ਸਾਮ ਦਾ ਗਾਇਕ ਵੀ ਹੋਵੇ; ਅਥਰਵਸ਼ਿਰਸ ਦਾ ਅਧਿਐਤਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਰੁਦ੍ਰ-ਅਧਿਆਇਆਂ ਦਾ ਨਿੱਤ ਪਾਠ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ।
Verse 6
अग्निहोत्रपरो विद्वान् न्यायविच्च षडङ्गवित् / मन्त्रब्राह्मणविच्चैव यश्च स्याद् धर्मपाठकः
ਜੋ ਵਿਦਵਾਨ ਨਿੱਤ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਹੋਵੇ, ਨਿਆਯ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਹੋਵੇ, ਛੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਦਾ ਜਾਣਕਾਰ ਹੋਵੇ; ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਭਾਗ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੀਣ ਹੋ ਕੇ ਧਰਮ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਾਉਣ ਯੋਗ ਹੋਵੇ।
Verse 7
ऋषिव्रती ऋषीकश्च तथा द्वादशवार्षिकः / ब्रह्मदेयानुसंतानो गर्भशुद्धः सहस्रदः
ਜੋ ਰਿਸ਼ੀ-ਵ੍ਰਤ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਰਿਸ਼ੀਕ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ, ਅਤੇ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ; ਬ੍ਰਹਮਦੇਯ ਦੀ ਅਟੁੱਟ ਪਰੰਪਰਾ ਵਾਲਾ, ਗਰਭ ਤੋਂ ਹੀ ਸ਼ੁੱਧ ਵੰਸ਼ ਦਾ—ਉਹ ‘ਸਹਸ੍ਰਦ’ ਅਰਥਾਤ ਹਜ਼ਾਰ ਦਾਨਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦਾ ਭਾਗੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 8
चान्द्रायणव्रतचरः सत्यवादी पुराणवित् / गुरुदेवाग्निपूजासु प्रसक्तो ज्ञानतत्परः
ਉਹ ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਵ੍ਰਤ ਦਾ ਆਚਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨੀ ਹੋਵੇ; ਗੁਰੂ, ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹੇ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਤਤਪਰ ਰਹੇ।
Verse 9
विमुक्तः सर्वतो धीरो ब्रह्मभूतो द्विजोत्तमः / महादेवार्चनरतो वैष्णवः पङ्क्तिपावनः
ਜੋ ਸਰਬਥਾ ਮੁਕਤ, ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਧੀਰ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਭਾਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦਵਿਜ ਹੈ—ਉਹ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਵੈਸ਼ਨਵ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਾਨ্নਿਧ ਨਾਲ ਹੀ ਪੰਕਤੀ ਨੂੰ ਪਾਵਨ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।
Verse 10
अहिंसानिरतो नित्यमप्रतिग्रहणस्तथा / सत्रिणो दाननिरता विज्ञेयाः पङ्क्तिपावनाः
ਜੋ ਸਦਾ ਅਹਿੰਸਾ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਵਾਰਥ ਲਈ ਦਾਨ-ਗ੍ਰਹਣ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਜੋ ਸਤ੍ਰ-ਧਰਮ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਦਾਨ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹਨ—ਉਹ ‘ਪੰਕਤੀ-ਪਾਵਨ’ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 11
युवानः श्रोत्रियाः स्वस्था महायज्ञपरायणाः / सावित्रीजापनिरता ब्राह्मणाः पङ्क्तिपावनाः
ਜਵਾਨ, ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯ (ਵੇਦ-ਵਿਦ) ਬ੍ਰਾਹਮਣ—ਜੋ ਤੰਦਰੁਸਤ, ਆਤਮ-ਸੰਯਮੀ, ਮਹਾ-ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਅਤੇ ਸਦਾ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ (ਗਾਇਤ੍ਰੀ) ਜਪ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹੋਣ—ਉਹ ‘ਪੰਕਤੀ-ਪਾਵਨ’ ਹਨ।
Verse 12
कुलीनाः श्रुतवन्तश्च शीलवन्तस्तपस्विनः / अग्निचित्स्नातका विप्रा विज्ञेयाः पङ्क्तिपावनाः
ਜੋ ਕੁਲੀਨ, ਸ਼੍ਰੁਤੀ-ਸੰਪੰਨ, ਸ਼ੀਲਵਾਨ ਅਤੇ ਤਪਸਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਨ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਅਗਨਿਚਯਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸਨਾਤਕ-ਵ੍ਰਤ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਪ੍ਰ—ਉਹ ‘ਪੰਕਤੀ-ਪਾਵਨ’ ਮੰਨੇ ਜਾਣ।
Verse 13
मातापित्रोर्हिते युक्तः प्रातः स्नायी तथा द्विजः / अध्यात्मविन्मुनिर्दान्तो विज्ञेयः पङ्क्तिपावनः
ਜੋ ਦਵਿਜ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਹਿਤ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹੇ, ਪ੍ਰਾਤಃ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਅਧਿਆਤਮ-ਵਿਦ ਹੋਵੇ, ਮੁਨੀ ਵਰਗਾ ਅਤੇ ਦਾਂਤ (ਇੰਦ੍ਰਿਯ-ਨਿਗ੍ਰਹੀ) ਹੋਵੇ—ਉਹ ‘ਪੰਕਤੀ-ਪਾਵਨ’ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 14
ज्ञाननिष्ठो महायोगी वेदान्तार्थविचिन्तकः / श्रद्धालुः श्राद्धनिरतो ब्राह्मणः पङ्क्तिपावनः
ਜੋ ਮੋਖਸ਼ਦਾਇਕ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ, ਮਹਾਯੋਗੀ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਤ ਦੇ ਅਰਥ ਦਾ ਮਨਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ; ਜੋ ਸ਼ਰਧਾਵਾਨ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹੋਵੇ—ਉਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੰਕਤੀ-ਪਾਵਨ ਹੈ।
Verse 15
वेदविद्यारतः स्नातो ब्रह्मचर्यपरः सदा / अथर्वणो मुमुक्षुश्च ब्राह्मणः पङ्क्तिपावनः
ਜੋ ਵੇਦ-ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਰਤ, ਸਨਾਤਕ ਸੰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ, ਸਦਾ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਪਰਾਇਣ, ਅਥਰਵਣ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼-ਇੱਛੁਕ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੰਕਤੀ-ਪਾਵਨ ਹੈ।
Verse 16
असमानप्रवरको ह्यसगोत्रस्तथैव च / असंबन्धी च विज्ञेयो ब्राह्मणः पङ्क्तिपावनः
ਜੋ ਵੱਖਰੇ ਪ੍ਰਵਰ ਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਸੇ ਗੋਤ੍ਰ ਦਾ ਨਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਕੋਈ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਵੀ ਨਾ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੰਕਤੀ-ਪਾਵਨ ਸਮਝਿਆ ਜਾਵੇ।
Verse 17
भोजयेद् योगिनं पूर्वं तत्त्वज्ञानरतं यतिम् / अलाभे नैष्ठिकं दान्तमुपकुर्वाणकं तथा
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੱਤਵ-ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰਤ ਯਤੀ-ਯੋਗੀ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ। ਉਹ ਨਾ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ, ਦਾਂਤ (ਇੰਦ੍ਰਿਯ-ਨਿਗ੍ਰਹੀ) ਸੰਨਿਆਸੀ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਉਪਕਾਰ-ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਵੀ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ।
Verse 18
तदलाभे गृहस्थं तु मुमुक्षुं सङ्गवर्जितम् / सर्वालाभे साधकं वा गृहस्थमपि भोजयेत्
ਉਹ ਵੀ ਨਾ ਮਿਲਣ ਤਾਂ ਸੰਗ-ਤਿਆਗੀ ਮੋਖਸ਼-ਇੱਛੁਕ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ। ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਸਭ ਦਾ ਅਭਾਵ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਾਧਕ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਨੂੰ ਵੀ ਭੋਜਨ ਕਰਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
Verse 19
प्रकृतेर्गुणतत्त्वज्ञो यस्याश्नाति यतिर्हविः / फलं वेदविदां तस्य सहस्रादतिरिच्यते
ਜਿਸ ਦੇ ਘਰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਯਤੀ ਹਵ੍ਯ ਭੋਗ ਕਰੇ, ਉਸ ਦਾ ਪੁੰਨ ਕੇਵਲ ਵੇਦ-ਵਿਦਾਂ ਦੇ ਫਲ ਤੋਂ ਵੀ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 20
तस्माद् यत्नेन योगीन्द्रमीश्वरज्ञानतत्परम् / भोजयेद् हव्यकव्येषु अलाभादितरान् द्विजान्
ਇਸ ਲਈ ਹਵ੍ਯ‑ਕਵ੍ਯ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ‑ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ ਨੂੰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਕਰਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਨਾ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਹੀ ਹੋਰ ਦਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਖਿਲਾਓ।
Verse 21
एष वै प्रथमः कल्पः प्रिदाने हव्यकव्ययोः / अनुकल्पस्त्वयं ज्ञेयः सदा सद्भिरनुष्ठितः
ਹਵ੍ਯ‑ਕਵ੍ਯ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਪਹਿਲਾ ਕਲਪ, ਅਰਥਾਤ ਮੁੱਖ ਵਿਧੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅਨੁਕਲਪ—ਮਨਜ਼ੂਰਸ਼ੁਦਾ ਉਪ‑ਵਿਧੀ—ਵੀ ਜਾਣੋ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੱਜਣ ਸਦਾ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 22
मातामहं मातुलं च स्वस्त्रीयं श्वशुरं गुरुम् / दौहित्रं विट्पतिं बन्धुमृत्विग्याज्यौ च भोजयेत्
ਸ਼ਰਾਧ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾਮਹ, ਮਾਤੁਲ, ਭੈਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਸਹੁਰਾ, ਗੁਰੂ, ਧੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਸਮੁਦਾਇ ਦਾ ਮੁਖੀ, ਬੰਧੂ, ਅਤੇ ਰਿਤਵਿਕ ਤੇ ਯਾਜ੍ਯ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 23
न श्राद्धे भोजयेन्मित्रं धनैः कार्यो ऽस्य संग्रहः / पैशाची दक्षिणा सा हि नैवामुत्र फलप्रदा
ਸ਼ਰਾਧ ਵਿੱਚ ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਨਾ ਕਰਾਓ, ਨਾਂ ਹੀ ਧਨ ਦੇ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ‘ਸੰਗ੍ਰਹ’ ਕਰੋ। ਐਸੀ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ‘ਪੈਸ਼ਾਚੀ’ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਫਲ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ।
Verse 24
काम श्राद्धे ऽर्चयेन्मित्रं नाभिरूपमपि त्वरिम् / द्विषता हि हविर्भुक्तं भवति प्रेत्य निष्फलम्
ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਾਮਨਾ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਵੀ, ਜਾਂ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਉਤਾਵਲੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵੀ, ਪਾਤਰ ਮੰਨ ਕੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾ ਕਰੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਦ੍ਵੈਸ਼ੀ ਵੱਲੋਂ ਖਾਧਾ ਹਵਿ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਨਿਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 25
ब्राह्मणो ह्यनधीयानस्तृणाग्निरिव शाम्यति / तस्मै हव्यं न दातव्यं न हि भस्मनि हूयते
ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਵਾਧਿਆਇ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਘਾਹ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਬੁੱਝ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਹਵ੍ਯ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਖ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਨਹੀਂ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ।
Verse 26
यथेरिणे बीजमुप्त्वा न वप्ता लभते फलम् / तथानृचे हविर्दत्त्वा न दाता लभते फलम्
ਜਿਵੇਂ ਬੰਜਰ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਬੀਜ ਬੋ ਕੇ ਬੋਣ ਵਾਲਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਅਯੋਗ/ਅਸ਼ੁੱਧ ਰਿਚਾ ਨਾਲ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਹਵਿ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਦਾਤਾ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।
Verse 27
यावतो ग्रसते पिण्डान् हव्यकव्येष्वमन्त्रवित् / तावतो ग्रसते प्रेत्य दीप्तान् स्थूलांस्त्वयोगुडान्
ਹਵ੍ਯ ਤੇ ਕਵ੍ਯ ਦੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜਿੰਨੇ ਪਿੰਡ ਇੱਕ ਮੰਤ੍ਰ-ਅਗਿਆਨੀ ਖਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰੇਤ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਸੜਦੇ, ਭਾਰੀ ਲੋਹੇ ਦੇ ਢੇਲੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਗਲਣੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।
Verse 28
अपि विद्याकुलैर्युक्ता हीनवृत्ता नराधमाः / यत्रैते भुञ्जते हव्यं तद् भवेदासुर द्विजाः
ਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਕੁਲ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਜੋ ਨੀਚ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਵਾਲੇ ਅਧਮ ਹਨ, ਉਹ ‘ਆਸੁਰੀ’ ਦ੍ਵਿਜ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਹਵ੍ਯ ਭੋਗਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਥਾਂ (ਅਤੇ ਕਰਮ) ਆਸੁਰੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 29
यस्य वेदश्च वेदी च विच्छिद्येते त्रिपूरुषम् / स वै दुर्ब्राह्मणो नार्हः श्राद्धादिषु कदाचन
ਜਿਸ ਦਾ ਵੇਦ-ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਵੈਦਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਤਿੰਨ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੱਕ ਟੁੱਟ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ‘ਦੁਰਬ੍ਰਾਹਮਣ’ ਹੈ; ਉਹ ਸ਼ਰਾਧ ਆਦਿ ਪਿਤ੍ਰ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।
Verse 30
शूद्रप्रेष्यो भृतो राज्ञो वृषलो ग्रामयाजकः / बधबन्धोपजीवी च षडेते ब्रह्मबन्धवः
ਜੋ ਸ਼ੂਦਰ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ ਚਲੇ, ਜੋ ਰਾਜੇ ਦਾ ਤਨਖਾਹਦਾਰ ਨੌਕਰ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਪਤਿਤ ‘ਵ੍ਰਿਸ਼ਲ’ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਜੀਵਿਕਾ ਲਈ ਪਿੰਡ ਦਾ ਯਾਜਕ ਬਣ ਕੇ ਕਰਮ ਕਰਾਵੇ, ਅਤੇ ਜੋ ਕਤਲ ਜਾਂ ਕੈਦ-ਬੰਨ੍ਹਣ ਨਾਲ ਰੋਜ਼ੀ ਕਮਾਏ—ਇਹ ਛੇ ‘ਬ੍ਰਹਮਬੰਧੂ’ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 31
दत्तानुयोगान् वृत्यर्थं पतितान् मनुरब्रवीत् / वेदविक्रायिणो ह्येते श्राद्धादिषु विगर्हिताः
ਜੀਵਿਕਾ ਲਈ ਜੋ ਦੱਤਾਨੁਯੋਗ (ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਦੇ ਬਦਲੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਠੇਕਦਾਰੀ) ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮਨੂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਪਤਿਤ’ ਕਿਹਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਵੇਦ ਦੇ ਵੇਚਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਰਾਧ ਆਦਿ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿੰਦਿਤ ਹਨ।
Verse 32
श्रुतिविक्रयिणो ये तु परपूर्वासमुद्भवाः / असमानान् याजयन्ति पतितास्ते प्रकीर्तिताः
ਜੋ ਸ਼੍ਰੁਤੀ/ਵੇਦ ਦਾ ਵਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਠੀਕ ਪੂਰਵਜ-ਕ੍ਰਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰਲੀ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਮਾਨ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਯੱਗ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ—ਉਹ ‘ਪਤਿਤ’ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
Verse 33
असंस्कृताध्यापका ये भृत्या वाध्यापयन्ति ये / अधीयते तथा वेदान् पतितास्ते प्रकीर्तिताः
ਜੋ ਬਿਨਾਂ ਯੋਗ ਸੰਸਕਾਰ ਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਵੇਦ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਨੌਕਰਾਂ/ਭ੍ਰਿਤਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੇਦ ਪੜ੍ਹਵਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਉਸੇ ਅਣਉਚਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵੇਦ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ‘ਪਤਿਤ’ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।
Verse 34
वृद्धश्रावकनिर्ग्रन्थाः पञ्चरात्रविदो जनाः / कापालिकाः पाशुपताः पाषण्डा ये च तद्विधाः
ਵੱਡੇ ਸ਼੍ਰਾਵਕ ਤੇ ਨਿਰਗ੍ਰੰਥ, ਪੰਚਰਾਤ੍ਰ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਲੋਕ, ਕਾਪਾਲਿਕ, ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਅਤੇ ‘ਪਾਸ਼ੰਡ’ ਕਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਰਗੇ ਹੋਰ—ਇੱਥੇ ਉਚਾਰੇ ਗਏ ਹਨ।
Verse 35
यस्याश्नन्ति हवींष्येते दुरात्मानस्तु तामसाः / न तस्य तद् भवेच्छ्राद्धं प्रेत्य चेह फलप्रदम्
ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਅਰਪਿਤ ਹਵੀਸ ਨੂੰ ਐਸੇ ਤਾਮਸੀ ਦੁਸ਼ਟ-ਚਿੱਤ ਲੋਕ ਖਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਲਈ ਉਹ ਕਰਮ ਸੱਚਾ ਸ਼ਰਾਧ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ; ਨਾ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਨਾ ਇੱਥੇ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 36
अनाश्रमो यो द्विजः स्यादाश्रमी वा निरर्थकः / मिथ्याश्रमी च ते विप्रा विज्ञेयाः पङ्क्तिदूषकाः
ਜੋ ਦਵਿਜ ਆਸ਼੍ਰਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਆਸ਼੍ਰਮੀ ਕਹਾ ਕੇ ਵੀ ਨਿਯਮ-ਧਰਮ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਤੇ ਨਿਰਫਲ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਜੋ ਝੂਠਾ ਆਸ਼੍ਰਮੀ ਬਣੇ—ਐਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੰਕਤੀ-ਦੂਸ਼ਕ, ਅਰਥਾਤ ਪਵਿੱਤਰ ਭੋਜਨ-ਪੰਕਤੀ ਨੂੰ ਮੈਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜਾਣੋ।
Verse 37
दुश्चर्मा कुनखी कुष्ठी श्वित्री च श्यावदन्तकः / विद्धप्रजननश्चैव स्तेनः क्लीबो ऽथ नास्तिकः
ਇਸ ਦੋਸ਼ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਚਰਮ (ਚਮੜੀ ਦਾ ਰੋਗ), ਵਿਗੜੇ ਨਖ, ਕੋੜ੍ਹ, ਸਫੈਦ ਦਾਗ, ਦੰਦਾਂ ਦਾ ਕਾਲਾ ਹੋਣਾ, ਜਨਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਹਾਨੀ—ਅਤੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਚੋਰੀ, ਨਪੁੰਸਕਤਾ ਤੇ ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Verse 38
मद्यपो वृषलीसक्तो वीरहा दिधिषूपतिः / आगारदाही कुण्डाशी सोमविक्रयिणो द्विजाः
ਜੋ ਦਵਿਜ ਮਦਿਰਾ ਪੀਂਦਾ ਹੈ, ਸ਼ੂਦਰਾ-ਇਸਤਰੀ ਨਾਲ ਲਗਾਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਵੀਰ-ਹੱਤਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੀਉਂਦੇ ਪਤੀ ਵਾਲੀ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਪਤਨੀ ਬਣਾਂਦਾ ਹੈ, ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਗਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੁੰਡ-ਅਗਨੀ ਲਈ ਅਯੋਗ ਅੰਨ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੋਮ ਵੇਚਦਾ ਹੈ—ਐਸੇ ਦਵਿਜ ਪਤਿਤ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ।
Verse 39
परिवेत्ता तथा हिंस्त्रः परिवित्तिर्निराकृतिः / पौनर्भवः कुसीदी च तथा नक्षत्रदर्शकः
ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਹਿੰਸਕ, ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਵਿਆਹ ਕਰੇ ਤੇ ਵੱਡਾ ਅਵਿਵਾਹਿਤ ਰਹੇ, ਬਹਿਸ਼ਕ੍ਰਿਤ, ਦੁਬਾਰਾ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸੂਦਖੋਰ ਅਤੇ ਨਕਸ਼ਤਰ‑ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਰੋਜ਼ੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ—ਇਹ ਸਭ ਨਿੰਦਣਯ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ।
Verse 40
गीतवादित्रनिरतो व्याधितः काण एव च / हीनाङ्गश्चातिरिक्ताङ्गो ह्यवकीर्णिस्तथैव च
ਜੋ ਗਾਇਨ‑ਵਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹੇ, ਜੋ ਰੋਗੀ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਇਕ ਅੱਖ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਅੰਗ‑ਹੀਨ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਵਾਧੂ ਅੰਗ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਜੋ ‘ਅਵਕੀਰਨੀ’ (ਵ੍ਰਤ‑ਭ੍ਰਸ਼ਟ/ਅਸ਼ੌਚਗ੍ਰਸਤ) ਹੋਵੇ—ਇਹ ਲੋਕ ਪਵਿੱਤਰ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਲਈ ਅਯੋਗ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।
Verse 41
कन्यादूषी कुण्डगोलौ अभिशस्तो ऽथ देवलः / मित्रध्रुक् पिशुनश्चैव नित्यं भार्यानुवर्तकः
ਜੋ ਕੁਆਰੀ ਨੂੰ ਭ੍ਰਸ਼ਟ ਕਰੇ, ਜੋ ਕੁੰਡ‑ਗੋਲ (ਅਨੈਤਿਕ ਸੰਯੋਗ) ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਲੋਕ‑ਨਿੰਦਿਤ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਦੇਵਲ (ਮੂਰਤੀ‑ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਕਿਰਾਏ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ ਬਣਾਏ), ਜੋ ਮਿੱਤਰ‑ਦ੍ਰੋਹੀ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਚੁਗਲਖੋਰ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਜੋ ਸਦਾ ਪਤਨੀ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰਹੇ—ਇਹ ਪਤਿਤ ਤੇ ਨਿੰਦਣਯ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ।
Verse 42
मातापित्रोर्गुरोस्त्यागी दारत्यागी तथैव च / गोत्रभिद् भ्रष्टशौचश्च काण्डस्पृष्टस्तथैव च
ਜੋ ਮਾਤਾ‑ਪਿਤਾ ਜਾਂ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਤਿਆਗੇ, ਜੋ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਤਿਆਗੇ, ਜੋ ਗੋਤ੍ਰ‑ਮਰਯਾਦਾ ਤੋੜੇ, ਜੋ ਆਚਾਰ‑ਸ਼ੌਚ ਤੋਂ ਭ੍ਰਸ਼ਟ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਜੋ ਨਿਸ਼ਿਧ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਸਪਰਸ਼ਤ (ਕਲੁਸ਼ਿਤ) ਹੋਵੇ—ਇਹ ਧਰਮ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਅਪਵਿੱਤਰ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।
Verse 43
अनपत्यः कूटसाक्षी याचको रङ्गजीवकः / समुद्रयायी कृतहा तथा समयभेदकः
ਜੋ ਸੰਤਾਨਹੀਨ ਰਹੇ, ਜੋ ਝੂਠੀ ਗਵਾਹੀ ਦੇਵੇ, ਜੋ ਮੰਗਣ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ਾ ਬਣਾਏ, ਜੋ ਰੰਗਮੰਚੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਨਾਲ ਰੋਜ਼ੀ ਕਮਾਏ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਯਾਤਰਾ ਕਰੇ, ਜੋ ਕਿਰਾਏ ਦਾ ਕਾਤਲ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਜੋ ਤੈਅ ਕੀਤੇ ਰਿਵਾਜ‑ਸਮਝੌਤੇ ਤੋੜੇ—ਇਹ ਨਿੰਦਣਯ ਜੀਵਨ‑ਵ੍ਰਿੱਤੀਆਂ ਹਨ।
Verse 44
देवनिन्दापरश्चैव वेदनिन्दारतस्तथा / द्विजनिन्दारतश्चैते वर्ज्याः श्राद्धादिकर्मसु
ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹੇ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਜੋ ਦਵਿਜਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਵਿੱਚ ਆਸਕਤ ਹੋਵੇ—ਐਸੇ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਆਦਿ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿਆਗਯ ਹਨ।
Verse 45
कृतघ्नः पिशुनः क्रूरो नास्तिको वेदनिन्दकः / मित्रध्रुक् कुहकश्चैव विशेषात् पङ्क्तिदूषकाः
ਕ੍ਰਿਤਘਨ, ਚੁਗਲਖੋਰ, ਕਠੋਰ, ਨਾਸਤਿਕ, ਵੇਦ-ਨਿੰਦਕ, ਮਿੱਤਰ-ਘਾਤੀ ਅਤੇ ਧੋਖੇਬਾਜ਼—ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪੰਕਤੀ ਨੂੰ ਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।
Verse 46
सर्वे पुनरभोज्यान्नास्त्वदानार्हाश्च कर्मसु / ब्रह्मभावनिरस्ताश्च वर्जनीयाः प्रयत्नतः
ਇਹ ਸਭ ਮੁੜ ਭੋਜਨ-ਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਦਾਨ ਦੇ ਪਾਤਰ ਨਹੀਂ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਭਾਵਨਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਤਿਆਗੋ।
Verse 47
शूद्रान्नरसपुष्टाङ्गः संध्योपासनवर्जितः / महायज्ञविहीनश्च ब्राह्मणः पङ्क्तिदूषकः
ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸ਼ੂਦਰ ਦੇ ਅੰਨ-ਰਸ ਨਾਲ ਦੇਹ ਪਾਲੇ, ਸੰਧਿਆ-ਉਪਾਸਨਾ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਰਹੇ ਅਤੇ ਮਹਾ-ਯਜਨਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਪੰਕਤੀ-ਦੂਸ਼ਕ ਹੈ।
Verse 48
अधीतनाशनश्चैव स्नानहोमविवर्जितः / तामसो राजसश्चैव ब्राह्मणः पङ्क्तिदूषकः
ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣੇ ਅਧੀਤ (ਸਵਾਧਿਆਇ) ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰੇ, ਸਨਾਨ ਅਤੇ ਹੋਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਤਮਸ-ਰਜਸ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਪੰਕਤੀ-ਦੂਸ਼ਕ ਹੈ।
Verse 49
बहुनात्र किमुक्तेन विहितान् ये न कुर्वते / निन्दितानाचरन्त्येते वर्जनीयाः प्रयत्नतः
ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਕਹਿਣ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਜੋ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਤੱਬ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਨਿੰਦਿਤ ਆਚਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਤਿਆਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
A prescribed śrāddha performed in the waning moon phase after ritual bath and satisfaction of the Pitṛs, featuring piṇḍa-offerings and careful selection of qualified recipients for havya-kavya efficacy.
Those whose Vedic learning, conduct, vows, and inner steadiness make the communal feeding line ritually pure—especially disciplined Veda-learned brāhmaṇas and truth-knowing yogic types; additionally, eligibility is strengthened by being of different pravara/gotra and not a close relation to the other diners.
Because it claims the śrāddha fruit multiplies when the offering is consumed by ascetics who know truth—particularly those who understand Prakṛti and the guṇas and are devoted to knowledge of the Lord—making recipient-realization a key amplifier of ritual merit.
Neglect of svādhyāya, selling or commodifying Vedic rites, serving for livelihood in censured ways, serious ethical transgressions (violence, illicit relations, deceit), reviling Veda/devas/dvijas, and failure to perform sandhyā and mahāyajñas—such traits are said to defile the paṅkti and void the rite’s fruit.