Adhyaya 20
Śrāddha-Kāla-Nirṇaya: Proper Times, Nakṣatra Fruits, Tīrtha Merit, and Offerings for Ancestral Rites
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ-ਭਾਗ ਦੇ ਧਰਮ-ਉਪਦੇਸ਼ ਕ੍ਰਮ ਅੰਦਰ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਨੂੰ ਭੋਗ ਅਤੇ ਅਪਵਰਗ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਮ ਵਜੋਂ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਅਮਾਵੱਸਿਆ ਦੇ ਪਿੰਡਾਨ੍ਵਾਹਾਰ੍ਯਕ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦੀ ਪ੍ਰਾਧਾਨਤਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀਆਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯ ਤਿਥੀਆਂ ਅਤੇ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਦਾ ਨਿਸ਼ੇਧ (ਸ਼ਸਤ੍ਰ-ਹਤ ਮੌਤ ਲਈ ਅਪਵਾਦ) ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਗ੍ਰਹਿਣ, ਮੌਤ ਆਦਿ ਨੈਮਿੱਤਿਕ ਕਾਰਣ ਅਤੇ ਅਯਨ, ਵਿਸ਼ੁਵ, ਵ੍ਯਤੀਪਾਤ, ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ, ਜਨਮਦਿਨ ਆਦਿ ਕਾਮ੍ਯ ਅਵਸਰ ਵਰਣਿਤ ਹਨ। ਨਕਸ਼ਤਰ, ਵਾਰ, ਗ੍ਰਹ ਅਤੇ ਤਿਥੀ ਅਨੁਸਾਰ ਫਲ ਦੱਸ ਕੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਨੂੰ ਕਾਲ-ਸੰਵੇਦੀ ਧਰਮਕਰਮ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ। ਨਿਤ੍ਯ, ਕਾਮ੍ਯ, ਨੈਮਿੱਤਿਕ, ਏਕੋੱਦਿਸ਼ਟ, ਵ੍ਰਿੱਧੀ/ਪਾਰਵਣ, ਯਾਤਰਾ, ਸ਼ੁੱਧੀ, ਦੈਵਿਕ ਆਦਿ ਭੇਦ ਅਤੇ ਸੰਧਿਆਕਾਲ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਤੀਰਥ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ, ਪ੍ਰਯਾਗ, ਗਯਾ, ਵਾਰਾਣਸੀ ਆਦਿ ਦੇ ਅਕਸ਼ਯ ਪੁੰਨ, ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਲਈ ਅਨਾਜ-ਫਲ-ਭੋਜਨ ਤੇ ਵਰਜਿਤ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे एकोनविंशो ऽध्यायः व्यास उवाच अथ श्राद्धममावास्यां प्राप्य कार्यं द्विजोत्तमैः / पिण्डान्वाहार्यकं भक्त्या भुक्तिमुक्तिफलप्रदम्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਕੂਰਮਪੁਰਾਣ ਦੀ ਛਟਸਾਹਸ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਉੱਨੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ (ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ)। ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਅਮਾਵਸਿਆ ਆਉਣ ਤੇ ਦਵਿਜੋਤਮਾਂ ਨੂੰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪਿੰਡਾਨ੍ਵਾਹਾਰ੍ਯਕ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 2
पिण्डान्वाहार्यकं श्राद्धं क्षीणे राजनि शस्यते / अपराह्ने द्विजातीनां प्रशस्तेनामिषेण च
ਜਦੋਂ ਰਾਜੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ-ਸ਼ਕਤੀ ਘਟ ਜਾਵੇ, ਤਦ ਪਿੰਡ-ਅਨ੍ਵਾਹਾਰ੍ਯਕ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਹੈ। ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਅਪਰਾਹ੍ਨ ਵੇਲੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ-ਸੰਮਤ ਮਾਸ ਨਾਲ ਵੀ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
Verse 3
प्रतिपत्प्रभृति ह्यन्यास्तिथयः कृष्णपक्षके / चतुर्दशीं वर्जयित्वा प्रशस्ता ह्युत्तरोत्तराः
ਪ੍ਰਤਿਪਦਾ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਤਿਥੀਆਂ—ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ—ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਨੀਯ ਹਨ; ਅਤੇ ਉਹ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਹੋਰ ਹੋਰ ਸ਼ੁਭ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
Verse 4
अमावास्याष्टकास्तिस्त्रः पौषमासादिषु त्रिषु / तिस्त्रश्चान्वष्टकाः पुण्या माघी पञ्चदशी तथा
ਪੌਸ਼ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਮਾਵਸਿਆ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਤਿੰਨ ਅਸ਼ਟਕਾ ਆਚਾਰ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਅਨ੍ਵਸ਼ਟਕਾ ਦਿਨ ਵੀ ਪੁੰਨਦਾਇਕ ਹਨ; ਅਤੇ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪੰਚਦਸ਼ੀ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਰਗੀ ਹੀ ਪੁੰਨਮਈ ਹੈ।
Verse 5
त्रयोदशी मघायुक्ता वर्षासु तु विशेषतः / शस्यापाकश्राद्धकाला नित्याः प्रोक्ता दिने दिने
ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਮਘਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਨੀਯ ਹੈ। ਫਸਲ ਪੱਕਣ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਲਈ ਇਹ ਸਮਾਂ ਦਿਨੋਂ-ਦਿਨ ਨਿਤ੍ਯ ਯੋਗ੍ਯ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 6
नैमित्तिकं तु कर्तव्यं ग्रहणे चन्द्रसूर्ययोः / बान्धवानां च मरणे नारकी स्यादतो ऽन्यथा
ਚੰਦਰ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ ਵੇਲੇ, ਅਤੇ ਬਾਂਧਵਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਉੱਤੇ ਨੈਮਿੱਤਿਕ ਕਰਮ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਨਰਕ ਦਾ ਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 7
काम्यानि चैव श्राद्धानि शस्यान्ते ग्रहणादिषु / अयने विषुवे चैव व्यतीपाते ऽप्यनन्तकम्
ਕਾਮ੍ਯ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਫ਼ਸਲ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਆਦਿ ਮੌਕਿਆਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਹਨ। ਅਯਨ, ਵਿਸ਼ੁਵ ਅਤੇ ਵ੍ਯਤੀਪਾਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਨੰਤ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
Verse 8
संक्रान्त्यमक्षयं श्राद्धं तथा जन्मदिनेष्वपि / नक्षत्रेषु च सर्वेषु कार्यं काम्यं विशेषतः
ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਦਿਨ ਕੀਤਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਅਖੰਡ ਪੁੰਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਜਨਮਦਿਨ ਤੇ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ। ਸਭ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਕਾਮ੍ਯ ਕਰਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
Verse 9
स्वर्गं च लभते कृत्वा कृत्तिकासु द्विजोत्तमः / अपत्यमथ रोहिण्यां सौम्ये तु ब्रह्मवर्चसम्
ਕ੍ਰਿੱਤਿਕਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦ੍ਵਿਜ ਸਵਰਗ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਰੋਹਿਣੀ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਸੰਤਾਨ, ਅਤੇ ਸੌਮ੍ਯ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਰਚਸ—ਵੇਦਿਕ ਤੇਜ—ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
Verse 10
रौद्राणां कर्मणां सिद्धिमार्द्रायां शौर्यमेव च / पुनर्वसौ तथा भूमिं श्रियं पुष्ये तथैव च
ਆਰਦ੍ਰਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਰੌਦ੍ਰ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਸ਼ੌਰ੍ਯ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪੁਨਰਵਸੁ ਵਿੱਚ ਭੂਮੀ-ਲਾਭ, ਅਤੇ ਪੁਸ਼੍ਯ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ—ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ—ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Verse 11
सर्वान् कामांस्तथा सार्पे पित्र्ये सौभाग्यमेव च / अर्यम्णे तु धनं विन्द्यात् फाल्गुन्यां पापनाशनम्
ਸਾਰ੍ਪ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਪਿਤ੍ਰ੍ਯ ਵਿੱਚ ਸੁਭਾਗ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਅਰ੍ਯਮਨ ਵਿੱਚ ਧਨ-ਲਾਭ, ਅਤੇ ਫਾਲ੍ਗੁਨੀ ਵਿੱਚ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 12
ज्ञातिश्रैष्ठ्यं तथा हस्ते चित्रायां च बहून् सुतान् / वाणिज्यसिद्धिं स्वातौ तु विशाखासु सुवर्णकम्
ਹਸਤ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਸਗਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਤਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ; ਚਿਤ੍ਰਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤੇ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਸਵਾਤੀ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰ-ਸਿੱਧੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਵਿਸ਼ਾਖਾ ਵਿੱਚ ਸੋਨਾ ਅਤੇ ਧਨ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Verse 13
मैत्रे बहूनि मित्राणि राज्यं शाक्रे तथैव च / मूले कृषिं लभेद् यानसिद्धिमाप्ये समुद्रतः
ਮੈਤ੍ਰ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤੇ ਮਿੱਤਰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ; ਸ਼ਾਕ੍ਰ ਵਿੱਚ ਰਾਜ-ਸਿੱਧੀ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਆਪ੍ਯ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Verse 14
सर्वान् कामान् वैश्वदेवे श्रैष्ठ्यं तु श्रवणे पुनः / श्रविष्ठायां तथा कामान् वारुणे च परं बलम्
ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਸ਼੍ਰਵਣ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਸ਼੍ਰਵਿਸ਼ਠਾ (ਧਨਿਸ਼ਠਾ) ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਨਚਾਹੇ ਫਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਵਾਰੁਣ (ਸ਼ਤਭਿਸ਼ਜ) ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਬਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 15
अजैकपादे कुप्यं स्यादहिर्बुध्ने गृहं शुभम् / रेवत्यां बहवो गावो ह्यश्विन्यां तुरगांस्तथा / याम्ये ऽथ जीवनं तत् स्याद्यदि श्राद्धं प्रयच्छति
ਅਜੈਕਪਾਦ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਾਧ ਦੇਣ ਨਾਲ ਬਰਤਨ ਤੇ ਉਪਕਰਨ ਮਿਲਦੇ ਹਨ; ਅਹਿਰਬੁਧਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਭ ਘਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰੇਵਤੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਗਾਂਵਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ; ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੋੜੇ। ਅਤੇ ਯਾਮ੍ਯ ਵਿੱਚ ਜੇ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਸ਼ਰਾਧ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
Verse 16
आदित्यवारे त्वारोग्यं चन्द्रे सौभाग्यमेव च / कौजे सर्वत्र विजयं सर्वान् कामान् बुधस्य तु
ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਨਿਰੋਗਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਸੁਭਾਗ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ। ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ਜਿੱਤ; ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Verse 17
विद्यामभीष्टा जीवे तु धनं वै भार्गवे पुनः / शमैश्वरे लभेदायुः प्रतिपत्सु सुतान् शुभान्
ਗੁਰੂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਜੀਵ ਨੂੰ ਇੱਛਿਤ ਵਿਦਿਆ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਸ਼ੁੱਕਰ ਪ੍ਰਬਲ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਧਨ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਨੀ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਦੀਰਘ ਆਯੁ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਪਦਾ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
Verse 18
कन्यकां वै द्वितीयायां तृतीयायां तु वन्दिनः / पशून्क्षुद्रांश्चतुर्थ्यां तु पञ्चम्यांशोभनान् सुतान्
ਦੂਜੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਕਨਿਆ (ਯੋਗ ਵਧੂ) ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਤੀਜੀ ਨੂੰ ਯਸ਼ ਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵੰਦੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਚੌਥੀ ਨੂੰ ਛੋਟਾ ਪਸ਼ੂਧਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਪੰਜਵੀਂ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
Verse 19
षष्ट्यां द्यूतं कृषिं चापि सप्तम्यां लभते नरः / अष्टम्यामपि वाणिज्यं लभते श्राद्धदः सदा
ਛੇਵੀਂ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ-ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਜੂਏ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ; ਸੱਤਵੀਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਇੱਛਿਤ ਸਿੱਧੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਠਵੀਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹਦਾਤਾ ਸਦਾ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 20
स्यान्नवम्यामेकखुरं दशम्यां द्विखुरं बहु / एकादश्यां तथा रूप्यं ब्रह्मवर्चस्विनः सुतान्
ਨੌਵੀਂ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਇਕ-ਖੁਰ ਵਾਲਾ ਪਸ਼ੂ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਦਸਵੀਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤੇ ਦੋ-ਖੁਰ ਵਾਲੇ ਪਸ਼ੂ। ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮ-ਵਰਚਸ ਵਾਲੇ ਤੇਜਸਵੀ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
Verse 21
द्वादश्यां जातरूपं च रजतं कुप्यमेव च / ज्ञातिश्रैष्ठ्यं त्रयोदश्यां चतुर्दश्यां तु क्रुप्रजाः / पञ्चदश्यां सर्वकामानाप्नोति श्राद्धदः सदा
ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਸੋਨਾ, ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ ਕੂਪ੍ਯ (ਧਾਤੂ-ਧਨ) ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਤੇਰ੍ਹਵੀਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਗਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਚੌਦ੍ਹਵੀਂ ਨੂੰ ਦਇਆਲੂ ਸੰਤਾਨ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਪੰਦਰ੍ਹਵੀਂ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹਦਾਤਾ ਸਦਾ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 22
तस्माच्छ्राद्धं न कर्तव्यं चतुर्दश्यां द्विजातिभिः / शस्त्रेण तु हतानां वै तत्र श्राद्धं प्रकल्पयेत्
ਇਸ ਲਈ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਪਰ ਜੋ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹੋਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਉਸੇ ਤਿਥੀ ਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
Verse 23
द्रव्यब्राह्मणसंपत्तौ न कालनियमः कृतः / तस्माद् भोगापवर्गार्थं श्राद्धं कुर्युर्द्विजातयः
ਜਦੋਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਅਤੇ ਯੋਗ੍ਯ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਪਲਬਧ ਹੋਣ, ਤਦ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕੋਈ ਪਾਬੰਦੀ ਨਹੀਂ ਕਹੀ ਗਈ। ਇਸ ਲਈ ਭੋਗ ਅਤੇ ਅਪਵਰਗ—ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 24
कर्मारम्भेषु सर्वेषु कुर्यादाभ्युदयं पुनः / पुत्रजन्मादिषु श्राद्धं पार्वणं पर्वणि स्मृतम्
ਸਾਰੇ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਆਭ੍ਯੁਦਯਿਕ (ਮੰਗਲ) ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪੁੱਤਰ-ਜਨਮ ਆਦਿ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਮੌਕਿਆਂ ਤੇ ਜੋ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਵਿਹਿਤ ਹੈ ਉਹ ਪਾਰਵਣ ਹੈ; ਅਤੇ ਪਰਵ-ਤਿਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਾਰਵਣ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਹੀ ਸਮ੍ਰਿਤ ਹੈ।
Verse 25
अहन्यहनि नित्यं स्यात् काम्यं नैमित्तिकं पुनः / एकोद्दिष्टादि विज्ञेयं वृद्धिश्राद्धं तु पार्वणम्
ਜੋ ਹਰ ਦਿਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ‘ਨਿਤ੍ਯ’ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ‘ਕਾਮ੍ਯ’ ਅਤੇ ‘ਨੈਮਿੱਤਿਕ’ ਵੀ ਹਨ। ਏਕੋੱਦਿਸ਼ਟ ਆਦਿ ਰੂਪ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮਝਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ‘ਵ੍ਰਿੱਧਿ-ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ’ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪਾਰਵਣ (ਪੂਰਨ ਪਿਤ੍ਰ ਅਰਪਣਾਂ ਸਮੇਤ) ਹੈ।
Verse 26
एतत् पञ्चविधं श्राद्धं मनुना परिकीर्तितम् / यात्रायां षष्ठमाख्यातं तत्प्रयत्नेन पालयेत्
ਇਹ ਪੰਜ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਮਨੂ ਨੇ ਪ੍ਰਕੀਰਤ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਯੋਗ ਛੇਵਾਂ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨਿਯਮ ਦਾ ਯਤਨ ਨਾਲ ਪਾਲਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 27
शुद्धये सप्तमं श्राद्धं ब्रह्मणा परिभाषितम् / दैविकं चाष्टमं श्राद्धं यत्कृत्वा मुच्यते भयात्
ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦਾ ਸੱਤਵਾਂ ਭੇਦ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਅੱਠਵਾਂ ‘ਦੈਵਿਕ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ’ ਹੈ—ਇਹ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਭੈ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 28
संध्यारात्र्योर्न कर्तव्यं राहोरन्यत्र दर्शनात् / देशानां च विशेषेण भवेत् पुण्यमनन्तकम्
ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੰਧਿਆ-ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ—ਸਿਰਫ਼ ਰਾਹੂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ (ਗ੍ਰਹਿਣ-ਚਿੰਨ੍ਹ) ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਛੂਟ ਹੈ। ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੇਸ਼-ਤੀਰਥ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ ਪੁੰਨ ਅਨੰਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 29
गङ्गायामक्षयं श्राद्धं प्रयागे ऽमरकण्टके / गायन्ति पितरो गाथां कीर्तयन्ति मनीषिणः
ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਅਖੰਡ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਪ੍ਰਯਾਗ ਅਤੇ ਅਮਰਕੰਟਕ ਵਿੱਚ ਪਿਤਰ ਆਪ ਗਾਥਾ ਗਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਉਸ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 30
एष्टव्या बहवः पुत्राः शीलवन्तो गुणान्विताः / तेषां तु समवेतानां यद्येको ऽपि गायां व्रजेत्
ਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਬਹੁਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵੀ ਗੌ-ਸੇਵਾ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਚਲਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਧਰਮ-ਕਰਤੱਬ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 31
गयां प्राप्यानुषङ्गेण यदि श्राद्धं समाचरेत् / तारिताः पितरस्तेन स याति परमां गतिम्
ਗਯਾ ਪਹੁੰਚ ਕੇ—ਭਾਵੇਂ ਅਚਾਨਕ ਹੀ—ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਪਿਤਰ ਤਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਰਤਾ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 32
वराहपर्वते चैव गङ्गायां वै विशेषतः / वाराणस्यां विशेषेण यत्र देवः स्वयं हरः
ਵਰਾਹ ਪਰਬਤ ਤੇ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ—ਜਿੱਥੇ ਆਪ ਹੀ ਦੇਵ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
Verse 33
गङ्गाद्वारे प्रभासे च बिल्वके नीलपर्वते / कुरुक्षेत्रे च कुब्जाम्रे भृगुतुङ्गे महालये
ਗੰਗਾਦ੍ਵਾਰ (ਹਰਿਦ੍ਵਾਰ), ਪ੍ਰਭਾਸ, ਬਿਲਵਕ, ਨੀਲ ਪਰਬਤ, ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ, ਕੁਬਜਾਮ੍ਰ, ਭ੍ਰਿਗੁਤੁੰਗ ਅਤੇ ਮਹਾਲਯ—ਇਹ ਸਭ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੰਨ-ਤੀਰਥ ਹਨ।
Verse 34
केदारे फल्गुतीर्थे च नैमिषारण्य एव च / सरस्वत्यां विशेषेण पुष्करेषु विशेषतः
ਕੇਦਾਰ, ਫਲਗੂ-ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਨੈਮਿਸ਼ਾਰਣ੍ਯ ਵਿੱਚ; ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਤਟ ਤੇ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੁਸ਼ਕਰਾਂ ਵਿੱਚ—ਪੁੰਨ-ਫਲ ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 35
नर्मदायां कुशावर्ते श्रीशैले भद्रकर्णके / वेत्रवत्यां विपाशायां गोदावर्यां विशेषतः
ਨਰਮਦਾ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਾਵਰਤ, ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੈਲ ਵਿੱਚ ਭਦ੍ਰਕਰਣਕ, ਵੇਤ੍ਰਵਤੀ ਵਿੱਚ, ਵਿਪਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਗੋਦਾਵਰੀ ਵਿੱਚ—ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਤੇ ਸਥਾਨ ਆਦਰਯੋਗ ਹਨ।
Verse 36
एवमादिषु चान्येषु तीर्थेषु पुलिनेषु च / नदीनां चैव तीरेषु तुष्यन्ति पितरः सदा
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਰੇਤਲੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਤੇ ਅਤੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਤਟਾਂ ਉੱਤੇ—ਉੱਥੇ ਕੀਤੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਪਿਤਰ ਸਦਾ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
Verse 37
व्रीहिभिश्च यवैर्माषैरद्भिर्मूलफलेन वा / श्यामाकैश्च यवैः शाकैर्नोवारैश्च प्रियङ्गुभिः / गौधूमैश्च तिलैर्मुद्गैर्मासं प्रीणयते पितॄन्
ਚੌਲ, ਜੌ, ਮਾਸ਼ (ਉੜਦ), ਜਲ, ਮੂਲ ਤੇ ਫਲ; ਸ਼ਿਆਮਾਕ, ਜੌ, ਸਾਗ, ਨੀਵਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਯੰਗੂ; ਅਤੇ ਗੇਹੂੰ, ਤਿਲ ਤੇ ਮੁਦਗ (ਮੂੰਗ)—ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਰਪਣਾਂ ਨਾਲ ਪਿਤਰ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਤੱਕ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
Verse 38
आम्रान् पाने रतानिक्षून् मृद्वीकांश्च सदाडिमान् / विदार्याश्च भरण्डाश्च श्राद्धकाले प्रादपयेत्
ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਆਮ, ਪੀਣ ਯੋਗ ਰਸ ਵਾਲਾ ਗੰਨਾ, ਅੰਗੂਰ ਤੇ ਅਨਾਰ; ਅਤੇ ਵਿਦਾਰੀ ਤੇ ਭਰੰਡਾ ਫਲ ਵੀ ਅਰਪਣ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
Verse 39
लाजान् मधुयुतान् दद्यात् सक्तून् शर्करया सह / दद्याच्छ्राद्धे प्रयत्नेन शृङ्गाटककशेरुकान्
ਸ਼ਹਿਦ ਮਿਲੇ ਲਾਜ (ਭੁੰਨੇ ਦਾਣੇ) ਦਿਓ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਨਾਲ ਸੱਤੂ ਅਰਪਣ ਕਰੋ। ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸਿੰਘਾੜੇ ਅਤੇ ਕਸ਼ੇਰੁਕ (ਖਾਣਯੋਗ ਕੰਦ) ਵੀ ਦਿਓ।
Verse 40
द्वौ मासौ मत्स्यमांसेन त्रीन् मासान् हारिणेनतु / औरभ्रेणाथ चतुरः शाकुनेनेह पञ्च तु
ਮੱਛੀ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾਣ ਨਾਲ (ਦੋਸ਼/ਅਸ਼ੌਚ ਦਾ) ਸਮਾਂ ਦੋ ਮਹੀਨੇ; ਹਰਣ ਦੇ ਮਾਸ ਨਾਲ ਤਿੰਨ; ਭੇਡ ਦੇ ਮਾਸ ਨਾਲ ਚਾਰ; ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਮਾਸ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਪੰਜ ਮਹੀਨੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 41
षण्मासांश्छागमांसेन पार्षतेनाथ सप्त वै / अष्टावेणस्य मांसेन रौरवेण नवैव तु
ਬੱਕਰੇ ਦੇ ਮਾਸ ਨਾਲ (ਦੋਸ਼/ਅਸ਼ੌਚ) ਛੇ ਮਹੀਨੇ; ‘ਪਾਰਸ਼ਤ’ ਜਾਨਵਰ ਦੇ ਮਾਸ ਨਾਲ ਸੱਤ; ‘ਵੇਣ’ ਦੇ ਮਾਸ ਨਾਲ ਅੱਠ; ਅਤੇ ‘ਰੌਰਵ’ ਦੇ ਮਾਸ ਨਾਲ ਨਿਸਚਿਤ ਨੌਂ ਮਹੀਨੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
Verse 42
दशमासांस्तु तृप्यन्ति वराहमहिषामिषैः / शशकूर्मर्योर्मांसेन मासानेकादशैव तु
ਵਰਾਹ ਅਤੇ ਮਹਿਸ ਦੇ ਮਾਸ ਨਾਲ ਪਿਤਰ ਦਸ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਖਰਗੋਸ਼ ਅਤੇ ਕੂਰਮ (ਕੱਛੂਏ) ਦੇ ਮਾਸ ਨਾਲ ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਗਿਆਰਾਂ ਮਹੀਨੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
Verse 43
संवत्सरं तु गव्येन पयसा पायसेन तु / वार्ध्रोणसस्य मांसेन तृप्तिर्द्वादशवार्षिकी
ਗਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪਕਾਈ ਖੀਰ (ਪਾਇਸ) ਨਾਲ ਵੀ। ਪਰ ਵਾਰ੍ਧ੍ਰੋਣਸ (ਵਰਾਹ) ਦੇ ਮਾਸ ਨਾਲ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ।
Verse 44
कालशाकं महाशल्कं खङ्गलोहामिषं मधु / आनन्त्यायैव कल्पन्ते मुन्यन्नानि च सर्वशः
ਕਾਲਸ਼ਾਕ, ਮਹਾਸ਼ਲਕ (ਵੱਡੀ ਮੱਛੀ), ਖੰਗ-ਲੋਹ ਦਾ ਮਾਸ, ਸ਼ਹਿਦ ਆਦਿ—ਇਹ ਸਭ ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਭੋਜਨ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ‘ਆਨੰਤ੍ਯ’ ਅਰਥਾਤ ਅਸੀਮ ਫਲ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।
Verse 45
क्रीत्वा लब्ध्वा स्वयं वाथ मृतानाहृत्य वा द्विजः / दद्याच्छ्राद्धे प्रयत्नेन तदस्याक्षयमुच्यते
ਚਾਹੇ ਖਰੀਦ ਕੇ, ਦਾਨ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਜਤਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ, ਜਾਂ ਮਰੇ ਹੋਇਆਂ ਵੱਲੋਂ ਛੱਡੀ ਚੀਜ਼ ਇਕੱਠੀ ਕਰ ਕੇ ਵੀ—ਜੇ ਦਵਿਜ਼ ਸ਼ਰਾਧ ਵਿੱਚ ਯਤਨ ਨਾਲ ਅਰਪਣ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਅਖੰਡ (ਅਕਸ਼ਯ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 46
पिप्पलीं क्रमुकं चैव तथा चैव मसूरकम् / कूष्माण्डालाबुवार्ताकान् भूस्तृणं सुरसं तथा
ਪਿੱਪਲੀ, ਕ੍ਰਮੁਕ (ਸੁਪਾਰੀ) ਅਤੇ ਮਸੂਰ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੂਸ਼ਮਾਂਡ (ਐਸ਼ ਗੋਰਡ), ਆਲਾਬੂ (ਲੌਕੀ), ਵਾਰਤਾਕ (ਬੈਂਗਣ), ਭੂਸਤ੍ਰਿਣ ਅਤੇ ਸੁਰਸਾ (ਤੁਲਸੀ) ਵੀ।
Verse 47
कुसुम्भपिण्डमूलं वै तन्दुलीयकमेव च / राजमाषांस्तथा क्षीरं माहिषं च विवर्जयेत्
ਕੁਸੁੰਭ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜੜ੍ਹ, ਤੰਦੁਲੀਯਕ ਸਾਗ, ਰਾਜਮਾਸ਼ ਅਤੇ ਮਹਿਸ ਦਾ ਦੁੱਧ—ਇਹ ਸਭ ਤਿਆਗਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
Verse 48
कोद्रवान् कोविदारांश्चपालक्यान् मरिचांस्तथा / वर्जयेत् सर्वयत्नेन श्राद्धकाले द्विजोत्तमः
ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦੇ ਵੇਲੇ ਦਵਿਜੋਤਮ ਨੇ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਕੋਦੋ, ਕੋਵਿਦਾਰ ਦੇ ਫੁੱਲ/ਫਲ, ਪਾਲਕ੍ਯ ਸਾਗ ਅਤੇ ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
The dark-fortnight tithis from pratipat onward are commended, progressively auspicious, with caturdaśī generally prohibited; however, for those slain by weapons, śrāddha may be performed on caturdaśī.
It presents a multi-type framework: nitya (daily), kāmya (desire-motivated), naimittika (occasion-specific), plus ekoddiṣṭa-related forms, vṛddhi/pārvaṇa, a travel form, a purification form, and daivika. This taxonomy governs intention, eligibility, timing, and expected phala (results), aligning ritual with both social dharma and liberation-oriented merit.
Saṃkrānti days are explicitly said to give inexhaustible merit, and the chapter also praises eclipses, solstices, equinoxes, and vyatīpāta conjunctions as exceptionally fruitful occasions for kāmya rites.
The Gaṅgā is singled out for inexhaustible fruit, and sites such as Prayāga, Amarakantaka, Gayā, Varāha Mountain, Gaṅgādvāra (Haridvāra), Prabhāsa, Kurukṣetra, Kedāra, Phalgu-tīrtha, Naimiṣāraṇya, Sarasvatī, Puṣkara, Narmadā locations, Śrīśaila, and especially Vārāṇasī are praised.
Recommended items include rice, barley, black gram, sesame, wheat, green gram, roots/fruits, and various fruits (mango, sugarcane juice, grapes, pomegranate), along with specific preparations (parched grain with honey, saktu with sugar, water-chestnut, tubers). Items to avoid include kusumbha root, tandulīyaka greens, rāja-māṣa, buffalo milk, kodo millet, kovidāra blossoms/pods, pālakya greens, and black pepper.