Adhyaya 21

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे विशो ऽध्यायः रोमहर्षण उवाच ऐलः पुरूरवाश्चाथ राजा राज्यमपालयत् / तस्य पुत्रा बभूवुर्हि षडिन्द्रसमतेजसः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਕੂਰਮ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਛਟਸਾਹਸਤ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਪੂਰਵ-ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਇਕੀਵੀਂ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਰੋਮਹਰਸ਼ਣ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਤਦੋਂ ਐਲ ਪੁਰੂਰਵਾ ਰਾਜੇ ਨੇ ਰਾਜ ਦਾ ਪਾਲਣ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੇ ਛੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤੇਜ ਇੰਦਰ ਸਮਾਨ ਸੀ।

Verse 2

आयुर्मायुरमावायुर्विश्वायुश्चैव वीर्यवान् / शतायुश्च श्रुतायुश्च दिव्याश्चैवोर्वशीसुताः

ਆਯੁ, ਮਾਯੁ, ਅਮਾਵਾਯੁ ਅਤੇ ਵੀਰਯਵਾਨ ਵਿਸ਼ਵਾਯੁ; ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ਤਾਯੁ, ਸ਼੍ਰੁਤਾਯੁ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ—ਇਹੀ ਉਰਵਸ਼ੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ।

Verse 3

आयुषस्तनया वीराः पञ्चैवासन् महौजसः / स्वर्भानुतनयायां वै प्रभायामिति नः श्रुतम्

ਅਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਆਯੁਸ਼ ਦੇ ਪੰਜ ਵੀਰ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਸਭ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ; ਉਹ ਸਵਰਭਾਨੂ ਦੀ ਧੀ ਪ੍ਰਭਾ ਤੋਂ ਜੰਮੇ।

Verse 4

नहुषः प्रथमस्तेषां धर्मज्ञो लोकविश्रुतः / नहुषस्य तु दायादाः षडिन्द्रोपमतेजसः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੁਸ਼ ਪਹਿਲਾ ਸੀ—ਧਰਮ ਦਾ ਜਾਣਕਾਰ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਪ੍ਰਸਿੱਧ। ਨਹੁਸ਼ ਦੇ ਵਾਰਸ ਛੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤੇਜ ਇੰਦਰ ਵਰਗਾ ਸੀ।

Verse 5

उत्पन्नाः पितृकन्यायां विरजायां महाबलाः / यतिर्ययातिः संयातिरायातिः पञ्चको ऽश्वकः

ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਧੀ ਵਿਰਜਾ ਤੋਂ ਮਹਾਬਲੀ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮੇ—ਯਤੀ, ਯਯਾਤੀ, ਸੰਯਾਤੀ, ਆਯਾਤੀ ਅਤੇ ਪੰਚਕ (ਅਸ਼ਵਕ)।

Verse 6

तेषां ययातिः पञ्चानां महाबलपराक्रमः / देवयानीमुखनसः सुतां भार्यामवाप सः / शर्मिष्ठामासुरीं चैव तनयां वृषपर्वणः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਯਯਾਤੀ ਮਹਾਬਲ ਅਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਉਸ਼ਨਸ (ਸ਼ੁਕ੍ਰ) ਦੀ ਧੀ ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੂੰ ਪਤਨੀ ਬਣਾਇਆ; ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਪਰਵਣ ਦੀ ਧੀ ਅਸੁਰ ਕੁਮਾਰੀ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਨੂੰ ਵੀ ਗ੍ਰਹਣ ਕੀਤਾ।

Verse 7

यदुं च तुर्वसुं चैव देवयानी व्यजायत / द्रुह्युं चानुं च पूरुं च शर्मिष्ठा चाप्यजीजनत्

ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੇ ਯਦੁ ਅਤੇ ਤੁਰਵਸੁ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਨੇ ਵੀ ਦ੍ਰੁਹ੍ਯੁ, ਅਨੁ ਅਤੇ ਪੂਰੁ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।

Verse 8

सो ऽभ्यषिञ्चदतिक्रम्य ज्येष्ठं यदुमनिन्दितम् / पुरुमेव कनीयासं पितुर्वचनपालकम्

ਉਸ ਨੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਜੇਠੇ ਯਦੂ ਨੂੰ ਲੰਘਾ ਕੇ ਰਾਜਅਭਿਸੇਕ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਬਚਨ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਪੁਰੂ ਨੂੰ ਹੀ ਅਭਿਸਿਕਤ ਕੀਤਾ।

Verse 9

दिशि दक्षिणपूर्वस्यां तुर्वसुं पुत्रमादिशत् / दक्षिणापरयो राजा यदुं ज्येष्ठं न्ययोजयत् / प्रतीच्यामुत्तारायां च द्रुह्युं चानुमकल्पयत्

ਦੱਖਣ‑ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਰਾਜੇ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਤੁਰਵਸੂ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ; ਦੱਖਣ‑ਪੱਛਮ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜੇਠੇ ਯਦੂ ਨੂੰ ਲਾਇਆ; ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਤੇ ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰੁਹ੍ਯੂ ਨੂੰ ਵੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਸੌਂਪਿਆ।

Verse 10

तैरियं पृथिवी सर्वा धर्मतः परिपालिता / राजापि दारसहितो नवं प्राप महायशाः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਭਾਲਿਆ; ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ ਵੀ ਰਾਣੀ ਸਮੇਤ ਨਵੀਂ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਤੇ ਕੀਰਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 11

यदोरप्यभवन् पुत्राः पञ्च देवसुतोपमाः / सहस्त्रजित् तथाज्येष्ठः क्रोषटुर्नालो ऽजितोरघुः

ਯਦੂ ਦੇ ਵੀ ਦੇਵਪੁੱਤਰਾਂ ਵਰਗੇ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ—ਸਹਸ੍ਰਜਿਤ, ਅਤੇ ਜੇਠਾ ਕ੍ਰੋਸ਼ਟੁ, ਨਾਲ, ਅਜਿਤ ਤੇ ਰਘੁ।

Verse 12

सहस्त्रजित्सुतस्तद्वच्छतजिन्नाम पार्थिवः / सुताः शतजितो ऽप्यासंस्त्रयः परमधार्मिकाः

ਸਹਸ੍ਰਜਿਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਤਜਿਤ ਨਾਮ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਸ਼ਤਜਿਤ ਦੇ ਵੀ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਪਰਮ ਧਰਮਨਿਸ਼ਠ ਸਨ।

Verse 13

हैहयश्च हयश्चैव राजा वेणुहयः परः / हैहयस्याभवत् पुत्रो धर्म इत्यभिविश्रुतः

ਹੈਹਯ ਅਤੇ ਹਯ ਨਾਮ ਦੇ ਰਾਜੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਰਾਜਾ ਵੇਣੁਹਯ ਵੀ ਸੀ। ਹੈਹਯ ਤੋਂ ‘ਧਰਮ’ ਨਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮਿਆ।

Verse 14

तस्य पुत्रो ऽभवद् विप्रा धर्मनेत्रः प्रतापवान् / धर्मनेत्रस्य कीर्तिस्तु संजितस्तत्सुतो ऽभवत्

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ, ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਪੁੱਤਰ ਧਰਮਨੇਤ੍ਰ ਹੋਇਆ। ਧਰਮਨੇਤ੍ਰ ਤੋਂ ਕੀਰਤੀ ਜੰਮੀ, ਅਤੇ ਕੀਰਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੰਜਿਤ ਹੋਇਆ।

Verse 15

महिष्मान् संजितस्याभूद् भद्रश्रेण्यस्तदन्वयः / भद्रश्रेण्यस्य दायादो दुर्दमो नाम पार्थिवः

ਸੰਜਿਤ ਤੋਂ ਮਹਿਸ਼ਮਾਨ ਜੰਮਿਆ; ਉਸੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਭਦ੍ਰਸ਼੍ਰੇਣ੍ਯ ਹੋਇਆ। ਭਦ੍ਰਸ਼੍ਰੇਣ੍ਯ ਦਾ ਵਾਰਸ ਦੁਰਦਮ ਨਾਮ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ।

Verse 16

दुर्दमस्य सुतो धीमान् धनको नाम वीर्यवान् / धनकस्य तु दायादाश्चत्वारो लोकसम्मताः

ਦੁਰਦਮ ਦਾ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਧਨਕ ਨਾਮ ਦਾ ਸੀ। ਧਨਕ ਦੇ ਚਾਰ ਵਾਰਸ ਸਨ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਮੰਨੇ ਹੋਏ ਸਨ।

Verse 17

कृतवीर्यः कृताग्निश्च कृतवर्मा तथैव च / कृतौजाश्च चतुर्थो ऽभूत् कार्तवीर्योर्ऽजुनो ऽभवत्

ਕ੍ਰਿਤਵੀਰ੍ਯ, ਕ੍ਰਿਤਾਗ੍ਨਿ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤਵਰ੍ਮਾ ਸਨ; ਚੌਥਾ ਕ੍ਰਿਤੌਜਾ ਸੀ। ਕ੍ਰਿਤਵੀਰ੍ਯ ਤੋਂ ਅਰਜੁਨ (ਕਾਰਤਵੀਰ੍ਯਾਰਜੁਨ) ਜੰਮਿਆ।

Verse 18

सहस्त्रबाहुर्द्युतिमान् धनुर्वेदविदां वरः / तस्य रामो ऽभवन्मृत्युर्जामदग्न्यो जनार्दनः

ਸਹਸ੍ਰਬਾਹੁ ਤੇਜਸਵੀ ਸੀ ਅਤੇ ਧਨੁਰਵੇਦ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ; ਪਰ ਉਸ ਲਈ ਜਾਮਦਗਨ੍ਯ ਜਨਾਰਦਨ ਰਾਮ ਹੀ ਮੌਤ-ਰੂਪ ਬਣਿਆ।

Verse 19

तस्य पुत्रशतान्यासन् पञ्च तत्र महारथाः / कृतास्त्रा बलिनः शूरा धर्मात्मानो नमस्विनः

ਉਸ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੰਜ ਮਹਾਰਥੀ—ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਨਿਪੁਣ, ਬਲਵਾਨ, ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਅਤੇ ਨਮਸਕਾਰ-ਯੋਗ ਸਨ।

Verse 20

शूरश्च शूरसेनश्च धृष्णः कृष्णस्तथैव च / जयध्वजश्च बलवान् नारायणपरो नृपः

ਸ਼ੂਰ ਅਤੇ ਸ਼ੂਰਸੇਨ, ਧ੍ਰਿਸ਼ਣ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ; ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਜਯਧਵਜ—ਉਹ ਰਾਜਾ ਨਾਰਾਇਣ-ਪਰਾਇਣ ਸੀ।

Verse 21

शूरसेनादयः सर्वे चत्वारः प्रथितौजसः / रुद्रभक्ता महात्मानः पूजयन्ति स्म शङ्करम्

ਸ਼ੂਰਸੇਨ ਆਦਿ ਉਹ ਚਾਰੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ; ਮਹਾਤਮਾ ਰੁਦ੍ਰ-ਭਗਤ ਸਨ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।

Verse 22

जयध्वजस्तु मतिमान् देवं नारायणं हरिम् / जगाम शरणं विष्णुं दैवतं धर्मतत्परः

ਪਰ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਜਯਧਵਜ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਹੋ ਕੇ ਦੇਵ ਹਰੀ ਨਾਰਾਇਣ—ਵਿਸ਼ਨੂ—ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣਾ ਇਸ਼ਟਦੇਵ ਮੰਨਿਆ।

Verse 23

तमूचुरितरे पुत्रा नायं धर्मस्तवानघ / ईश्वराराधनरतः पितास्माकमभूदिति

ਤਦ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰ ਬੋਲੇ—ਹੇ ਨਿਰਪਾਪ! ਇਹ ਤੇਰਾ ਧਰਮ ਨਹੀਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਡਾ ਪਿਤਾ ਈਸ਼ਵਰ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਵਿੱਚ ਰਤ ਸੀ।

Verse 24

तानब्रवीन्महातेजा एष धर्मः परो मम / विष्णोरंशेन संभूता राजानो यन्महीतले

ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਹੀ ਮੇਰਾ ਪਰਮ ਧਰਮ ਹੈ ਕਿ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਾਜੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 25

राज्यं पालयतावश्यं भगवान् पुरुषोत्तमः / पूजनीयो यतो विष्णुः पालको जगतो हरिः

ਜੋ ਰਾਜ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਭਗਵਾਨ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਬਣਾਵੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਸ਼ਨੂ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ, ਹਰੀ ਜਗਤ ਦਾ ਰੱਖਿਆਕ ਹੈ।

Verse 26

सात्त्विकी राजसी चैव तामसी च स्वयंभुवः / तिस्त्रस्तु मूर्तयः प्रोक्ताः सृष्टिस्थित्यन्तहेतवः

ਸਵਯੰਭੂ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਮੂਰਤੀਆਂ ਕਹੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ—ਸਾਤ੍ਤਵਿਕ, ਰਾਜਸਿਕ ਅਤੇ ਤਾਮਸਿਕ—ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਲਯ ਦੇ ਕਾਰਣ ਹਨ।

Verse 27

सत्त्वात्मा भगवान् विष्णुः संस्थापयति सर्वदा / सृजेद् ब्रह्मा रजोमूर्तिः संहरेत् तामसो हरः

ਸਤ੍ਤਵ-ਸਰੂਪ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਸਦਾ ਜਗਤ ਨੂੰ ਥਾਂਮ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ; ਰਜੋ-ਮੂਰਤੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਤਮੋ-ਮੂਰਤੀ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਸੰਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 28

तस्मान्महीपतीनां तु राज्यं पालयतामयम् / आराध्यो भगवान् विष्णुः केशवः केशिमर्दनः

ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਰਾਜੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਹੀ ਉਚਿਤ ਮਾਰਗ ਹੈ—ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਕੇਸ਼ਵ, ਕੇਸ਼ੀ-ਮਰਦਨ, ਪਰਮ ਆਰਾਧ੍ਯ ਵਜੋਂ ਪੂਜਣਯ ਹੈ।

Verse 29

निशम्य तस्य वचनं भ्रातरो ऽन्ये मनस्विनः / प्रोचुः संहारकृद् रुद्रः पूजनीयो मुमुक्षुभिः

ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਹੋਰ ਮਨਸਵੀ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਸੰਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਰੁਦ੍ਰ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਇੱਛੁਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਣਯ ਹੈ।”

Verse 30

अयं हि भगवान् रुद्रः सर्वं जगदिदं शिवः / तमोगुणं समाश्रित्य कल्पान्ते संहरेत् प्रभुः

ਇਹੀ ਭਗਵਾਨ ਰੁਦ੍ਰ—ਸਵੈੰ ਸ਼ਿਵ—ਇਸ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਤਮੋਗੁਣ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 31

या सा घोरतरा मूर्तिरस्य तेजामयी परा / संहरेद् विद्यया सर्वं संसारं शूलभृत् तया

ਉਸ ਦੀ ਜੋ ਪਰਮ ਤੇਜੋਮਈ, ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਮੂਰਤੀ ਹੈ—ਉਸੇ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਦਿਆ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ-ਚੱਕਰ ਸੰਹਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 32

ततस्तानब्रवीद् राजा विचिन्त्यासौ जयध्वजः / सत्त्वेन मुच्यते जन्तुः सत्त्वात्मा भगवान् हरिः

ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਜਯਧਵਜ ਨੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—“ਜੀਵ ਸੱਤਵਗੁਣ ਨਾਲ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਭਗਵਾਨ ਹਰਿ ਸੱਤਵ-ਸਰੂਪ ਹੈ।”

Verse 33

तमूचुर्भ्रातरो रुद्रः सेवितः सात्त्विकैर्जनैः / मोचयेत् सत्त्वसंयुक्तः पूजयेशं ततो हरम्

ਤਦ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਸਾਤ੍ਤਵਿਕ ਲੋਕ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸੱਤ੍ਵ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਰੁਦ੍ਰ ਮੋਖ਼ਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਈਸ਼ (ਸ਼ਿਵ) ਅਤੇ ਫਿਰ ਹਰੀ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 34

अथाब्रवीद् राजपुत्रः प्रहसन् वै जयध्वजः / स्वधर्मो मुक्तये पन्था नान्यो मुनिभिरष्यते

ਫਿਰ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਜਯਧਵਜ ਹੱਸਦਿਆਂ ਬੋਲਿਆ—ਆਪਣਾ ਸ੍ਵਧਰਮ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਰਾਹ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨਹੀਂ।

Verse 35

तथा च वैष्णवी शक्तिर्नृपाणां देवता सदा / आराधनं परो धर्मो पुरारेरमितौजसः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੈਸ਼ਣਵੀ ਸ਼ਕਤੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਸਦਾ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤ੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਹੈ। ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਰਿ, ਅਮਿਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਹੀ ਪਰਮ ਧਰਮ ਹੈ।

Verse 36

तमब्रवीद् राजपुत्रः कृष्णो मतिमतां वरः / यदर्जुनो ऽस्मज्जनकः स्वधर्मं कृतवानिति

ਤਦ ਬੁੱਧਿਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਕਿਉਂਕਿ ਅਰਜੁਨ, ਸਾਡਾ ਪੂਰਵਜ, ਆਪਣੇ ਸ੍ਵਧਰਮ ਨੂੰ ਨਿਭਾ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।

Verse 37

एवं विवादे वितते शूरसेनो ऽब्रवीद् वचः / प्रमाणमृषयो ह्यत्र ब्रूयुस्ते यत् तथैव तत्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਵਾਦ ਵਧ ਗਿਆ ਤਾਂ ਸ਼ੂਰਸੇਨ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇੱਥੇ ਰਿਸ਼ੀ ਹੀ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹਨ; ਉਹ ਜੋ ਕਹਿਣ, ਉਹੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸੱਚ ਹੈ।

Verse 38

ततस्ते राजशार्दूलाः पप्रच्छुर्ब्रह्मवादिनः / गत्वा सर्वे सुसंरब्धाः सप्तर्षोणां तदाश्रमम्

ਤਦੋਂ ਉਹ ਬਾਘ ਵਰਗੇ ਰਾਜੇ ਸਭ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ ਉਤੇਜਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਪਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਗਏ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਵਾਦੀ ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਧਰਮ-ਤੱਤ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ।

Verse 39

तानब्रुवंस्ते मुनयो वसिष्ठाद्या यथार्थतः / या यस्याभिमता पुंसः सा हि तस्यैव देवता

ਤਦੋਂ ਵਸਿਸ਼ਠ ਆਦਿ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਕਿਹਾ—‘ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਜੋ ਦੇਵਤਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਿਯ ਅਤੇ ਅਭਿਮਤ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਉਸ ਦੀ ਇਸ਼ਟ-ਦੇਵਤਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।’

Verse 40

किन्तु कार्यविशेषेण पूजिताश्चेष्टदा नृणाम् / विशेषात् सर्वदा नायं नियमो ह्यन्यथा नृपाः

ਪਰ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਾਰਜ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਅਤੇ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ, ਇਹ ਨਿਯਮ ਸਦਾ ਅਟੱਲ ਨਹੀਂ; ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 41

नृपाणां दैवतं विष्णुस्तथैव च पुरन्दरः / विप्राणामग्निरादित्यो ब्रह्मा चैव पिनाकधृक्

ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ਨੂ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਰੰਦਰ (ਇੰਦਰ) ਦੈਵਤ ਹਨ; ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਅਗਨੀ, ਆਦਿਤ੍ਯ (ਸੂਰਜ), ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਪਿਨਾਕਧਾਰੀ (ਸ਼ਿਵ) ਪੂਜਣਯੋਗ ਦੈਵਤ ਹਨ।

Verse 42

देवानां दैवतं विष्णुर्दानवानां त्रिशूलभृत् / गन्धर्वाणां तथा सोमो यक्षाणामपि कथ्यते

ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਦੈਵਤ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹੈ; ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ (ਸ਼ਿਵ) ਹੈ; ਗੰਧਰਵਾਂ ਦਾ ਸੋਮ ਹੈ; ਅਤੇ ਯਕਸ਼ਾਂ ਲਈ ਵੀ ਦੈਵਤ ਨਿਯਤ ਹੈ—ਇਉਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 43

विद्याधराणां वाग्देवी साध्यानां भगवान्रविः / रक्षसां शङ्करो रुद्रः किंनराणां च पार्वती

ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਦੀ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤ੍ਰੀ ਵਾਗਦੇਵੀ ਹੈ; ਸਾਧਿਆਂ ਲਈ ਭਗਵਾਨ ਰਵੀ ਹੈ। ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਲਈ ਸ਼ੰਕਰ-ਰੁਦ੍ਰ, ਅਤੇ ਕਿੰਨਰਾਂ ਲਈ ਦੇਵੀ ਪਾਰਵਤੀ ਹੈ।

Verse 44

ऋषीणां दैवतं ब्रह्मा महादेवश्च शूलभृत् / मनूनां स्यादुमा देवी तथा विष्णुः सभास्करः

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਅਧਿਦੇਵ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਮਹਾਦੇਵ ਵੀ। ਮਨੂਆਂ ਦੀ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤ੍ਰੀ ਉਮਾ ਦੇਵੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਭਾਸਕਰ (ਸੂਰਜ) ਸਮੇਤ ਵਿਸ਼ਣੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਹਨ।

Verse 45

गृहस्थानां च सर्वे स्युर्ब्रह्मा वै ब्रह्मचारिणाम् / वैखानसानामर्कः स्याद् यतीनां च महेश्वरः

ਗ੍ਰਿਹਸਥਾਂ ਲਈ ਮਾਨੋ ਸਭ ਦੇਵਤੇ ਹੀ (ਅਧਿਸ਼ਠਾਤਾ) ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀਆਂ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ; ਵੈਖਾਨਸ ਤਪਸਵੀਆਂ ਲਈ ਅਰਕ (ਸੂਰਜ); ਅਤੇ ਯਤੀਆਂ ਲਈ ਮਹੇਸ਼ਵਰ (ਸ਼ਿਵ) ਅਧਿਪਤੀ ਹਨ।

Verse 46

भूतानां भगवान् रुद्रः कूष्माण्डानां विनायकः / सर्वेषां भगवान् ब्रह्मा देवदेवः प्रजापतिः

ਭੂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਰੁਦ੍ਰ; ਕੂਸ਼ਮਾਂਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਨਾਇਕ। ਅਤੇ ਸਭ ਲਈ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ—ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ—ਪਰਮ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤਾ ਹਨ।

Verse 47

इत्येवं भगवान् ब्रह्मा स्वयं देवो ऽभ्यभाषत / तस्माज्जयध्वजो नूनं विष्ण्वाराधनमर्हति

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪ ਹੀ ਦੇਵਸਰੂਪ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਇਸ ਲਈ ਜਯਧਵਜ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਵਿਸ਼ਣੂ-ਆਰਾਧਨਾ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ।’

Verse 48

तान् प्रणम्याथ ते जग्मुः पुरीं परमशोभनाम् / पालयाञ्चक्रिरे पृथ्वीं जित्वा सर्वरिपून् रणे

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ੋਭਾਵਾਨ ਆਪਣੀ ਪੁਰੀ ਨੂੰ ਗਏ; ਅਤੇ ਰਣ ਵਿੱਚ ਸਭ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜ-ਪਾਲਨ ਕੀਤਾ।

Verse 49

ततः कदाचिद् विप्रेन्द्रा विदेहो नाम दानवः / भीषणः सर्वसत्त्वानां पुरीं तेषां समाययौ

ਤਦਨੰਤ੍ਰ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰਸ਼੍ਰੇਠ! ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ‘ਵਿਦੇਹ’ ਨਾਮ ਦਾ ਦਾਨਵ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਭਿਆਨਕ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੁਰੀ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 50

दंष्ट्राकरालो दीप्तात्मा युगान्तदहनोपमः / शूलमादाय सूर्याभं नादयन् वै दिशो दश

ਉਹ ਦੰਸ਼ਟਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿਕਰਾਲ, ਤੇਜਸਵੀ, ਯੁਗਾਂਤ ਦੀ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਸੀ; ਸੂਰਜ ਸਮ ਚਮਕਦਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਫੜ ਕੇ ਗੱਜਦਾ ਹੋਇਆ ਦਸਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਗੂੰਜਾ ਗਿਆ।

Verse 51

तन्नादश्रवणान्मर्त्यास्तत्र ये निवसन्ति ते / तत्यजुर्जोवितं त्वन्ये दुद्रुवुर्भयविह्वलाः

ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਨਾਦ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਉੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਨੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ; ਹੋਰ ਡਰ ਨਾਲ ਘਬਰਾਕੇ ਦੌੜ ਪਏ।

Verse 52

ततः सर्वे सुसंयत्ताः कार्तवीर्यात्मजास्तदा / युयुधुर्दानवं शक्तिगिरिकूटासिमुद्गरैः

ਤਦੋਂ ਕਾਰਤਵੀਰਯ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਜਜ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦਾਨਵ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਲੱਗੇ—ਬਰਛੀਆਂ, ਪਹਾੜੀ ਚੋਟੀਆਂ, ਤਲਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਗਦਿਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ।

Verse 53

तान् सर्वान् दानवो विप्राः शूलेन प्रहसन्निव / वारयामास घोरात्मा कल्पान्ते भैरवो यथा

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ! ਉਹ ਦਾਨਵ ਘੋਰ-ਆਤਮਾ, ਜਿਵੇਂ ਹੱਸਦਾ ਹੋਵੇ, ਆਪਣੇ ਸ਼ੂਲ ਨਾਲ ਸਭ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲੱਗਾ—ਕਲਪਾਂਤ ਵੇਲੇ ਭੈਰਵ ਵਾਂਗ।

Verse 54

शूरसेनादयः पञ्च राजानस्तु महाबलाः / युद्धाय कृतसंरम्भा विदेहं त्वभिदुद्रुवुः

ਸ਼ੂਰਸੇਨ ਆਦਿ ਪੰਜ ਮਹਾਬਲੀ ਰਾਜੇ, ਯੁੱਧ ਲਈ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਸਿੱਧੇ ਵਿਦੇਹ ਦੇਸ਼ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਏ।

Verse 55

शूरो ऽस्त्रं प्राहिणोद् रौद्रं शूरसेनस्तु वारुणम् / प्राजापत्यं तथा कृष्णो वायव्यं धृष्ण एव च

ਸ਼ੂਰ ਨੇ ਰੌਦ੍ਰ ਅਸਤ੍ਰ ਚਲਾਇਆ; ਸ਼ੂਰਸੇਨ ਨੇ ਵਾਰੁਣ ਅਸਤ੍ਰ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯ ਅਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਧ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਵਾਯਵ੍ਯ ਅਸਤ੍ਰ ਛੱਡਿਆ।

Verse 56

जयध्वजश्च कौबेरमैन्द्रमाग्नेयमेव च / भञ्जयामास शूलेन तान्यस्त्राणि स दानवः

ਤਦੋਂ ਦਾਨਵ ਜਯਧਵਜ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੂਲ ਨਾਲ ਕੌਬੇਰ, ਐਂਦ੍ਰ ਅਤੇ ਆਗਨੇਯ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਤੋੜ ਕੇ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 57

ततः कृष्णो महावीर्यो गदामादाय भीषणाम् / स्पृष्ट्वा मन्त्रेण तरसा चिक्षेप न ननाद च

ਫਿਰ ਮਹਾਵੀਰ੍ਯ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਭਿਆਨਕ ਗਦਾ ਚੁੱਕੀ; ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸਪਰਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸੁੱਟਿਆ—ਪਰ ਉਹ ਗੱਜਿਆ ਨਹੀਂ।

Verse 58

संप्राप्य सा गादास्योरो विदेहस्य शिलोपमम् / न दानवं चालयितुं शशाकान्तकसंनिभम्

ਉਹ ਗਦਾ ਵਿਦੇਹ ਦੇ ਦੈਤ ਦੇ ਪੱਥਰ ਵਰਗੀ ਕਠੋਰ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਵੱਜ ਕੇ ਵੀ, ਖਰਗੋਸ਼ ਦੇ ਕੰਡੇ ਵਰਗੀ ਅਡੋਲ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਵਾਲੇ ਉਸ ਦਾਨਵ ਨੂੰ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਹਿਲਾ ਨਾ ਸਕੀ।

Verse 59

दुद्रुवुस्ते भयग्रस्ता दृष्ट्वा तस्यातिपौरुषम् / जयध्वजस्तु मतिमान् सस्मार जगतः पतिम्

ਉਸ ਦੀ ਅਤਿ ਵੱਡੀ ਬਹਾਦਰੀ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ; ਪਰ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਜਯਧਵਜ ਨੇ ਅਡੋਲ ਮਨ ਨਾਲ ਜਗਤ ਦੇ ਪਤੀ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕੀਤਾ।

Verse 60

विष्णुं ग्रसिष्णुं लोकादिमप्रमेयमनामयम् / त्रातारं पुरुषं पूर्वं श्रीपतिं पीतवाससम्

ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ—ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਗ੍ਰਸਣ ਵਾਲੇ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਦਿ-ਸਰੋਤ, ਅਪ੍ਰਮੇਯ ਤੇ ਨਿਰਾਮਯ ਹਨ; ਜੋ ਤ੍ਰਾਤਾ, ਆਦਿ-ਪੁਰਖ, ਸ਼੍ਰੀਪਤੀ ਅਤੇ ਪੀਤਾਂਬਰਧਾਰੀ ਹਨ।

Verse 61

ततः प्रादुरभूच्चक्रं सूर्यायुतसमप्रभम् / आदेशाद् वासुदेवस्य भक्तानुग्रहकारणात्

ਤਦ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀ ਵਾਲਾ ਚੱਕਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ—ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਲਈ।

Verse 62

जग्राह जगतां योनिं स्मृत्वा नारायणं नृपः / प्राहिणोद् वै विदेहाय दानवेभ्यो यथा हरिः

ਰਾਜੇ ਨੇ ਜਗਤ ਦੀ ਯੋਨੀ-ਸਰੂਪ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰ ਕੇ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚੈ ਧਾਰਿਆ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵਿਦੇਹ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਰਿਆ—ਜਿਵੇਂ ਹਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 63

संप्राप्य तस्य घोरस्य स्कन्धदेशं सुदर्शनम् / पृथिव्यां पातयामास शिरो ऽद्रिशिखराकृति

ਉਸ ਘੋਰ ਵੈਰੀ ਦੇ ਮੋਢੇ ਦੇ ਭਾਗ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਸ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਪ੍ਰਹਾਰ ਨੇ ਪਹਾੜੀ ਚੋਟੀ ਵਰਗਾ ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਾਹ ਦਿੱਤਾ।

Verse 64

तस्मिन् हते देवरिपौ शीराद्या भ्रातरो नृपाः / समाययुः पुरीं रम्यां भ्रातरं चाप्यपूजयन्

ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਉਸ ਵੈਰੀ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ, ਸ਼ੀਰ ਆਦਿ ਰਾਜ ਭਰਾ ਸੁੰਦਰ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਤਿਕਾਰਿਆ।

Verse 65

श्रुत्वाजगाम भगवान् जयध्वजपराक्रमम् / कार्तवीर्यसुतं द्रष्टुं विश्वामित्रो महामुनिः

ਜਯਧਵਜ ਦੀ ਪਰਾਕ੍ਰਮਤਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਾਰਤਵੀਰਯ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਭਗਵਾਨ ਮਹਾਮੁਨੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 66

तमागतमथो दृष्ट्वा राजा संभ्रान्तमानसः / समावेश्यासने रम्ये पूजयामास भावतः

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਜੇ ਦਾ ਮਨ ਆਦਰ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ; ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਪੂਜਾ-ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 67

उवाच भगवान् घोरः प्रसादाद् भवतो ऽसुरः / निपातितो मया संख्ये विदेहो दानवेश्वरः

ਭਗਵਾਨ ਘੋਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—“ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਹਾਡੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਅਸੁਰ ਵਿਦੇਹ ਨੂੰ ਮੈਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਡਾਹ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।”

Verse 68

त्वद्वाक्याच्छिन्नसंदेहो विष्णुं सत्यपराक्रमम् / प्रपन्नः शरणं तेन प्रसादो मे कृतः शुभः

ਤੁਹਾਡੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਕੱਟ ਗਏ। ਮੈਂ ਸੱਚੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਲਈ; ਉਸ ਸ਼ਰਨਾਗਤੀ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਪ੍ਰਸਾਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 69

यक्ष्यामि परमेशानं विष्णुं पद्मदलेक्षणम् / कथं केन विधानेन संपूज्यो हरिरीश्वरः

ਮੈਂ ਪਰਮੇਸ਼ਰ—ਕਮਲ-ਨੈਣ ਵਿਸ਼ਨੂ—ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਕਿਹੜੇ ਸਾਧਨ ਨਾਲ ਅਤੇ ਕਿਹੜੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹਰੀ-ਈਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰੀਏ?

Verse 70

को ऽयं नारायणो देवः किंप्रभावश्च सुव्रत / सर्वमेतन्ममाचक्ष्व परं कौतूहलं हि मे

ਇਹ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇਵ ਕੌਣ ਹੈ? ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵ-ਮਹਿਮਾ ਕੀ ਹੈ? ਇਹ ਸਭ ਮੈਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਦੱਸੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਵੱਡਾ ਕੌਤੂਹਲ ਜਾਗ ਪਿਆ ਹੈ।

Verse 71

विश्वामित्र उवाच यतः प्रवृत्तिर्भूतानां यस्मिन् सर्वमिदं जगत् / स विष्णुः सर्वभूतात्मा तमाश्रित्य विमुच्यते

ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਤੇ ਉਤਪੱਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਟਿਕਿਆ ਹੈ—ਉਹੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਣ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

Verse 72

स्ववर्णाश्रमधर्मेण पूज्यो ऽयं पुरुषोत्तमः / अकामहतभावेन समाराध्यो न चान्यथा

ਇਹ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਵਰਣ ਅਤੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ। ਉਹ ਕੇਵਲ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਭਾਵ ਨਾਲ ਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਆਰਾਧਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ।

Verse 73

एतावदुक्त्वा भगवान विश्वामित्रो महामुनिः / शूराद्यैः पूजितो विप्रा जगामाथ स्वमालयम्

ਇਤਨਾ ਕਹਿ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਮਹਾਮੁਨੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ—ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ—ਸ਼ੂਰ ਆਦਿ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ-ਧਾਮ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 74

अथ शूरादयो देवमयजन्त महेश्वरम् / यज्ञेन यज्ञगम्यं तं निष्कामा रुद्रमव्ययम्

ਤਦ ਸ਼ੂਰ ਆਦਿ ਨੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ—ਯੱਗ ਨਾਲ ਯੱਗ-ਗਮ੍ਯ ਉਸ ਅਵ੍ਯਯ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ—ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਭਾਵ ਨਾਲ ਯੱਗ ਕਰਕੇ।

Verse 75

तान् वसिष्ठस्तु भगवान् याजयामास सर्ववित् / गौतमो ऽत्रिरगस्त्यश्च सर्वे रुद्रपरायणाः

ਫਿਰ ਸਰਵਜ੍ਞ ਭਗਵਾਨ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਯੱਗ ਕਰਵਾਏ; ਅਤੇ ਗੌਤਮ, ਅਤ੍ਰੀ ਤੇ ਅਗਸਤ੍ਯ ਵੀ—ਸਾਰੇ ਹੀ ਰੁਦ੍ਰ-ਪਰਾਯਣ ਸਨ।

Verse 76

विश्वामित्रस्तु भगवान् जयध्वजमरिन्दमम् / याजयामास भूतादिमादिदेवं जनार्दनम्

ਤਦ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲੇ ਜਯਧ੍ਵਜ ਤੋਂ—ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਆਦਿ, ਆਦਿਦੇਵ ਜਨਾਰਦਨ ਲਈ—ਯੱਗ ਕਰਵਾਇਆ।

Verse 77

तस्य यज्ञे महायोगी साक्षाद् देवः स्वयं हरिः / आविरासीत् स भगवान् तदद्भुतमिवाभवत्

ਉਸ ਦੇ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਮਹਾਯੋਗੀ—ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਦੇਵ ਸਵੈੰ ਹਰੀ—ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ; ਉਸ ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰਾਕਟ੍ਯ ਮਾਨੋ ਅਦਭੁਤ ਹੀ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 78

य इमं शृणुयान्नित्यं जयध्वजपराक्रमम् / सर्वपापविमुक्तात्मा विष्णुलोकं स गच्छति

ਜੋ ਨਿੱਤ ਜਯਧਵਜ ਦੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਦੀ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਆਤਮਾ ਬਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।