Adhyaya 20
Ikṣvāku-vaṃśa (Genealogy) culminating in Rāma; Setu-liṅga Māhātmya; Continuation through Kuśa and Lava
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣ-ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਧਾਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਤ੍ਰਿਧਨ੍ਵਾ ਤੋਂ ਸਗਰ ਅਤੇ ਭਗੀਰਥ ਤੱਕ ਇਖ਼ਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਆਸਰੇ ਗੰਗਾ-ਅਵਤਰਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਰਘੁ, ਦਸ਼ਰਥ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ ਤੱਕ ਵੰਸ਼ਕ੍ਰਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਸੰਗ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਸੀਤਾ ਦਾ ਸਵਯੰਵਰ ਤੇ ਧਨੁਸ਼-ਭੰਗ, ਕੈਕਈ ਦਾ ਵਰ ਅਤੇ ਰਾਮ ਦਾ ਵਨਵਾਸ, ਸੀਤਾ-ਹਰਨ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਤਾ, ਹਨੁਮਾਨ ਦੀ ਦੂਤੀ, ਲੰਕਾ ਵੱਲ ਸੇਤੁ-ਬੰਧਨ ਅਤੇ ਰਾਵਣ-ਵਧ। ਫਿਰ ਕਥਾ ਤੀਰਥ-ਸਥਾਪਨਾ ਵੱਲ ਮੁੜਦੀ ਹੈ: ਸੇਤੁ ਤੇ ਰਾਮ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰਕੇ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਪਾਰਵਤੀ ਸਮੇਤ ਸ਼ਿਵ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ—ਉੱਥੇ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ-ਸਨਾਨ ਨਾਲ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਕੀਤੇ ਕਰਮ ਅਖੰਡ ਫਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਗਤ ਰਹੇ ਤਕ ਸ਼ਿਵ ਉੱਥੇ ਵੱਸਣਗੇ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਧਰਮਮਈ ਰਾਮਰਾਜ, ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸ਼ੰਕਰ-ਪੂਜਾ, ਕੁਸ਼-ਲਵ ਰਾਹੀਂ ਵੰਸ਼-ਪ੍ਰਵਾਹ ਅਤੇ ਇਖ਼ਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਸੁਣਨ ਦਾ ਫਲ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे एकोनविशो ऽध्यायः सूत उवाच त्रिधन्वा राजपुत्रस्तु धर्मेणापालयन्महीम् / तस्य पुत्रो ऽभवद् विद्वांस्त्रय्यारुण इति स्मृतः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਕੂਰਮਪੁਰਾਣ ਦੀ ਛਟਸਾਹਸਤ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਪੂਰਵਭਾਗ ਵਿੱਚ ਉੱਨੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਤ੍ਰਿਧਨਵਾ ਨੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ; ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਦਵਾਨ ਸੀ, ਜੋ ਤ੍ਰਯ੍ਯਾਰੁਣ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।
Verse 2
तस्य सत्यव्रतो नाम कुमारो ऽभून्महाबलः / भार्या सत्यधना नाम हरिश्चन्द्रमजीजनत्
ਉਸ ਦਾ ਮਹਾਬਲੀ ਪੁੱਤਰ ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤ ਨਾਮ ਦਾ ਹੋਇਆ। ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸਤ੍ਯਧਨਾ ਨਾਮ ਦੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।
Verse 3
हरिश्चन्द्रस्य पुत्रो ऽभूद् रोहितो नाम वीर्यवान् / हरितो रोहितस्याथ धुन्धुस्तस्य सुतो ऽभवत्
ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਦਾ ਰੋਹਿਤ ਨਾਮ ਦਾ ਵੀਰਯਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ। ਰੋਹਿਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹਰਿਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਹਰਿਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਧੁੰਧੁ ਹੋਇਆ।
Verse 4
विजयश्च सुदेवश्च धुन्धुपुत्रौ बभूवतुः / विजयस्याभवत् पुत्रः कारुको नाम वीर्यवान्
ਧੁੰਧੂ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਸਨ—ਵਿਜਯ ਅਤੇ ਸੁਦੇਵ। ਵਿਜਯ ਤੋਂ ਮਹਾਂ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਕਾਰੁਕ ਨਾਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।
Verse 5
कारुकस्य वृकः पुत्रस्तस्माद् बाहुरजायत / सगरस्तस्य पुत्रौऽभूद् राजा परमधार्मिकः
ਕਾਰੁਕ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵ੍ਰਿਕ ਸੀ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਹੁ ਜੰਮਿਆ। ਬਾਹੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸਗਰ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਪਰਮ ਧਾਰਮਿਕ ਰਾਜਾ ਸੀ।
Verse 6
द्वे भार्ये सगरस्यापि प्रभा भानुमती तथा / ताभ्यामाराधितः प्रादादौर्वाग्निर्वरमुत्तमम्
ਸਗਰ ਰਾਜੇ ਦੀਆਂ ਵੀ ਦੋ ਰਾਣੀਆਂ ਸਨ—ਪ੍ਰਭਾ ਅਤੇ ਭਾਨੁਮਤੀ। ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਔਰਵ ਰਿਸ਼ੀ, ਔਰਵਾਗਨੀ-ਸਰੂਪ, ਨੇ ਉੱਤਮ ਵਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 7
एकं भानुमती पुत्रमगृह्णादसमञ्जसम् / प्रभा षष्टिसहस्त्रं तु पुत्राणां जगृहे शुभा
ਭਾਨੁਮਤੀ ਨੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਜਣਿਆ—ਅਸਮੰਜਸ। ਅਤੇ ਸ਼ੁਭਾ ਪ੍ਰਭਾ ਨੇ ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ।
Verse 8
असमञ्सस्य तनयो ह्यंशुमान् नाम पार्थिवः / तस्य पुत्रो दिलीपस्तु दिलीपात् तु भगीरथः
ਅਸਮੰਜਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਨਾਮ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦਿਲੀਪ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਦਿਲੀਪ ਤੋਂ ਭਗੀਰਥ ਜੰਮਿਆ।
Verse 9
येन भागीरथी गङ्गा तपः कृत्वावतारिता / प्रसादाद् देवदेवस्य महादेवस्य धीमतः
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਤਪ ਕਰਕੇ ਭਾਗੀਰਥੀ ਗੰਗਾ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਤਰੀ—ਉਹ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਧੀਮਾਨ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਹੈ।
Verse 10
भगीरथस्य तपसा देवः प्रीतमना हरः / बभार शिरसा गङ्गां सोमान्ते सोमभूषणः
ਭਗੀਰਥ ਦੇ ਤਪ ਨਾਲ ਮਨੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਦੇਵ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ)—ਸੋਮ-ਭੂਸ਼ਣ, ਜਟਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਦ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ—ਨੇ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਧਾਰਿਆ।
Verse 11
भगीरथसुतश्चापि श्रुतो नाम बभूव ह / नाभागस्तस्य दायादः सिन्धुद्वीपस्ततो ऽभवत्
ਭਗੀਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ‘ਸ਼੍ਰੁਤ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਵਾਰਸ ਨਾਭਾਗ ਸੀ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਿੰਧੁਦਵੀਪ ਜਨਮਿਆ।
Verse 12
अयुतायुः सुतस्तस्य ऋतुपर्णस्तु तत्सुतः / ऋतुपर्णस्य पुत्रो ऽभूत् सुदासो नाम धार्मिकाः / सौदासस्तस्य तनयः ख्यातः कल्माषपादकः
ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਯੁਤਾਯੁ ਸੀ; ਅਯੁਤਾਯੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਿਤੁਪਰਣ। ਰਿਤੁਪਰਣ ਦਾ ਧਰਮਾਤਮਾ ਪੁੱਤਰ ਸੁਦਾਸ ਨਾਮ ਦਾ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਸੁਦਾਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੌਦਾਸ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਲਮਾਸ਼ਪਾਦ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
Verse 13
वसिष्ठस्तु महातेजाः क्षेत्रे कल्माषपादके / अश्मकं जनयामसा तमिक्ष्वाकुकुलध्वजम्
ਫਿਰ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਕਲਮਾਸ਼ਪਾਦ ਦੀ ਖੇਤ੍ਰਾ (ਪਤਨੀ) ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਮਕ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ—ਜੋ ਇਖ਼ਵਾਕੂ ਕੁਲ ਦਾ ਧਵਜ (ਗੌਰਵ) ਬਣਿਆ।
Verse 14
अश्मकस्योत्कलायां तु नकुलो नाम पार्थिवः / स हि रामभयाद् राजा वनं प्राप सुदुः खितः
ਅਸ਼ਮਕ ਦੀ ਉਤਕਲਾ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਨਕੁਲ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਰਾਮ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।
Verse 15
विभ्रत् स नारीकवचं तस्माच्छतरथो ऽभवत् / तस्माद् बिलिबिलिः श्रीमान्वृद्धशर्माचतत्सुतः
ਉਹ ਨਾਰੀ-ਕਵਚ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਸੀ; ਉਸ ਤੋਂ ਸ਼ਤਰਥ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਸ਼ਤਰਥ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਬਿਲਿਬਿਲੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵ੍ਰਿੱਧਸ਼ਰਮਾ ਵੀ ਜਨਮੇ।
Verse 16
तस्माद् विश्वसहस्तस्मात् खट्वाङ्ग इति विश्रुतः / दीर्घबाहुः सुतस्तस्य रघुस्तस्मादजायत
ਉਸ ਵਿਸ਼੍ਵਸਹ ਤੋਂ ਖਟਵਾਂਗ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦੀਰਘਬਾਹੁ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਰਘੂ ਜਨਮੇ।
Verse 17
रघोरजः समुत्पन्नो राजा दशरथस्ततः / रामो दाशरथिर्वोरो धर्मज्ञो लोकविश्रुतः
ਰਘੂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦਸ਼ਰਥ-ਨੰਦਨ ਵੀਰ ਰਾਮ ਜਨਮੇ—ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ।
Verse 18
भरतो लक्ष्मणश्चैव शत्रुघ्नश्च महाबलः / सर्वे शक्रसमा युद्धे विष्णुशक्तिसमन्विताः / जज्ञे रावणनाशार्थं विष्णुरंशेन विश्वकृत्
ਭਰਤ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਸ਼ਤਰੁਘਨ—ਸਾਰੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਸਮਾਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸਨ। ਰਾਵਣ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵ-ਕਰਤਾ ਆਪ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਵਜੋਂ ਅਵਤਰੇ।
Verse 19
रामस्य सुभगा भार्या जनकस्यात्मजा शुभा / सीता त्रिलोकविख्याता शीलौदार्यगुणान्विता
ਰਾਮ ਦੀ ਸੁਭਾਗਵਤੀ ਪਤਨੀ, ਜਨਕ ਦੀ ਸ਼ੁਭ ਧੀ ਸੀਤਾ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਉਹ ਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਉਦਾਰਤਾ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ।
Verse 20
तपसा तोषिता देवी जनकेन गिरीन्द्रजा / प्रायच्छज्जानकीं सीतां राममेवाश्रिता पतिम्
ਜਨਕ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਗਿਰਿਰਾਜ ਦੀ ਧੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਜਾਨਕੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਪਤੀ ਤੇ ਸ਼ਰਨ ਵਜੋਂ ਕੇਵਲ ਰਾਮ ਨੂੰ ਹੀ ਅਪਣਾਇਆ ਸੀ।
Verse 21
प्रीतश्च भगवानीशस्त्रिशूली नीललोहितः / प्रददौ शत्रुनाशार्थं जनकायाद्भुतं धनुः
ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਨੀਲ-ਲੋਹਿਤ ਭਗਵਾਨ ਈਸ਼ ਨੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਨਾਸ਼ ਲਈ ਜਨਕ ਨੂੰ ਅਦਭੁਤ ਧਨੁਸ਼ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ।
Verse 22
स राजा जनको विद्वान् दातुकामः सुतामिमाम् / अघोषयदमित्रघ्नो लोके ऽस्मिन् द्विजपुङ्गवाः
ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ! ਉਹ ਵਿਦਵਾਨ ਰਾਜਾ ਜਨਕ, ਇਸ ਧੀ ਦਾ ਕਨਿਆਦਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਵੈਰੀ-ਨਾਸਕ ਹੋ ਕੇ, ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਹਰ ਥਾਂ ਐਲਾਨ ਕਰਵਾਉਣ ਲੱਗਾ।
Verse 23
इदं धनुः समादातुं यः शक्नोति जगत्त्रये / देवो वा दानवो वापि स सीतां लब्धुमर्हति
ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਸਕਦਾ ਹੈ—ਦੇਵ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਦਾਨਵ—ਉਹੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ।
Verse 24
विज्ञाय रामो बलवान् जनकस्य गृहं प्रभुः / भञ्जयामास चादाय गत्वासौ लीलयैव हि
ਗੱਲ ਜਾਣ ਕੇ ਬਲਵਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਰਾਮ ਜਨਕ ਦੇ ਘਰ ਗਏ; ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ—ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਲੀਲਾ ਹੋਵੇ।
Verse 25
उद्ववाह च तां कन्यां पार्वतीमिव शङ्करः / रामः परमधर्मात्मा सेनामिव च षण्मुखः
ਪਰਮ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਪਾਰਵਤੀ ਨਾਲ; ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਚਲੇ, ਜਿਵੇਂ ਛਣਮੁਖ ਆਪਣੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 26
ततो बहुतिथे काले राजा दशरथः स्वयम् / रामं ज्येष्ठं सुतं वीरं राजानं कर्तुमारभत्
ਫਿਰ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਲੰਘਣ ਉਪਰੰਤ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਆਪ ਆਪਣੇ ਜੇਠੇ ਵੀਰ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
Verse 27
तस्याथ पत्नी सुभगा कैकेयी चारुभाषिणी / निवारयामास पतिं प्राह संभ्रान्तमानसा
ਤਦ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ—ਸੌਭਾਗਵਤੀ, ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਵਾਲੀ ਕੈਕਈ—ਨੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ ਅਤੇ ਘਬਰਾਏ ਮਨ ਨਾਲ ਬੋਲੀ।
Verse 28
मत्सुतं भरतं वीरं राजानं कर्तुमर्हसि / पूर्वमेव वरो यस्माद् दत्तो मे भवता यतः
ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੇਰੇ ਵੀਰ ਪੁੱਤਰ ਭਰਤ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
Verse 29
स तस्या वचनं श्रुत्वा राजा दुः खितमानसः / बाढमित्यब्रवीद् वाक्यं तथा रामो ऽपि धर्मवित्
ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਤਥਾਸਤੁ।” ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਮ-ਜਾਣੂ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਨੇ ਵੀ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ।
Verse 30
प्रणम्याथ पितुः पादौ लक्ष्मणेन सहाच्युतः / ययौ वनं सपत्नीकः कृत्वा समयमात्मवान्
ਫਿਰ ਅਚ੍ਯੁਤ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ ਪਿਤਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਸੰਯਮੀ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਨਿਭਾਂਦਿਆਂ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।
Verse 31
संवत्सराणां चत्वारि दश चैव महाबलः / उवास तत्र मतिमान् लक्ष्मणेन सह प्रभुः
ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਤੱਕ ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ, ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਹੀ ਵੱਸਦੇ ਰਹੇ।
Verse 32
कदाचिद् वसतो ऽरण्ये रावणो नाम राक्षसः / परिव्राजकवेषेण सीतां हृत्वा ययौ पुरीम्
ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਰਹੇ ਸਨ, ਰਾਵਣ ਨਾਮ ਦਾ ਰਾਖਸ਼ਸ ਸੰਨਿਆਸੀ ਦੇ ਭੇਸ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਹਰ ਕੇ ਆਪਣੀ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।
Verse 33
अदृष्ट्वा लक्ष्मणो रामः सीतामाकुलितेन्द्रियौ / दुः खशोकाभिसंतप्तौ बभूवतुररिन्दमौ
ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਵਿਹਲ ਹੋ ਗਈਆਂ; ਉਹ ਦੁੱਖ ਤੇ ਸੋਗ ਨਾਲ ਤਪ ਗਏ।
Verse 34
ततः कदाचित् कपिना सुग्रीवेण द्विजोत्तमाः / वानराणामभूत् सख्यं रामस्याक्लिष्टकर्मणः
ਤਦੋਂ ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ, ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮੋ, ਅਕਲਿਸ਼ਟਕਰਮਾ ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ ਨੇ ਕਪਿਰਾਜ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਤਾ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਵਾਨਰ-ਸੈਨਾ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
Verse 35
सुग्रीवस्यानुगो वीरो हनुमान् न्म वानरः / वायुपुत्रौ महातेजा रामस्यासीत् प्रियः सदा
ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦਾ ਅਨੁਚਰ ਉਹ ਵੀਰ ਵਾਨਰ ਹਨੁਮਾਨ ਸੀ। ਉਹ ਵਾਯੁਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ, ਅਤੇ ਸਦਾ ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਸੀ।
Verse 36
स कृत्वा परमं धैर्यं रामाय कृतनिश्चयः / आनयिष्यामि तां सीतामित्युक्त्वा विचचार ह
ਉਸ ਨੇ ਪਰਮ ਧੀਰਜ ਧਾਰ ਕੇ ਰਾਮ-ਕਾਰਜ ਲਈ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕੀਤਾ; “ਮੈਂ ਉਸ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਆਵਾਂਗਾ” ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਤੁਰ ਪਿਆ।
Verse 37
महीं सागरपर्यन्तां सीतादर्शनतत्परः / जगाम रावणपुरीं लङ्कां सागरसंस्थिताम्
ਸੀਤਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਤਤਪਰ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਤੱਕ ਲੰਘਿਆ; ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਰਾਵਣਪੁਰੀ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਗਿਆ।
Verse 38
तत्राथ निर्जने देशे वृक्ष्मूले शुचिस्मिताम् / अपश्यदमलां सीतां राक्षसीभिः समावृताम्
ਉੱਥੇ ਇਕ ਸੁੰਨੇ ਥਾਂ, ਦਰੱਖਤ ਦੇ ਮੂਲ ਹੇਠਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਮਿੱਠੀ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀ ਨਿਰਮਲ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ; ਉਹ ਰਾਖਸ਼ਸੀਆਂ ਨਾਲ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਸੀ।
Verse 39
अश्रुपूर्णेक्षणां हृद्यां संस्मरन्तीमनिन्दिताम् / राममिन्दीवरश्यामं लक्ष्मणं चात्मसंस्थितम्
ਅੱਖਾਂ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ, ਹਿਰਦੇ ਤੋਂ ਕੋਮਲ ਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਉਹ ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਸ਼ਿਆਮ ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਸਥਿਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਰਹੀ।
Verse 40
निवेदयित्वा चात्मानं सीतायै रहसि स्वयम् / असंशयाय प्रददावस्यै रामाङ्गुलीयकम्
ਉਸ ਨੇ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਹਿਚਾਣ ਦੱਸ ਕੇ, ਉਸ ਦਾ ਸੰਦੇਹ ਮਿਟਾਉਣ ਲਈ ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ ਦੀ ਮੁਦ੍ਰਿਕਾ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ।
Verse 41
दृष्ट्वाङ्गुलीयकं सीता पत्युः परमशोभनम् / मेने समागतं रामं प्रीतिविस्फारितेक्षणा
ਪਤੀ ਦੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਮੁਦ੍ਰਿਕਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਫੈਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ ਨੇ ਮੰਨ ਲਿਆ ਕਿ ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਹਨ।
Verse 42
समाश्वास्य तदा सीतां दृष्ट्वा रामस्य चान्तिकम् / नयिष्ये त्वां महाबाहुरुक्त्वा रामं ययौ पुनः
ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਜਾਣ ਕੇ ਮਹਾਬਾਹੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਲੈ ਜਾਵਾਂਗਾ,” ਕਹਿ ਕੇ ਫਿਰ ਰਾਮ ਕੋਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।
Verse 43
निवेदयित्वा रामाय सीतादर्शनमात्मवान् / तस्थौ रामेण पुरतो लक्ष्मणेन च पूजितः
ਸੀਤਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਗੱਲ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੱਸ ਕੇ, ਆਤਮ-ਸੰਯਮੀ ਉਹ ਰਾਮ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਰਿਹਾ; ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ।
Verse 44
ततः स रामो बलवान् सार्धं हनुमता स्वयम् / लक्ष्मणेन च युद्धाय बुद्धिं चक्रे हि रक्षसाम्
ਤਦੋਂ ਬਲਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ ਨੇ ਆਪ ਹਨੁਮਾਨ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਯੁੱਧ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕੀਤਾ।
Verse 45
कृत्वाथ वानरशतैर्लङ्कामार्गं महोदधेः / सेतुं परमधर्मात्मा रावणं हतवान् प्रभुः
ਫਿਰ ਸੈਂਕੜੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨਾਲ ਮਹਾਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ ਲੰਕਾ ਵੱਲ ਰਾਹ ਬਣਵਾ ਕੇ, ਪਰਮ ਧਰਮਾਤਮਾ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਸੇਤੂ ਰਚ ਕੇ ਰਾਵਣ ਦਾ ਵਧ ਕੀਤਾ।
Verse 46
सपत्नीकं च ससुतं सभ्रातृकमरिदमः / आनयामास तां सीतां वायुपुत्रसहायवान्
ਵਾਯੁਪੁਤਰ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਸਹਾਇਕ ਬਣਾ ਕੇ, ਸ਼ਤ੍ਰੁ-ਦਮਨ (ਰਾਮ) ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਸਹ-ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਭਰਾ ਸਮੇਤ ਵਾਪਸ ਲੈ ਆਇਆ।
Verse 47
सेतुमध्ये महादेवमीशानं कृत्तिवाससम् / स्थापयामास लिङ्गस्थं पूजयामास राघवः
ਸੇਤੂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਾਘਵ ਨੇ ਲਿੰਗ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਦਮਾਨ ਮਹਾਦੇਵ ਈਸ਼ਾਨ—ਕ੍ਰਿੱਤਿਵਾਸ—ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।
Verse 48
तस्य देवो महादेवः पार्वत्या सह शङ्करः / प्रत्यक्षमेव भगवान् दत्तवान् वरमुत्तमम्
ਉਸ ਲਈ ਭਗਵਾਨ ਮਹਾਦੇਵ ਸ਼ੰਕਰ ਪਾਰਵਤੀ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਤੱਖ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਵਰ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ।
Verse 49
यत् त्वया स्थापितं लिङ्गं द्रक्ष्यन्तीह द्विजातयः / महापातकसंयुक्तास्तेषां पापं विनश्यतु
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਇਸ ਲਿੰਗ ਦਾ ਜੋ ਦਵਿਜ ਇੱਥੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਮਹਾਪਾਤਕਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਣ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇ।
Verse 50
अन्यानि चैव पापानि स्नातस्यात्र महोदधौ / दर्शनादेव लिङ्गसल्य नाशं यान्ति न संशयः
ਇੱਥੇ ਮਹੋਦਧੀ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਹੋਰ ਪਾਪ ਵੀ ਨਾਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਲਿੰਗ-ਸੰਬੰਧੀ ਕਾਂਟੇ ਵਰਗਾ ਕਲੇਸ਼ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 51
यावत् स्थास्यन्ति गिरयो यावदेषा च मेदिनी / यावत् सेतुश्च तावच्च स्थास्याम्यत्र तिरोहितः
ਜਦ ਤੱਕ ਪਹਾੜ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣਗੇ, ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਧਰਤੀ ਰਹੇਗੀ, ਅਤੇ ਜਦ ਤੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਸੇਤੂ ਕਾਇਮ ਰਹੇਗਾ—ਤਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਆਮ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਵੱਸਾਂਗਾ।
Verse 52
स्नानं दानं जपः श्राद्धं भविष्यत्यक्ष्यं कृतम् / स्मरणादेव लिङ्गस्य दिनपापं प्रणश्यति
ਇੱਥੇ ਸਨਾਨ, ਦਾਨ, ਜਪ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਧ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਫਲ ਅਖੰਡ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਲਿੰਗ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਦਿਨ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 53
इत्युक्त्वा भगवाञ्छंभुः परिष्वज्य तु राघवम् / सनन्दी सगणो रुद्रस्तत्रैवान्तरधीयत
ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ; ਫਿਰ ਨੰਦੀ ਅਤੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਰੁਦ੍ਰ ਉਸੇ ਥਾਂ ਅੰਤर्धਾਨ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 54
रामो ऽपि पालयामास राज्यं धर्मपरायणः / अभिषिक्तो महातेजा भरतेन महाबलः
ਰਾਮ ਵੀ ਧਰਮ-ਪਰਾਇਣ ਹੋ ਕੇ ਰਾਜ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਮਹਾਬਲੀ ਭਰਤ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਨੂੰ ਰਾਜਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਅਭਿਸੇਕ ਕੀਤਾ।
Verse 55
विशेषाढ् ब्राह्मणान् सर्वान् पूजयामसचेश्वरम् / यज्ञेन यज्ञहन्तारमश्वमेधेन शङ्करम्
ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਵੀ। ਯੱਗ ਰਾਹੀਂ ਯੱਗ ਦੇ ਨਿਯੰਤਾ ਤੇ ਸੰਹਾਰਕ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਨਾਲ, ਆਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ।
Verse 56
रामस्य तनयो जज्ञे कुश इत्यभिविश्रुतः / लवश्च सुमहाभागः सर्वतत्त्वार्थवित् सुधीः
ਰਾਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ‘ਕੁਸ਼’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਅਤੇ ‘ਲਵ’—ਅਤਿ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ, ਸੁਧੀ, ਸਭ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ—ਜਨਮਿਆ।
Verse 57
अतिथिस्तु कुशाज्जज्ञे निषधस्तत्सुतो ऽभवत् / नलस्तु निषधस्याभून्नभस्तमादजायत
ਕੁਸ਼ ਤੋਂ ਅਤਿਥੀ ਜਨਮਿਆ; ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਿਸ਼ਧ ਹੋਇਆ। ਨਿਸ਼ਧ ਤੋਂ ਨਲ ਜਨਮਿਆ ਅਤੇ ਨਲ ਤੋਂ ਨਭਸ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।
Verse 58
नभसः पुण्डरीकाख्यः क्षेमधन्वा च तत्सुतः / तस्य पुत्रो ऽभवद् वीरो देवानीकः प्रतापवान्
ਨਭਸ ਤੋਂ ‘ਪੁੰਡਰੀਕ’ ਨਾਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਖੇਮਧਨਵਾ ਹੋਇਆ। ਖੇਮਧਨਵਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦੇਵਾਨੀਕ ਇੱਕ ਵੀਰ ਤੇ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਸੀ।
Verse 59
अहीनगुस्तस्य सुतो सहस्वांस्तत्सुतो ऽभवत् / तस्माच्चन्द्रावलोकस्तु तारापीडस्तु तत्सुतः
ਅਹੀਨਗੁ ਤੋਂ ਸਹਸਵਾਨ ਨਾਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ; ਫਿਰ ਉਸ ਦਾ ਵੀ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮਿਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਚੰਦਰਾਵਲੋਕ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਚੰਦਰਾਵਲੋਕ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਤਾਰਾਪੀਡ ਸੀ।
Verse 60
तारापीडाच्चन्द्रगिरिर्भानुवित्तस्ततो ऽभवत् / श्रुतायुरभवत् तस्मादेते इक्ष्वाकुवंशजाः / सर्वे प्राधान्यतः प्रोक्ताः समासेन द्विजोत्तमाः
ਤਾਰਾਪੀਡ ਤੋਂ ਚੰਦਰਗਿਰੀ ਜੰਮਿਆ; ਉਸ ਤੋਂ ਭਾਨੁਵਿੱਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਭਾਨੁਵਿੱਤ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੁਤਾਯੁ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਸਭ ਇਖ਼ਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਹਨ; ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮ, ਮੁੱਖ ਪੁਰਖ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।
Verse 61
य इमं शृणुयान्नित्यमिक्ष्वाकोर्वंशमुत्तमम् / सर्वपापविनिर्मुक्तो स्वर्गलोके महीयते
ਜੋ ਇਸ ਉੱਤਮ ਇਖ਼ਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਨਿੱਤ ਸ਼੍ਰਵਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
It functions as a compact Ikṣvāku genealogy and Rāma-cycle synopsis, culminating in a Setu-liṅga tīrtha-māhātmya that foregrounds Śiva’s grace within a Vaiṣṇava avatāra narrative—an emblematic Purāṇic samanvaya.
Śiva grants that darśana of the liṅga destroys even heavy sins; bathing in the ocean there removes other sins; acts like bathing, charity, japa, and śrāddha become imperishable in result; and mere remembrance of the liṅga destroys daily accumulated sins.