Adhyaya 14
Dakṣa-yajña-bhaṅgaḥ — Dadhīci’s Teaching and the Destruction of Dakṣa’s Sacrifice
ਪਿਛਲੇ ਅਧਿਆਇ ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਨੈਮਿਸ਼ਾਰਣ੍ਯ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ ਸੂਤ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ—ਵੈਵਸ੍ਵਤ ਮਨਵੰਤਰ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਕ੍ਸ਼ ਦਾ ਕੀ ਬਣਿਆ। ਸੂਤ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦਕ੍ਸ਼ ਨੇ ਗੰਗਾਦ੍ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਯਜ੍ਞ ਕੀਤਾ; ਦੇਵਤੇ ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਆਏ। ਦਧੀਚੀ ਨੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਯਜ੍ਞ-ਭਾਗ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਕੇ ਤੱਤਵ ਸਮਝਾਇਆ—ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ ਨੂੰ ਸਥੂਲ ਮੂਰਤੀ-ਧਾਰਣਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਨਾਰਾਯਣ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਇਕੋ ਕਾਲ-ਤੱਤਵ ਹਨ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਅੰਤਰਯਾਮੀ ਸਾਕਸ਼ੀ ਹਨ। ਤਮਸ ਅਤੇ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਦਕ੍ਸ਼-ਪੱਖ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ; ਦਧੀਚੀ ਵਿਰੋਧੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਕਲੀ ਵਿੱਚ ਬਹਿਰ-ਵੈਦਿਕ ਰੁਝਾਨਾਂ ਦਾ ਸ਼ਾਪ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਦੇਵੀ ਪੁਰਾਣੇ ਅਪਮਾਨ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਯਜ੍ਞ-ਨਾਸ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਸ਼ਿਵ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਅਤੇ ਭਦ੍ਰਕਾਲੀ ਨੂੰ ਰੁਦ੍ਰਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਯਜ੍ਞ-ਮੰਡਪ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਦੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅਪਮਾਨਿਤ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵੀ ਰੋਕਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਮਧ੍ਯਸਥਤਾ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਸਤੁਤੀ ਸਵੀਕਾਰਦਾ ਹੈ, ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਨਿਵਾਰ ਹੈ, ਦਕ੍ਸ਼ ਨੂੰ ਭਕਤੀ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਲਪਾਂਤ ਵਿੱਚ ਗਣੇਸ਼-ਪਦ ਦਾ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਿਸ਼ਨੂ-ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਅਦ੍ਵੈਤਤਾ ਅਤੇ ਨਿੰਦਾ-ਤਿਆਗ ਦੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦੇ ਕੇ ਕਥਾ ਨੂੰ ਦਕ੍ਸ਼ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਅਤੇ ਧੀਆਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਵੱਲ ਮੋੜਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्माहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे त्रयोदशो ऽध्यायः नैमिषीया ऊचुः देवानां दानवानां च गन्धर्वोरगरक्षसाम् / उत्पत्तिं विस्तरात् सूत ब्रूहि वैवस्वते ऽन्तरे
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਕੂਰਮ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਛਟਮਾਹਸਤ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਪੂਰਵ-ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਤੇਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਨੈਮਿਸ਼ਾਰਣ੍ਯ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਸੂਤ! ਵੈਵਸਵਤ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ ਦੇਵਾਂ, ਦਾਨਵਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਨਾਗਾਂ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਸਾਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।
Verse 2
स शप्तः शंभुना पूर्वं दक्षः प्राचेतसो नृपः / किमकार्षोन्महाबुद्धे श्रोतुमिच्छाम सांप्रतम्
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਪ੍ਰਾਚੇਤਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਕਸ਼ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੰਭੂ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਹੇ ਮਹਾਬੁੱਧੀਮਾਨ! ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ? ਅਸੀਂ ਹੁਣ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।
Verse 3
सूत उवाच वक्ष्ये नारायणेनोक्तं पूर्वकल्पानुषङ्गिकम् / त्रिकालबद्धं पापघ्नं प्रजासर्गस्य विस्तरम्
ਸੂਤ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਨਾਰਾਇਣ ਵੱਲੋਂ ਕਿਹਾ ਹੋਇਆ, ਪੂਰਵ ਕਲਪਾਂ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ, ਤ੍ਰਿਕਾਲ-ਬੱਧ, ਪਾਪ-ਨਾਸਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾ-ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਵਿਸਤਾਰ ਨੂੰ ਮੈਂ ਯਥਾਵਤ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ।
Verse 4
स शप्तः शंभुना पूर्वं दक्षः प्राचेतसो नृपः / विनिन्द्य पूर्ववैरेण गङ्गाद्वरे ऽयजद् भवम्
ਪ੍ਰਾਚੇਤਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜਾ ਦਕਸ਼, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੰਭੂ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਾਪਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਪੁਰਾਣੀ ਵੈਰ-ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਗੰਗਾਦ੍ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।
Verse 5
देवाश्च सर्वे भागार्थमाहूता विष्णुना सह / सहैव मुनिभिः सर्वैरागता मुनिपुङ्गवाः
ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਭਾਗ ਲਈ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਨਾਲ ਬੁਲਾਏ ਗਏ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਆ ਪਹੁੰਚੇ; ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁਨਿਪੁੰਗਵ ਵੀ ਉੱਥੇ ਆ ਗਏ।
Verse 6
दृष्ट्वा देवकुलं कृत्स्नं शङ्करेण विनागतम् / दधीचो नाम विप्रर्षिः प्राचेतसमथाब्रवीत्
ਸ਼ੰਕਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਸਾਰਾ ਦੇਵ-ਸਮੂਹ ਆਇਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਦਧੀਚੀ ਨਾਮਕ ਵਿਪ੍ਰ-ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਤਦ ਪ੍ਰਾਚੇਤਸ (ਦਕਸ਼) ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
Verse 7
दधीच उवाच ब्रह्मादयः पिशाचान्ता यस्याज्ञानुविधायिनः / स देवः सांप्रतं रुद्रो विधिना किं न पूज्यते
ਦਧੀਚੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪਿਸਾਚਾਂ ਤੱਕ ਸਭ ਜਿਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰੀ ਹਨ; ਉਹੀ ਦੇਵ ਹੁਣ ਰੁਦ੍ਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੈ—ਫਿਰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਿਉਂ ਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ?
Verse 8
दक्ष उवाच सर्वेष्वेव हि यज्ञेषु न भागः परिकल्पितः / न मन्त्रा भार्यया सार्धं शङ्करस्येति नेज्यते
ਦਕਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਸਾਰੇ ਯੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਕਰ ਲਈ ਕੋਈ ਭਾਗ ਨਿਰਧਾਰਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
Verse 9
विहस्य दक्षं कुपितो वचः प्राह महामुनिः / शृण्वतां सर्वदेवानां सर्वज्ञानमयः स्वयम्
ਫਿਰ ਮਹਾਮੁਨੀ—ਹੱਸਦਿਆਂ ਵੀ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ—ਦਕਸ਼ ਨੂੰ ਬਚਨ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ; ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਸੁਣ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਸਰਵਜ੍ਞਾਨ ਦਾ ਸਰੂਪ ਸੀ।
Verse 10
दधीच उवाच यतः प्रवृत्तिर्विश्वेषां यश्चास्य परमेश्वरः / संपूज्यते सर्वयज्ञैर्विदित्वा किल शङ्करः
ਦਧੀਚੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਉੱਠਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਇਉਂ ਜਾਣ ਕੇ ਲੋਕ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸਭ ਯੱਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਸਮ੍ਯਕ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 11
न ह्यं शङ्करो रुद्रः संहर्ता तामसो हरः / नग्नः कपाली विकृतो विश्वात्मा नोपपद्यते
ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ (ਕੇਵਲ) ਸੰਹਾਰਕ ਰੁਦ੍ਰ-ਸ਼ੰਕਰ, ਤਾਮਸ ‘ਹਰ’ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਵਿਸ਼੍ਵਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨੰਗਾ, ਕਪਾਲਧਾਰੀ ਜਾਂ ਵਿਗੜੇ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਮੰਨਣਾ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ।
Verse 12
ईश्वरो हि जगत्स्त्रष्टा प्रभुर्नारायणः स्वराट् / सत्त्वात्मको ऽसौ भगवानिज्यते सर्वकर्मसु
ਨਾਰਾਇਣ ਹੀ ਈਸ਼ਵਰ ਹੈ—ਜਗਤ ਦਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ, ਪ੍ਰਭੂ ਅਤੇ ਸਵਰਾਟ। ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਸੱਤ੍ਵ-ਸਰੂਪ ਹੈ; ਸਭ ਕਰਮਾਂ ਤੇ ਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Verse 13
दधीच उवाच किं त्वया भगवानेष सहस्त्रांशुर्न दृश्यते / सर्वलोकैकसंहर्ता कालात्मा परमेश्वरः
ਦਧੀਚ ਬੋਲੇ—ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਸਹਸ੍ਰ-ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਲਾ ਭਗਵਾਨ ਸੂਰਜ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ? ਉਹੀ ਕਾਲ-ਸਰੂਪ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇਕੋ ਸੰਹਾਰਕ ਹੈ।
Verse 14
यं गृणन्तीह विद्वांसो धार्मिका ब्रह्मवादिनः / सो ऽयं साक्षी तीव्ररोचिः कालात्मा शाङ्करीतनुः
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਥੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਧਰਮੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਵਾਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਸ্তুਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਹੀ ਸਾਕਸ਼ੀ ਹੈ; ਤੀਖੀ ਜੋਤ ਵਾਲਾ, ਕਾਲ-ਆਤਮਾ, ਸ਼ਾਂਕਰੀ ਤਨੂ (ਸ਼ਿਵ-ਸਰੂਪ) ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।
Verse 15
एष रुद्रो महादेवः कपर्दे च घृणी हरः / आदित्यो भगवान् सूर्यो नीलग्रीवो विलोहितः
ਇਹੀ ਰੁਦ੍ਰ ਮਹਾਦੇਵ ਹੈ—ਕਪર્દੀ, ਘ੍ਰਣੀ ਅਤੇ ਹਰ। ਇਹੀ ਆਦਿਤ੍ਯ, ਭਗਵਾਨ ਸੂਰਜ—ਨੀਲਗ੍ਰੀਵ ਅਤੇ ਵਿਲੋਹਿਤ ਵੀ ਹੈ।
Verse 16
संस्तूयते सहस्त्रांशुः सामगाध्वर्युहोतृभिः / पश्यैनं विश्वकर्माणं रुद्रमूर्ति त्रयीमयम्
ਸਹਸ੍ਰਾਂਸ਼ੁ (ਸੂਰਜ) ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਸਾਮ-ਗਾਇਕ, ਅਧਵਰ੍ਯੁ ਅਤੇ ਹੋਤ੍ਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖੋ—ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ, ਰੁਦ੍ਰਮੂਰਤੀ, ਅਤੇ ਵੇਦ-ਤ੍ਰਯੀਮਯ।
Verse 17
दक्ष उवाच य एते द्वादशादित्या आगता यज्ञभागिनः / सर्वे सूर्या इति ज्ञेया न ह्यान्यो विद्यते रविः
ਦਕਸ਼ ਬੋਲੇ—ਯੱਗ ਦੇ ਭਾਗ ਲਈ ਆਏ ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਆਦਿਤ੍ਯ ਸਭ ‘ਸੂਰਜ’ ਹੀ ਜਾਣੇ ਜਾਣ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਵੀ ਨਹੀਂ।
Verse 18
एवमुक्ते तु मुनयः समायाता दिदृक्षवः / बाढमित्यब्रुवन् वाक्यं तस्य साहाय्यकारिणः
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਮੁਨੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਆਏ। ਉਹ “ਬਾਢਮ੍—ਤਥਾਸਤੁ” ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਗਏ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਬਣੇ।
Verse 19
तमसाविष्टमनसो न पश्यन्ति वृषध्वजम् / सहस्त्रशो ऽथ शतशो भूय एव विनिन्द्यते
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਤਮਸ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹਨ, ਉਹ ਵ੍ਰਿਸ਼ਧ੍ਵਜ (ਸ਼ਿਵ) ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਉਲਟ ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ—ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਵਾਰ—ਨਿੰਦਾ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਣਦਾ ਹੈ।
Verse 20
निन्दन्तो वैदिकान् मन्त्रान् सर्वभूतपतिं हरम् / अपूजयन् दक्षवाक्यं मोहिता विष्णुमायया
ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੈਦਿਕ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਰਵਭੂਤਪਤੀ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾ ਕੀਤੀ। ਦਕਸ਼ ਦੇ ਬਚਨ ਮੰਨ ਕੇ ਉਹ ਆਰਾਧਨਾ ਤੋਂ ਹਟ ਗਏ।
Verse 21
देवाश्च सर्वे भागार्थमागता वासवादयः / नापश्यन् देवमीशानमृते नारायणं हरिम्
ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਭਾਗ ਲਈ ਆਏ; ਪਰ ਨਾਰਾਇਣ ਹਰਿ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ—ਈਸ਼ਾਨ—ਦਿਸਿਆ ਨਹੀਂ।
Verse 22
हिरण्यगर्भो भगवान् ब्रह्मा ब्रह्मविदां वरः / पश्यतामेव सर्वेषां क्षणादन्तरधीयत
ਹਿਰਣ੍ਯਗਰਭ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਬ੍ਰਹਮ-ਵਿਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ—ਸਭ ਦੇ ਵੇਖਦਿਆਂ ਵੇਖਦਿਆਂ ਇਕ ਛਿਨ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਧਾਨ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 23
अन्तर्हिते भगवति दक्षो नारायणं हरिम् / रक्षकं जगतां देवं जगाम शरणं स्वयम्
ਜਦੋਂ ਭਗਵਾਨ ਅੰਤਧਾਨ ਹੋ ਗਏ, ਤਦ ਦਕਸ਼ ਆਪ ਹੀ ਜਗਤਾਂ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕ ਦੇਵ—ਨਾਰਾਇਣ ਹਰਿ—ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਗਿਆ।
Verse 24
प्रवर्तयामास च तं यज्ञं दक्षो ऽथ निर्भयः / रक्षते भगवान् विष्णुः शरणागतरक्षकः
ਫਿਰ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਦਕਸ਼ ਨੇ ਉਹ ਯੱਗ ਚਲਾਇਆ; ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਰਨਾਗਤਾਂ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੂ ਹੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 25
पुनः प्राह च तं दक्षं दधीचो भगवानृषिः / संप्रेक्ष्यर्षिगणान् देवान् सर्वान् वै ब्रह्मविद्विषः
ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦਧੀਚੀ ਨੇ ਮੁੜ ਦਕਸ਼ ਨੂੰ ਕਿਹਾ; ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
Verse 26
अपूज्यपूजने चैव पूज्यानां चाप्यपूजने / नरः पापमवाप्नोति महद् वै नात्र संशयः
ਜੋ ਅਪੂਜ੍ਯ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੂਜਣਯੋਗਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਮਹਾਂ ਪਾਪ ਪਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 27
असतां प्रग्रहो यत्र सतां चैव विमानना / दण्डो देवकृतस्तत्र सद्यः पतति दारुणः
ਜਿੱਥੇ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਨੂੰ ਪੱਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੱਜਣਾਂ ਦੀ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਦੇਵ-ਕ੍ਰਿਤ ਭਿਆਨਕ ਦੰਡ ਤੁਰੰਤ ਆ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 28
एवमुक्त्वा तु विप्रर्षिः शशापेश्वरविद्विषः / समागतान् ब्राह्मणांस्तान् दक्षसाहाय्यकारिणः
ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਵਿਪ੍ਰ-ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ-ਦ್ವੇਸ਼ੀਆਂ—ਦਕਸ਼ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਬਣਨ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ—ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ।
Verse 29
यस्माद् बहिष्कृता वेदा भवद्भिः परमेश्वरः / विनिन्दितो महादेवः शङ्करो लोकवन्दितः
ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ, ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੰਦਿਤ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ—ਮਹਾਦੇਵ ਸ਼ੰਕਰ—ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ।
Verse 30
भविष्यध्वं त्रयीबाह्याः सर्वे ऽपीश्वरविद्विषः / निन्दन्तो ह्यैश्वरं मार्गं कुशास्त्रासक्तमानसाः
ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਤ੍ਰੈਈ-ਵੇਦ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਜਾਵੋਗੇ; ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਪ੍ਰਭੂ-ਦ್ವੇਸ਼ੀ ਬਣੋਗੇ—ਕੁਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਮਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਮਾਰਗ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰੋਗੇ।
Verse 31
मिथ्याधीतसमाचारा मिथ्याज्ञानप्रलापिनः / प्राप्य घोरं कलियुगं कलिजैः किल पीडिताः
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਚਰਨ ਝੂਠੀ ਵਿਦਿਆ ਨਾਲ ਬਣੇਗਾ ਅਤੇ ਉਹ ਝੂਠੇ ‘ਗਿਆਨ’ ਦੀ ਬਕਬਕ ਕਰਨਗੇ; ਭਿਆਨਕ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਕਲੀ-ਜਨਿਤ ਦੋਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਕਲੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਹੋਣਗੇ।
Verse 32
त्यक्त्वा तपोबलं कृत्स्नं गच्छध्वं नरकान् पुनः / भविष्यति हृषीकेशः स्वाश्रितो ऽपि पराङ्मुखः
ਸਾਰਾ ਤਪੋਬਲ ਛੱਡ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਫਿਰ ਨਰਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਵੋਗੇ; ਅਤੇ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼—ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਆਸਰਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ—ਉਹ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਲਵੇਗਾ।
Verse 33
एवमुक्त्वा तु विप्रर्षिर्विरराम तपोनिधिः / जगाम मनसा रुद्रमशेषाघविनाशनम्
ਇਉਂ ਆਖ ਕੇ ਤਪੋਨਿਧਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਰਿਸ਼ੀ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ; ਅਤੇ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਨਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਾਪ-ਨਾਸਕ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ।
Verse 34
एतस्मिन्नन्तरे देवी महादेवं महेश्वरम् / पतिं पशुपतिं देवं ज्ञात्वैतत् प्राह सर्वदृक्
ਇਸੇ ਵੇਲੇ ਸਰਵਦਰਸ਼ਨੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਹਾਦੇਵ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਪਤੀ ਅਤੇ ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਦੇਵ ਜਾਣ ਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖੇ।
Verse 35
देव्युवाच दक्षो यज्ञेन यजते पिता मे पूर्वजन्मनि / विनिन्द्य भवतो भावमात्मानं चापि शङ्कर
ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਦਕਸ਼ ਯੱਗ ਕਰਦਾ ਸੀ; ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਉਸ ਨੇ ਤੇਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਭਾਵ ਦੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਵੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ।
Verse 36
देवाः सहर्षिभिश्चासंस्तत्र साहाय्यकारिणः / विनाशयाशु तं यज्ञं वरमेकं वृणोम्यहम्
ਉੱਥੇ ਦੇਵਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸਮੇਤ ਸਹਾਇਕ ਬਣ ਕੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। “ਉਸ ਯੱਗ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਨਸ਼ਟ ਕਰੋ; ਮੈਂ ਇਹੀ ਇਕ ਵਰ ਮੰਗਦੀ ਹਾਂ।”
Verse 37
एवं विज्ञापितो देव्या देवो देववरः प्रभुः / ससर्ज सहसा रुद्रं दक्षयज्ञजिघांसया
ਦੇਵੀ ਦੀ ਇਸ ਬੇਨਤੀ ਉੱਤੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਦਕਸ਼ ਦੇ ਯੱਗ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ।
Verse 38
सहस्त्रशीर्षपादं च सहस्त्राक्षं महाभुजम् / सहस्त्रपाणिं दुर्धर्षं युगान्तानलसन्निभम्
ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰਾਂ ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਮਹਾਬਾਹੂ ਹੈ; ਹਜ਼ਾਰ ਹੱਥਾਂ ਵਾਲਾ, ਅਜੇਯ, ਅਤੇ ਯੁਗਾਂਤ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਦਹਕਦਾ ਹੈ।
Verse 39
दंष्ट्राकरालं दुष्प्रेक्ष्यं शङ्खचक्रगदाधरम् / दण्डहस्तं महानादं शार्ङ्गिणं भूतिभूषणम्
ਉਹ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਭਿਆਨਕ, ਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਦੁਸ਼ਕਰ; ਸ਼ੰਖ-ਚੱਕਰ-ਗਦਾ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ; ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਡੰਡਾ ਲੈ ਕੇ ਮਹਾਨਾਦ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਾਰੰਗ ਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀ, ਅਤੇ ਭਸਮ ਨੂੰ ਭੂਸ਼ਣ ਵਾਂਗ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।
Verse 40
वीरभद्र इति ख्यातं देवदेवसमन्वितम् / स जातमात्रो देवेशमुपतस्थे कृताञ्जलिः
ਉਹ ‘ਵੀਰਭਦ੍ਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ; ਅਤੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹੀ ਦੇਵੇਸ਼ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਪਸਥਿਤ ਹੋਇਆ।
Verse 41
तमाह दक्षस्य मखं विनाशय शिवोस्त्विति / विनिन्द्य मां स यजते गङ्गाद्वारे गणेश्वर
ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ—‘ਸ਼ਿਵ-ਸਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਦਕਸ਼ ਦਾ ਮਖ (ਯੱਗ) ਨਸ਼ਟ ਕਰ।’ ਪਰ ਜਿਸ ਨੇ ਮੇਰੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ, ਉਹੀ ਗੰਗਾਦੁਆਰ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਗਣੇਸ਼ਵਰ!
Verse 42
ततो बन्धुप्रयुक्तेन सिंहेनैकेन लीलया / वीरभद्रेण दक्षस्य विनाशमगमत् क्रतुः
ਫਿਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਭੇਜੇ ਗਏ ਇਕੋ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ, ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਨੇ ਮਾਨੋ ਖੇਡ ਹੀ ਖੇਡ ਵਿੱਚ, ਦਕਸ਼ ਦੇ ਕਰਤੂ (ਯੱਗ) ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 43
मन्युना चोमया सृष्टा भद्रकाली महेश्वरी / तया च सार्धं वृषभं समारुह्य ययौ गणः
ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਉਮਾ ਤੋਂ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ ਭਦ੍ਰਕਾਲੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਗਣ-ਸਮੂਹ ਬਲਦ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਤੁਰ ਪਿਆ।
Verse 44
अन्ये सहस्त्रशो रुद्रा निसृष्टास्तेन धीमता / रोमजा इति विख्यातास्तस्य साहाय्यकारिणः
ਉਸ ਧੀਮਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਹੋਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰੁਦ੍ਰ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ। ਉਹ ‘ਰੋਮਜ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਜ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਹਨ।
Verse 45
शूलशक्तिगदाहस्ताष्टङ्कोपलकरास्तथा / कालाग्निरुद्रसंकाशा नादयन्तो दिशो दश
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਗਦਾ ਸੀ; ਨਾਲੇ ਡੰਡੇ ਤੇ ਪੱਥਰ ਵੀ। ਕਾਲਾਗਨੀ-ਰੁਦ੍ਰ ਵਰਗੇ ਦਿਸਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਗੱਜ ਕੇ ਦਸਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਗੂੰਜਾ ਰਹੇ ਸਨ।
Verse 46
सर्वे वृषासनारूढाः सभार्याश्चातिभीषणाः / समावृत्य गणश्रेष्ठं ययुर्दक्षमखं प्रति
ਉਹ ਸਭ ਬਲਦ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ, ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ ਸਨ। ਗਣਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਉਹ ਦਕਸ਼ ਦੇ ਯੱਗ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਏ।
Verse 47
सर्वे शंप्राप्य तं देशं गङ्गाद्वारमिति श्रुतम् / ददृशुर्यज्ञदेशं तं दक्षस्यामिततेजसः
ਉਹ ਸਭ ਉਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ ਜੋ ‘ਗੰਗਾਦ੍ਵਾਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਮਿਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਦਕਸ਼ ਦਾ ਯੱਗ-ਸਥਾਨ ਵੇਖਿਆ।
Verse 48
देवाङ्गनासहस्त्राढ्यमप्सरोगीतनादितम् / वीणावेणुनिनादाढ्यं वेदवादाभिनादितम्
ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਸਭਾ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੇਵ-ਅੰਗਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਨਿਨਾਦਿਤ। ਵੀਣਾ ਤੇ ਵੇਣੂ ਦੇ ਮਧੁਰ ਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਅਤੇ ਵੇਦ-ਵਾਕਾਂ ਦੇ ਗੰਭੀਰ ਪਾਠ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤਿਧ੍ਵਨਿਤ ਸੀ।
Verse 49
दृष्ट्वा सहर्षिभिर्देवैः समासीनं प्रजापतिम् / उवाच भद्रया रुद्रैर्वोरभद्रः स्मयन्निव
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਸਮੇਤ ਆਇਆ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਮਾਨੋ ਮੁਸਕਰਾਂਦਾ ਹੋਵੇ, ਸ਼ੁਭ ਪਰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ।
Verse 50
वयं ह्यनुचराः सर्वे शर्वस्यामिततेजसः / भागाभिलप्सया प्राप्ता भागान् यच्छध्वमीप्सितान्
ਅਸੀਂ ਸਭ ਅਮਿਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਸ਼ਰਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਅਨੁਚਰ ਹਾਂ। ਆਪਣੇ ਹੱਕ ਦੇ ਯਜ੍ਞ-ਭਾਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਆਏ ਹਾਂ; ਸਾਨੂੰ ਚਾਹੀਦੇ ਭਾਗ ਬਖ਼ਸ਼ੋ।
Verse 51
अथ चेत् कस्यचिदियमाज्ञा मुनिसुरोत्तमाः / भागो भवद्भ्यो देयस्तु नास्मभ्यमिति कथ्यताम् / तं ब्रूताज्ञापयति यो वेत्स्यामो हि वयं ततः
ਹੇ ਮੁਨੀ ਅਤੇ ਦੇਵ-ਉੱਤਮੋ, ਜੇ ਇਹ ਕਿਸੇ ਦੀ ਆਗਿਆ ਹੈ—‘ਭਾਗ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇਣਾ ਹੈ, ਸਾਨੂੰ ਨਹੀਂ’—ਤਾਂ ਦੱਸੋ ਉਹ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਇਹ ਹੁਕਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਜਾਣ ਲਵਾਂਗੇ, ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਯਥੋਚਿਤ ਕਰਾਂਗੇ।
Verse 52
एवमुक्ता गणेशेन प्रजापतिपुरः सराः / देवा ऊचुर्यज्ञभागे न च मन्त्रा इति प्रभुम्
ਗਣੇਸ਼ ਨੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੀ ਸਭਾ ਅੱਗੇ ਇਉਂ ਕਿਹਾ ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ—“ਯਜ੍ਞ-ਭਾਗ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਮੰਤ੍ਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ।”
Verse 53
मन्त्रा ऊचुः सुरान् यूयं तमोपहतचेतसः / ये नाध्वरस्य राजानं पूजयध्वं महेश्वरम्
ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ—“ਹੇ ਸੁਰੋ, ਤੁਹਾਡੀ ਬੁੱਧੀ ਤਮਸ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਅਧਵਰ ਯੱਗ ਦੇ ਰਾਜਾ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।”
Verse 54
ईश्वरः सर्वभूतानां सर्वभूततनुर्हरः / पूज्यते सर्वयज्ञेषु सर्वाभ्युदसिद्धिदः
ਈਸ਼ਵਰ ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ; ਹਰਿ ਹੀ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਦੇਹ-ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਵਿਅਾਪਤ ਹੈ। ਉਹ ਹਰ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਭ ਅਭਿਉਦਯ ਅਤੇ ਸਿੱਧੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।
Verse 55
एवमुक्ता अपीशानं मायया नष्टचेतसः / न मेनिरे ययुर्मन्त्रा देवान् मुक्त्वा स्वमालयम्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਉਪਰੰਤ ਵੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ; ਉਹ ਈਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਨ ਪਛਾਣ ਸਕੇ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਉਹ ਮੰਤ੍ਰਧਾਰੀ ਆਪਣੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।
Verse 56
ततः स रुद्रो भगवान् सभार्यः सगणेश्वरः / स्पृशन् कराभ्यां ब्रह्मर्षि दधीचं प्राह देवताः
ਤਦੋਂ ਭਗਵਾਨ ਰੁਦ੍ਰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਗਣਾਂ ਦੇ ਅਧੀਸ਼ਾਂ ਨਾਲ, ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਦਧੀਚੀ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬੋਲੇ।
Verse 57
मन्त्राः प्रमाणं न कृता युष्माभिर्बलगर्वितैः / यस्मात् प्रसह्य तस्माद् वो नाशयाम्यद्य गर्वितम्
ਬਲ ਦੇ ਗਰੂਰ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਲਪੂਰਵਕ ਵਸ਼ ਕਰਕੇ ਅੱਜ ਤੁਹਾਡਾ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਸ ਕਰਾਂਗਾ।
Verse 58
इत्युक्त्वा यज्ञशालां तां ददाह गणपुङ्गवः / गणेश्वराश्च संक्रुद्धा यूपानुत्पाट्य चिक्षिपुः
ਇਉਂ ਆਖ ਕੇ ਸ਼ਿਵ-ਗਣਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅਗੇਵਾਨ ਨੇ ਉਸ ਯੱਗਸ਼ਾਲਾ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਗਣੇਸ਼ਵਰਾਂ ਨੇ ਯੂਪ-ਥੰਮ ਉਖਾੜ ਕੇ ਦੂਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ।
Verse 59
प्रस्तोत्रा सह होत्रा च अश्वं चैव गणेश्वराः / गृहीत्वा भीषणाः सर्वे गङ्गास्त्रोतसि चिक्षिपुः
ਫਿਰ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਗਣੇਸ਼ਵਰਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਸਤੋਤਾ ਅਤੇ ਹੋਤਾ ਪੰਡਿਤਾਂ ਸਮੇਤ ਯੱਗ ਦੇ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਵੇਗ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ।
Verse 60
वीरभद्रो ऽपि दीप्तात्मा शक्रस्योद्यच्छतः करम् / व्यष्टम्भयददीनात्मा तथान्येषां दिवौकसाम्
ਤਦ ਦੀਪਤ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਨੇ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਦਾ ਉਠਿਆ ਹੋਇਆ ਹੱਥ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਨਿਡਰ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਹੋਰ ਦੇਵਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਹੱਥ ਵੀ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਥੰਮ੍ਹ ਦਿੱਤੇ।
Verse 61
भगस्य नेत्रे चोत्पाट्य करजाग्रेण लीलया / निहत्य मुष्टिना दन्तान् पूष्णश्चैवमपातयत्
ਉਸ ਨੇ ਲੀਲਾ ਵਾਂਗ ਨਖਾਂ ਦੀ ਨੋਕ ਨਾਲ ਭਗ ਦੇ ਨੇਤਰ ਉਖਾੜ ਲਏ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਮੁੱਕੇ ਨਾਲ ਪੂਸ਼ਨ ਦੇ ਦੰਦ ਤੋੜ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਾਹ ਦਿੱਤਾ।
Verse 62
तथा चन्द्रमसं देवं पादाङ्गुष्ठेन लीलया / धर्षयामास बलवान् स्मयमानो गणेश्वरः
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਲਵਾਨ ਗਣੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਹੱਸਦਿਆਂ-ਹੱਸਦਿਆਂ, ਲੀਲਾ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਦੇ ਅੰਗੂਠੇ ਨਾਲ ਚੰਦਰ ਦੇਵ ਨੂੰ ਦਬਾ ਕੇ ਅਪਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।
Verse 63
वह्नेर्हस्तद्वयं छित्त्वा जिह्वामुत्पाट्य लीलया / जघान मूर्ध्नि पादेन मुनीनपि मुनीश्वराः
ਅਗਨੀ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ ਕੱਟ ਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਜੀਭ ਨੂੰ ਲੀਲਾ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਉਖਾੜ ਕੇ, ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਵੀ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕੀਤਾ।
Verse 64
तथा विष्णुं सहरुडं समायान्तं महाबलः / विव्याध निशेतैर्बाणैः स्तम्भयित्वा सुदर्शनम्
ਫਿਰ ਗਰੁੜ ਸਮੇਤ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ ਨੇ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੇਧ ਦਿੱਤਾ।
Verse 65
समालोक्य महाबाहुरागत्य गरुडो गणम् / जघान पक्षैः सहसा ननादाम्बुनिधिर्यथा
ਗਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮਹਾਬਾਹੁ ਗਰੁੜ ਝਪਟ ਕੇ ਆਇਆ ਅਤੇ ਝਟ ਪੰਖਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਟੋਲੀ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ; ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਗੱਜਿਆ।
Verse 66
ततः सहस्त्रशो भद्रः ससर्ज गरुडान् स्वयम् / वैनतेयादभ्यधिकान् गरुडं ते प्रदुद्रुवुः
ਤਦੋਂ ਉਸ ਸ਼ੁਭ ਨੇ ਆਪ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗਰੁੜ ਰਚੇ—ਵੈਨਤੇਯ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਬਲਵਾਨ—ਅਤੇ ਉਹ ਗਰੁੜ ਗਰੁੜ (ਵੈਨਤੇਯ) ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਏ।
Verse 67
तान् दृष्ट्वा गरुडो धीमान् पलायत महाजवः / विसृज्य माधवं वेगात् तदद्भुतमिवाभवत्
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਗਰੁੜ ਮਹਾ-ਵੇਗ ਨਾਲ ਭੱਜ ਗਿਆ; ਉਸ ਤੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਮਾਧਵ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਇਹ ਘਟਨਾ ਅਦਭੁਤ ਜਿਹੀ ਲੱਗੀ।
Verse 68
अन्तर्हिते वैनतेये भगवान् पद्मसंभवः / आगत्य वारयामास वीरभद्रं च केशवम्
ਵੈਨਤੇਯ (ਗਰੁੜ) ਦੇ ਅੰਤਧਾਨ ਹੋ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ ਭਗਵਾਨ ਪਦਮਸੰਭਵ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਆਏ ਅਤੇ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਤੇ ਕੇਸ਼ਵ—ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ।
Verse 69
प्रसादयामास च तं गौरवात् परमेष्ठिनः / संस्तूय भगवानीशः साम्बस्तत्रागमत् स्वयम्
ਪਰਮੇਸ਼ਠਿਨ ਪ੍ਰਤੀ ਆਦਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ; ਸਤੁਤੀ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਈਸ਼—ਸਾਂਬ—ਆਪ ਹੀ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।
Verse 70
वीक्ष्य देवाधिदेवं तं साम्बं सर्वगणैर्वृतम् / तुष्टाव भगवान् ब्रह्मा दक्षः सर्वे दिवौकसः
ਸਾਰੇ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਦੇਵਾਧਿਦੇਵ ਸਾਂਬ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਦਕਸ਼ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ।
Verse 71
विशेषात् पार्वतीं देवीमीश्वरार्धशरीरिणीम् / स्तोत्रैर्नानाविधैर्दक्षः प्रणम्य च कृताञ्जलिः
ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਦਕਸ਼ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਈਸ਼ਵਰ ਦੀ ਅਰਧ-ਸ਼ਰੀਰিণੀ ਦੇਵੀ ਪਾਰਵਤੀ ਦੀ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸਤੋਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ।
Verse 72
ततो भगवती देवी प्रहसन्ती महेश्वरम् / प्रसन्नमानसा रुद्रं वचः प्राह घृणानिधिः
ਫਿਰ ਕਰੁਣਾ-ਨਿਧਿ ਭਗਵਤੀ ਦੇਵੀ ਮੁਸਕਰਾਂਦੀ ਹੋਈ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਨਾਲ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਬਚਨ ਬੋਲੀ।
Verse 73
त्वमेव जगतः स्त्रष्टा शासिता चैव रक्षकः / अनुग्राह्यो भगवता दक्षश्चापि दिवौकसः
ਹੇ ਭਗਵਾਨ! ਤੂੰ ਹੀ ਜਗਤ ਦਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ, ਸ਼ਾਸਕ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆਕਰਤਾ ਹੈਂ। ਦੇਵਲੋਕ ਦਾ ਨਿਪੁੰਨ ਦਕਸ਼ ਵੀ ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਦਾ ਹੀ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 74
ततः प्रहस्य भगवान् कपर्दे नीललोहितः / उवाच प्रणतान् देवान् प्राचेतसमथो हरः
ਤਦ ਮੁਸਕੁਰਾਂਦੇ ਹੋਏ ਭਗਵਾਨ—ਕਪਰਦੀ, ਨੀਲਲੋਹਿਤ, ਹਰ—ਪ੍ਰਾਚੇਤਸ ਦੇ ਨਾਲ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਬੋਲੇ।
Verse 75
गच्छध्वं देवताः सर्वाः प्रसन्नो भवतामहम् / संपूज्यः सर्वयज्ञेषु न निन्द्यो ऽहं विशेषतः
ਹੇ ਸਭ ਦੇਵਤਿਓ! ਹੁਣ ਜਾਓ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਾਂਗਾ। ਹਰ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਹੋਵੇ; ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਮੇਰੀ ਨਿੰਦਾ ਨਾ ਕਰੋ।
Verse 76
त्वं चापि शृणु मे दक्ष वचनं सर्वरक्षणम् / त्यक्त्वा लोकैषणामेतां मद्भक्तो भव यत्नतः
ਅਤੇ ਤੂੰ ਵੀ, ਹੇ ਦਕਸ਼! ਸਭ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮੇਰੀ ਬਾਤ ਸੁਣ—ਲੋਕ-ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਦੀ ਇਹ ਲਾਲਸਾ ਛੱਡ ਕੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਭਗਤ ਬਣ।
Verse 77
भविष्यसि गणेशानः कल्पान्ते ऽनुग्रहान्मम / तावत् तिष्ठ ममादेशात् स्वाधिकारेषु निर्वृतः
ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਤੂੰ ਗਣਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ (ਗਣੇਸ਼) ਬਣੇਂਗਾ। ਤਦ ਤੱਕ ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਨਿਯਤ ਅਧਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿ।
Verse 78
एवमुक्त्वा स भगवान् सपत्नीकः सहानुगः / अदर्शनमनुप्राप्तो दक्षस्यामिततेजसः
ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਅਨੁਚਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਅਸੀਮ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਦਕਸ਼ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 79
अन्तर्हिते महादेवे शङ्करे पद्मसंभवः / व्याजहार स्वयं दक्षमशेषजगतो हितम्
ਜਦੋਂ ਮਹਾਦੇਵ ਸ਼ੰਕਰ ਅੰਤ੍ਰਧਾਨ ਹੋ ਗਏ, ਤਦ ਪਦਮਸੰਭਵ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਪ ਦਕਸ਼ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।
Verse 80
ब्रह्मोवाच किं तवापगतो मोहः प्रसन्ने वृषभध्वजे / यदाचष्ट स्वयं देवः पालयैतदतन्द्रितः
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਧ੍ਵਜ! ਜਦੋਂ (ਦੇਵ) ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਨ, ਕੀ ਤੇਰਾ ਮੋਹ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ? ਜਿਵੇਂ ਦੇਵ ਨੇ ਆਪ ਆਖਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਿਰੰਤਰ ਬਿਨਾ ਪ੍ਰਮਾਦ ਦੇ ਕਰੇ।
Verse 81
सर्वेषामेव भूतानां हृद्येष वसतीश्वरः / पश्यन्त्येनं ब्रह्मभूता विद्वांसो वेदवादिनः
ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਈਸ਼ਵਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮ-ਭੂਤ ਹੋਏ ਗਿਆਨੀ, ਵੇਦ ਦੇ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰ, ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੱਖ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
Verse 82
स आत्मा सर्वभूतानां स बीजं परमा गतिः / स्तूयते वैदिकैर्मन्त्रैर्देवदेवो महेश्वरः
ਉਹੀ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ; ਉਹੀ ਬੀਜ ਅਤੇ ਪਰਮ ਗਤੀ ਹੈ। ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਵੈਦਿਕ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Verse 83
तमर्चयति यो रुद्रं स्वात्मन्येकं सनातनम् / चेतसा भावयुक्तेन स याति परमं पदम्
ਜੋ ਆਪਣੇ ਹੀ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਇਕ ਸਨਾਤਨ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਭਾਵ-ਯੁਕਤ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 84
तस्मादनादिमध्यान्तं विज्ञाय परमेश्वरम् / कर्मणा मनसा वाचा समाराधय यत्नतः
ਇਸ ਲਈ ਆਦਿ-ਮੱਧ-ਅੰਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਕਰਮ, ਮਨ ਅਤੇ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਯਤਨਪੂਰਵਕ ਉਸ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰ।
Verse 85
यत्नात् परिहरेशस्य निन्दामात्मविनाशनीम् / भवन्ति सर्वदोषाय निन्दकस्य क्रिया यतः
ਈਸ਼ ਦੀ ਨਿੰਦਾ—ਜੋ ਆਤਮ-ਵਿਨਾਸ਼ਕ ਹੈ—ਯਤਨ ਨਾਲ ਤਿਆਗੋ; ਕਿਉਂਕਿ ਨਿੰਦਕ ਦੇ ਕਰਮ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ।
Verse 86
यस्तवैष महायोगी रक्षको विष्णुरव्ययः / स देवदेवो भगवान् महादेवो न संशयः
ਜੋ ਤੇਰਾ ਰੱਖਿਆਕ ਹੈ—ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਮਹਾਯੋਗੀ ਵਿਸ਼ਨੂ—ਉਹੀ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਦੇਵ ਭਗਵਾਨ ਮਹਾਦੇਵ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 87
मन्यन्ते ये जगद्योनिं विभिन्नं विष्णुमीश्वरात् / मोहादवेदनिष्ठत्वात् ते यान्ति नरकं नराः
ਜੋ ਮੋਹ ਅਤੇ ਅਵਿਦਿਆ ਦੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਕਰਕੇ ਜਗਤ-ਯੋਨੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਈਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 88
वेदानुवर्तिनो रुद्रं देवं नारायणं तथा / एकीभावेन पश्यन्ति मुक्तिभाजो भवन्ति ते
ਜੋ ਵੇਦ-ਮਾਰਗ ਦਾ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇਵ ਅਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਇਕੋ ਤੱਤ ਵਜੋਂ ਵੇਖਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਮੋਖ ਦੇ ਭਾਗੀ ਬਣਦੇ ਹਨ।
Verse 89
यो विष्णुः स स्वयं रुद्रो यो रुद्रः स जनार्दनः / इति मत्वा यजेद् देवं स याति परमां गतिम्
ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹੈ ਉਹੀ ਰੁਦ੍ਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਰੁਦ੍ਰ ਹੈ ਉਹੀ ਜਨਾਰਦਨ ਹੈ—ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਜੋ ਦੇਵ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Verse 90
सृजत्येतज्जगत् सर्वं विष्णुस्तत् पश्यतीश्वरः / इत्थं जगत् सर्वमिदं रुद्रनारायणोद्भवम्
ਵਿਸ਼ਨੂ ਇਸ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਈਸ਼ਵਰ (ਰੁਦ੍ਰ) ਇਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਅਧਿਸ਼ਠਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਰੁਦ੍ਰ-ਨਾਰਾਇਣ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੈ।
Verse 91
तस्मात् त्यक्त्वा हरेर्निन्दां विष्णावपि समाहितः / समाश्रयेन्महादेवं शरण्यं ब्रह्मवादिनाम्
ਇਸ ਲਈ ਹਰਿ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਕਾਗ੍ਰ ਹੋ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਵਾਦੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਰਨਯ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 92
उपश्रुत्याथ वचनं विरिञ्चस्य प्रजापतिः / जगाम शरणं देवं गोपतिं कृत्तिवाससम्
ਵਿਰਿੰਚੀ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਤਦ ਦੇਵ—ਗੋਪਤੀ, ਭੂਤਗਣਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ, ਕ੍ਰਿੱਤਿਵਾਸ ਸ਼ਿਵ—ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲਈ।
Verse 93
ये ऽन्ये शापाग्निनिर्दग्धा दधीचस्य महर्षयः / द्विषन्तो मोहिता देवं संबभूवुः कलिष्वथ
ਦਧੀਚੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਹ ਹੋਰ ਮਹਰਿਸ਼ੀ ਸ਼ਾਪ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਕੇ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਏ; ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਫਿਰ ਕਲਿਯੁਗ ਦਾ ਸੁਭਾਉ ਧਾਰਨ ਕਰ ਬੈਠੇ।
Verse 94
त्यक्त्वा तपोबलं कृत्स्नं विप्राणां कुलसंभवाः / पूर्वसंस्कारमहात्म्याद् ब्रह्मणो वचनादिह
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਿਸ਼ੀ-ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਉਹ, ਪੂਰਵ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਇੱਥੇ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਤਪੋਬਲ ਤਿਆਗ ਬੈਠੇ।
Verse 95
मुक्तशापास्ततः सर्वे कल्पान्ते रौरवादिषु / निपात्यमानाः कालेन संप्राप्यादित्यवर्चसम् / ब्रह्माणं जगतामीशमनुज्ञाताः स्वयंभुवा
ਫਿਰ ਉਹ ਸਭ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਕਲਪਾਂਤ ਵੇਲੇ ਕਾਲ ਵੱਲੋਂ ਰੌਰਵ ਆਦਿ ਨਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਸੂਰਜ ਸਮਾਨ ਤੇਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਸਵਯੰਭੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਜਗਤ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਜਾ ਮਿਲੇ।
Verse 96
समाराध्य तपोयोगादीशानं त्रिदशाधिपम् / भविष्यन्ति यथा पूर्वं शङ्करस्य प्रसादतः
ਤਪ ਅਤੇ ਯੋਗ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਈਸ਼ਾਨ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਯਥਾਵਿਧੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।
Verse 97
एतद् वः कथितं सर्वं दक्षयज्ञनिषूदनम् / शृणुध्वं दक्षपुत्रीणां सर्वासां चैव संततिम्
ਦਕਸ਼ ਦੇ ਯੱਗ ਦੇ ਨਾਸ ਬਾਰੇ ਇਹ ਸਭ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਹੁਣ ਦਕਸ਼ ਦੀਆਂ ਸਭ ਧੀਆਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ—ਵੰਸ਼-ਪਰੰਪਰਾ—ਵੀ ਸੁਣੋ।
Frequently Asked Questions
Because the chapter frames Śiva/Īśvara as the presiding Self and witness of yajña; excluding him contradicts Vedic understanding and results from tamas and māyā rather than mantra-guided discernment.
It explicitly states that Viṣṇu is Rudra and Rudra is Janārdana; those who see difference fall into ruin, while Veda-followers recognize their essential unity and attain liberation.
Beyond narrative drama, it functions as a theological correction: ritual without reverence to Īśvara becomes spiritually void, and sectarian contempt is shown to generate karmic downfall and Kali-like dispositions.