Adhyaya 23

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीये उपोद्धातपादे वसिष्ठसगरसंवादे अर्चुनोपाख्याने जामदग्न्यतपश्चरणं नाम द्वाविंशतितमो ऽध्यायः // २२// वसिष्ठ उवाच तपस्विनं तदा राममेकाग्रमनसं भवे / रहस्येकान्तनिरतं नियतं शंसितव्रतम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਵਾਯੁ-ਪ੍ਰੋਕਤ ਮੱਧਭਾਗ ਦੇ ਤੀਜੇ ਉਪੋੱਧਾਤਪਾਦ ਵਿੱਚ, ਵਸਿਸ਼ਠ-ਸਗਰ ਸੰਵਾਦ ਅੰਦਰ ਅਰਚੁਨੋਪਾਖਿਆਨ ਦਾ ‘ਜਾਮਦਗਨ੍ਯ ਤਪਸ਼ਚਰਣ’ ਨਾਮਕ ਬਾਈਂਵਾਂ ਅਧਿਆਇ। ਵਸਿਸ਼ਠ ਜੀ ਬੋਲੇ—ਉਸ ਵੇਲੇ ਤਪਸਵੀ ਰਾਮ ਇਕਾਗ੍ਰ ਮਨ ਵਾਲੇ, ਰਹੱਸਮਈ ਏਕਾਂਤ ਸਾਧਨਾ ਵਿੱਚ ਰਤ, ਨਿਯਮਿਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਵਰਤਧਾਰੀ ਸਨ।

Verse 2

श्रुत्वा तमृषयः सर्वे तपोनिर्धूतकल्मषाः / ज्ञानकर्मवयोवृद्धा महान्तः शंसितव्रताः

ਉਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ—ਤਪ ਨਾਲ ਪਾਪ-ਕਲਮਸ਼ ਧੋ ਚੁੱਕੇ—ਗਿਆਨ, ਕਰਮ ਅਤੇ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ, ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਵਰਤਧਾਰੀ ਸਨ।

Verse 3

दिदृक्षवः समाजग्मुः कुतूहलसमन्विताः / ख्यापयन्तस्तपः श्रेष्ठं तस्य राजन्महात्मनः

ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਕੌਤੂਹਲ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਉਹ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ; ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਏ।

Verse 4

भृग्वत्रिक्रतुजाबालिवामदेवमृकण्डवः / संभावयन्तस्ते रामं मुनयो वृद्धसंमताः

ਭ੍ਰਿਗੂ, ਵਤ੍ਰੀ, ਕ੍ਰਤੂ, ਜਾਬਾਲੀ, ਵਾਮਦੇਵ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਕੰਡੂ ਆਦਿ—ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮੰਨੇ ਹੋਏ ਉਹ ਮੁਨੀ ਰਾਮ ਦਾ ਆਦਰ-ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ (ਆਏ)।

Verse 5

आजग्मुराश्रमं तस्य रामस्य तपसस्तपः / दूरादेव महान्तस्ते पुण्यक्षेत्रनिवासिनः

ਪੁੰਨ੍ਯ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਉਹ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਵੀ ਤਪਸਵੀ ਰਾਮ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 6

गरीयः सर्वलोकेषु तपो ऽग्र्यं ज्ञानमेव च / प्रशस्य तस्य ते सर्वेप्रययुः स्वं स्वमाश्रमम्

ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਤਪ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਹੀ ਪਰਮ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ; ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਭ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 7

एवं प्रवर्त्ततस्तस्य रामस्य भगवाञ्छिवः / प्रसन्नचेता नितरां बभूव नृपसत्तम

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਮ ਦੇ ਵਰਤਾਓ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 8

जिज्ञासुस्तस्य भगवान् भक्तिमात्मनि शङ्करः / मृगव्याधवपुर्भूत्वा ययौ राजंस्तदन्तिकम्

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਉਸ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ੰਕਰ ਮ੍ਰਿਗ-ਵਿਆਧ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗਏ।

Verse 9

भिन्नाञ्जनचयप्रख्यो रक्तान्तायतलोचनः / शरचापधरः प्रांशुर्वज्रसंहननो युवा

ਉਹ ਟੁੱਟੇ ਅੰਜਨ ਦੇ ਢੇਰ ਵਰਗਾ ਕਾਲਾ, ਲਾਲ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਲੰਬੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ; ਤੀਰ-ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਲੰਮਾ ਅਤੇ ਵਜ੍ਰ ਵਰਗੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਜਵਾਨ ਸੀ।

Verse 10

उत्तुङ्गहनुबाह्वंसः पिङ्गलश्मश्रुमूर्द्धजः / मांसविस्रवसागन्धी सर्वप्राणिविहिंसकः

ਉਸ ਦੀ ਉੱਚੀ ਠੋਡੀ, ਬਾਂਹਾਂ ਅਤੇ ਮੋਢੇ ਉਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ; ਮੂੰਛਾਂ ਤੇ ਵਾਲ ਪਿੰਗਲ ਰੰਗ ਦੇ; ਮਾਸ, ਲਹੂ ਤੇ ਚਰਬੀ ਦੀ ਬੂ ਆਉਂਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਸਭ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਹਿੰਸਾ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ।

Verse 11

सकण्टकुलतास्पर्शक्षतारूषितविग्रहः / सामटक्संचर्वमाणश्च मांसखण्डमनेकशः

ਕੰਟਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਲਤਾਵਾਂ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਜਖ਼ਮੀ ਤੇ ਰੋਹੀਲੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਉਹ, ਝਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦਾ ਹੋਇਆ ਅਨੇਕ ਮਾਸ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਲੈ ਕੇ ਚੱਲਿਆ।

Verse 12

मांसभारद्वयालंबिविधानानतकन्धरः / आरुजंस्तरसा वृक्षानूरुवेगेन संघशः

ਦੋਵੇਂ ਪਾਸਿਆਂ ਲਟਕਦੇ ਮਾਸ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਗਰਦਨ ਝੁਕੀ ਹੋਈ ਸੀ; ਰਾਨਾਂ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕਈ ਦਰੱਖ਼ਤ ਟੋਲਿਆਂ ਵਾਂਗ ਤੋੜਦਾ ਗਿਆ।

Verse 13

अभ्यवर्त्तत तं देशं पादचारीव पर्वतः / आसाद्य सरसस्तस्य तीरं कुसुमितद्रुमम्

ਉਹ ਉਸ ਦੇਸ ਵੱਲ ਵਧਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਤੁਰਦਾ ਪਹਾੜ ਹੋਵੇ; ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਲਦੇ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਵਾਲੇ ਉਸ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਜਾ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 14

न्यदधान्मासभारं च स मूले कस्यचित्तरोः / निषसाद क्षणन्तत्र तरुच्छायामुपाश्रितः

ਉਸ ਨੇ ਕਿਸੇ ਦਰੱਖ਼ਤ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਕੋਲ ਮਾਸ ਦਾ ਭਾਰ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ; ਫਿਰ ਦਰੱਖ਼ਤ ਦੀ ਛਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਓਥੇ ਕੁਝ ਪਲ ਬੈਠ ਗਿਆ।

Verse 15

तिष्ठन्तं सरसस्तीरे सो ऽपश्यद्भृगुनन्दनम् / ततः स शीघ्रमुत्थाय समीपमुपसृत्य च

ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਖੜ੍ਹੇ ਭ੍ਰਿਗੁਨੰਦਨ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ; ਫਿਰ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਉੱਠ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 16

रामाय सेषुचापाभ्यां कराभ्यां विदधेंऽजलिम् / सजलांभोदसन्नादगंभीरेण स्वरेण च

ਰਾਮ ਜੀ ਅੱਗੇ ਮੈਂ ਧਨੁਸ਼ ਸਮੇਤ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਅੰਜਲੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਜਲ-ਭਰੇ ਬੱਦਲ ਦੀ ਗੱਜਣ ਵਰਗੀ ਗੰਭੀਰ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਬੋਲਿਆ।

Verse 17

जगाद भृगुशार्दूलं गुहान्तरविसर्पिणा / तोषप्रवर्षव्याधो ऽहं वसाम्यस्मिन्महावने

ਗੁਫ਼ਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਫੈਲਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ— “ਹੇ ਭ੍ਰਿਗੁ-ਸ਼ਾਰਦੂਲ! ਮੈਂ ਤੋਸ਼-ਪ੍ਰਵਰਸ਼ ਨਾਮ ਦਾ ਵਿਆਧ ਹਾਂ; ਇਸ ਮਹਾਵਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ।”

Verse 18

ईशो ऽहमस्य देशस्य सप्राणितरुवीरुधः / चरामि समचित्तात्मा नानासत्त्वा मिषाशनः

ਪ੍ਰਾਣ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਤੇ ਬੇਲਾਂ ਸਮੇਤ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਮੈਂ ਹੀ ਮਾਲਕ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਸਮਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਫਿਰਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਕਈ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾਂਦਾ ਹਾਂ।

Verse 19

समश्च सर्वभूतेषु न च पित्रादयो ऽपि मे / अभक्ष्यागम्यपेयादिच्छन्दवस्तुषु कुत्रचित्

ਮੈਂ ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਨਾਲ ਸਮਾਨ ਹਾਂ; ਮੇਰੇ ਲਈ ਪਿਤਾ ਆਦਿ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਅਭੱਖ, ਅਗਮ੍ਯ, ਅਪੇਯ ਆਦਿ ਨਿਸ਼ਿਧ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਕਿਤੇ ਹਿਚਕ ਨਹੀਂ।

Verse 20

कृत्याकृत्यविधौचैव न विशेषितधीरहम् / प्रपन्नो नाभिगमनं निवासमपि कस्यचित्

ਕਰਤੱਬ-ਅਕਰਤੱਬ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਭੇਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਦਾ ਸ਼ਰਨਾਗਤ ਨਹੀਂ; ਨਾ ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਦੇ ਘਰ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ।

Verse 21

शक्रस्यापि बलेनाहमनुमन्ये न संशयः / जानते तध्यथा सर्वे देशो ऽयं मदुपाश्रयः

ਇੰਦਰ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਵੀ ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ; ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਸਭ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਦੇਸ ਮੇਰੇ ਆਸਰੇ ਹੇਠ ਹੈ।

Verse 22

तस्मान्न कश्चिदायाति ममात्रानुमतिं विना / इत्येष मम वृत्तान्तः कार्त्स्न्येन कथितस्तव

ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਇਹ ਮੇਰਾ ਸਾਰਾ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

Verse 23

त्वं च मे ब्रूहि तत्त्वेन निजवृत्तमशेषतः / कस्त्वं कस्मादिहायातः किमर्थमिह धिष्ठितः / उद्यतो ऽन्यत्र वा गन्तुं किं वा तव चिकीर्षितम्

ਤੂੰ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਦੱਸ। ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਕਿੱਥੋਂ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹੈਂ, ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਇੱਥੇ ਟਿਕਿਆ ਹੈਂ? ਕੀ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਜਾਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੈਂ, ਜਾਂ ਤੇਰਾ ਮਨੋਰਥ ਕੀ ਹੈ?

Verse 24

वसिष्ठ उवाच इत्येवमुक्तः प्रहसंस्तेन रामो महाद्युतिः / तूष्णीं क्षणमिव स्थित्वा दध्यौ किञ्चिदवाङ्मुखः

ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਮਹਾਦਿਉਤੀ ਰਾਮ ਹੱਸ ਪਏ; ਇਕ ਪਲ ਚੁੱਪ ਰਹਿ ਕੇ, ਕੁਝ ਮੂੰਹ ਨਿਵਾ ਕੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 25

को ऽयमेव दुराधर्षः सजलांभोदनिस्वनः / ब्रवीति च गिरो ऽत्यर्थं विस्पष्टार्थपदाक्षराः

ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ—ਅਜਿੱਤ ਜਿਹਾ, ਪਾਣੀ-ਭਰੇ ਬੱਦਲ ਦੀ ਗਰਜ ਵਰਗੀ ਧੁਨੀ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਪਸ਼ਟ ਅਰਥ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੇ ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ?

Verse 26

किं तु मे महतीं शङ्कां तनुरस्य तनोति वै / विजातिसंश्रयत्वेन रमणीया तथा शराः

ਪਰ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਸੰਦੇਹ ਉਠਦਾ ਹੈ; ਪਰਾਈ ਜਾਤ ਦੇ ਆਸਰੇ ਨਾਲ ਇਹ ਦੇਹ ਵੀ ਸੁਹਾਵਣੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੀਰ ਵੀ ਐਸੇ ਹੀ।

Verse 27

एवं चिन्तयतस्तस्य निमित्तानि शुभानि वै / बभूवुर्भुवि देहे च स्वाभिप्रेतार्थदान्यलम्

ਇਉਂ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਲਈ ਧਰਤੀ ਤੇ ਅਤੇ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਭ ਨਿਸ਼ਾਨ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਮਨਚਾਹੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸਨ।

Verse 28

ततो विमृश्य बहुशो मनसाभृगुपुङ्गवः / उवाच शनकैर्व्याधं वचनं सूनृताक्षरम्

ਫਿਰ ਭ੍ਰਿਗੁ-ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵਾਰ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਉਸ ਵਿਆਧ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਸੱਚੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।

Verse 29

जामदग्न्यो ऽस्मि भद्रं ते रामो नाम्ना तु भार्गवः / तपश्चर्तुमिहायातः सांप्रतं गुरुशासनात्

ਮੈਂ ਜਾਮਦਗਨ੍ਯ ਹਾਂ; ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ। ਮੈਂ ਭਾਰਗਵ, ਨਾਮ ਰਾਮ; ਇਸ ਵੇਲੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਤਪ ਕਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ।

Verse 30

तपसा सर्वलोकेशं भक्त्या च नियमेन च / आराधयितुमस्मिंस्तु चिरायाहं समुद्यतः

ਤਪ, ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਸਰਵਲੋਕ-ਈਸ਼ਵਰ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮੈਂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਦਯਤ ਹਾਂ।

Verse 31

तस्मात्मर्वेश्वरं सर्वशरण्यमभयप्रदम् / त्रिनेत्रं पापदमनं शङ्करं भक्तवत्सलम्

ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਸਰਵੇਸ਼ਵਰ, ਸਭ ਦਾ ਆਸਰਾ, ਅਭਯ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਤ੍ਰਿਨੇਤਰ, ਪਾਪ ਦਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਭਗਤਵਤਸਲ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ।

Verse 32

तपसा तोषयिष्यामि सर्वज्ञं त्रिपुरान्तकम् / आश्रमे ऽस्मिनसरस्तीरे नियमं समुपाश्रितः

ਮੈਂ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਸਰਵਜ੍ਞ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਂਤਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਾਂਗਾ; ਇਸ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਨਿਯਮ ਧਾਰ ਕੇ ਰਹਾਂਗਾ।

Verse 33

भक्तानुकंपी भगवान्यावत्प्रत्यक्षतां हरः / उपैति तावदत्रैव स्थास्यामीति मतिर्मम

ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆਲੁ ਭਗਵਾਨ ਹਰ ਜਦ ਤੱਕ ਪ੍ਰਤੱਖ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਤਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਟਿਕਾਂਗਾ—ਇਹੀ ਮੇਰਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਹੈ।

Verse 34

तस्मादितस्त्वयाद्यैव गन्तुमन्यत्र युज्यते / न चेद्भवति मे हानिः स्वकृतेर्नियमस्य च

ਇਸ ਲਈ ਤੈਨੂੰ ਅੱਜ ਹੀ ਇੱਥੋਂ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਚਲੇ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਨਿਯਮ ਦਾ ਭੰਗ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 35

माननीयो ऽथ वाहं ते भक्त्या देशान्तरातिथिः / स्वनिवासमुपायातस्तपस्वी च तथा मुनिः

ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਪਰਦੇਸੀ ਮਹਿਮਾਨ ਹਾਂ, ਆਦਰਯੋਗ ਹਾਂ; ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਆਇਆ ਤਪਸਵੀ ਅਤੇ ਮੁਨੀ ਵੀ ਹਾਂ।

Verse 36

त्वतसंनिधौ निवासो मे भवेत्पापाय केवलम् / तव चाप्यसुखोदर्कं मत्समीपनिषेवणम्

ਤੇਰੇ ਸਾਨਿਧ੍ਯ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਵਾਸਾ ਕੇਵਲ ਪਾਪ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੇਗਾ। ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਨੇੜਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੇਰੇ ਲਈ ਵੀ ਦੁੱਖਦਾਈ ਨਤੀਜਾ ਲਿਆਵੇਗੀ।

Verse 37

स त्वंमदाश्रमोपान्ते परिचङ्क्रमणादिकम् / परित्यज्य सुखीभूया लोकयोरुभयोरपि

ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਟਹਿਲਣਾ ਆਦਿ ਛੱਡ ਦੇ, ਅਤੇ ਇਸ ਲੋਕ ਤੇ ਪਰਲੋਕ—ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਖੀ ਹੋ ਜਾ।

Verse 38

वसिष्ठ उवाच इति तस्य वचः श्रुत्वा स भूयो भृगुपुङ्गवम् / उवाच रोषताम्राक्षस्ताम्राक्षमिदमुत्तरम्

ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਫਿਰ ਭ੍ਰਿਗੁ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੂੰ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਜਵਾਬ ਬੋਲਿਆ।

Verse 39

ब्रह्मन् किमिदमत्यर्थं समीपे वसतिं मम / परिगर्हयसे येन कृतघ्नस्येव कांप्रतम्

ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ! ਮੇਰੇ ਨੇੜੇ ਵੱਸਣ ਨੂੰ ਤੂੰ ਇੰਨਾ ਅਤਿ ਕਿਉਂ ਧਿਕਾਰਦਾ ਹੈਂ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਕ੍ਰਿਤਘਨ ਹੋਵਾਂ?

Verse 40

किं मयापकृतं लोके भवतो ऽन्यस्य वा क्वचित् / अनागस्कारिणं दान्तं को ऽवमन्येत नामतः

ਮੈਂ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡਾ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਾ ਕਿਤੇ ਕੀ ਅਪਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ? ਜੋ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਤੇ ਸੰਯਮੀ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਮ ਲੈ ਕੇ ਕੌਣ ਅਪਮਾਨ ਕਰੇ?

Verse 41

सन्निधिः परिहर्त्तव्यो यदि मे विप्रपुङ्गव / दर्शनं सह संवासः संभाषणमथापि च

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਜੇ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਮੰਨੋ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਸਾਨ্নਿਧ੍ਯ ਛੱਡ ਦਿਓ—ਦਰਸ਼ਨ, ਨਾਲ ਵਾਸ ਅਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਵੀ।

Verse 42

आयुष्मताधुनैवास्मादपसर्त्तव्यमाश्रमात् / स्वसंश्रयं परित्यज्य क्वाहं यास्ये बुभुक्षितः

ਹੇ ਆਯੁਸ਼ਮਾਨ! ਹੁਣੇ ਹੀ ਇਸ ਆਸ਼੍ਰਮ ਤੋਂ ਮੈਨੂੰ ਹਟ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਆਪਣਾ ਆਸਰਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਭੁੱਖਾ ਮੈਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ?

Verse 43

स्वाधिवासं परित्यज्य भवता योदितः कथम् / इतो ऽन्यस्मिन् गामिष्यामि दूरे नाहं विशेषतः

ਆਪਣੇ ਹੀ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਤੁਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਦਿੰਦੇ ਹੋ? ਮੈਂ ਇੱਥੋਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ।

Verse 44

गम्यतां भवतान्यत्र स्थीयतामत्र वेच्छया / नाहं चालयितुं शक्यः स्थानादस्मात्कथञ्चन

ਤੁਸੀਂ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਚਲੇ ਜਾਓ ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹੋ; ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਥਾਂ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਿਲਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।

Verse 45

वसिष्ठ उवाच तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य किञ्चित्कोपसमन्वितः / तमुवाच पुनर्वाक्यमिदं राजन्भृगूद्वहः

ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਕੁਝ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ; ਤਦ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਭ੍ਰਿਗੁ-ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।

Verse 46

व्याधजातिरियं क्रूरा सर्वसत्त्वभयावहा / खलकर्मरता नित्यं धिक्कृता सर्वजन्तुभिः

ਇਹ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਜਾਤੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਾਲਮ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਡਰ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਾੜੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਫਿਟਕਾਰੀ ਗਈ ਹੈ।

Verse 47

तस्यां जातो ऽसि पापीयान्सर्वप्राणिविहिंसकः / स कथं न परित्याज्यः सुजनैः स्यात्तु दुर्मते

ਤੂੰ ਉਸ ਪਾਪੀ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਕਾਤਲ ਹੈਂ। ਹੇ ਬੁਰੇ ਦਿਮਾਗ ਵਾਲੇ! ਫਿਰ ਭਲੇ ਲੋਕ ਤੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਾ ਤਿਆਗ ਦੇਣ?

Verse 48

तस्माद्विहीनजातीयं विदित्वात्मानमब्यथ / शीघ्रमस्माद्व्रजान्यत्र नात्र कार्या विचारणा

ਇਸ ਲਈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨੀਵੀਂ ਜਾਤ ਦਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਹੇ ਨਿਡਰ! ਇੱਥੋਂ ਜਲਦੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਚਲੇ ਜਾਓ; ਇੱਥੇ ਸੋਚਣ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ।

Verse 49

शरीरत्राणकारुण्यात्समीपं नोपसर्पसि / यथा त्वं कण्टकादीनामसहिष्णुतया व्यथाम्

ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਦਇਆ ਕਾਰਨ ਕੰਡਿਆਂ ਆਦਿ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਦਰਦ ਨੂੰ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ...

Verse 50

तथावेहि समस्तानां प्रियाः प्राणाः शरीरिणाम् / व्यथा चाभिहतानां तु विद्यते भवतो ऽन्यथा

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਲਵੋ ਕਿ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਪਿਆਰੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੱਟ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਹੀ ਦਰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 51

अहिंसा सर्वभूतानामिति धर्मः सनातनः / एतद्विरुद्धाचरणान्नित्यं सद्भिर्विगर्हितः

ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਅਹਿੰਸਾ ਹੀ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਹੈ; ਇਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਆਚਰਨ ਸਦਾ ਸੱਜਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿੰਦਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 52

आत्मप्राणाभिरक्षार्थं त्वमशेषशरीरिणः / हनिष्यसि कथं सत्सुनाप्नोषि वचनीयताम्

ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਤੂੰ ਸਭ ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਮਾਰੇਂਗਾ? ਸੱਜਣਾਂ ਵਿਚ ਤੂੰ ਕਿਵੇਂ ਆਦਰਯੋਗ ਹੋਵੇਂਗਾ?

Verse 53

तस्माच्छीघ्रं तु भोगच्छ त्वमेव पुरुषाधम / त्वया मे कृत्यदोषस्य हानिश्च न भविष्यति

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪੁਰਖਾਧਮ, ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਭੋਗ-ਫਲ ਭੋਗ; ਤੇਰੇ ਕਾਰਨ ਮੇਰੇ ਕਰਤੱਬ-ਦੋਸ਼ ਦੀ ਘਾਟ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ।

Verse 54

न चत्स्वयमितो गच्छेश्ततस्तव बलादपि / अपसर्पणताबुद्धिमहमुत्पादये स्फुटम्

ਜੇ ਤੂੰ ਆਪ ਇੱਥੋਂ ਨਾ ਜਾਵੇਂ, ਤਾਂ ਤੇਰਾ ਬਲ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਮੈਂ ਸਾਫ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਹਟ ਜਾਣ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ।

Verse 55

क्षणार्द्धमपि ते पाप श्रेयसी नेह संस्थितिः / विरुद्धाचरणो नित्यं धर्मद्रिष् को लभेच्च शाम्

ਹੇ ਪਾਪੀ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਇੱਥੇ ਅੱਧ ਪਲ ਵੀ ਟਿਕਣਾ ਭਲਾ ਨਹੀਂ; ਜੋ ਸਦਾ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਮ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਿਵੇਂ ਪਾਏ?

Verse 56

वसिष्ठ उवाच रामस्य वचनं श्रुत्वा प्रीतो ऽपि तमिदं वचः / उवाच संक्रुद्ध इव व्याधरूपी पिनाकधृक्

ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਰਾਮ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਪਿਨਾਕਧਾਰੀ (ਸ਼ਿਵ) ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।

Verse 57

सर्वमेतदहं मन्यं व्यर्थं व्यवसितं तव / कुतस्त्वं प्रथमो ज्ञानी कुतः शंभुः कुतस्तपः

ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੇਰਾ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਤਨ ਵਿਅਰਥ ਹੈ। ਤੂੰ ਕਿੱਥੋਂ ‘ਪਹਿਲਾ ਗਿਆਨੀ’ ਬਣਿਆ? ਸ਼ੰਭੂ ਕਿੱਥੋਂ? ਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਿੱਥੋਂ?

Verse 58

कुतस्त्वं क्लिश्यसे मूढ तपसा तेन ते ऽधुना / घ्रुवं मिथ्याप्रवृत्तस्य न हि तुष्यति शङ्करः

ਹੇ ਮੂਰਖ! ਤੂੰ ਇਸ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਕਲੇਸ਼ ਸਹਿੰਦਾ ਹੈਂ? ਜੋ ਝੂਠੇ ਰਾਹ ਤੇ ਲੱਗਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨਾਲ ਸ਼ੰਕਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।

Verse 59

विरुद्धलोकाचरणः शंभुस्तस्य वितुष्टये / प्रतपत्यबुधो मर्त्त्यस्त्वां विना कः मुदुर्मते

ਸ਼ੰਭੂ ਲੋਕ-ਆਚਾਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਉਸ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਹੇ ਮੰਦ-ਮਤਿ, ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਹੜਾ ਅਗਿਆਨੀ ਮਰਤਯ ਤਪ ਨਾਲ ਸੜੇਗਾ?

Verse 60

अथ वा च गतं मे ऽद्य युक्तमेतदसंशयम् / संपूज्य पूजकविद्धौ शंभोस्तव च संगमः

ਜਾਂ ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਸਮਝ ਆ ਗਈ—ਬਿਨਾ ਸੰਦੇਹ ਇਹੀ ਯੁਕਤ ਹੈ: ਪੂਜਕ-ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ ਫਿਰ ਸ਼ੰਭੂ ਦਾ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਹੋਇਆ।

Verse 61

त्वया पूजयितुं युक्तः स एव भुवने रतः / संपूजको ऽपि तस्य त्वं योग्यो नात्र विचारणा

ਉਹ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਰਮਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਉਹੀ ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਪੂਜਣ ਯੋਗ ਹੈ। ਤੂੰ ਵੀ ਉਸਦਾ ਪੁਜਾਰੀ ਬਣਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈਂ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਹੈ।

Verse 62

पितामहस्य लोकानां ब्रह्मणः परमेष्ठिनः / शिरश्छित्त्वा पुनः शंभुर्ब्रह्महत्यामवाप्तवान्

ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਾ ਅਤੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਸਿਰ ਕੱਟ ਕੇ, ਸ਼ੰਭੂ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਫਿਰ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮ-ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

Verse 63

ब्रह्महत्याभिभूतेन प्रायस्त्वं शंभुना द्विज / उपदिष्टो ऽसि तत्कर्तुं नोचेदेवं कथं कृथाः

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ! ਬ੍ਰਹਮ-ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਲ ਗ੍ਰਸਤ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਹੀ ਸ਼ਾਇਦ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਕਰਨ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਤੂੰ ਅਜਿਹਾ ਕੰਮ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ?

Verse 64

तादात्म्यगुणसंयोगान्मन्यं रुद्रस्य ते ऽधुना / तपः सिद्धिरनुप्राप्ता कोलेनाल्पीयसा मुने

ਹੇ ਮੁਨੀ! ਮੇਰਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਰੁਦਰ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਇਕਮਿਕ ਹੋਣ ਕਾਰਨ, ਤੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।

Verse 65

प्रायो ऽद्य मातरं हत्वा सर्वैलोङ्कैर्निराकृतः / तपोव्याजेन गहने निर्जने संप्रवर्त्तसे

ਸ਼ਾਇਦ ਅੱਜ ਮਾਤਾ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਤਿਰਸਕਾਰੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਤੂੰ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਇਸ ਸੁੰਨਸਾਨ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈਂ।

Verse 66

गुरुस्त्रीब्रह्महत्योत्थपातकक्षपणाय च / तपश्चरसि नानेन तपसा तत्प्रणश्यति

ਤੂੰ ਗੁਰੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਪਰ ਇਸ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਉਹ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 67

पातकानां किलान्येषां प्रायश्चित्तानि संत्यपि / मातृद्रुहामवेहि त्वं न क्वचित्किल निष्कृतिः

ਹੋਰ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਪਰਾਸ਼ਚਿਤ ਜ਼ਰੂਰ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਮਾਂ ਨਾਲ ਧ੍ਰੋਹ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਕਿਤੇ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।

Verse 68

अहिंसालक्षणो धर्मो लोकेषु यदि ते मतः / स्वहस्तेन कथं राम मातरं कृत्तवानसि

ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹੈਂ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦਾ ਲੱਛਣ ਅਹਿੰਸਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੇ ਰਾਮ! ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਮਾਂ ਦਾ ਕਤਲ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤਾ?

Verse 69

कृत्वा मातृवधं घोरं सर्वलोकविगर्हितम् / त्वं पुनर्धार्मिको भूत्वा कामतो ऽन्यान्विनिन्दसि

ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿੰਦਿਆ ਗਿਆ ਭਿਆਨਕ ਮਾਤਰੀ-ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ ਫਿਰ ਧਰਮੀ ਬਣ ਕੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।

Verse 70

पश्यता हसतामोघं आत्मदोषमजानता / अपर्याप्तमहं नन्यं परं दोषविमर्शनाम्

ਆਪਣੇ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਵਿਅਰਥ ਵੇਖਦੇ ਅਤੇ ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਤੂੰ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪਰਖਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੈਂ।

Verse 71

स्वधर्मं यद्यहं त्यक्त्वा वर्त्तेयमकुलोभयम् / तर्हि गर्हय मां कामं निरुप्य मनसा स्वयम्

ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਵੈ-ਧਰਮ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕੁਲ ਨੂੰ ਦਾਗ ਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਕਰਾਂ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਮੇਰੀ ਜਿੰਨੀ ਚਾਹੋ ਨਿੰਦਾ ਕਰੋ।

Verse 72

मातापितृसुतादीनां भरणायैव केवलम् / क्रियते प्राणिहननं निजधर्मतया मया

ਕੇਵਲ ਮਾਤਾ, ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਆਦਿ ਦੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਲਈ ਹੀ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 73

स्वधर्मादामिषेणाहं सकुटुम्बो दिनेदिने / वर्त्तामि सापि मे वृत्तिर्विधात्रा विहिता पुरा

ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਮਾਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਇਹ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਵਿਧਾਤਾ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਤੈਅ ਕੀਤੀ ਸੀ।

Verse 74

मांसेन यावता मे स्यान्नित्यं पित्रादि पोषणम् / हनिष्ये चेत्तदधिकं तर्हि युज्येयमेनसा

ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਆਦਿ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਲਈ ਜਿੰਨੇ ਮਾਸ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜੀਵ ਹੱਤਿਆ ਕਰਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਪਾਪ ਦਾ ਭਾਗੀ ਬਣਾਂਗਾ।

Verse 75

यावत्पोषणघातेन न वयं स्याम निन्दिताः / तदेतत्संप्रधार्य त्वं निन्दवा मां प्रशंस वा

ਕਿਉਂਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਲਈ ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਬਾਰੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਭਾਵੇਂ ਮੇਰੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰੋ ਜਾਂ ਤਾਰੀਫ਼।

Verse 76

साधु वासाधु वा कर्म यस्य यद्विहितं पुरा / तदेव तेन कर्त्तव्यमापद्यपि कथञ्चन

ਜਿਸ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਜੋ ਕਰਮ—ਚੰਗਾ ਜਾਂ ਮੰਦਾ—ਵਿਧਿਤ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਆਪੱਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹੀ ਕਰੇ।

Verse 77

निरूपय स्वभुद्ध्या त्वमात्मनो मम चान्तरम् / अहं तु सर्वभावेन मित्रादिभरणे रतः

ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਤੇ ਮੇਰੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਾ ਅੰਤਰ ਨਿਰਣਾ ਕਰ; ਮੈਂ ਤਾਂ ਪੂਰੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰ ਆਦਿ ਦੀ ਭਰਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹਾਂ।

Verse 78

संत्यज्य पितरं वृद्धं विनिहत्य च मातरम् / भूत्वा तु धार्मिकस्त्वं तु तपश्चर्तुमिहागतः

ਬੁੱਢੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਵੀ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮਝ ਕੇ ਇੱਥੇ ਤਪ ਕਰਨ ਆਇਆ ਹੈਂ।

Verse 79

ये तु मूलविदस्तेषां विस्पष्टं यत्र दर्शनम् / यथाजिह्वं भवेन्नात्र वचसापि समीहितुम्

ਜੋ ਮੂਲ-ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਬਹੁਤ ਸਪਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਕਹਿਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਅਸੰਭਵ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਜੀਭ ਹੀ ਨਾ ਹੋਵੇ।

Verse 80

अहं तु सम्यग्जानामि तव वृत्तमशेषतः / तस्मादलं ते तपसा निष्फलेन भृगूद्वह

ਹੇ ਭ੍ਰਿਗੁ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਸਾਰਾ ਵਰਤਾਂਤ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ; ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਨਿਸ਼ਫਲ ਤਪ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ—ਹੁਣ ਛੱਡ ਦੇ।

Verse 81

सुखमिच्छसि चेत्त्यक्त्वा कायक्लेशकरं तपः / याहि राम त्वमन्यत्र यत्र वा न विदुर्जनाः

ਜੇ ਤੂੰ ਸੁਖ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ ਤਾਂ ਦੇਹ ਨੂੰ ਕਲੇਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਤਪ ਛੱਡ ਦੇ; ਹੇ ਰਾਮ, ਹੋਰ ਥਾਂ ਚਲਾ ਜਾ—ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਤੈਨੂੰ ਨਾ ਜਾਣਣ।