Anuvaka 1
ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਾ: ਤ/ਕਾਲ ਦੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡਕ ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਘਰੇਲੂ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਰਿਤੁਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕਰਨਾ—ਤਾਂ ਜੋ ਤੇਜ, ਗੋ-ਧਨ, ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਪੱਕੀ ਹੋ ਕੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਕਾਇਮ ਰਹੇ। ਉਪ-ਵਿਸ਼ੇ: (1) ਵਰਚਸ (ਕਾਂਤੀ/ਤੇਜ) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ (2) ਕਾਮ/ਵਸ਼ੀਕਰਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਤੀਸਪਰਧੀ-ਨਾਸਕ ਬਲ ਬਣਾਉਣਾ (3) ਸ਼ਾਲਾ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾ-ਅਭਿਸ਼ੇਕ: ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਸਥਾਨ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ (4) ਸ਼ਭ (ਬਲਦ) ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਗੋ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਨਨ-ਵ੍ਰਿੱਧੀ (5) ਬੰਧੁ-ਪ੍ਰਮਾਣੀਕਰਨ: ਅਥਰਵਣੀ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡਕ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਕਰਨਾ।
Suktas in Anuvaka 1
Sukta 1
AV 9.1 ਇੱਕ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਸੂਕਤ ਹੈ; ਇਹ ਵਰਚਸ (ਚਮਕਦਾਰ ਤੇਜ) ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਸਥਿਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤ੍ਰਿਯ—ਸੰਤਾਨ, ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਕਤੀ, ਅਤੇ ਦੀਰਘ ਆਯੁ—ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੇਜ ਦੇ ਸੰਘਟਕ ਵਜੋਂ, ਜਲਾਂ ਨੂੰ ਸਵੈ-ਅਧਿਕਾਰ ਵਾਲੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਵਰਖਾ ਦੇ ਸਰੋਤ ਵਜੋਂ, ਅਤੇ ਇੰਦਰ/ਦੇਵਾਂ/ਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਲੋਕਕ ਸਵੀਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣਕ ਵਜੋਂ ਸੱਦਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਵੇ, ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸਫਲ ਬਣੇ।
Sukta 2
AV 9.2 ਇੱਕ ਤੀਖਾ ਅਥਰਵਣਿਕ ਕਾਮ-ਸੂਕਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਘਿਉ ਦੀਆਂ ਆਹੂਤੀਆਂ ਅਤੇ ਮੰਤਰ ਰਾਹੀਂ ਇੱਛਾ/ਬਲ-ਪ੍ਰੇਰਣਾ (ਕਾਮ) ਨੂੰ ‘ਸਿਖਾ ਕੇ’ ਯਜਮਾਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਤਿਦੰਦੀ-ਨਾਸ਼ਕ (ਸਪਤਨ-ਹਨ) ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਕਤ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਅਪਮਾਨ ਅਤੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਧੱਕਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਕਰਤ੍ਰਿਤਵ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਮਰਤਬਾ ਖੋਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਯਜਮਾਨ ਦੇ ਅਟੱਲ, ਅਪਰਾਜਿਤ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ ਕਾਮ ਨੂੰ ਇਕ ਅਤਿਭਾਰੀ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਸਥਿਰਤਾ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡੀ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਪਲਕ-ਝਪਕ ਵਰਗੀ ਛਣਭੰਗੁਰਤਾ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡੀ, ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡੀ—ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸ ਕਰਮ ਦੀ ਬਲਵੱਤਾ ਅਟਲ ਤੇ ਅਨਿਵਾਰਯ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
Sukta 3
ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਥਰਵਣੀ ਸ਼ਾਲਾ–ਦਿਕ-ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ/ਅਭਿਸੇਕ-ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਨਵੀਂ ਮਾਪੀ ਹੋਈ ਯਜ੍ਞਸ਼ਾਲਾ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਦੱਖਣੀ ਦਿਸ਼ਾ—ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਕਰਮ-ਯੋਗ ਘੇਰੇ ਵਜੋਂ ਸਥਿਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਅਗਨੀ ਗਰਭ ਵਾਂਗ ਉੱਥੇ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰ ਸਕੇ; ਨਾਲ ਹੀ ਵੈਰੀ ਬੰਧਨਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟਦਾ ਅਤੇ ਅਸ਼ੁਭ ਦਿਸ਼ਾਈ ਦਖ਼ਲ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸਥਾਨਕ ਅਤੇ ਅਪਤ੍ਰੋਪਾਇਕ ਹੈ: ਯਜੁਸ-ਸਮਾਨ ਸੂਤਰਵਾਕਾਂ ਅਤੇ ਸ੍ਵਾਹਾ-ਆਹੁਤੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਵਾਸਤੂ ਨੂੰ ਹੀ ਰੱਖਿਆਤਮਕ ਯਜ੍ਞ-ਭੂਗੋਲ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Sukta 4
AV 9.4 ਇੱਕ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਸੂਕਤ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਭ (ਬੈਲ) ਨੂੰ ਗੋ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ, ਦੁੱਧ ਦੀ ਉਪਜ ਅਤੇ ਯਜਮਾਨ ਦੇ ਝੁੰਡ ਤੇ ਵੰਸ਼ ਲਈ ਪ੍ਰਜਨਨ-ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਦੇ ਸੰਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਸਰੋਤ ਵਜੋਂ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੋਵੰਸ਼ ਦੀ ਉਰਵਰਤਾ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਅਧਿਕਾਰਤਾ ਹੇਠ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਦਿਵ੍ਯ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਕੋ “ਸੁਸੰਯੁਕਤ” ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਜੋੜਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸ਼ਕਤੀ ਝੁੰਡ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ, ਹੱਦਾਂ ਅਤੇ ਮਰਤਬੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।
Sukta 5
ਅਥਰਵਵੇਦ 9.5 ਵਿੱਚ ਅਜ-ਪੰਚੌਦਨ (ਬੱਕਰੀ ਨਾਲ ਪੰਜ-ਵਿਧ ਓਦਨ) ਨੂੰ ‘ਅਪਰਿਮਿਤ’ (ਅਮਾਪ) ਯਜ્ઞ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਦੇਹ ਹੀ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਾਗ-ਪੁਣ੍ਯ ਆਮ ਮਾਪ ਤੋਂ ਪਰੇ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਲੀ/ਕਰਮ ਨੂੰ ਸਤ੍ਯ, ਤ, ਸ਼੍ਰੱਧਾ ਅਤੇ ਵਿਰਾਜ ਨਾਲ ਏਕਰੂਪ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਰਪਣ ਨੂੰ ਸਮੂਹ-ਜਗਤਕ ਕ੍ਰਿਆ ਵਜੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਨਾਲ ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ ‘ਅਪਰਿਮਿਤ ਲੋਕ’ ਅਤੇ ਦਿਰਘਕਾਲੀ ਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Sukta 6
AVŚ 9.6 ਇਕ ਬੰਧੁ-ਸੂਕਤ ਹੈ ਜੋ ਰਸਮੀ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੌਤ ਸਮਕੱਖਾਂ ਨਾਲ “ਨਕਸ਼ਾਬੰਦੀ” ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਘਰੇਲੂ/ਤਕਨੀਕੀ ਕਿਰਿਆ ਵੀ ਵੈਧ ਯਜ્ઞੀਕ ਸੰਚਾਰ ਬਣ ਜਾਵੇ। ਬਰ੍ਹਿਸ, ਪਵਿਤ੍ਰ, ਜਲ, ਉਪ-ਉਤਪਾਦ, ਵਿਛਾਉਣ ਆਦਿ ਹਰ ਇਕ ਸਾਜ਼-ਸਾਮਾਨ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਸੱਚੀ ਯਜ्ञੀਕ ਪਛਾਣ ਨਾਲ ਨਾਮ ਦੇ ਕੇ, ਇਹ ਸੂਕਤ ਠੀਕਪਨ (ਤ) ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰੀਤ ਨੂੰ ਰਸਮੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ “ਬੇਲਗਾਮ/ਅਧਾਰਹੀਣ” ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸੁਚੱਜੀ ਪਛਾਣ ਵਿੱਚ ਹੈ: ਵਾਕ (ਯਜੁਸ-ਸਮਾਨ ਗਦ੍ਯ) ਅਰਪਣ-ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਸੰਦਾਂ ਨੂੰ ਮਹਾ-ਯਜ्ञ ਵਿੱਚ ਭਾਗੀਦਾਰ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Sukta 7
AV 9.7 ਇੱਕ ਰੱਖਿਆਤਮਕ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ-ਸਾਧਕ ਸੂਕਤ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ (ਧਾਤ੍ਰ) ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ (ਸਵਿਤ੍ਰ) ਨੂੰ ‘ਸਥਾਪਿਤ’ ਕਰਕੇ ਹਾਨੀ ਨੂੰ ਉਲਟਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਾਯੂ ਅਤੇ ਸਵਰਗ-ਲੋਕ ਸਮੇਤ ਰਿਤੁਅਲ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫਰੇਮ ਕਰਕੇ, ਦਿਸ਼ਾ/ਸਥਾਪਨਾ ਵਾਲੇ ਸੂਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਗੋ-ਧਨ, ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਭਾਗ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਫਲਸ਼੍ਰੁਤੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Sukta 8
AV 9.8 ਇਕ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਅਥਰਵਣਿਕ ਚਿਕਿਤਸਾ-ਸੂਕਤ ਹੈ, ਜੋ ਰੋਗ ਨੂੰ (ਰੋਗ/ਤਕਮਨ ਅਤੇ ਯਕਸ਼ਮਾ-ਸਮਾਨ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕਸ਼ੀਣਤਾ-ਬਿਮਾਰੀਆਂ) ਵਿਅਕਤੀਕ੍ਰਿਤ ਵੈਰੀ ਵਜੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆ ਕੇ ਮਰੀਜ਼ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਕੱਢ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸਿਰ ਅਤੇ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਅਨੇਕ ਸਥਾਨਕ ਅਤੇ ਸਰੀਰ-ਵਿਆਪੀ ਪੀੜਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਲੈ ਕੇ, ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਦੇਹ-ਰਚਨਾ ਨੂੰ “ਨਕਸ਼ੇ” ਵਾਂਗ ਦਰਸਾ ਕੇ, ਇਹ ਸੂਕਤ ਪੂਰਨ ਨਿਵਾਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ਬੋਲ ਕੇ ਬਾਹਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਖਿੱਚ ਕੇ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੰਕਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਤਿਮ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਇਲਾਜ ਨੂੰ ਸੂਰਜੀ ਪੁਨਰ-ਸਥਾਪਨਾ (ਆਦਿਤ੍ਯ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ) ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਨਾਲ ਖੋਪੜੀ–ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਮੁੜ ਇਕਠੀ ਹੋ ਕੇ ਠੀਕ ਬੈਠਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰਣ ਵਾਲੀ ਪੀੜਾ ਥੰਮ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Sukta 9
AV 9.9 ਇੱਕ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਪਹੇਲੀ-ਸੂਕਤ ਹੈ, ਜੋ ਤ/ਕਾਲ ਦੇ ਅਜਰ “ਚੱਕਰ” ਉੱਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਨਕਸ਼ਬੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਮਹੀਨੇ, ਰੁੱਤਾਂ, ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਿਯਤ ਗਤੀ। ਇਸ ਵਿਸ਼ਵ-ਕ੍ਰਮ ਦੇ ਅੰਦਰ ਯਜ್ಞੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਜੋਂ ਅਗਨੀ ਦਾ ਆਹਵਾਨ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਸੂਕਤ ਪਾਠਕ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ—ਸੰਤਾਨ, ਲਗਾਤਾਰਤਾ, ਅਤੇ ਸਥਿਰਤਾ—ਸਾਲ ਦੀ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਚਾਲ ਨਾਲ ਸੁਰਤਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 10
AV 9.10 ਇੱਕ ਤੱਤਵਚਿੰਤਨਾਤਮਕ–ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਸੂਕਤ ਹੈ, ਜੋ ਸਰਵਵਿਆਪੀ “ਗੋਪਾ” (ਝੁੰਡ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ/ਸੰਰਖਕ) ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਹਰ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਚਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਹੀ ਸਥਿਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਦਿਕਾਲੀ ਦਰਸ਼ਨ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ—ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਗਤੀ, ਯਜ್ಞ ਦਾ ਧੂੰਆ, ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਧਰਮਾਂ—ਦੀ ਯਾਦ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਯਜ્ઞ-ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਰਤਾਰ ਤੇ ਸਮੁਦਾਇ ਉੱਤੇ ਤ-ਰਖਵਾਲੀ (ਕ੍ਰਮ-ਪਾਲਕ ਸੁਰੱਖਿਆ) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.