Sukta 6
Rishi: Uncertain from the excerpt alone (requires Anukramaṇī for AVŚ 9.6).
Devata: Ritual bandhu (sacrificial implements/acts as correlates of cosmic entities).
Chandas: Prose-like yajus-style formulation (not a regular ṛc-meter); often treated as anustubh-deficient/ritual prose in AV ritual sections.
AVŚ 9.6 ਇਕ ਬੰਧੁ-ਸੂਕਤ ਹੈ ਜੋ ਰਸਮੀ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੌਤ ਸਮਕੱਖਾਂ ਨਾਲ “ਨਕਸ਼ਾਬੰਦੀ” ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਘਰੇਲੂ/ਤਕਨੀਕੀ ਕਿਰਿਆ ਵੀ ਵੈਧ ਯਜ્ઞੀਕ ਸੰਚਾਰ ਬਣ ਜਾਵੇ। ਬਰ੍ਹਿਸ, ਪਵਿਤ੍ਰ, ਜਲ, ਉਪ-ਉਤਪਾਦ, ਵਿਛਾਉਣ ਆਦਿ ਹਰ ਇਕ ਸਾਜ਼-ਸਾਮਾਨ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਸੱਚੀ ਯਜ्ञੀਕ ਪਛਾਣ ਨਾਲ ਨਾਮ ਦੇ ਕੇ, ਇਹ ਸੂਕਤ ਠੀਕਪਨ (ਤ) ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰੀਤ ਨੂੰ ਰਸਮੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ “ਬੇਲਗਾਮ/ਅਧਾਰਹੀਣ” ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸੁਚੱਜੀ ਪਛਾਣ ਵਿੱਚ ਹੈ: ਵਾਕ (ਯਜੁਸ-ਸਮਾਨ ਗਦ੍ਯ) ਅਰਪਣ-ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਸੰਦਾਂ ਨੂੰ ਮਹਾ-ਯਜ्ञ ਵਿੱਚ ਭਾਗੀਦਾਰ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Mantras
Mantra 1
अतिथि-सत्कारः। (१) यो वि॒द्याद् ब्रह्म॑ प्र॒त्यक्षं॒ परूं॑षि॒ यस्य॑ संभा॒रा ऋचो॒ यस्या॑नू॒क्यऽम्
ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ-ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੱਖ—ਅੰਗ ਅੰਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ—ਜਾਣੇ; ਜਿਸ ਦੇ ਸੰਭਾਰਾ ਚੋ (ਗ ਮੰਤ੍ਰ) ਹਨ; ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਨਿਯਤ ਪਾਠ-ਵਿਧੀ ‘ਅਨੂਕਿਆ’ ਹੈ,—
Mantra 2
सामा॑नि॒ यस्य॒ लोमा॑नि॒ यजु॒र्हृद॑यमु॒च्यते॑ परि॒स्तर॑णा॒मिद्ध॒विः
ਜਿਸ ਦੇ ਰੋਮ ‘ਸਾਮਾਨਿ’ (ਸਾਮ-ਗਾਨ) ਹਨ; ਜਿਸ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ‘ਯਜੁಃ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਪਰਿਸ੍ਤਰਣ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਹਵਿਸ ਹਨ,—
Mantra 3
यद् वा अति॑थिपति॒रति॑थीन् प्रति॒पश्य॑ति देव॒यज॑नं॒ प्रेक्ष॑ते
ਜਦੋਂ ਫਿਰ ਅਤਿਥੀਆਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ (ਅਤਿਥਿਪਤੀ) ਅਤਿਥੀਆਂ ਵੱਲ ਨਿਗਾਹ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵਯਜਨ (ਦੇਵ-ਪੂਜਾ) ਨੂੰ ਤੱਕਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਨੂੰ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
Mantra 4
यद॑भि॒वद॑ति दी॒क्षामुपै॑ति॒ यदु॑द॒कं याच॑त्य॒पः प्र ण॑यति
ਜਦੋਂ ਉਹ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਅਭਿਵਾਦਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ਦੀਕਸ਼ਾ (ਦੀક્ષਾਮ्) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਾਣੀ ਮੰਗਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ਆਪਃ (ਜਲ) ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Mantra 5
या ए॒व य॒ज्ञ आपः॑ प्रणी॒यन्ते॒ ता ए॒व ताः
ਯਜ्ञ ਵਿੱਚ ਜੋ ਆਪਃ (ਜਲ) ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਣੀਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਉਹੀ, ਉਹੀ ਤਾਂ ਇਹ ਹਨ।
Mantra 6
यत् तर्प॑णमा॒हर॑न्ति॒ य ए॒वाग्नी॑षो॒मीयः॑ प॒शुर्ब॒ध्यते॒ स ए॒व सः
ਜਦੋਂ ਉਹ ਤਰਪਣ-ਅਰਪਣ (ਤ੍ਰਿਪਤੀਦਾਇਕ ਭੇਟ) ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ—ਉਹੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਅਗਨੀਸ਼ੋਮੀਯ ਪਸ਼ੂ ਹੈ; ਉਹੀ ਬੱਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹੀ ਉਹ ਹੈ।
Mantra 7
यदा॑वस॒थान् क॒ल्पय॑न्ति सदोहविर्धा॒नान्ये॒व तत् क॑ल्पयन्ति
ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਵਸਥਾਨ (ਠਹਿਰਾਉ-ਥਾਵਾਂ) ਸਜਾਉਂਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਦਸ ਅਤੇ ਹਵਿਰਧਾਨ ਨੂੰ ਹੀ ਸਜਾਉਂਦੇ ਹਨ।
Mantra 8
यदु॑पस्तृ॒णन्ति॑ ब॒र्हिरे॒व तत्
ਜੋ ਉਹ ਹੇਠਾਂ ਵਿਛਾਉਂਦੇ ਹਨ—ਉਹੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਬਰ੍ਹਿਸ (ਯੱਗ ਦਾ ਵਿਛੌਣਾ) ਹੈ।
Mantra 9
यदु॑परिशय॒नमा॒हर॑न्ति स्व॒र्गमे॒व तेन॑ लो॒कमव॑ रुन्द्धे
ਜੋ ਢੱਕਣ ਉਹ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ—ਉਸ ਨਾਲ ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਆਪਣੇ ਲਈ ਸਵਰਗ-ਲੋਕ ਨੂੰ ਘੇਰਾ ਪਾ ਕੇ ਰੋਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Mantra 10
यत् क॑शिपूपबर्ह॒णमा॒हर॑न्ति परि॒धय॑ ए॒व ते
ਜੋ ਬੈਠਣ ਦੀ ਗੱਦੀ (ਕਸ਼ਿਪੁ) ਉਹ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ—ਉਹੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਰਿਧੀਆਂ (ਯੱਗ-ਵੇਦੀ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਲੱਕੜ) ਹਨ।
Mantra 11
यदा॑ञ्जनाभ्यञ्ज॒नमा॒हर॒न्त्याज्य॑मे॒व तत्
ਜਦੋਂ ਉਹ ਅੰਜਨ ਲਈ ਅਭਿਅੰਜਨ (ਲੇਪ) ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਤਾਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਘੀ ਹੀ ਹੈ।
Mantra 12
यत् पु॒रा प॑रि॒वेषात् स्वा॒दमा॒हर॑न्ति पुरो॒डाशा॑वे॒व तौ
ਪਰਿਵੇਸ਼ਣ (ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਧੀ) ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੋ ਸੁਆਦਲਾ ਹਿੱਸਾ ਉਹ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪੁਰੋਡਾਸ਼-ਕੇਕ ਹੀ ਹਨ।
Mantra 13
यद॑शन॒कृतं॒ ह्वय॑न्ति हवि॒ष्कृत॑मे॒व तद्ध्व॑यन्ति
ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ‘ਖਾਣ ਲਈ ਬਣਾਇਆ’ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਉਹੀ, ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ, ਉਹ ‘ਹਵਿਸ਼ (ਆਹੁਤੀ) ਬਣਾਇਆ’ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
Mantra 14
ये व्री॒हयो॒ यवा॑ निरु॒प्यन्तें॒ऽशव॑ ए॒व ते
ਜੋ ਵ੍ਰੀਹਿ (ਚੌਲ) ਅਤੇ ਯਵ (ਜੌ) ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਰੁਪ੍ਯੰਤੈ (ਨਿਯਤ ਕਰਕੇ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ) ਹਨ—ਉਹੀ, ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ, ਅਸ਼ਵ (ਘੋੜਾ) ਹਨ।
Mantra 15
यान्यु॑लूखलमुस॒लानि॒ ग्रावा॑ण ए॒व ते
ਜਿਹੜੇ ਜਿਹੜੇ ਉਲੂਖਲ-ਮੁਸਲ (ਓਖਲੀ-ਮੁਸਲ) ਹਨ—ਉਹੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਗ੍ਰਾਵਾਣ ਹਨ, ਅਰਥਾਤ ਸੋਮ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪੱਥਰ।
Mantra 16
शूर्पं॑ प॒वित्रं॒ तुषा॑ ऋजी॒षाभि॒षव॑णी॒रापः॑
ਸ਼ੂਰਪ (ਛਾਜ/ਵਿੰਨੋਇੰਗ-ਫੈਨ) ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ; ਤੁਸ਼ਾ (ਭੂਸੀ) ਜੀਸ਼ ਹੈ; ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਦੀਆਂ ਆਪಃ—ਅਭਿਸ਼ਵਣੀਰ ਆਪಃ, ਅਰਥਾਤ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਹਨ।
Mantra 17
स्रुग् दर्वि॒र्नेक्ष॑णमा॒यव॑नं द्रोणकल॒शाः कु॒म्भ्योऽ वाय॒व्या॒ऽनि॒ पात्रा॑णी॒यमे॒व कृ॑ष्णाजि॒नम्
ਸ੍ਰੁਗ (ਹਵਿਸ਼-ਚਮਚਾ), ਦರ್ವਿ (ਚਮਚੀ), ਨੇਕਸ਼ਣ (ਛਿੜਕਣ ਵਾਲਾ ਪਾਤਰ), ਆਯਵਨ (ਅੱਗੇ ਲਿਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸਾਧਨ); ਦ੍ਰੋਣਕਲਸ਼ ਕੂੰਭ ਹਨ; ਪਾਤਰ ਵਾਯੂ ਦੇ ਹਨ; ਇਹੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾਜਿਨ—ਕਾਲੇ ਮ੍ਰਿਗ ਦੀ ਖਾਲ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
Bandhu is a ritual correspondence: the mantra states that a given tool or action is truly the same as its authoritative sacrificial/cosmic form, so the rite becomes valid and connected to its intended result.
Because ritual efficacy depends on correct sacral framing. By equating the fan with the purifier (pavitra) and husks with ṛjīṣa, the domestic process is aligned with soma-rite purity and order.
Not primarily. Its main function is śānti and ritual-technical correctness—purifying and validating the rite by fixing the identities of implements, spaces, and waters through bandhu statements.
Ask anything about Sukta 6 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.