Adhyaya 272
Veda-vidhana & VamshaAdhyaya 27239 Verses

Adhyaya 272

Sūryavaṃśa-kīrtana (Proclamation of the Solar Dynasty)

ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀਦੇਵ ਸੂਰਜ, ਚੰਦਰ ਅਤੇ ਰਾਜਵੰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਆਰੰਭ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਹਰੀ→ਬ੍ਰਹਮਾ→ਮਰੀਚੀ→ਕਸ਼੍ਯਪ→ਵਿਵਸਵਾਨ। ਵਿਵਸਵਾਨ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਤਾਨ (ਮਨੁ, ਯਮ-ਯਮੁਨਾ, ਅਸ਼੍ਵਿਨੀਕੁਮਾਰ, ਸ਼ਨੀ ਆਦਿ) ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਕੇ ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੁ ਨੂੰ ਸਮਾਜਕ ਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ ਰਾਜਧਰਮ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਸਾਰਕ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਨੁ ਤੋਂ ਇਖ਼ਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਨਪਦ-ਰਾਜ (ਸ਼ਕ, ਉਤਕਲ, ਗਯਾਪੁਰੀ, ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾਨ, ਆਨਰਤ/ਕੁਸ਼ਸਥਲੀ ਆਦਿ) ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਜੋਂ ਫੈਲਦੇ ਹਨ। ਕਕੁਦਮੀ-ਰੈਵਤ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਕਾਲ-ਵਿਲੰਬ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੰਸ਼-ਪਰਿਵਰਤਨ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਦ੍ਵਾਰਵਤੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਰੇਵਤੀ ਦਾ ਬਲਦੇਵ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਸਰਵਭਾਰਤੀ ਪਵਿੱਤਰ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਮਾਂਧਾਤਾ, ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ, ਸਗਰ, ਭਗੀਰਥ ਤੋਂ ਰਘੁਵੰਸ਼, ਦਸ਼ਰਥ ਅਤੇ ਰਾਮ ਤੱਕ ਇਖ਼ਸ਼ਵਾਕੁ ਪਰੰਪਰਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਰਾਮਕਥਾ ਨਾਰਦ ਤੋਂ ਸੁਣ ਕੇ ਵਾਲਮੀਕੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੁਤਾਯੁ ਤੱਕ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਗਿਣਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੂਰਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਧਾਰਕ ਕਹਿ ਰਾਜਧਰਮ, ਖੇਤਰੀ ਯਾਦ ਅਤੇ ਮਹਾਕਾਵਿ ਆਦਰਸ਼ ਇਕ ਹੀ ਵੰਸ਼-ਸੂਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।

Shlokas

Verse 1

इत्यग्नेये महपुरणे दानादिमाहत्म्यं नामैक सप्तत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ द्विसप्तत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः सूर्यवंशकीर्तनं अग्निर् उवाच सूर्यवंशं सोमवंशं रज्ञां वंशं वदमि ते हरेर्ब्रह्मा पद्मगो ऽभून्मरीचिर्ब्रह्मणः सुतः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਗਨੀ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ “ਦਾਨਾਦਿ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ” ਨਾਮਕ ਦੋ ਸੌ ਇਕਹੱਤਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ “ਸੂਰਜਵੰਸ਼-ਕੀਰਤਨ” ਨਾਮਕ ਦੋ ਸੌ ਬਹੱਤਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਗਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੂਰਜਵੰਸ਼, ਸੋਮਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਰਾਜਵੰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਹਰਿ ਤੋਂ ਕਮਲਜ ਬ੍ਰਹਮਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਰੀਚਿ ਹੋਏ।

Verse 2

मरीचेः कश्यपस्तस्माद्विवस्वांस्तस्य पत्न्यपि संज्ञा राज्ञी प्रभा तिस्रो राज्ञी रैवतपुत्रिका

ਮਰੀਚਿ ਤੋਂ ਕਸ਼੍ਯਪ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵਿਵਸਵਾਨ (ਸੂਰਜ) ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਾਣੀਆਂ ਸੰਜ੍ਞਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾ ਸਨ; ਤੀਜੀ ਰਾਣੀ ਰਾਜਾ ਰੈਵਤ ਦੀ ਧੀ ਸੀ।

Verse 3

रेवन्तं सुषुवे पुत्रं प्रभातञ्च प्रभा रवेः त्वाष्ट्री संज्ञा मनुं पुत्रं यमलौ यमुनां यमम्

ਪ੍ਰਭਾ ਨੇ ਰਵੀ (ਸੂਰਜ) ਲਈ ਪੁੱਤਰ ਰੇਵੰਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਤ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਤ੍ਵਸ਼੍ਟ੍ਰ ਦੀ ਧੀ ਸੰਜ੍ਞਾ ਨੇ ਮਨੁ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ ਤੇ ਯਮ—ਇਹ ਜੁੜਵਾਂ ਸੰਤਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।

Verse 4

छाया संज्ञा च सावर्णिं मनुं वैवस्वतं सुतम् शनिञ्च तपतीं विष्टिं संज्ञायाञ्चाश्विनौ पुनः

ਉਸ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਛਾਇਆ ਅਤੇ ਸੰਜ੍ਞਾ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸਾਵਰ੍ਣੀ ਮਨੁ ਅਤੇ ਵੈਵਸ੍ਵਤ ਮਨੁ (ਪੁੱਤਰ) ਜਨਮੇ; ਅਤੇ ਸ਼ਨੀ, ਤਪਤੀ, ਵਿਸ਼ਟੀ ਵੀ ਜਨਮੇ। ਫਿਰ ਸੰਜ੍ਞਾ ਤੋਂ ਅਸ਼੍ਵਿਨੀ ਕੁਮਾਰ ਦੋਵੇਂ ਜਨਮੇ।

Verse 5

मनोर्वैवस्वतस्यासन् पुत्रा वै न च तत्समाः इक्ष्वाकुश् चैव नाभागो धृष्टःशर्यातिरेव च

ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ; ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ—ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ, ਨਾਭਾਗ, ਧ੍ਰਿਸ਼ਟ ਅਤੇ ਸ਼ਰਿਆਤੀ।

Verse 6

नरिष्यन्तस् तथा प्रांशुर्नाभागादिष्टसत्तमाः करुषश् च पृषध्रश् च अयोध्यायां महाबलाः

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਰਿਸ਼ਯੰਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਂਸ਼ੁ, ਨਾਭਾਗ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਆਦਿਸ਼ਟ, ਅਤੇ ਕਰੂਸ਼ ਤੇ ਪૃਸ਼ਧ੍ਰ—ਇਹ ਸਭ ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਮਹਾਬਲੀ ਸਨ।

Verse 7

कन्येला च मनोरासीद्बुधात्तस्यां पुरूरवाः पुरूरवसमुच्पाद्य सेला सुद्युम्नताङ्गता

ਕਨ੍ਯੇਲਾ ਮਨੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣੀ। ਬੁਧ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਪੁਰੂਰਵਾ ਜਨਮਿਆ। ਪੁਰੂਰਵਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇ ਕੇ ਸੇਲਾ ਸੁਦ੍ਯੁਮਨ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ।

Verse 8

अत्र छायेतिपाठो युक्तः सुद्युम्नादुत्कलगयौ विनताश्वस्त्रयो नृपाः उत्कलस्योत्कलं राष्ट्रं विनताश्वस्य पश्चिमा

ਇੱਥੇ ‘ਛਾਇਆ’ ਵਾਲਾ ਪਾਠ ਹੀ ਯੁਕਤ ਹੈ। ਸੁਦ੍ਯੁਮਨ ਤੋਂ ਉਤਕਲ ਅਤੇ ਗਯ, ਅਤੇ ਵਿਨਤਾਸ਼ਵ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਰਾਜੇ ਹੋਏ। ਉਤਕਲ ਦਾ ਰਾਜ ‘ਉਤਕਲ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਵਿਨਤਾਸ਼ਵ ਦਾ ਰਾਜ ਪੱਛਮੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸੀ।

Verse 9

दिक् सर्वा राजवर्यस्य गयस्य तु गयापुरी वशिष्ठवाक्यात् सुद्युम्नः प्रतिष्ठानमवाप ह

ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜਾ ਗਯ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਸੀ; ਗਯ ਦੀ ਨਗਰੀ ‘ਗਯਾਪੁਰੀ’ ਸੀ। ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਦੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਸੁਦ੍ਯੁਮਨ ਨੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

Verse 10

तत् पुरूरवसे प्रादात्सुद्युम्नो राज्यमाप्य तु नरिष्यतः शकाः पुत्रा नाभागस्य च वैष्णवः

ਰਾਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਸੁਦ੍ਯੁਮਨ ਨੇ ਉਹ ਪੁਰੂਰਵਸ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਨਰਿਸ਼੍ਯਤ ਤੋਂ ਸ਼ਕ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮੇ ਅਤੇ ਨਾਭਾਗ ਤੋਂ ਵੈਸ਼੍ਣਵ (ਪੁੱਤਰ) ਹੋਇਆ।

Verse 11

अम्बरीषः प्रजापालो धार्ष्टकं धृष्टतः कुलम् सुकल्पानर्तौ शर्यार्तेर्वैरोह्यानर्ततो नृपः

ਅੰਬਰੀਸ਼ ਪ੍ਰਜਾ ਦਾ ਪਾਲਣਹਾਰ ਸੀ। ਧ੍ਰਿਸ਼੍ਟਤ ਤੋਂ ਧਾਰਸ਼੍ਟਕ ਵੰਸ਼ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਫਿਰ ਸੁਕਲਪ ਅਤੇ ਅਨਰਤ ਹੋਏ। ਸ਼ਰ੍ਯਾਰ੍ਤੀ ਤੋਂ ਵੈਰੋਹ੍ਯ ਅਤੇ ਅਨਰਤ ਤੋਂ ਉਸ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਨ੍ਰਿਪ ਜੰਮਿਆ।

Verse 12

आनर्तविषयश्चासीत् पुरी चासीत् कुशस्थली रेवस्य रैवतः पुत्रः ककुद्मी नाम धार्मिकः

ਆਨਰਤ ਨਾਮ ਦਾ ਦੇਸ਼ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਨਗਰੀ ਕੁਸ਼ਸਥਲੀ ਸੀ। ਰੇਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰੈਵਤ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਧਰਮੀ ਪੁੱਤਰ ਕਕੁਦਮੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।

Verse 13

ज्येष्ठः पुत्रशतस्यासीद्राज्यं प्राप्य कुशस्थलीम् स कन्यासहितः श्रुत्वा गान्धर्वं ब्रह्मणो ऽन्तिके

ਪੁੱਤਰਸ਼ਤ ਦਾ ਜੇਠਾ ਪੁੱਤਰ ਕੁਸ਼ਸਥਲੀ ਦਾ ਰਾਜ ਪਾ ਕੇ ਅਧਿਪਤੀ ਬਣਿਆ। ਉਹ ਕੁੜੀ ਸਮੇਤ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਗਾਂਧਰਵ ਵਿਧੀ ਬਾਰੇ ਸੁਣਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 14

मुहूर्तभूतं देवस्य मर्त्ये बहुयुगं गतम् आजगाम जवेनाथ स्वां पुरीं यादवैर् वृताम्

ਦੇਵ ਲਈ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਮੁਹੂਰਤ ਸੀ, ਮਰਤ੍ਯ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਹੁਤ ਯੁਗਾਂ ਵਾਂਗ ਬੀਤ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਉਸ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਆ ਗਿਆ ਜੋ ਯਾਦਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਸੀ।

Verse 15

कृतां द्वारवतीं नाम बहुद्वारां मनोरमाम् भोजवृष्ण्यन्धकैर् गुप्तां वासुदेवपुरोगमैः

ਉਸ ਨੇ ਦ੍ਵਾਰਵਤੀ ਨਾਮ ਦੀ ਬਹੁ-ਦੁਆਰੀ ਮਨੋਹਰ ਨਗਰੀ ਵਸਾਈ; ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਭੋਜ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਅਤੇ ਅੰਧਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ।

Verse 16

रेवतीं बलदेवाय ददौ ज्ञात्वा ह्य् अनिन्दिताम् तपः सुमेरुशिखरे तप्त्वा विष्ण्वालयं गतः

ਰੇਵਤੀ ਨੂੰ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਜਾਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਲਦੇਵ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਸੁਮੇਰੂ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਤਪ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 17

नाभागस्य च पुत्रौ द्वौ वैश्यौ ब्राह्मणतां गतौ करूषस्य तु कारूषाः क्षत्रिया युद्धदुर्मदाः

ਨਾਭਾਗ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਵੈਸ਼੍ਯ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ; ਪਰ ਕਰੂਸ਼ ਤੋਂ ਕਾਰੂਸ਼ ਜੰਮੇ—ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅਹੰਕਾਰੀ ਖ਼ਤਰੀ।

Verse 18

शूद्रत्वञ्च पृषध्रो ऽगाद्धिंसयित्वा गुरोश् च गाम् मनुपुत्रादथेक्षाकोर्विकुक्षिर्देवराडभूत्

ਗੁਰੂ ਦੀ ਗਾਂ ਨੂੰ ਚੋਟ ਮਾਰਨ ਕਰਕੇ ਪૃਸ਼ਧ੍ਰ ਸ਼ੂਦਰਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ; ਫਿਰ ਮਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਇક્ષਵਾਕੁ ਜੰਮਿਆ, ਅਤੇ ਇક્ષਵਾਕੁ ਤੋਂ ਵਿਕੁਕਸ਼ੀ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਜੋ ਦੇਵ-ਸਮਾਨ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ।

Verse 19

विकुक्षेस्तु ककुत्स्थो ऽभूत्तस्य पुत्रः सुयोधनः तस्य पुत्रः पृथुर् नाम विश्वगश्वः पृथोः सुतः

ਵਿਕੁਕਸ਼ੀ ਤੋਂ ਕਕੁਤਸਥ ਜੰਮਿਆ; ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੁਯੋਧਨ ਸੀ; ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪૃਥੁ ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਸੀ; ਅਤੇ ਪૃਥੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਸ਼ਵਗਸ਼ਵ ਸੀ।

Verse 20

आयुस्तस्य च पुत्रो ऽभूद्युवनाश्वस् तथा सुतः युवनाश्वाच्च श्रावन्तः पूर्वे श्रावन्तिका पुरी

ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਆਯੁ ਹੋਇਆ; ਆਯੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਯੁਵਨਾਸ਼ਵ ਸੀ। ਯੁਵਨਾਸ਼ਵ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰਾਵੰਤ ਜੰਮਿਆ, ਅਤੇ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ‘ਸ਼੍ਰਾਵੰਤਿਕਾ’ ਨਾਮ ਦੀ ਨਗਰੀ ਸੀ।

Verse 21

श्रावन्ताद् वृहदश्वो ऽभूत् कुबलाश्वस्ततो नृपः धुन्धुमारत्वमगमद्धुन्धोर् नाम्ना च वै पुरा

ਸ਼੍ਰਾਵੰਤ ਤੋਂ ਵ੍ਰਿਹਦਸ਼ਵ ਜੰਮਿਆ; ਉਸ ਤੋਂ ਰਾਜਾ ਕੁਬਲਾਸ਼ਵ ਹੋਇਆ। ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਧੁੰਧੂ ਦਾ ਵਧ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ‘ਧੁੰਧੁਮਾਰ’ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

Verse 22

धुन्धुमारास्त्रयो भूपा दृढाश्वो दण्ड एव च कपिलो ऽथ दृढाश्वात्तु हर्यश्वश् च प्रमोदकः

‘ਧੁੰਧੁਮਾਰ’ ਨਾਮ ਦੇ ਤਿੰਨ ਭੂਪ ਹੋਏ; ਫਿਰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਾਸ਼ਵ ਅਤੇ ਦੰਡ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਪਿਲ; ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਾਸ਼ਵ ਤੋਂ ਹਰ੍ਯਸ਼ਵ ਤੇ ਪ੍ਰਮੋਦਕ ਜੰਮੇ।

Verse 23

हर्यश्वाच्च निकुम्भो ऽभूत् संहताश्वो निकुम्भतः अकृशाश्वो रणाश्वश् च संहताश्वसुतावुभौ

ਹਰ੍ਯਸ਼ਵ ਤੋਂ ਨਿਕੁੰਭ ਜੰਮਿਆ; ਨਿਕੁੰਭ ਤੋਂ ਸੰਹਤਾਸ਼ਵ। ਅਤੇ ਅਕ੍ਰਿਸ਼ਾਸ਼ਵ ਤੇ ਰਣਾਸ਼ਵ—ਦੋਵੇਂ ਸੰਹਤਾਸ਼ਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ।

Verse 24

युवनाश्वो रणाश्वस्य मान्धाता युवनाश्वतः मान्धातुः पुरुकुत्सो ऽभून्मुचुकुन्दो द्वितीयकः

ਰਣਾਸ਼ਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਯੁਵਨਾਸ਼ਵ ਸੀ; ਯੁਵਨਾਸ਼ਵ ਤੋਂ ਮਾਂਧਾਤਾ ਜੰਮਿਆ। ਮਾਂਧਾਤਾ ਤੋਂ ਪੁਰੁਕੁਤਸ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਪੁੱਤਰ ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਸੀ।

Verse 25

पुरुकुत्सादसस्युश् च सम्भूतो नर्मदाभवः सम्भूतस्य सुधन्वाभूत्त्रिधन्वाथ सुधन्वनः

ਪੁਰੁਕੁਤਸ ਤੋਂ ਅਸਸ੍ਯੁ ਜੰਮਿਆ; ਅਸਸ੍ਯੁ ਤੋਂ ਸੰਭੂਤ ਜੰਮਿਆ, ਜੋ ‘ਨਰਮਦਾਭਵ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਸੰਭੂਤ ਤੋਂ ਸੁਧਨ੍ਵਾਂ ਅਤੇ ਸੁਧਨ੍ਵਾਂ ਤੋਂ ਤ੍ਰਿਧਨ੍ਵਾਂ ਜੰਮਿਆ।

Verse 26

त्रिधन्वनस्तु तरुणस्तस्य सत्यव्रतः सुतः सत्यव्रतात्सत्यरथो हरिश् चन्द्रश् च तत्सुतः

ਤ੍ਰਿਧਨ੍ਵਾਂ ਤੋਂ ਤਰੁਣ ਜੰਮਿਆ; ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤ ਸੀ। ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤ ਤੋਂ ਸਤ੍ਯਰਥ ਜੰਮਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਰੀ ਤੇ ਚੰਦਰ ਸਨ।

Verse 27

हरिश् चन्द्राद्रोहिताश्वो रोहिताश्वाद्वृको ऽभवत् वृकाद्वाहुश् च वाहोश् च सगरस्तस्य च प्रिया

ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਤੋਂ ਰੋਹਿਤਾਸ਼ਵ ਜੰਮਿਆ; ਰੋਹਿਤਾਸ਼ਵ ਤੋਂ ਵ੍ਰਿਕ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਵ੍ਰਿਕ ਤੋਂ ਬਾਹੁ, ਅਤੇ ਬਾਹੁ ਤੋਂ ਸਗਰ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਿਯ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਜੰਮਿਆ।

Verse 28

प्रभा षष्टिसहस्राणां सुतानां जननी ह्य् अभूत् तुष्टादौर्वान्नृपादेकं भानुमत्यसमञ्जसम्

ਪ੍ਰਭਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਜਨਨੀ ਬਣੀ। ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਤੁਸ਼ਟ ਤੋਂ ਭਾਨੁਮਤੀ ਨੇ ਔਰਵ-ਸੰਭਵ ਇਕ ਪੁੱਤਰ—ਅਸਮੰਜਸ—ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।

Verse 29

खनन्तः पृथिवीं दग्धा विष्णुना बहुसागराः असमञ्जसो ऽंश्रुमांश् च दिलीपो ऽंशुमतो ऽभवत्

ਉਹ ਧਰਤੀ ਖੋਦਦੇ ਹੋਏ ਵਿਸ਼ਣੂ ਵੱਲੋਂ ਦਗਧ ਹੋ ਗਏ; ਤਦੋਂ ਬਹੁਤੇ ਸਾਗਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਅਸਮੰਜਸ ਤੋਂ ਅੰਸ਼੍ਰੁਮਾਨ, ਅੰਸ਼੍ਰੁਮਾਨ ਤੋਂ ਦਿਲੀਪ, ਅਤੇ ਦਿਲੀਪ ਤੋਂ ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਜੰਮਿਆ।

Verse 30

भगीरथो दिलीपात्तु येन गङ्गावतारिता मुनिनेति ज भगीरथात्तु नाभागो नाभागादम्बरीषकः

ਦਿਲੀਪ ਤੋਂ ਭਗੀਰਥ ਜੰਮੇ; ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਕਥਨ ਅਨੁਸਾਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੰਗਾ ਦਾ ਅਵਤਰਨ ਕਰਵਾਇਆ। ਭਗੀਰਥ ਤੋਂ ਨਾਭਾਗ ਅਤੇ ਨਾਭਾਗ ਤੋਂ ਅੰਬਰੀਸ਼ ਹੋਏ।

Verse 31

सिन्धुद्वीपो ऽम्बरीषात्तु श्रुतायुस्तत्सुतः स्मृतः श्रुतायोरृतपर्णो ऽभूत्तस्य कल्माषपादकः

ਅੰਬਰੀਸ਼ ਤੋਂ ਸਿੰਧੁਦਵੀਪ ਹੋਏ; ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼੍ਰੁਤਾਯੁ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੁਤਾਯੁ ਤੋਂ ਰਿਤਪਰਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕਲਮਾਸ਼ਪਾਦਕ ਹੋਇਆ।

Verse 32

कल्माषाङ्घ्रेः सर्वकर्मा ह्य् अनरण्यस्ततो ऽभवत् अनरण्यात्तु निघ्नो ऽथ अनमित्रस्ततो रघुः

ਕਲਮਾਸ਼ਾਂਘ੍ਰੀ ਤੋਂ ਸਰਵਕਰਮਾ ਜੰਮਿਆ; ਉਸ ਤੋਂ ਅਨਰਣ੍ਯ ਹੋਇਆ। ਅਨਰਣ੍ਯ ਤੋਂ ਨਿਘਨ, ਫਿਰ ਅਨਮਿਤ੍ਰ, ਅਤੇ ਅਨਮਿਤ੍ਰ ਤੋਂ ਰਘੂ ਜੰਮੇ।

Verse 33

रघोरभुद्दिलीपस्तु दिलीपाच्चाप्यजो नृपः दीर्घवाहुरजात् कालस्त्वजापालस्ततो ऽभवत्

ਰਘੂ ਤੋਂ ਦਿਲੀਪ ਹੋਏ; ਅਤੇ ਦਿਲੀਪ ਤੋਂ ਰਾਜਾ ਅਜ ਜੰਮੇ। ਦੀਰਘਵਾਹੁ ਤੋਂ ਕਾਲ ਜੰਮਿਆ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਜਾਪਾਲ ਹੋਇਆ।

Verse 34

तथ दशरथो जातस्तस्य पुत्रचतुष्टयम् नारायणात्मकाः सर्वे रामस्तस्याग्रजो ऽभवत्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਸ਼ਰਥ ਜੰਮੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਨਾਰਾਇਣ-ਸਰੂਪ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਜੇਠਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣਿਆ।

Verse 35

रावणान्तकरो राजा ह्य् अयोध्यायां रघूत्तमः वाल्मीकिर्यस्य चरितं चक्रे तन्नारदश्रवात्

ਰਾਵਣ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਰਘੁਵੰਸ਼ ਦਾ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਸੀ। ਨਾਰਦ ਤੋਂ ਸੁਣ ਕੇ ਵਾਲਮੀਕਿ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਚਰਿਤ੍ਰ ਰਚਿਆ।

Verse 36

रामपुत्रौ कुशलवौ सीतायां कुलवर्धनौ अतिथिश् च कुशाज्जज्ञे निषधस्तस्य चात्मजः

ਸੀਤਾ ਤੋਂ ਰਾਮ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਕੁਸ਼ ਅਤੇ ਲਵ ਹੋਏ, ਜੋ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਕੁਸ਼ ਤੋਂ ਅਤਿਥੀ ਜੰਮਿਆ ਅਤੇ ਅਤਿਥੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਿਸ਼ਧ ਸੀ।

Verse 37

निषधात्तु नलो जज्ञे नभो ऽजायत वै नलात् नभसः पुण्डरीको ऽभूत् सुधन्वा च ततो ऽभवत्

ਨਿਸ਼ਧ ਤੋਂ ਨਲ ਜੰਮਿਆ ਅਤੇ ਨਲ ਤੋਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਨਭਸ ਜੰਮਿਆ। ਨਭਸ ਤੋਂ ਪੁੰਡਰੀਕ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੁਧਨਵਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।

Verse 38

सुधन्वनो देवानीको ह्य् अहीनाश्वश् च तत्सुतः अहीनाश्वात् सहस्राश्वश् चन्द्रालोकस्ततो ऽभवत्

ਸੁਧਨਵਾ ਤੋਂ ਦੇਵਾਨੀਕ ਜੰਮਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਹੀਨਾਸ਼ਵ ਸੀ। ਅਹੀਨਾਸ਼ਵ ਤੋਂ ਸਹਸ੍ਰਾਸ਼ਵ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਚੰਦਰਾਲੋਕ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।

Verse 39

चन्द्रावलोकतस्तारापीडो ऽस्माच्चन्द्रपर्वतः चन्द्रगिरेर्भानुरथः श्रुतायुस्तस्य चात्मजः इक्ष्वाकुवंशप्रभवाः सूर्यवंशधराः स्मृताः

ਚੰਦਰਾਵਲੋਕ ਤੋਂ ਤਾਰਾਪੀੜ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਚੰਦਰਪਰਵਤ। ਚੰਦਰਪਰਵਤ ਤੋਂ ਚੰਦਰਗਿਰੀ, ਚੰਦਰਗਿਰੀ ਤੋਂ ਭਾਨੁਰਥ ਅਤੇ ਭਾਨੁਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼੍ਰੁਤਾਯੁ ਸੀ। ਇਹ ਇક્ષਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਉਤਪੰਨ, ਸੂਰਜ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਧਾਰਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Frequently Asked Questions

A structured vaṃśa-list framed as revealed narration: it alternates between linear succession (Ikṣvāku → Raghu → Rāma) and thematic anchors (regions, peoples, and exemplary kings) to preserve political-theological continuity.

By presenting royal lineage as a dharmic technology: genealogies legitimize governance, connect sacred geography to political centers, and hold up exemplary rulers (e.g., Bhagīratha, Rāma) as models where worldly rule becomes a vehicle for cosmic order and spiritual merit.

Daśaratha and Rāma explicitly connect the lineage to the Rāmāyaṇa, with Vālmīki’s authorship noted as derived from Nārada’s transmission, integrating epic authority into vaṃśa structure.