Adhyaya 63: Catalogue of Vishnu and Shiva’s Sacred Abodes (Tirtha-Mahatmya within the Pulastya–Narada Frame)

Verse 1

एते हि मुख्याः सुरसिद्धदानवैः पुज्यास्तथा संनिहिता महीतले यैर्दृष्टमात्रैः सहसैव नाशं प्रयाति पापं द्विजवर्य कीर्तनैः // वम्प्_62.59 इति श्रीवामनपुराणे द्विषष्टितमो ऽध्यायः श्रीभगवानुवाच आद्यं मात्स्यं महद्रुपं संस्थितं मानसे ह्रदे सर्वपापक्षयकरं कीर्तनस्पर्शनादिभिः

ଏମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ମୁଖ୍ୟ—ଦେବ, ସିଦ୍ଧ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ—ଏବଂ ପୃଥିବୀରେ ସନ୍ନିହିତ। ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ! ଯାହାଙ୍କୁ କେବଳ ଦର୍ଶନ କରିଲେ ମାତ୍ରେ ପାପ ହଠାତ୍ ନଶ୍ଟ ହୁଏ; ତଥା ତାଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତନ କଲେ ମଧ୍ୟ। (ଉପସଂହାର) ଏହିପରି ଶ୍ରୀବାମନପୁରାଣର ବାଷଠିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ। ଭଗବାନ କହିଲେ—ଆଦି ମତ୍ସ୍ୟ, ମହାରୂପଧାରୀ, ମାନସ ସରୋବରେ ସ୍ଥିତ; କୀର୍ତ୍ତନ, ସ୍ପର୍ଶ ଆଦି ଦ୍ୱାରା ସର୍ବପାପକ୍ଷୟକର।

Verse []

कौर्ममन्यत्सन्निधानं कोशिक्यां पापनाशनम् हयशीर्षं च कृष्णांशे गोविन्दं हस्तिनाप�Vamana Purana

తర్వాత ఆ ధర్మనిష్ఠురాలు తన కుమారుని తీసుకొని భర్త వద్దకు వెళ్లి, తన కుమారుని సమస్త కార్యాచరణను మరియు జరిగిన సంగతులన్నిటిని వివరించింది.

Verse 5

रूपधारमिरावत्यां कुरुक्षेत्रे कुरुध्वजम् कृतशौचे नृसिंहं च गोकर्णे विश्वकर्मिणम्

ଇରାବତୀ ତଟରେ (ଭଗବାନ) ରୂପଧାର ନାମରେ; କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ କୁରୁଧ୍ୱଜ ନାମରେ; କୃତଶୌଚରେ ନୃସିଂହ ରୂପେ; ଏବଂ ଗୋକର୍ଣ୍ଣରେ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ନାମରେ (ଆରାଧ୍ୟ)।

Verse 6

प्राचीने कामपालं च पुण्डरीकं महाम्भसि विशाखयूपे ह्यजितं हंसं हंसपदे तथा

ପ୍ରାଚୀନ (ପୂର୍ବ) ପବିତ୍ର ଅଞ୍ଚଳରେ ସେ କାମପାଳ; ମହାମ୍ଭସି (ମହାଜଳରେ) ପୁଣ୍ଡରୀକ; ବିଶାଖୟୂପେ ଅଜିତ; ଏବଂ ହଂସପଦେ ତଥା ହଂସ ରୂପେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

Verse 7

पयोष्णायामखण्डं च वितस्तायां कुमारिलम् मणिमत्पर्वते शंभुं ब्रह्मण्ये च प्रजापतिम्

ପୟୋଷ୍ଣୀ ନଦୀତଟେ ସେ ଅଖଣ୍ଡ; ବିତସ୍ତା ନଦୀରେ କୁମାରିଲ; ମଣିମତ୍ ପର୍ବତେ ଶମ୍ଭୁ; ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମଣ୍ୟେ ପ୍ରଜାପତି ଭାବେ ଜ୍ଞେୟ।

Verse 8

मधुनद्यां चक्रधरं शूलबाहुं हिमालये विद्धि विष्णुं मुनिश्रेष्ट स्थितमोषधिसानुनि

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମଧୁନଦୀରେ ଚକ୍ରଧର ରୂପେ ସ୍ଥିତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଜାଣ; ଏବଂ ହିମାଳୟରେ ଔଷଧି-ସମୃଦ୍ଧ ସାନୁରେ ଶୂଳବାହୁ ରୂପେ ଅବସ୍ଥିତଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଜାଣ।

Verse 9

भृ-गुतुङ्गे सुवर्णाश्रं नैमिषे पीतवाससम् गयायां गोपतिं देवं गदापाणिनमीश्वरम्

ଭୃଗୁତୁଙ୍ଗେ ତାଙ୍କୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣାଶ୍ର ଭାବେ ଜାଣ; ନୈମିଷେ ପୀତବାସ ପରିଧାନକାରୀ; ଏବଂ ଗୟାରେ ଗଦାପାଣି ଈଶ୍ୱର, ଦେବ ଗୋପତି ଭାବେ ଜାଣ।

Verse 10

त्रैलोक्यनाथं वरदं गोप्रतारे कुशेशयम् अर्द्धनारीश्वरं पुण्ये माहेन्द्रे दभिणे गिरौ

ଗୋପ୍ରତାରେ ତାଙ୍କୁ ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟନାଥ, ବରଦ—ଏବଂ କୁଶେଶୟ—ଭାବେ ଜାଣ; ଏବଂ ପୁଣ୍ୟ ଦକ୍ଷିଣ ମାହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତରେ ଅର୍ଧନାରୀଶ୍ୱର ଭାବେ ଜାଣ।

Verse 11

गोपालमुत्तरे नित्यं महेन्द्रे सोमपीथिनम् वैकुण्ठमपि सह्याद्रौ पारियात्रऽपराजितम्

ଉତ୍ତର ଦେଶରେ ନିତ୍ୟ ଗୋପାଳଙ୍କୁ ଜାଣିବା ଉଚିତ; ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତରେ ସୋମପୀଠିନ୍; ସହ୍ୟାଦ୍ରିରେ ବୈକୁଣ୍ଠ; ଏବଂ ପାରିୟାତ୍ର ଶ୍ରେଣୀରେ ଅପରାଜିତ।

Verse 12

कशेरुदेशे देवेशं विश्वरूपं तपोधनम् मलयाद्रौ च सौगन्धिं विन्ध्यपादे सदाशिवम्

In the land of Kaśeru is Deveśa, Viśvarūpa, rich in ascetic power; on the Malaya mountain is Saugandhi; and at the foot of the Vindhya is Sadāśiva.

Verse 13

अवनतिविषये विष्णुं निषधेष्वमरेश्वरम् पाञ्चालिकं च ब्रह्मर्षे पाञ्चालेषु व्यवस्थितम्

{"cosmic_form_present": false, "three_steps_described": false, "step_one_bhuloka": null, "step_two_bhuvarloka": null, "step_three_svarloka": null, "cosmic_scale_imagery": null, "universe_measurement": null}

Verse 14

महोदये हयग्रीवं प्रयागे योगशायिनम् स्वयंभुवं मधुवते अयोगन्धिं च पुष्करे

ମହୋଦୟରେ ହୟଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଜାଣିବା ଉଚିତ; ପ୍ରୟାଗରେ ଯୋଗଶାୟୀ; ମଧୁବନରେ ସ୍ୱୟଂଭୂ; ଏବଂ ପୁଷ୍କରରେ ଅୟୋଗନ୍ଧି।

Verse 15

तथैव विप्रप्रवर वाराणस्यां च केशवम् अविमुक्तकमत्रैव लोलश्चात्रैव गीयते

ତଥାପି, ହେ ବିପ୍ରପ୍ରବର, ବାରାଣସୀରେ କେଶବଙ୍କୁ ଜାଣିବା ଉଚିତ; ଏଠାରେଇ ଅବିମୁକ୍ତକ ଅଛି; ଏଠାରେଇ ଲୋଲା ମଧ୍ୟ ଗୀତ/କୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 16

पद्मायां पद्मकिरणं समुद्रे वडवासुखम् कुमारधारे बाह्लीशं कार्तिकेयं च बर्हिणम्

ପଦ୍ମା-ତୀର୍ଥରେ ପଦ୍ମକିରଣ (ଦେବ) ଅଛନ୍ତି; ସମୁଦ୍ରରେ ବଡ଼ବାସୁଖ (ଅଗ�Vamana Purana

Verse 20

त्रिणाचिकेतं ब्रह्मर्षे प्रभासे च कपर्दिनम् तथैवात्रापि विख्यातं तृतीयं शशिसेखरम्

ହେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି! ଏଠାରେ ତ୍ରିଣାଚିକେତ (ଦେବ) ଅଛନ୍ତି; ପ୍ରଭାସରେ କପର୍ଦିନ ଅଛନ୍ତି। ଏହିପରି ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ତୃତୀୟଟି ‘ଶଶିଶେଖର’ ନାମରେ ବିଖ୍ୟାତ।

Verse 21

उदये शशिनं सूर्यं ध्रुवं च त्रितयं स्थितम् हेमकूटे हिरण्याक्षं स्कन्दं शरवणे मुने

ଉଦୟରେ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଧ୍ରୁବ—ଏହି ତ୍ରୟ ସେଠାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଓ ପୂଜିତ। ହେମକୂଟରେ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ; ହେ ମୁନି, ଶରବଣରେ ସ୍କନ୍ଦ ବିରାଜନ୍ତି।

Verse 22

महालये स्मृतं रुद्रमुत्तरेषु कुरुष्वथ पद्मनाभं मुनिश्रेष्ठ सर्वसौख्यप्रदायकम्

ମହାଲୟରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଏବଂ ଉତ୍ତର କୁରୁଦେଶରେ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସର୍ବସୁଖପ୍ରଦାୟକ ପଦ୍ମନାଭ ବିରାଜନ୍ତି।

Verse 23

सप्तगोदावरे ब्रह्मन् विख्यातं हाटकेश्वरम् तत्रैव च महाहंसं प्रयागे ऽपि वटेश्वरम्

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସପ୍ତଗୋଦାବରରେ ବିଖ୍ୟାତ ହାଟକେଶ୍ୱର ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେଠାରେଇ ମହାହଂସ; ଏବଂ ପ୍ରୟାଗରେ ମଧ୍ୟ ବଟେଶ୍ୱର (ବିରାଜନ୍ତି)।

Verse 24

शोणे च रुक्मकवचं कुण्डिने घ्राणतर्पणम् भिल्लीवने महायोगं माद्रेषु पुरुषोत्तमम्

{"bali_present": false, "generosity_display": null, "daana_type": null, "shukracharya_interaction": null, "devotion_quality": null, "patala_reference": false}

Verse 27

कालिञ्जरे नीलकण्ठं सरय्वां शंभुमुत्तमम् हंसयुक्तं महाकोश्यां सर्वपापप्रणाशनम्

କାଲିଞ୍ଜରରେ ସେ ‘ନୀଳକଣ୍ଠ’; ସରୟୂରେ ‘ଶମ୍ଭୁ’—ଉତ୍ତମ; ମହାକୋଶୀରେ ‘ହଂସଯୁକ୍ତ’ ରୂପ, ଯେ ସର୍ବପାପ ପ୍ରଣାଶ କରେ।

Verse 28

गोकर्णे दक्षिणे शर्वं वासुदेवं प्रजामुखे विन्घ्यशृङ्गे महाशैरिं कन्थायां मधुसूदनम्

ଦକ୍ଷିଣ ଗୋକର୍ଣ୍ଣରେ ସେ ‘ଶର୍ବ’; ପ୍ରଜାମୁଖରେ ‘ବାସୁଦେବ’; ବିନ୍ଧ୍ୟଶୃଙ୍ଗରେ ‘ମହାଶୈରି’; କନ୍ଥାରେ ‘ମଧୁସୂଦନ’।

Verse 29

त्रिकूटशिखरे ब्रह्मन् चक्रपाणिनमीश्वरम् लौहदण्डे हृषीकेशं कोसलायां मनोहरम्

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ତ୍ରିକୂଟଶିଖରରେ ଚକ୍ରପାଣି ଈଶ୍ୱର; ଲୌହଦଣ୍ଡରେ ‘ହୃଷୀକେଶ’; ଏବଂ କୋସଲାରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ‘ମନୋହର’ ରୂପ।

Verse 30

महाबाहुं सुराष्ट्रे च नवराष्ट्रे यशोधरम् भूधरं देवकानद्यां महोदायां कुशप्रियम्

ସୁରାଷ୍ଟ୍ରରେ ସେ ‘ମହାବାହୁ’; ନବରାଷ୍ଟ୍ରରେ ‘ଯଶୋଧର’; ଦେବକା ନଦୀରେ ‘ଭୂଧର’; ମହୋଦାରେ ‘କୁଶପ୍ରିୟ’।

Verse 31

गोमत्यां छादितगदं शङ्खोद्धारे च शङ्खिनम् सुनेत्रं सैन्धवारण्ये शूरं शूरपुरे स्थितम्

ଗୋମତୀ ନଦୀତଟେ ସେ ‘ଛାଦିତଗଦ’; ଏବଂ ଶଙ୍ଖୋଦ୍ଧାର ତୀର୍ଥରେ ‘ଶଙ୍ଖିନ’ (ଶଙ୍ଖଧାରୀ)। ସୈନ୍ଧବ ଅରଣ୍ୟରେ ‘ସୁନେତ୍ର’; ଶୂରପୁରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ‘ଶୂର’।

Verse 32

रुद्राख्यं च हरण्वत्यां वीरभद्रं त्रिविष्टपे शङ्कुकर्णं च भीमायां भीमं शालवने विदुः

ହରଣ୍ୱତୀ ନଦୀତଟେ ‘ରୁଦ୍ରାଖ୍ୟ’; ତ୍ରିବିଷ୍ଟପ (ସ୍ୱର୍ଗଲୋକ)ରେ ‘ବୀରଭଦ୍ର’; ଭୀମା ନଦୀତଟେ ‘ଶଙ୍କୁକର୍ଣ୍ଣ’; ଏବଂ ଶାଳବନେ ‘ଭୀମ’—ଏମିତି ଜଣାଯାଏ।

Verse 33

विश्वामित्रं च गदितं कैलासे वृषभध्वजम् महेशं महिलाशैले कामरूपे शशिप्रभम्

କୈଲାସରେ ସେ ‘ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର’ ବୋଲି କଥିତ; ମହିଳାଶୈଳରେ ‘ବୃଷଭଧ୍ୱଜ’ (ବୃଷଭଚିହ୍ନଧ୍ୱଜଧାରୀ); ଏବଂ କାମରୂପରେ ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭ ‘ମହେଶ’ (ଶଶିପ୍ରଭ)।

Verse 34

बलभ्यामपि गोमित्रं कटाहे पङ्कजप्रियम् उपेन्द्रं सिंहलद्वीपे शक्राह्वे कुन्दमालिनम्

କଟାହ ଦେଶରେ ‘ଗୋମିତ୍ର’—ପଦ୍ମପ୍ରିୟ (ପଙ୍କଜପ୍ରିୟ); ସିଂହଲଦ୍ୱୀପରେ ‘ଉପେନ୍ଦ୍ର’; ଏବଂ ଶକ୍ରାହ୍ୱରେ ‘କୁନ୍ଦମାଲିନ’ ନାମକ ରୂପ।

Verse 35

रसातले च विख्यातं सहस्रशिरसं मुने कालाग्निरुद्रं तत्रैव तथान्यं कृत्तिवाससम्

ହେ ମୁନେ, ରସାତଳରେ ‘ସହସ୍ରଶିରସ୍’ (ହଜାର ଶିର ଥିବା) ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସେଠାରେଇ ‘କାଳାଗ୍ନିରୁଦ୍ର’ ଏବଂ ସେହିପରି ‘କୃତ୍ତିବାସସ୍’ (ଚର୍ମବସ୍ତ୍ରଧାରୀ) ନାମକ ଅନ୍ୟ ରୂପ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 37

तले सहस्रचरणं सहस्रभुजमीश्वरम् सहस्राक्षं परिख्यातं मुसलाकृष्टदानवम्

In (that) Tala is renowned the Lord with a thousand feet, a thousand arms, and a thousand eyes—(the one) who drags down the Dānava with a pestle (musala).

Verse 39

भुवर्लोके च गरुडं स्वर्लोके विष्णुमव्ययम् महर्ल्लोके तथागस्त्यं कपिलं च जने स्थितम्

tato 'haṃ kṛtavān bhāvaṃ tasyāṃ vilasituṃ plavan tato 'nuplapatastatra hāre markaṭabandhanam

Verse 43

पद्मनाभं तथा क्रौञ्चे शाल्मले वृषभध्वजम् सहस्रांशुः स्थितः शाके धर्मराट् पुष्करे स्थितः

କ୍ରୌଞ୍ଚଦ୍ୱୀପରେ ସେ ‘ପଦ୍ମନାଭ’; ଶାଲ୍ମଲଦ୍ୱୀପରେ ‘ବୃଷଭଧ୍ୱଜ’; ଶାକଦ୍ୱୀପରେ ‘ସହସ୍ରାଂଶୁ’ ଭାବେ ସ୍ଥିତ; ଏବଂ ପୁଷ୍କରଦ୍ୱୀପରେ ‘ଧର୍ମରାଟ୍’ ଭାବେ ସ୍ଥିତ।

Verse 44

तथा पृथिव्यां ब्रह्मर्षे शालग्रामे स्थितो ऽस्मयहम् सजलस्थलपर्यन्तं चरेषु स्तावरेषु च

ସେହିପରି, ହେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି, ପୃଥିବୀରେ ମୁଁ ଶାଳଗ୍ରାମରେ ସ୍ଥିତ; ଏବଂ ଜଳ-ସ୍ଥଳର ସୀମା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଚର ଓ ସ୍ଥାବର ସମସ୍ତରେ ମୁଁ ବ୍ୟାପ୍ତ।

Verse 45

एतानि पुण्यानि ममालयानि ब्रह्मन् पुराणानि सनातनानि धर्मप्रदानीह महौजसानि संकीर्तनीयन्यघनाशनानि

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏଗୁଡ଼ିକ ମୋର ପୁଣ୍ୟ ଆଲୟ—ପୁରାତନ ଓ ସନାତନ। ଏଗୁଡ଼ିକ ଏଠାରେ ଧର୍ମ ପ୍ରଦାନ କରେ, ମହାଓଜସ୍ବୀ; ସଂକୀର୍ତ୍ତନୀୟ ଏବଂ ଅଘନାଶକ।

Verse 47

संकीर्तनात् स्मारणाद् दर्शनाच्च संस्पर्शनादेव च देवतायाः धर्मार्थकामाद्यपवर्गमेव लभन्ति देवा मनुजाः ससाध्याः // 63.46 एतानि तुभ्यं विनिवेदितानि ममालयानीह तपोमयानि उत्तिष्ठ गच्छामि महासुरस्य यज्ञं सुराणां हि हिताय विप्र

ଦେବତାଙ୍କର ସଂକୀର୍ତ୍ତନ, ସ୍ମରଣ, ଦର୍ଶନ ଏବଂ କେବଳ ସ୍ପର୍ଶ ମାତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଦେବ, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ସାଧ୍ୟମାନେ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଏବଂ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ତପୋମୟ ମୋର ଏହି ଆଳୟଗୁଡ଼ିକ ତୁମକୁ ଏଠାରେ ନିବେଦିତ ହେଲା। ଉଠ; ହେ ବିପ୍ର, �Vamana Purana,64,108,VamP 64.108,tadahaṃ jātavijñāno nācariṣye kathañcana pāpāni ghorarūpāṇi manasā karmaṇā girā,तदहं जातविज्ञानो नाचरिष्ये कथञ्चन पापानि घोररूपाणि मनसा कर्मणा गिरा,Dharma Teaching / Naraka-Anubhava Narrative,Dharma Teaching,Adhyaya 64 (title not supplied in input; context: vow of ethical restraint in thought