Adhyaya 9

Verse 1

देव्युवाच । दिव्यं तेजो नमस्यामि यन्मे दृष्टं पुरातने । कालाग्निरुद्रमध्यस्थं प्रभासे शंकरोद्भवम्

ଦେବୀ କହିଲେ: ମୁଁ ସେଇ ଦିବ୍ୟ ତେଜକୁ ନମସ୍କାର କରୁଛି, ଯାହାକୁ ମୁଁ ପୁରାତନ କାଳରେ ଦେଖିଥିଲି—ପ୍ରଭାସରେ ଶଙ୍କରଠାରୁ ଉଦ୍ଭବିତ, କାଳାଗ୍ନିରୁଦ୍ରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 2

यो वेदसंघैरृषिभिः पुराणैर्वेदोक्तयोगैरपि इज्यमानः । तं देवदेवं शरणं व्रजामि सोमेश्वरं पापविनाशहेतुम्

ଯିଏ ବେଦସମୂହ, ଋଷିମୁନି, ପୁରାଣ ଏବଂ ବେଦୋକ୍ତ ଯୋଗମାର୍ଗଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ପୂଜିତ—ସେଇ ଦେବଦେବ ସୋମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଶରଣକୁ ମୁଁ ଯାଉଛି; ସେ ପାପବିନାଶର ହେତୁ।

Verse 3

देवदेव जगन्नाथ भक्तानुग्रहकारक । संशयो हृदि मे कश्चित्तं भवाञ्छेत्तुमर्हति

ହେ ଦେବଦେବ, ଜଗନ୍ନାଥ, ଭକ୍ତାନୁଗ୍ରହକାରକ! ମୋ ହୃଦୟରେ ଗୋଟିଏ ସନ୍ଦେହ ଅଛି; ତାହାକୁ ଛେଦିବାକୁ ଆପଣ ଯୋଗ୍ୟ।

Verse 4

ईश्वर उवाच । कः संशयः समुत्पन्नस्तव देवि यशस्विनि । तन्मे कथय कल्याणि तत्सर्वं कथयाम्यहम्

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ: ହେ ଯଶସ୍ୱିନୀ ଦେବୀ! ତୁମର କେଉଁ ସନ୍ଦେହ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି? ହେ କଲ୍ୟାଣୀ, ତାହା ମୋତେ କୁହ; ମୁଁ ସବୁ କଥା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଦେବି।

Verse 5

देव्युवाच । यदि त्वं च महादेवो मुण्डमाला कथं कृता । अनादि निधनो धाता सृष्टिसंहारकारकः

ଦେବୀ କହିଲେ—ଯଦି ତୁମେ ସତ୍ୟରେ ମହାଦେବ, ତେବେ ମୁଣ୍ଡମାଳା କିପରି ଧାରଣ କରିଛ? ତୁମେ ଅନାଦି-ଅନନ୍ତ ବିଧାତା, ସୃଷ୍ଟି ଓ ସଂହାରର କର୍ତ୍ତା।

Verse 6

ततो विहस्य देवेशः शंकरो वाक्यमब्रवीत् । अनेकमुण्डकोटीभिर्या मे माला विराजते

ତାପରେ ଦେବେଶ ଶଙ୍କର ହସି କହିଲେ—“ଅନେକ କୋଟି ମୁଣ୍ଡରେ ଗଠିତ ଏହି ମାଳା ମୋ ଗଳାରେ ଶୋଭା ପାଉଛି।”

Verse 7

नारायण सहस्राणां ब्रह्मणामयुतस्य च कृता शिरःकरोटीभिरनादिनिधना ततः

“ହଜାର ନାରାୟଣ ଓ ଅୟୁତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶିରଃକରୋଟିରେ ଏହି ମାଳା ଗଠିତ; ତେଣୁ ଏହା ଅନାଦି-ଅନନ୍ତ।”

Verse 8

अन्यो विष्णुश्च भवति अन्यो ब्रह्मा भवत्यपि । कल्पे कल्पे मया सृष्टः कल्पे विष्णुः प्रजापतिः

“ପ୍ରତ୍ୟେକ କଳ୍ପରେ ବିଷ୍ଣୁ ଭିନ୍ନ, ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ଭିନ୍ନ। ପ୍ରତ୍ୟେକ କଳ୍ପରେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁ ଓ ପ୍ରଜାପତି ସୃଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।”

Verse 9

अहमेवंविधो देवि क्षेत्रे प्राभासिके स्थितः । कालाग्निलिंगमूले तु मुंडमालाविभूषितः

“ହେ ଦେବୀ, ମୁଁ ଏହିପରି—ପ୍ରଭାସ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅବସ୍ଥିତ; କାଳାଗ୍ନିଲିଙ୍ଗର ମୂଳେ ମୁଣ୍ଡମାଳାରେ ବିଭୂଷିତ।”

Verse 10

अक्षसूत्रधरः शान्त आदिमध्यांतवर्जितः । पद्मासनस्थो वरदो हिमकुन्देन्दुसन्निभः

ଅକ୍ଷସୂତ୍ର ଧାରଣ କରି, ଶାନ୍ତ, ଆଦି-ମଧ୍ୟ-ଅନ୍ତବର୍ଜିତ; ପଦ୍ମାସନସ୍ଥ, ବରଦାତା, ହିମ-କୁନ୍ଦ-ଚନ୍ଦ୍ର ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ।

Verse 11

मम वामे स्थितो विष्णुर्दक्षिणे च पितामहः । जठरे चतुरो वेदाः हृदये ब्रह्म शाश्वतम्

ମୋ ବାମପାର୍ଶ୍ୱରେ ବିଷ୍ଣୁ ଅବସ୍ଥିତ, ଦକ୍ଷିଣେ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା। ମୋ ଜଠରେ ଚାରି ବେଦ; ମୋ ହୃଦୟେ ଶାଶ୍ୱତ ବ୍ରହ୍ମ ଅଛି।

Verse 12

अग्निः सोमश्च सूर्यश्च लोचनेषु व्यवस्थिताः

ଅଗ୍ନି, ସୋମ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମୋ ନୟନରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

Verse 13

एवंविधो महादेवि प्रभासे संव्यवस्थितः । आप्यतत्त्वात्समानीते मा ते भूत्संशयः क्वचित्

ହେ ମହାଦେବୀ! ଏହିପରି ମୁଁ ପ୍ରଭାସେ ଦୃଢ଼ଭାବେ ସଂସ୍ଥିତ। ଏହି ପ୍ରକଟତା ଆପ୍ୟତତ୍ତ୍ୱ (ଜଳତତ୍ତ୍ୱ) ଠାରୁ ଆନୀତ; ତେଣୁ ତୁମର କେବେ ମଧ୍ୟ ସନ୍ଦେହ ହେଉ ନାହିଁ।

Verse 14

एवमुक्ता तदा देवी हर्षगद्गदया गिरा । तुष्टाव देवदेवेशं भक्त्या परमया युता

ଏଭଳି କୁହାଯାଇଲା ପରେ ଦେବୀ ତେବେ ଆନନ୍ଦରେ ଗଦ୍ଗଦ କଣ୍ଠରେ, ପରମ ଭକ୍ତିରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ଦେବଦେବେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 15

देव्युवाच जय देव महादेव सर्वभावन ईश्वर । नमस्तेऽस्तु सुरेशाय परमेशाय वै नमः

ଦେବୀ କହିଲେ—ଜୟ ହେ ଦେବ! ହେ ମହାଦେବ! ସର୍ବଭାବକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଉଥିବା ଈଶ୍ୱର! ସୁରେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର।

Verse 16

अनादिसृष्टिकर्त्रे च नमः सर्वगताय च । सर्वस्थाय नमस्तुभ्यं धाम्नां धाम्ने नमोऽस्तु ते

ଅନାଦି ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ସର୍ବତ୍ର ଅଧିଷ୍ଠିତ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ଧାମମାନଙ୍କର ଧାମକୁ ନମୋ ନମଃ।

Verse 17

षडंताय नमस्तुभ्यं द्वादशान्ताय ते नमः । हंसभेद नमस्तुभ्यं नमस्तुभ्यं च मोक्षद

ଷଡଅନ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱସ୍ୱରୂପ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ଦ୍ୱାଦଶାନ୍ତ ପରମସ୍ଥିତିକୁ ନମସ୍କାର। ହଂସଭେଦ (ଆତ୍ମବିବେକ) ଦାତା, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ହେ ମୋକ୍ଷଦ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 18

इति स्तुतस्तदा देव्या प्रचलच्चन्द्रशेखरः । ततस्तुष्टस्तु भगवानिदं वचनमब्रवीत्

ଦେବୀ ଏପରି ସ୍ତୁତି କରିବାରୁ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର (ଶିବ) ଆନନ୍ଦରେ କମ୍ପିତ ହେଲେ; ପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଭଗବାନ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 19

ईश्वर उवाच । साधुसाधु महाप्राज्ञे तुष्टोऽहं व्रियतां वरः

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ସାଧୁ ସାଧୁ! ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞେ, ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ; ଇଚ୍ଛିତ ବର ଚୟନ କର।

Verse 20

देव्युवाच । यदि तुष्टोऽसि देवेश वरार्हा यदि वाप्यहम् । प्रभास क्षेत्रमाहात्म्यं पुनर्विस्तरतो वद

ଦେବୀ କହିଲେ—ହେ ଦେବେଶ! ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ମୁଁ ବର ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟା, ତେବେ ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ପୁନର୍ବାର ବିସ୍ତାରରେ କହନ୍ତୁ।

Verse 21

भूतेश भगवान्विष्णुर्दैत्यानामन्तकाग्रणीः । स कस्माद्द्वारकां हित्वा प्रभासक्षेत्रमाश्रितः

ହେ ଭୂତେଶ! ଦୈତ୍ୟନାଶରେ ଅଗ୍ରଣୀ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ କାହିଁକି ଦ୍ୱାରକାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରର ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ?

Verse 22

षष्टि तीर्थसहस्राणि षष्टिकोटिशतानि च । द्वारकामध्यसंस्थानि कथं न्यक्कृतवान्हरिः

ଦ୍ୱାରକାର ମଧ୍ୟରେ ଷାଠି ହଜାର ତୀର୍ଥ ଓ ଷାଠି କୋଟି (ଅଧିକ) ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ—ତଥାପି ହରି ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଗୌଣ କରି (ପ୍ରଭାସକୁ) କିପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଲେ?

Verse 23

अमरैरावृतां पुण्यां पुण्यकृद्भिर्निषेविताम् । एवं तां द्वारकां त्यक्त्वा प्रभासं कथमागतः

ଦ୍ୱାରକା ପବିତ୍ର—ଅମରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ଏବଂ ପୁଣ୍ୟକର୍ମୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ। ତଥାପି ସେ ଦ୍ୱାରକାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ପ୍ରଭାସକୁ କିପରି ଆସିଲେ?

Verse 24

देवमानुषयोर्नेता द्योभुवोः प्रभवो हरिः । किमर्थं द्वारकां त्यक्त्वा प्रभासे निधनं गतः

ହରି ଦେବ ଓ ମାନବଙ୍କ ନେତା, ଦ୍ୟୁଲୋକ ଓ ଭୂଲୋକର ପ୍ରଭବ; ତେବେ କେଉଁ କାରଣରୁ ସେ ଦ୍ୱାରକାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ପ୍ରଭାସରେ ନିଜ ନିଧନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ?

Verse 25

यश्चक्रं वर्त्तयत्येको मानुषाणां मनोमयम् । प्रभासे स कथं कालं चक्रे चक्रभृतां वरः

ଯେ ଏକାକୀ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ମନୋମୟ ବ୍ୟବହାର-ଚକ୍ରକୁ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ କରନ୍ତି, ସେ ଚକ୍ରଧାରୀଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଭାସରେ କିପରି କାଳ କାଟିଲେ?

Verse 26

गोपायनं यः कुरुते जगतः सार्वलौकिकम् । स कथं भगवान्विष्णुः प्रभासक्षेत्रमाश्रितः

ଯିଏ ସମଗ୍ର ଜଗତର ସାର୍ବଲୌକିକ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସେଇ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆଶ୍ରୟ କଲେ—ଏ କିପରି କୁହାଯାଇପାରେ?

Verse 27

योंतकाले जलं पीत्वा कृत्वा तोयमयं वपुः । लोकमेकार्णवं चक्रे दृष्ट्या दृष्टेन चात्मना

ଯିଏ ପ୍ରଳୟକାଳେ ଜଳ ପିଇ ତୋୟମୟ ଦେହ ଧାରଣ କରି, ନିଜ ଦୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରକଟ ଆତ୍ମସ୍ୱରୂପରେ ଲୋକକୁ ଏକ ମହାସମୁଦ୍ର କରିଦେଲେ—ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଭାସରେ ସାଧାରଣ କଥାରେ କିପରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବା?

Verse 28

स कथं पञ्चतां प्राप प्रभासे पार्वतीपते । यः पुराणे पुराणात्मा वाराहं वपुरास्थितः

ହେ ପାର୍ବତୀପତି! ଯିଏ ପୁରାଣରେ ‘ପୁରାଣାତ୍ମା’ ବୋଲି କଥିତ ଏବଂ ବରାହ ଦେହ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ସେ ପ୍ରଭାସରେ ପଞ୍ଚତତ୍ତ୍ୱାବସ୍ଥା (ଲୟ/ମୃତ୍ୟୁ) କିପରି ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ?

Verse 29

उद्दधार महीं कृत्स्नां सशैलवनकाननाम् । स कथं त्यक्तवान्गात्रं प्रभासे पापनाशने

ଯିଏ ପର୍ବତ, ବନ ଓ କାନନ ସହିତ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିଲେ, ସେ ପାପନାଶକ ପ୍ରଭାସରେ ନିଜ ଦେହ କିପରି ତ୍ୟାଗ କରିପାରିବେ?

Verse 30

येन सिंहं वपुः कृत्वा हिरण्यकशिपुर्हतः । स कथं देवदेवेशः प्रभासं क्षेत्रमाश्रितः

ଯିଏ ନୃସିଂହ-ରୂପ ଧାରଣ କରି ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କୁ ବଧ କଲେ, ସେ ଦେବଦେବେଶ୍ୱର ପ୍ରଭାସ-କ୍ଷେତ୍ରରେ କିପରି ଆଶ୍ରୟ ନେବେ?

Verse 31

सहस्रचरणं देवं सहस्राक्षं महाप्रभम् । सहस्रशिरसं वेदा यमाहुर्वै युगेयुगे

ସହସ୍ର ଚରଣ, ସହସ୍ର ନେତ୍ର, ମହାପ୍ରଭ ଏହି ଦେବଙ୍କୁ—ବେଦମାନେ ଯୁଗେ ଯୁଗେ ‘ସହସ୍ରଶିର’ ବୋଲି ଘୋଷଣା କରନ୍ତି।

Verse 32

तत्याज स कथं देवः प्रभासे स्वं कलेवरम् । नाभ्यरण्यां समुद्भूतं यस्य पैतामहं गृहम्

ଯାହାଙ୍କ ନାଭିକମଳରୁ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଧାମ ଉଦ୍ଭବିତ, ସେ ଦେବ ପ୍ରଭାସେ ନିଜ ଦେହ କିପରି ତ୍ୟାଗ କରିବେ?

Verse 33

एकार्णवगते लोके तत्पंकजमपंकजम् । येनोद्धृतं क्षणेनैव प्रभासस्थः स किं हरिः

ଯେତେବେଳେ ଜଗତ ଏକମାତ୍ର ମହାର୍ଣ୍ଣବରେ ନିମଗ୍ନ ହେଲା, ସେତେବେଳେ ନିର୍ମଳ ପଦ୍ମକୁ ଯିଏ କ୍ଷଣେ ଉଦ୍ଧାର କଲେ—ସେ ହରି ପ୍ରଭାସେ ଥିଲେ, ତେବେ ଆଉ କ’ଣ କହିବା?

Verse 34

उत्तरांशे समुद्रस्य क्षीरोदस्या मृतोदधेः । यः शेते शाश्वतं योगमास्थाय परवीरहा । स कथं त्यक्तवान्देहं प्रभासे परमेश्वरः

ସମୁଦ୍ରର ଉତ୍ତର ଭାଗରେ, କ୍ଷୀରସାଗର—ଅମୃତୋଦଧି—ଉପରେ ଶାଶ୍ୱତ ଯୋଗରେ ନିଷ୍ଠିତ ହୋଇ ଯିଏ ଶୟନ କରନ୍ତି, ସେ ପରବୀରହା ପରମେଶ୍ୱର ପ୍ରଭାସେ ଦେହ କିପରି ତ୍ୟାଗ କରିବେ?

Verse 35

हव्यादान्यः सुरांश्चक्रे कव्यादांश्च पितॄ नपि । स कथं देवदेवेशः प्रभासं क्षेत्रमाश्रितः

ଯିଏ ଦେବମାନଙ୍କୁ ହବ୍ୟଭାଗୀ ଏବଂ ପିତୃମାନଙ୍କୁ କବ୍ୟଭାଗୀ କରି ନିୟମ କଲେ, ସେ ଦେବଦେବେଶ ପ୍ରଭାସ-କ୍ଷେତ୍ରକୁ କିପରି ଆଶ୍ରୟ କରିବେ?

Verse 36

युगानुरूपं यः कृत्वा रूपं लोकहिताय वै । धर्ममुद्धरते देवः स कथं क्षेत्रमाश्रितः

ଯିଏ ଲୋକହିତ ପାଇଁ ଯୁଗାନୁରୂପ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଧର୍ମକୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି, ସେ ଦେବ କିପରି ଗୋଟିଏ କ୍ଷେତ୍ରମାତ୍ରକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବେ?

Verse 37

त्रयो वर्णास्त्रयो लोकास्त्रैविद्यं पाठकास्त्रयः । त्रैकाल्यं त्रीणि कर्माणि त्रयो देवास्त्रयो गुणाः । सृष्टं येन पुरा देवः स कथं क्षेत्रमाश्रितः

ତିନି ବର୍ଣ୍ଣ, ତିନି ଲୋକ, ତ୍ରୈବିଦ୍ୟ ଓ ତାହାର ତିନି ପାଠକ, ତିନି କାଳ, ତିନି କର୍ମ, ତିନି ଦେବ ଓ ତିନି ଗୁଣ—ଏହି ସବୁ ତ୍ରୟକୁ ଯିଏ ପୁରାତନକାଳେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ସେ ସୃଷ୍ଟା-ଦେବ କିପରି ଗୋଟିଏ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବେ?

Verse 38

या गतिर्द्धर्मयुक्तानामगतिः पापकर्मिणाम् । चातुर्वर्ण्यस्य प्रभवश्चातुर्वर्ण्यस्य रक्षिता

ଧର୍ମଯୁକ୍ତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ପରମ ଗତି, ପାପକର୍ମୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ଅଗତି; ଚାତୁର୍ବର୍ଣ୍ଣ୍ୟର ପ୍ରଭବ ସେ, ତାହାର ରକ୍ଷକ ମଧ୍ୟ ସେଇ।

Verse 39

चातुर्विद्यस्य यो वेत्ता चातुराश्रम्यसंस्थितः । कस्मात्स द्वारकां हित्वा प्रभासे पंचतां गतः

ଚାତୁର୍ବିଦ୍ୟାର ଜ୍ଞାତା ଏବଂ ଚାତୁରାଶ୍ରମ-ଧର୍ମରେ ସ୍ଥିତ ସେ, କାହିଁକି ଦ୍ୱାରକାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ପ୍ରଭାସରେ ‘ପଞ୍ଚତା’କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ?

Verse 40

दिगंतरं नभोभूमिरापो वायुर्विभावसुः । चंद्रसूर्यद्वयं ज्योतिर्युगेशः क्षणदातनुः

ସେଇ ଦିଗନ୍ତର ବିସ୍ତାର, ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ; ସେଇ ଜଳ, ବାୟୁ ଓ ଦୀପ୍ତ ଅଗ୍ନି। ଚନ୍ଦ୍ର–ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯୁଗଳର ଜ୍ୟୋତି ସେଇ; ସେଇ ଯୁଗେଶ୍ୱର—ଯାହାଙ୍କ ଦେହ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ମାପିତ କାଳସ୍ୱରୂପ।

Verse 41

यः परं श्रूयते ज्योतिर्यः परं श्रूयते तपः । यः परं परतः प्रोक्तः परं यः परमात्मवान्

ଯିଏ ‘ପରମ ଜ୍ୟୋତି’ ବୋଲି ଶ୍ରୁତିରେ ଶୁଣାଯାଏ, ଯିଏ ‘ପରମ ତପ’ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ଶ୍ରବଣ ହୁଏ। ଯିଏ ପରାତ୍ପର ବୋଲି ଘୋଷିତ; ଯିଏ ପରମ—ପରମାତ୍ମସ୍ୱଭାବସମନ୍ୱିତ।

Verse 42

आदित्यादिश्च यो दिव्यो यश्च दैत्यांतको विभुः । स कथं देवकीसूनुः प्रभासे सिद्धिमीयिवान्

ଆଦିତ୍ୟ ସମ ଅଗ୍ରଣୀ ଦିବ୍ୟ ଯିଏ, ଦୈତ୍ୟାନ୍ତକ ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ ବିଭୁ ଯିଏ—ସେଇ ପ୍ରଭୁ ଦେବକୀସୁତ ହୋଇ ପ୍ରଭାସେ ‘ସିଦ୍ଧି’ କିପରି ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ?

Verse 43

युगांते चांतको यश्च यश्च लोकांतकांतकः । सेतुर्यो लोकसत्तानां मेध्यो यो मेध्यकर्मणाम्

ଯୁଗାନ୍ତେ ଯିଏ ଅନ୍ତକ, ଏବଂ ଯିଏ ଲୋକାନ୍ତକଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତକ। ଯିଏ ଲୋକସତ୍ତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେତୁ, ଏବଂ ଯିଏ ମେଧ୍ୟ କର୍ମରତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱୟଂ ପବିତ୍ରତା।

Verse 44

वेत्ता यो वेदविदुषां प्रभुर्यः प्रभवात्मनाम् । सोमभूतस्तु भूतानामग्निभूतोऽग्निवर्त्मनाम्

ଯିଏ ବେଦବିଦ୍ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ପରମ ବେତ୍ତା, ଏବଂ ଯିଏ ପ୍ରଭବାତ୍ମମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ। ସେଇ ଭୂତଜୀବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସୋମରୂପ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ଅଗ୍ନିବର୍ତ୍ମ ଅନୁସରଣକାରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଗ୍ନିସ୍ୱରୂପ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 45

मनुष्याणां मनोभूतस्तपोभूतस्तपस्विनाम् । विनयो नयभूतानां तेजस्तेजस्विनामपि

ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେଇ ମନ ହୁଅନ୍ତି, ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେଇ ତପ ହୁଅନ୍ତି। ନୟବାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେଇ ବିନୟ, ତେଜସ୍ବୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସେଇ ତେଜ।

Verse 46

विग्रहो विग्रहाणां यो गतिर्गतिमतामपि । स कथं द्वारकां हित्वा प्रभासक्षेत्रमाश्रितः

ଯିଏ ସମସ୍ତ ଦେହଧାରୀ ରୂପମାନଙ୍କର ଆଦିରୂପ, ଏବଂ ଗତି ପ୍ରାପ୍ତମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ପରମ ଗତି—ସେ କିପରି ଦ୍ୱାରକାକୁ ଛାଡ଼ି ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରରେ ଆଶ୍ରୟ ନେବେ?

Verse 47

आकाशप्रभवो वायुर्वायुप्राणो हुताशनः । देवा हुताशनप्राणाः प्राणोऽग्नेर्मधुसूदनः । सकथं पद्मजप्राणः प्रभासं क्षेत्रमाश्रितः

ଆକାଶରୁ ବାୟୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ବାୟୁର ପ୍ରାଣ ହେଉଛି ଅଗ୍ନି। ଦେବମାନେ ଅଗ୍ନିଦ୍ୱାରା ଜୀବନ୍ତ, ଏବଂ ଅଗ୍ନିର ପ୍ରାଣ ମଧୁସୂଦନ (ବିଷ୍ଣୁ)। ତେବେ ଯିଏ ପଦ୍ମଜ (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କର ମଧ୍ୟ ପ୍ରାଣ, ସେ କିପରି ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରରେ ଆଶ୍ରୟ ନେବେ?

Verse 48

सूत उवाच । इति प्रोक्तस्तदा देव्या शंकरो लोकशंकरः । उवाच प्रहसन्वाक्यं पार्वतीं द्विजसत्तमाः

ସୂତ କହିଲେ—ଦେବୀ ଏପରି କହିବା ପରେ, ଲୋକମଙ୍ଗଳକାରୀ ଶଙ୍କର ହସିହସି ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ।

Verse 49

ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि प्रभासक्षेत्रविस्तरम् । रहस्यं सर्वपापघ्नं देवानामपि दुर्ल्लभम्

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ଦେବୀ, ଶୁଣ; ମୁଁ ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ବିସ୍ତାରରେ କହିବି। ଏହା ସର୍ବପାପନାଶକ ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟ, ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ।

Verse 50

देवि क्षेत्राण्यनेकानि पृथिव्यां संति भामिनि । तीर्थानि कोटिसंख्यानि प्रभावस्तेषु संख्यया

ହେ ଦେବି, ହେ ଭାମିନି! ପୃଥିବୀରେ ଅନେକ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ଅଛି; ତୀର୍ଥ ତ କୋଟିସଂଖ୍ୟା—ପ୍ରତ୍ୟେକର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପ୍ରଭାବ ନିଜ ନିଜ ପରିମାଣରେ ଅଛି।

Verse 51

असंख्येय प्रभावं हि प्रभासं परिकीर्तितम् । ब्रह्मतत्त्वं विष्णुतत्त्वं रौद्रतत्त्वं तथैव च

ପ୍ରଭାସର ପ୍ରଭାବ ସତ୍ୟେ ଅସଂଖ୍ୟେୟ ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ; କାରଣ ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମତତ୍ତ୍ୱ, ବିଷ୍ଣୁତତ୍ତ୍ୱ ଏବଂ ରୌଦ୍ରତତ୍ତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଅଛି।

Verse 52

तत्र भूयः समायोगो दुर्ल्लभोऽन्येषु पार्वति । प्रभासे देवदेवेशि तत्त्वानां त्रितयं स्थितम्

ହେ ପାର୍ବତୀ! ଏପରି ଅଧିକ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମାୟୋଗ ଅନ୍ୟତ୍ର ଦୁର୍ଲଭ। ହେ ଦେବଦେବେଶୀ! ପ୍ରଭାସରେ ଏହି ତତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କର ତ୍ରୟ ଦୃଢ଼ଭାବେ ସ୍ଥିତ।

Verse 53

चतुर्विंशतितत्त्वैश्च ब्रह्मा लोकपितामहः । बालरूपी च नाम्नां च तत्र स्थाने स्थितः स्वयम्

ସେଠାରେ ଚତୁର୍ବିଂଶତି ତତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କ ସହ ଲୋକପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ୱୟଂ ସେହି ସ୍ଥାନରେ ସ୍ଥିତ; ସେ ବାଳରୂପ ଧାରଣ କରି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନାମରେ କୀର୍ତ୍ତିମାନ।

Verse 54

पंचविशतितत्त्वानाम धिपो देवताग्रणीः । तस्मिन्स्थाने स्थितः साक्षाद्दैत्यानामंतकः शुभे

ହେ ଶୁଭେ! ପଞ୍ଚବିଂଶତି ତତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କର ଅଧିପତି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଅଗ୍ରଣୀ, ଦୈତ୍ୟାନ୍ତକ—ସେ ପ୍ରଭୁ ସାକ୍ଷାତ୍ ସେହି ସ୍ଥାନରେ ସ୍ଥିତ।

Verse 55

अहं देवि त्वया सार्द्धं षट्त्रिंशत्तत्त्वसंयुतः । निवसामि महाभागे प्रभासे पापनाशने

ହେ ଦେବି! ମୁଁ ସ୍ୱୟଂ ତୁମ ସହିତ ଷଟ୍ତ୍ରିଂଶତ୍ ତତ୍ତ୍ୱସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ପାପନାଶକ ପ୍ରଭାସରେ, ହେ ମହାଭାଗେ, ନିବାସ କରେ।

Verse 56

एवं तत्त्वमयं क्षेत्रं सर्वतीर्थमयं शुभम् । प्रभासमेव जानीहि मा कार्षीः संशयं क्वचित्

ଏହିପରି ଏହି କ୍ଷେତ୍ର ତତ୍ତ୍ୱମୟ, ଶୁଭ ଓ ସର୍ବତୀର୍ଥମୟ। ଏହାକୁ ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରଭାସ ମାନି ଜାଣ; କେବେ ମଧ୍ୟ ସନ୍ଦେହ କରନି।

Verse 57

अपि कीटपतंगा ये म्रियंते तत्र ये नराः । तेऽपि यांति परं स्थानं नात्र कार्या विचारणा

ସେଠାରେ ମରୁଥିବା କୀଟପତଙ୍ଗ ଓ ସେଠାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ପରମ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଆନ୍ତି; ଏଥିରେ ବିଚାର ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ।

Verse 58

स्त्रियो म्लेच्छाश्च शूद्राश्च पशवः पक्षिणो मृगाः । प्रभासे तु मृता देवि शिवलोकं व्रजंति ते

ହେ ଦେବି! ସ୍ତ୍ରୀ, ମ୍ଲେଚ୍ଛ, ଶୂଦ୍ର ଏବଂ ପଶୁ—ପକ୍ଷୀ ଓ ମୃଗ—ପ୍ରଭାସରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ ସେମାନେ ଶିବଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି।

Verse 59

कामक्रोधेन ये बद्धा लोभेन च वशीकृताः । अज्ञानतिमिराक्रांता मायातत्त्वे च संस्थिताः

ଯେମାନେ କାମ ଓ କ୍ରୋଧରେ ବଦ୍ଧ, ଲୋଭରେ ବଶୀଭୂତ, ଅଜ୍ଞାନର ତିମିରରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ଏବଂ ମାୟାତତ୍ତ୍ୱରେ ସଂସ୍ଥିତ—

Verse 60

कालपाशेन ये बद्धास्तृष्णाजालेन मोहिताः । अधर्मनिरता ये च ये च तिष्ठंति पापिनः

ଯେ କାଳପାଶରେ ବଦ୍ଧ, ତୃଷ୍ଣାଜାଳରେ ମୋହିତ, ଅଧର୍ମରେ ନିରତ ଏବଂ ପାପରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ପାପୀମାନେ—

Verse 61

ब्रह्मघ्नाश्च कृतघ्नाश्च ये चान्ये गुरुतल्पगाः । महापातकिनश्चापि ते यान्ति परमां गतिम्

ବ୍ରାହ୍ମଣହନ୍ତା, କୃତଘ୍ନ ଏବଂ ଗୁରୁଶୟ୍ୟା ଲଂଘନକାରୀ—ଏମିତି ମହାପାତକୀମାନେ ମଧ୍ୟ ପରମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 62

मातृहंता नरो यस्तु पितृहंता तथैव च । ते सर्वे मुक्तिमायांति किं पुनः शुभकारिणः

ମାତୃହନ୍ତା ଓ ପିତୃହନ୍ତା ନରମାନେ ମଧ୍ୟ—ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ମୁକ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ତେବେ ଶୁଭକର୍ମକାରୀମାନଙ୍କ କଥା କହିବାକୁ କଣ ଅଛି!?