Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 47

Devanagari script

आकाशप्रभवो वायुर्वायुप्राणो हुताशनः । देवा हुताशनप्राणाः प्राणोऽग्नेर्मधुसूदनः । सकथं पद्मजप्राणः प्रभासं क्षेत्रमाश्रितः

Transliteration

ākāśaprabhavo vāyurvāyuprāṇo hutāśanaḥ | devā hutāśanaprāṇāḥ prāṇo'gnermadhusūdanaḥ | sakathaṃ padmajaprāṇaḥ prabhāsaṃ kṣetramāśritaḥ

Translation

ଆକାଶରୁ ବାୟୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ବାୟୁର ପ୍ରାଣ ହେଉଛି ଅଗ୍ନି। ଦେବମାନେ ଅଗ୍ନିଦ୍ୱାରା ଜୀବନ୍ତ, ଏବଂ ଅଗ୍ନିର ପ୍ରାଣ ମଧୁସୂଦନ (ବିଷ୍ଣୁ)। ତେବେ ଯିଏ ପଦ୍ମଜ (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କର ମଧ୍ୟ ପ୍ରାଣ, ସେ କିପରି ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରରେ ଆଶ୍ରୟ ନେବେ?

Word by Word

• ākāśa-prabhavaḥ: originating from space
• ākāśa-prabhavaḥ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ākāśa (प्रातिपदिक) + prabhava (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; आकाशात् प्रभवः (पञ्चमी-तत्पुरुष)

• vāyuḥ: Wind
• vāyuḥ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: vāyu (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्

• vāyu-prāṇaḥ: the life-breath of Wind
• vāyu-prāṇaḥ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: vāyu (प्रातिपदिक) + prāṇa (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; वायोः प्राणः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• hutāśanaḥ: Fire (the eater of offerings)
• hutāśanaḥ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: huta (कृदन्त; √hu) + āśana (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; हुतम् अश्नाति इति/हुताशनः (नामधातु-निरुक्त्याधारित); समासः कर्मधारय-रूपेण

• devāḥ: the gods
• devāḥ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: deva (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्

• hutāśana-prāṇāḥ: the life-breaths of Fire
• hutāśana-prāṇāḥ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: hutāśana (प्रातिपदिक) + prāṇa (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्; हुताशनस्य प्राणाः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• prāṇaḥ: life-breath
• prāṇaḥ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: prāṇa (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्

• agneḥ: of Agni (Fire)
• agneḥ: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: agni (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्

• madhusūdanaḥ: Madhusūdana (Vishnu)
• madhusūdanaḥ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: madhu (प्रातिपदिक) + sūdana (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; मधोः सूदनः (षष्ठी-तत्पुरुष; विष्णोर्नाम)

• saḥ: he
• saḥ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्

• katham: how
• katham: Prashna (Interrogative/प्रश्न)
• Type: Indeclinable
• Root: katham (अव्यय)
• Form: प्रश्नार्थक-अव्ययम् (interrogative adverb)

• padmaja-prāṇaḥ: the life-breath of Padmaja (Brahmā)
• padmaja-prāṇaḥ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: padmaja (प्रातिपदिक) + prāṇa (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; पद्मजस्य (ब्रह्मणः) प्राणः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• prabhāsam: Prabhāsa
• prabhāsam: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: prabhāsa (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम् (क्षेत्र-नाम)

• kṣetram: field; sacred place
• kṣetram: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: kṣetra (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्

• āśritaḥ: has resorted to
• āśritaḥ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: ā-śri (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्तः (past passive participle); पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; √आश्रि

Speaker

Pārvatī (continuation of her inquiry)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śaṅkara

Visual Art Cues

Scene: A cosmic diagram rendered as narrative: space giving rise to wind, wind feeding fire, gods drawing life from fire, and within fire a subtle Vishnu as its prāṇa; the question then points back to the earthly shore of Prabhāsa.

Characters & Entities

• Ākāśa
• Vāyu
• Agni (Hutāśana)
• Devas
• Madhusūdana (Viṣṇu)
• Padmaja (Brahmā)
• Prabhāsa-kṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

All cosmic powers depend on a higher life-principle, yet that supreme principle can be intimately present in a tīrtha—showing the meeting of metaphysics and sacred geography.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra, presented as a place worthy even of the supreme sustaining principle.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; the verse is a doctrinal buildup to Śiva’s explanation of Prabhāsa’s incomparable merit.