Adhyaya 35

Verse 1

देव्युवाच । भगवन्भार्गवे वंशे यस्त्वौर्वः कथितस्त्वया । वैवस्वतेंऽतरे चास्मिंस्तस्योत्पत्तिं वद प्रभो

ଦେବୀ କହିଲେ— ହେ ଭଗବନ୍! ଆପଣ ଭାର୍ଗବ ବଂଶରେ ଯେ ଔର୍ବଙ୍କ କଥା କହିଛନ୍ତି, ଏହି ବୈବସ୍ୱତ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ତାଙ୍କ ଜନ୍ମକଥା, ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୋତେ କହନ୍ତୁ।

Verse 2

ईश्वर उवाच । ब्राह्मणा निहता ये तु क्षत्रियैर्वित्तकारणात् । क्षयं नीतास्तु ते सर्वे सपुत्राश्च सगर्भतः

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ— ଧନର କାରଣରେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପୁତ୍ରସହିତ, ଗର୍ଭସ୍ଥ ସନ୍ତାନସହିତ ମଧ୍ୟ, ବିନାଶକୁ ନୀତ ହେଲେ।

Verse 3

म्रियमाणेषु सर्वेषु एका स्त्री समतिष्ठत । तया तु रक्षितो गर्भ ऊर्वोर्देशे निधाय च

ସମସ୍ତେ ମରୁଥିବାବେଳେ ଗୋଟିଏ ନାରୀ ଧୈର୍ୟରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ ଦାଁଡ଼ି ରହିଲା। ସେ ଗର୍ଭକୁ ରକ୍ଷା କରି ନିଜ ଉରୁ-ପ୍ରଦେଶରେ ରଖି ଗୁପ୍ତ କଲା।

Verse 4

अन्यासां चैव नारीणां सर्वासामपि भामिनि । गर्भानि पातितास्तैस्तु द्रव्यार्थं क्षत्रियाधमैः

ହେ ସୁନ୍ଦରୀ! ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ନାରୀଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଗର୍ଭଗୁଡ଼ିକୁ, ଧନ ଲୁଟିବା ପାଇଁ ସେଇ ଅଧମ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ପାତିତ କରିଦେଲେ।

Verse 5

कालांतरे ततो भित्त्वा कुरुदेशं महाप्रभः । निर्गतोत्तंभितशिरा ज्वलदास्योतिभीषणः

କିଛି କାଳ ପରେ ସେ ମହାପ୍ରଭୁ କୁରୁଦେଶକୁ ଭେଦି ବାହାରିଲେ। ମୁଣ୍ଡ ଉଚ୍ଚ କରି, ମୁଖ ଜ୍ୱାଳାମୟ ଥିଲା, ଦର୍ଶନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଲାଗୁଥିଲେ।

Verse 6

तद्वैरं हृदि चाधाय ददाह वसुधातलम् । उत्पाद्य वह्निं तपसा रौद्रमौर्वं जलाशनम्

ସେହି ବୈରକୁ ହୃଦୟରେ ଧାରଣ କରି ସେ ପୃଥିବୀତଳକୁ ଦହିଦେଲା। ତପସ୍ୟାବଳେ ସେ ଔର୍ବଙ୍କ ରୌଦ୍ର ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ କଲା—ଯାହା ଜଳକୁ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ଷଣ କରେ।

Verse 7

तमिन्द्रः प्लावयामास वृष्ट्यौघैर्वरवर्णिनि । न शशाक यदा नेतुं तदा स यतवाक्स्थितः

ହେ ବରବର୍ଣ୍ଣିନୀ! ଇନ୍ଦ୍ର ବର୍ଷାର ଭୟଙ୍କର ପ୍ରବାହଦ୍ୱାରା ତାକୁ ପ୍ଲାବିତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ଦମନ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ସେ ବାକ୍‌ସଂଯମ କରି ନିଷ୍ପ୍ରଭ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ।

Verse 8

ततो देवाः सगंधर्वा ब्रह्माणं शरणं गताः । अभवन्भयसंत्रस्ताः सर्वे प्रांजलयः स्थिताः

ତାପରେ ଦେବମାନେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ସହିତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ। ଭୟରେ ସଂତ୍ରସ୍ତ ହୋଇ ସମସ୍ତେ ଅଞ୍ଜଳି ବାନ୍ଧି ନମ୍ରଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ।

Verse 10

देवा ऊचुः । भगवन्भार्गवे वंशे जातः कोऽपि महाद्युतिः । अग्निरूपेण सर्वं स ददाह वसुधातलम् । कृतो यत्नः पुराऽस्माभिस्तद्विनाशाय सत्तम । जलेन वृद्धिमायाति ततो नो भयमागतम्

ଦେବମାନେ କହିଲେ— ହେ ଭଗବନ୍! ଭାର୍ଗବ ବଂଶରେ ଏକ ମହାଦ୍ୟୁତିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଜନ୍ମିଛି। ସେ ଅଗ୍ନିରୂପେ ସମଗ୍ର ବସୁଧାତଳକୁ ଦହୁଛି। ହେ ସତ୍ତମ! ପୂର୍ବେ ଆମେ ତାହାର ବିନାଶ ପାଇଁ ଯତ୍ନ କରିଥିଲୁ; କିନ୍ତୁ ସେ ଜଳଦ୍ୱାରା ଅଧିକ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି; ତେଣୁ ଆମକୁ ଭୟ ଆସିପଡ଼ିଛି।

Verse 11

विनष्टे भूतले देव अग्निष्टोमादिकाः क्रियाः । उच्छिद्यते ततोऽस्माकं नाशो नूनं भविष्यति

ହେ ଦେବ! ଭୂତଳ ବିନଷ୍ଟ ହେଲେ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଆଦି ଯଜ୍ଞକ୍ରିୟାମାନେ ଉଚ୍ଛିନ୍ନ ହେବ। ସେଗୁଡ଼ିକ ଛିନ୍ନ ହେଲେ ଆମର ନାଶ ନିଶ୍ଚୟ ହେବ।

Verse 12

तस्माद्यत्नं कुरु विभो त्रैलोक्यहितकाम्यया

ଏହେତୁ ହେ ବିଭୋ, ତ୍ରିଲୋକର ହିତକାମନାରେ ତୁମେ ଯତ୍ନ କର।

Verse 13

ततो ब्रह्मा सुरैः सार्द्धं भार्गवैश्च मह र्षिभिः । आगत्य चाब्रवीदौर्वं किमर्थं दहसि क्षितिम्

ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ଓ ଭାର୍ଗବ ମହର୍ଷିମାନଙ୍କ ସହିତ ଆସି ଔର୍ବଙ୍କୁ କହିଲେ—“କେଉଁ କାରଣରୁ ତୁମେ ପୃଥିବୀକୁ ଦହୁଛ?”

Verse 14

विरामः क्रियतां सद्यो ममार्थं च द्विजोत्तम

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ମୋ ନିମିତ୍ତରେ ମଧ୍ୟ ତୁରନ୍ତ ବିରାମ କରାଯାଉ।

Verse 15

और्व उवाच । एष एव निवृत्तोऽहं तव वाक्येन सत्तम । एष वह्निर्मयोत्सृष्टः स विभो तव शासनात्

ଔର୍ବ କହିଲେ—“ହେ ସତ୍ତମ, ତୁମ ବାକ୍ୟରେ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ନିବୃତ୍ତ ହୋଇଛି। ମୋଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ଏହି ଅଗ୍ନି, ହେ ବିଭୋ, ତୁମ ଶାସନାନୁସାରେ ଚାଲିବ।”

Verse 16

यथा गच्छेत्समुद्रांतं तथा नीतिर्विधीय ताम्

ଏମିତି ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଉ ଯେ ସେ (ଅଗ୍ନି) ସମୁଦ୍ରାନ୍ତକୁ ଯାଉ; ସେହି ଅନୁସାରେ ନୀତି ବିଧିତ ହେଉ।

Verse 17

समाहूय ततो देवीं स्वां सुतां पद्मसंभवः । उवाच पुत्रि गच्छ त्वं गृहीत्वाग्निं महोदधिम् । मद्वाक्यं नान्यथा कार्यं गच्छ शीघ्रं महाप्रभे

ତେବେ ପଦ୍ମସମ୍ଭବ ବ୍ରହ୍ମା ଦେବୀ—ନିଜ କନ୍ୟାକୁ—ଡାକି କହିଲେ: “କନ୍ୟେ, ଏହି ଅଗ୍ନି ଗ୍ରହଣ କରି ମହୋଦଧି ପାଖକୁ ଯାଅ। ମୋ ବାକ୍ୟ ଅନ୍ୟଥା କରିବା ନୁହେଁ। ଶୀଘ୍ର ଯାଅ, ହେ ମହାତେଜସ୍ୱିନୀ।”

Verse 18

सरस्वत्युवाच । एषास्मि प्रस्थिता देव तव वाक्यादसंशयम् । इत्युक्ते साधु साध्वीति ब्रह्मणा समुदाहृता

ସରସ୍ୱତୀ କହିଲେ: “ହେ ଦେବ, ଆପଣଙ୍କ ବାକ୍ୟାନୁସାରେ ମୁଁ ନିଃସନ୍ଦେହେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରୁଛି।” ଏହିପରି କହିବା ପରେ ବ୍ରହ୍ମା ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରଶଂସା କଲେ: “ସାଧୁ, ସାଧୁ—ହେ ସାଧ୍ୱୀ!”

Verse 19

ततोभिमंत्रितं वह्निं क्षिप्त्वा कुंभे हिरण्मये । प्रायच्छत सरस्वत्यै स्वयं ब्रह्मा पितामहः । आशिषो विविधा दत्त्वा प्रोवाचेदं पुनः पुनः

ତାପରେ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ୱୟଂ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଅଭିମନ୍ତ୍ରିତ ଅଗ୍ନିକୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କୁମ୍ଭରେ ରଖି ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ପ୍ରଦାନ କଲେ। ବିଭିନ୍ନ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ ସେ ଏହି କଥା ପୁନଃପୁନଃ କହିଲେ।

Verse 20

गच्छ पुत्रि न संतापस्त्वया कार्यः कथंचन । अरिष्टं व्रज पंथानं मा संतु परिपन्थिनः

“ଯାଅ, କନ୍ୟେ; ତୁମେ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ଶୋକ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ନିର୍ବିଘ୍ନ ଓ ନିରାପଦ ପଥରେ ଯାଅ; ତୁମ ପଥରେ କୌଣସି ବାଧାକାରୀ କିମ୍ବା ଶତ୍ରୁ ନ ଥାଉ।”

Verse 21

ईश्वर उवाच । एवमुक्ता तदा तेन ब्रह्मणा च सरस्वती । हिमवंतं गिरिं प्राप्य पिप्पलादाश्रमात्तदा

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ: ଏଭଳି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଉପଦେଶ ପାଇ ସରସ୍ୱତୀ ସେତେବେଳେ ହିମବାନ ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚି, ପିପ୍ପଲାଦଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ।

Verse 22

उद्भूता सा तदा देवी अधस्ताद्वृक्षमूलतः । तत्कोटर कुटीकोटिप्रविष्टानां द्विजन्मनाम्

ତେବେ ସେ ଦେବୀ ବୃକ୍ଷମୂଳର ତଳୁ ଉଦ୍ଭୂତ ହେଲେ; ସେଠାରେ ଅସଂଖ୍ୟ ଦ୍ୱିଜ ଋଷି କୋଟର ଓ ଅଗଣିତ ପର୍ଣ୍ଣକୁଟୀମାନେ ଭିତରେ ତପ ପାଇଁ ପ୍ରବିଷ୍ଟ ଥିଲେ।

Verse 23

श्रूयन्ते वेदनिर्घोषा सरसारक्तचेतसाम् । विष्णुरास्ते तत्र देवो देवानां प्रवरो गुरुः

ସାରରସରେ ରକ୍ତଚିତ୍ତ ଲୋକମାନଙ୍କର ବେଦନିର୍ଘୋଷ ସେଠାରେ ଶୁଣାଯାଏ; ସେହି ସ୍ଥାନରେ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୂଜ୍ୟ ଗୁରୁ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ବିରାଜନ୍ତି।

Verse 24

तस्मात्स्थानात्ततो देवी प्रतीच्यभिमुखं ययौ । अन्तर्द्धानेन सा प्राप्ता केदारं हिममध्यगम्

ସେହି ସ୍ଥାନରୁ ଦେବୀ ପଶ୍ଚିମାଭିମୁଖ ହୋଇ ଗଲେ; ଅନ୍ତର୍ଧାନର ରହସ୍ୟଗତିରେ ସେ ହିମମଧ୍ୟସ୍ଥ କେଦାରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 25

तत्संप्लाव्य गिरेः शृंगं केदारस्य पुरः स्थिता । तेनाग्निना करस्थेन दह्यमाना सरस्वती

ଗିରିଶୃଙ୍ଗକୁ ପ୍ଲାବିତ କରି ସେ କେଦାରର ସମ୍ମୁଖେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ; ହସ୍ତସ୍ଥ ଅଗ୍ନିରେ ସରସ୍ୱତୀ ଦହ୍ୟମାନ ହେଉଥିଲେ।

Verse 26

भूमिं विदार्य तस्याधः प्रविष्टा गजगामिनी । तदंतर्द्धानमार्गेण प्रवृत्ता पश्चिमामुखी

ଭୂମିକୁ ବିଦାରି ଗଜଗାମିନୀ ଦେବୀ ତାହାର ତଳେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ପରେ ସେହି ଅନ୍ତର୍ଧାନମାର୍ଗରେ ପଶ୍ଚିମାଭିମୁଖ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।

Verse 27

पापभूमिमतिक्रम्य भूमिं भित्त्वा विनि गता । तत्र कूपः समभवन्नाम्ना गन्धर्वसंज्ञितः

ସେ ପାପମୟ ଭୂମିଖଣ୍ଡକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ପୃଥିବୀକୁ ଭେଦି ବାହାରେ ପ୍ରକଟ ହେଲା। ସେଠାରେ ‘ଗନ୍ଧର୍ବ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏକ କୂପ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

Verse 28

तस्मात्कूपात्पुनर्दृश्या सा बभूव महानदी । मतिः स्मृतिस्तथा प्रज्ञा मेधा बुद्धिर्गिराधरा

ସେହି କୂପରୁ ସେ ପୁନର୍ବାର ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୋଇ ମହାନଦୀରୂପେ ପ୍ରକଟ ହେଲା। ସେ ମତି, ସ୍ମୃତି, ପ୍ରଜ୍ଞା, ମେଧା, ବୁଦ୍ଧି—ଧରାଧରା—ନାମେ ସ୍ତୁତ୍ୟ।

Verse 29

उपासिकाः सरस्वत्याः षडेताः प्रस्थितास्तदा । पुनः प्रवृत्ता सा तस्मादुद्भेदात्पश्चिमामुखी

ତେବେ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ଛଅ ଉପାସିକା ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ସେହି ଉଦ୍ଭେଦସ୍ଥଳରୁ ତାଙ୍କ ଧାରା ପୁନଃ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇ ପଶ୍ଚିମମୁଖୀ ହେଲା।

Verse 30

भूतीश्वरं समायाता सिद्धो यत्र महामुनिः । भूतीश्वरे समीपस्थं तत्र प्राप्ता मनोरमम्

ସେ ଭୂତୀଶ୍ୱରକୁ ଆସିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଏକ ମହାମୁନି ସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ। ଭୂତୀଶ୍ୱର ସମୀପରେ ସେ ଏକ ମନୋହର ମଙ୍ଗଳମୟ ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।

Verse 31

तस्य दक्षिणदिक्संस्थं रुद्रकोट्युपलक्षितम् । श्रीकंठ देशं विख्यातं गता सर्वौषधीयुतम्

ସେହି ସ୍ଥାନର ଦକ୍ଷିଣଦିଗରେ ‘ରୁଦ୍ରକୋଟି’ଦ୍ୱାରା ଉପଲକ୍ଷିତ, ‘ଶ୍ରୀକଣ୍ଠ’ ନାମରେ ବିଖ୍ୟାତ ଦେଶକୁ ସେ ଗଲା; ଯାହା ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଔଷଧିରେ ସମୃଦ୍ଧ ଥିଲା।

Verse 32

तस्मात्पुण्यतमाद्देशाच्छ्रीकण्ठात्सा मनस्विनी । संप्राप्ता वह्निना सार्द्धं कुरुक्षेत्रं सरस्वती

ସେହି ପରମ ପୁଣ୍ୟମୟ ଦେଶ ଶ୍ରୀକଣ୍ଠରୁ ମନସ୍ୱିନୀ ସରସ୍ୱତୀ, ବହ୍ନିଙ୍କ ସହିତ, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 33

पुनस्तस्मात्कुरुक्षेत्राद्विराटनगरस्य सा । समुद्भूता समीपस्था अन्तर्द्धानान्मनोरमा । गोपायनो गिरिर्यत्र तत्र सा पुनरुद्गता

ପୁଣି ସେହି କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରୁ ସେ ବିରାଟନଗର ସମୀପରେ, ଅନ୍ତର୍ଧାନ ପରେ, ମନୋହରା ରୂପେ ଉଦ୍ଭୂତ ହେଲେ; ଯେଉଁଠି ଗୋପାୟନ ପର୍ବତ ଅଛି, ସେଠାରେ ସେ ପୁନର୍ବାର ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 34

गोपायिता केशवेन यत्र ते पाण्डुनन्दनाः । कुर्वंतः स्वानि कर्माणि न कैश्चिदुपलक्षिता

ଯେଉଁଠି କେଶବ ସେହି ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କଲେ; ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ କର୍ମ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ କାହାରୁ ଚିହ୍ନଟ ହେଲେ ନାହିଁ।

Verse 35

तत्र कुंडे स्थिता देवी महापातकनाशिनी । पुन र्गोपायनाद्देवी क्षेत्रं प्राप्तातिशोभनम्

ସେଠାରେ ସେହି କୁଣ୍ଡରେ ମହାପାତକନାଶିନୀ ଦେବୀ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ; ପୁଣି ଗୋପାୟନରୁ ଦେବୀ ଅତିଶୟ ଶୋଭନ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 36

खर्जुरीवनमापन्ना नन्दानाम्नीति तत्र सा । सरस्वती पुनस्तस्माद्वनात्खर्जूरसंज्ञितात्

ସେ ଖର୍ଜୁରୀ ବନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ସେଠାରେ ସେ ‘ନନ୍ଦା’ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ; ପରେ ସରସ୍ୱତୀ ସେହି ‘ଖର୍ଜୂର’ ନାମକ ବନରୁ ପୁଣି ଆଗକୁ ଗଲେ।

Verse 37

मेरुपादं समासाद्य मार्कंडाश्रममागता । यत्र मार्कंडकं तीर्थं मेरुपादे समाश्रितम्

ମେରୁପାଦକୁ ପହଞ୍ଚି ସେ ମାର୍କଣ୍ଡ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଲେ; ଯେଉଁଠି ମେରୁପାଦରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ‘ମାର୍କଣ୍ଡକ ତୀର୍ଥ’ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 38

सरस्वती पुनस्तस्मादर्बुदारण्यमाश्रिता । गता वटवनं रम्यं मार्कंडेयाश्रमाच्छुभात्

ତାପରେ ସରସ୍ୱତୀ ସେଠାରୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରି ଅର୍ବୁଦ ଅରଣ୍ୟରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ; ଶୁଭ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଆଶ୍ରମରୁ ରମ୍ୟ ବଟବନକୁ ଗଲେ।

Verse 39

तपस्तप्तं पुरा यत्र वसिष्ठेन समाश्रितात् । तस्माद्वटवनात्पुण्यादुदुम्बरवनं गता । मेरुपादे च तत्रैव तण्डिर्यत्रा तपत्तपः

ଯେଉଁଠି ପୁରାତନକାଳରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ବସିଷ୍ଠ ତପ କରିଥିଲେ, ସେହି ପୁଣ୍ୟ ବଟବନରୁ ସେ ଉଦୁମ୍ବରବନକୁ ଗଲେ। ଏବଂ ସେଠାରେ ମେରୁପାଦରେ ତଣ୍ଡି ଯେଉଁଠି ତପ କରିଥିଲେ ସେ ସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 40

ऊदुंबरवनात्तस्मात्पुनर्देवी सरस्वती । अन्तर्द्धानेन शिखरमन्यत्प्राप्ता महानदी

ସେହି ଉଦୁମ୍ବରବନରୁ ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀ ପୁନଃ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହୋଇ, ମହାନଦୀ ରୂପେ ଆଗେ ବଢ଼ି, ଅନ୍ୟ ଏକ ଶିଖରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 41

मेरुपादं तु सुमहत्सुरसिद्धनिषेवितम् । भिन्नांजनचयाकारं गोलांगूलमिति स्मृतम्

ସେହି ମେରୁପାଦ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଶାଳ, ଦେବ ଓ ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଷେବିତ; ଭଙ୍ଗା ଅଞ୍ଜନ-ଶିଳାର ଢେର ପରି ଦିଶେ ଏବଂ ‘ଗୋଲାଙ୍ଗୂଳ’ ନାମରେ ସ୍ମୃତ।

Verse 42

स्थानं मनोरमं तस्मादुद्गता सा सुमध्यमा । वंशस्तंबात्सुविपुला प्रवृत्ता दक्षिणामुखी

ସେହି ମନୋହର ସ୍ଥାନରୁ ସୁମଧ୍ୟମା ଦେବୀ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ବାଁଶର ଠୁଣ୍ଠରୁ ବିଶାଳ ଧାରାରେ ନିର୍ଗତ ହୋଇ ସେ ଦକ୍ଷିଣମୁଖୀ ଭାବେ ପ୍ରବାହିତ ହେଲେ।

Verse 43

तत्रोद्गमवटस्तस्यास्तत्समाख्यो व्यवस्थितः । ततः प्रभृति सा देवी सुप्रभं प्रकटा स्थिता

ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ଉଦ୍ଭବ ନାମରେ ‘ଉଦ୍ଗମବଟ’ ନାମକ ବଟବୃକ୍ଷ ଅବସ୍ଥିତ। ସେହି ସମୟରୁ ଦେବୀ ସୁପ୍ରଭାରେ ପ୍ରକଟ ରୂପେ ବିରାଜିତ ରହିଲେ।

Verse 44

अंतर्द्धानं परित्यज्य प्राणिनामनुकम्पया । तस्यास्तटेषु रम्येषु संति तीर्थानि कोटिशः

ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଅନୁକମ୍ପାରେ ସେ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ତାଙ୍କ ରମ୍ୟ ତଟମାନେ କୋଟି କୋଟି ତୀର୍ଥ ଅଛି।

Verse 45

तेषु तीर्थेषु सर्वेषु धर्महेतुः सरस्वती । रुद्रावतार मार्गेऽस्मिन्प्रवरं प्रथमं स्मृतम्

ସେହି ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସରସ୍ୱତୀ ହିଁ ଧର୍ମର ହେତୁ। ରୁଦ୍ରାବତାରର ଏହି ମାର୍ଗରେ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ପ୍ରଥମ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 46

तरत्तरंगनामाढ्यं काकतीर्थं महाप्रभम् । तत्र तीर्थं पुनस्त्वन्यत्तीर्थं धारेश्वरं स्मृतम्

‘ତରତ୍ତରଙ୍ଗ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କାକତୀର୍ଥ ମହାପ୍ରଭାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ। ସେଠାରେ ପୁନଃ ଅନ୍ୟ ଏକ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ଧାରେଶ୍ୱର-ତୀର୍ଥ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 47

धारेश्वरात्पुनश्चान्यद्गंगोद्भेदमिति स्मृतम् । सारस्वतं तथा गांगं यत्रैकं संस्थितं जलम् । तस्मादन्यत्परं तीर्थं पुंडरीकं ततः परम्

ଧାରେଶ୍ୱରରୁ ପୁନଶ୍ଚ ଅନ୍ୟ ‘ଗଙ୍ଗୋଦ୍ଭେଦ’ ନାମରେ ସ୍ମୃତ ଏକ ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ସରସ୍ୱତୀ ଓ ଗଙ୍ଗାର ଜଳ ଏକାତ୍ମ ହୋଇ ଏକତ୍ର ଅବସ୍ଥିତ। ତାହାଠାରୁ ଆହୁରି ପରେ ପରମ ତୀର୍ଥ ‘ପୁଣ୍ଡରୀକ’ ଅଛି, ଏବଂ ତାହାର ପରେ ମଧ୍ୟ (ଅନ୍ୟ) ତୀର୍ଥ ଅଛି।

Verse 48

मातृतीर्थं महापुण्यं सर्वातंकहरं परम् । मातृतीर्थात्पुनस्तस्मान्नातिदूरे व्यवस्थितम्

ମାତୃତୀର୍ଥ ମହାପୁଣ୍ୟମୟ, ସମସ୍ତ ଆତଙ୍କକୁ ପରମ ଭାବେ ହରଣ କରେ। ଏହି ମାତୃତୀର୍ଥରୁ ପୁନଃ ଅତିଦୂର ନୁହେଁ, ଅନ୍ୟ ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 49

तीर्थं त्वनरकंनाम नरकार्ति भयापहम् । ततस्तस्मादनरकात्तीर्थमन्यत्पुनः स्थितम्

‘ଅନରକ’ ନାମରେ ଏକ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ନରକର ଯାତନା ଓ ଭୟକୁ ହରଣ କରେ। ସେହି ଅନରକ-ତୀର୍ଥରୁ ପୁନଃ ଅନ୍ୟ ଏକ ତୀର୍ଥ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 50

संगमेश्वरनामाढ्यं प्रसिद्धं तन्महीतले । ततस्तस्मात्पुनश्चान्यत्तीर्थं कोटीश्वराह्वयम्

ପୃଥିବୀତଳରେ ‘ସଙ୍ଗମେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ସେହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେଠାରୁ ପୁନଃ ‘କୋଟୀଶ୍ୱର’ ନାମରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ତୀର୍ଥ ମିଳେ।

Verse 51

ततस्तस्मान्महादेवि शंभुकुण्डेश्वरं स्मृतम् । तीर्थे सरस्वतीतीरे तस्मिन्सिद्धेश्वरं स्मृतम्

ତତ୍ପରେ, ହେ ମହାଦେବୀ, ସେଠାରୁ ‘ଶମ୍ଭୁକୁଣ୍ଡେଶ୍ୱର’ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଏବଂ ସେହି ତୀର୍ଥରେ ସରସ୍ୱତୀ ତୀରେ ‘ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱର’ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ ହୁଏ।

Verse 52

सिद्धेश्वरात्पुनस्तस्मात्प्रवृत्ता पश्चिमामुखी । पश्चिमं सागरं गंतुं सखीं स्मृत्वा रुरोद सा

ତାପରେ ସେ ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱରରୁ ପୁନର୍ବାର ପ୍ରସ୍ଥାନ କରି ପଶ୍ଚିମମୁଖୀ ହେଲା। ପଶ୍ଚିମ ସାଗରକୁ ଯିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ସଖୀକୁ ସ୍ମରି ସେ କାନ୍ଦିଲା।

Verse 53

स्थित्वा पूर्वमुखा देवी हा गंगेति विना त्वया । एकाकिनी मंदभाग्या क्व गमिष्याम्यबांधवा

ଦେବୀ ପୂର୍ବମୁଖୀ ହୋଇ କହିଲେ—‘ହା ଗଙ୍ଗେ! ତୁମ୍ବିନା ମୁଁ ଏକାକିନୀ, ମନ୍ଦଭାଗ୍ୟା; ବାନ୍ଧବ ବିନା କେଉଁଠି ଯିବି?’

Verse 54

तां विज्ञाय ततो गंगा रुदतीं शोककर्शिताम् । शीघ्रं स्वर्गात्समायाता तीर्थानां कोटिभिः सह

ତାକୁ ଚିହ୍ନି—ଯେ କାନ୍ଦୁଥିଲା ଓ ଶୋକରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଥିଲା—ଗଙ୍ଗା ଶୀଘ୍ର ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଅବତରିଲେ, କୋଟି କୋଟି ତୀର୍ଥ ସହିତ।

Verse 55

ततो दुःखं परित्यज्य तत्र प्राची सरस्वती । सर्वदेवगुणैयुक्ता एवं तत्र स्थिताऽभवत्

ତାପରେ ଦୁଃଖ ପରିତ୍ୟାଗ କରି, ପୂର୍ବଗାମିନୀ ସରସ୍ୱତୀ ସେଠାରେ ରହିଲେ—ସମସ୍ତ ଦେବଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ; ଏଭଳି ସେଠାରେ ସ୍ଥିତ ହେଲେ।

Verse 56

तत्र सिद्धवटंनाम तीर्थं पैतामहं स्मृतम् । वटेश्वरस्य पुरतः सर्वपापक्षयंकरम्

ସେଠାରେ ‘ସିଦ୍ଧବଟ’ ନାମକ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ‘ପୈତାମହ’ (ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର) ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ବଟେଶ୍ୱରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଥିବା ଏହି ତୀର୍ଥ ସର୍ବପାପକ୍ଷୟକର।

Verse 57

त्रिकालं यत्र रुद्रस्तु समागत्य व्यवस्थितः । तन्महालयमित्युक्तं स्थानं तस्य महात्मनः

ଯେଉଁଠାରେ ମହାତ୍ମା ରୁଦ୍ର ତ୍ରିକାଳେ ଆସି ନିତ୍ୟ ସ୍ଥିର ଭାବେ ବିରାଜନ୍ତି, ସେହି ସ୍ଥାନ ତାଙ୍କର ‘ମହାଳୟ’—ମହାନ ନିବାସ—ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 58

पिंडतारकमित्येतत्प्राचीनं तीर्थमुत्तमम् । कुम्भकुक्षिगिरिस्थं तत्पित्र्ये कर्मणि सिद्धिदम्

ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ଓ ଉତ୍ତମ ତୀର୍ଥ ‘ପିଣ୍ଡତାରକ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। କୁମ୍ଭକୁକ୍ଷି ଗିରିରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏହା ପିତୃକର୍ମରେ, ବିଶେଷକରି ପିଣ୍ଡଦାନରେ, ସିଦ୍ଧି ପ୍ରଦାନ କରେ।

Verse 59

प्राचीनेश्वरदेवस्य पुरोभूतं प्रति ष्ठितम् । प्राची सरस्वती यत्र तत्र किं मृग्यते परम्

ପ୍ରାଚୀନେଶ୍ୱର ଦେବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରାଚୀ ସରସ୍ୱତୀ ବିରାଜିତ, ସେଠାରୁ ଉଚ୍ଚତର ପରମ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଆଉ କ’ଣ ଖୋଜିବା?

Verse 60

निवृत्ते भारते युद्धे तत्र तीर्थे किरीटिना । प्रायश्चित्तं पुरा चीर्णं विष्णुना प्रेरिता त्मना

ଭାରତ ଯୁଦ୍ଧ ଶେଷ ହେଲାପରେ, ସେହି ତୀର୍ଥରେ କିରୀଟଧାରୀ (ଅର୍ଜୁନ) ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅନ୍ତଃପ୍ରେରଣାରେ ପୂର୍ବେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିଥିଲେ।

Verse 61

तेन तस्माद्विनिर्मुक्तः पातकात्पूर्वसंचितात् । नरतीर्थं ततः ख्यातं तत्र पापभयापहम्

ସେହି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଦ୍ୱାରା ସେ ପୂର୍ବସଞ୍ଚିତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ। ତେଣୁ ସେ ସ୍ଥାନ ‘ନରତୀର୍ଥ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଯେଉଁଠାରେ ପାପଜନିତ ଭୟ ନାଶ ପାଏ।

Verse 62

नरतीर्थादन्यतीर्थं पुंडरीकमिति स्मृतम् । अर्जुनेन सहागत्य यत्र स्नातो हरिः प्रिये

ନରତୀର୍ଥର ପରେ ପୁଣ୍ଡରୀକ ନାମକ ଅନ୍ୟ ଏକ ତୀର୍ଥ ସ୍ମୃତ। ହେ ପ୍ରିୟେ, ସେଠାରେ ଅର୍ଜୁନ ସହ ଆସି ଭଗବାନ୍ ହରି ସ୍ନାନ କରିଥିଲେ।

Verse 63

प्राचीनेशात्परं तीर्थं वालखिल्येश्वरं महत् । तत्र तस्मान्महातीर्थात्तीर्थमन्यन्महो दयम्

ପ୍ରାଚୀନେଶର ପରେ ବାଲଖିଲ୍ୟେଶ୍ୱର ନାମକ ମହାତୀର୍ଥ ଅଛି। ସେହି ମହାତୀର୍ଥର ପରେ ଆଉ ଏକ ମହାମଙ୍ଗଳମୟ ତୀର୍ଥ ଅଛି।

Verse 64

गंगासमागमंनाम तीर्थमन्यन्महोदयम् । तत्रालोक्य पुनर्देवीं दीनास्यां दीनमानसाम्

‘ଗଙ୍ଗାସମାଗମ’ ନାମକ ଅନ୍ୟ ଏକ ମହାମଙ୍ଗଳମୟ ତୀର୍ଥ ଅଛି। ସେଠାରେ ପୁନର୍ବାର ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖି—ମୁଖ ଦୀନ, ମନ ଖିନ୍ନ ଥିଲା—

Verse 65

ब्रह्मासृजत्सखीं तस्याः कपिलां विपुलेक्षणाम् । हरिणीं हरिरप्याशु वज्रिणीमपि देवराट् । न्यंकुं विनोदनार्थं च सरस्वत्या ददौ हरः

ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସଖୀ ଭାବେ ବିଶାଳନେତ୍ରୀ କପିଲାକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ହରି ମଧ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ହରିଣୀ ନାମକ ସଖୀ ଗଢ଼ିଲେ; ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ର ବଜ୍ରିଣୀକୁ ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଏବଂ ହର, ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ବିନୋଦନାର୍ଥେ ନ୍ୟଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ।

Verse 66

ततः प्रहृष्टा सा देवी देवादेशात्सरस्वती । तस्माद्गन्तुं समारब्धा प्राचीना पापनाशिनी

ତେବେ ଦେବମାନଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀ ପ୍ରହୃଷ୍ଟ ହେଲେ ଏବଂ ସେଠାରୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ—ସେ ପ୍ରାଚୀନା, ପାପନାଶିନୀ।

Verse 67

ईश्वर उवाच । दक्षिणां दिशमास्थाय पुनः पश्चान्मुखी तदा । सरस्वती महादेवी वडवानलधारिणी । तदुत्तरे तटे तीर्थमेकद्वारमिति स्मृतम्

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ବଡ଼ବାନଳଧାରିଣୀ ମହାଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀ ପୁନଃ ପଶ୍ଚିମମୁଖୀ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ଉତ୍ତର ତଟରେ ‘ଏକଦ୍ୱାର’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତୀର୍ଥ ଅଛି।

Verse 68

एकद्वारेण यत्सेना स्वर्गं प्राप्ता ततो वरात् । तस्मात्तीर्थात्पुनश्चान्यत्तीर्थं यत्र गुहेश्वरः

‘ଏକଦ୍ୱାର’ ନାମକ ତୀର୍ଥଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ସେହି ସେନା ବରଦାନର ପ୍ରଭାବରେ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ କଲା। ସେଇ ତୀର୍ଥରୁ ପୁନଃ ଅନ୍ୟ ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ଯିବା ଉଚିତ—ଯେଉଁଠାରେ ଗୁହେଶ୍ୱର ଅଛନ୍ତି।

Verse 69

गुहेन स्थापितः पूर्वं यत्र देवो महेश्वरः । गुहेश्वरान्नातिदूरे वटेश्वरमिति स्मृतम्

ଯେଉଁଠାରେ ପୂର୍ବେ ଗୁହ ଦେବ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ, ସେଠା ଗୁହେଶ୍ୱର। ଗୁହେଶ୍ୱରରୁ ଅତି ଦୂର ନୁହେଁ ‘ବଟେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ସ୍ମୃତ ସ୍ଥାନ ଅଛି।

Verse 70

दिव्यं सरस्वतीतीरे व्यासेनाराधितं पुरा । आमर्द्दकी नदी यत्र सरस्वत्या सहैकताम्

ସରସ୍ୱତୀ ତଟରେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହାକୁ ପୁରାତନକାଳରେ ବ୍ୟାସ ଆରାଧନା କରିଥିଲେ—ଯେଉଁଠାରେ ଆମର୍ଦ୍ଦକୀ ନଦୀ ସରସ୍ୱତୀ ସହ ଏକତା ପାଏ।

Verse 71

संप्राप्ता तन्महातीर्थं फलदं सर्वदेहिनाम् । आमर्दकी संगमं तं नापुण्यो वेद कश्चन । संगमेश्वरनामेति तत्र लिंगं प्रतिष्ठितम्

ସେଇ ମହାତୀର୍ଥକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ତାହା ସମସ୍ତ ଦେହଧାରୀଙ୍କୁ ଫଳଦାୟକ ହୁଏ। ଆମର୍ଦ୍ଦକୀର ସେଇ ସଙ୍ଗମ ଅପୁଣ୍ୟବାନ କାହାକୁ ମଧ୍ୟ ଜଣା ହୁଏ ନାହିଁ। ସେଠାରେ ‘ସଙ୍ଗମେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଅଛି।

Verse 72

मुण्डीश्वरेति च तथा प्रसिद्धिमगमत्क्षितौ । मुंडीश्वरसमीपस्थं सरस्वत्यां महोदयम्

ଏହା ପୃଥିବୀରେ ‘ମୁଣ୍ଡୀଶ୍ୱର’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା। ମୁଣ୍ଡୀଶ୍ୱର ସମୀପରେ ସରସ୍ୱତୀ ତଟରେ ‘ମହୋଦୟ’ ନାମକ ତୀର୍ଥ ଅଛି।

Verse 73

नाम्ना यत्प्राङ्मुखं तीर्थं सरस्वत्यास्तटे स्थितम् । मांडव्येश्वरनाम्ना वै यत्रेशः संप्रतिष्ठितः

ସରସ୍ୱତୀ ତଟରେ ‘ପ୍ରାଙ୍ମୁଖ’ ନାମକ ତୀର୍ଥ ଅବସ୍ଥିତ। ସେଠାରେ ଈଶ୍ୱର ‘ମାଣ୍ଡବ୍ୟେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

Verse 74

पीलुकर्णिकसंज्ञं तु तीर्थमन्यत्पुनस्ततः । सरस्वतीतीरगतमृषिणा सेवितं महत्

ସେଠାରୁ ପୁନଃ ‘ପୀଲୁକର୍ଣ୍ଣିକା’ ନାମକ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଅଛି। ଏହା ସରସ୍ୱତୀ ତଟରେ ଅବସ୍ଥିତ, ମହାନ ଏବଂ ଋଷିଦ୍ୱାରା ସେବିତ।

Verse 75

तस्मादन्यत्सरस्वत्यां तीर्थं द्वारवती स्मृतम् । तीर्थानां प्रवरं देवि यत्र संनिहितो हरिः

ସେଠାରୁ ସରସ୍ୱତୀରେ ‘ଦ୍ୱାରବତୀ’ ନାମକ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥ ସ୍ମୃତ। ହେ ଦେବୀ, ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କାରଣ ସେଠାରେ ହରି ସନ୍ନିହିତ।

Verse 76

ततस्तस्य समीपस्थं तीर्थं गोवत्ससंज्ञितम् । यत्रावतीर्य गोवत्सस्वरूपेणांबिकापतिः

ତାହାର (ଦ୍ୱାରବତୀର) ସମୀପରେ ‘ଗୋବତ୍ସ’ ନାମକ ତୀର୍ଥ ଅଛି; ସେଠାରେ ଅମ୍ବିକାପତି ଗୋବତ୍ସ-ସ୍ୱରୂପ ଧାରଣ କରି ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।

Verse 77

स्वयं भूलिंगरूपेण संस्थितस्तेजसां निधिः । गोवत्सान्नैरृते भागे दृश्यते लोहयष्टिका

ସେଠାରେ ତେଜସ୍‌ର ନିଧି ସ୍ୱୟଂ ଭୂଲିଙ୍ଗରୂପେ ଅବସ୍ଥିତ। ଗୋବତ୍ସର ନୈଋତ୍ୟ ଭାଗରେ ଏକ ଲୋହ ଯଷ୍ଟିକା (ଚିହ୍ନ) ଦେଖାଯାଏ।

Verse 78

स्वयंभूलिंगरूपेण रुद्रस्तत्र स्वयं स्थितः । एकविंशति वारस्य भक्त्या पिंडस्य यत्फलम्

ସେଠାରେ ରୁଦ୍ର ସ୍ୱୟଂ ସ୍ୱୟମ୍ଭୂ ଲିଙ୍ଗରୂପେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏକୋଇଶି ଦିନ ଭକ୍ତିସହ ପିଣ୍ଡଦାନ କଲେ ଯେ ଫଳ ମିଳେ—

Verse 79

गंगायां प्राप्यते पुंसां श्राद्धेनैकेन तत्र तत् । ततस्तस्मान्महातीर्थाद्बालक्रीडनकी यथा

ସେହି ପୁଣ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଗଙ୍ଗାରେ ସେଠାରେ ଗୋଟିଏ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ ମାତ୍ର ପାଆନ୍ତି। ତାପରେ ସେହି ମହାତୀର୍ଥରୁ ଆଗକୁ ସେ ଖେଳୁଥିବା କନ୍ୟା ପରି ଗତି କଲା।

Verse 80

सखीभिः सहिता तत्र क्रीडताऽसौ यथेच्छया । आनुलोम्यविलोम्येन दक्षिणेनोत्तरेण च

ସେଠାରେ ସଖୀମାନଙ୍କ ସହିତ ସେ ଇଚ୍ଛାମତେ କ୍ରୀଡ଼ା କଲା—କେବେ ସ୍ରୋତାନୁକୂଳେ, କେବେ ସ୍ରୋତବିପରୀତେ, କେବେ ଦକ୍ଷିଣକୁ ଓ କେବେ ଉତ୍ତରକୁ।

Verse 81

रुल्लं प्राप्य पुनर्देवी समुद्भूता मनोरमा । रुल्लं नाम पुरं यत्र सृष्टं देवेन शंभुना

ରୁଲ୍ଲାକୁ ପୁନର୍ବାର ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ସେହି ମନୋହରୀ ଦେବୀ ସେଠାରେ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲେ। ଯେଉଁଠାରେ ଶମ୍ଭୁ ଦେବ ରୁଲ୍ଲା ନାମକ ପୁର ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ।

Verse 82

सह देवैस्तु पार्वत्या धारायंत्रप्रयोगकैः । एकं वर्षसहस्रं तु शंभुना तत्र रुल्लितम्

ସେଠାରେ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ଏବଂ ପାର୍ବତୀସହିତ, ଜଳଯନ୍ତ୍ରର ପ୍ରୟୋଗଦ୍ୱାରା ଶମ୍ଭୁ ସେ ସ୍ଥାନକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ସହସ୍ର ବର୍ଷ ‘ରୁଲ୍ଲିତ’ କରାଇଲେ।

Verse 83

रुल्लं तत्र ह्रदं नाम सरस्वत्यां महोदयम् । साक्षात्तत्र महादेव आनंदेश्वरसंज्ञितः

ସେଠାରେ ସରସ୍ୱତୀ ତଟରେ ‘ରୁଲ୍ଲ’ ନାମକ ହ୍ରଦ ଅଛି, ଯାହା ମହାନ୍ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ତୀର୍ଥ; ସେଠାରେ ସାକ୍ଷାତ୍ ମହାଦେବ ‘ଆନନ୍ଦେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ବିରାଜିତ।

Verse 84

पश्चिमेन स्थितं तत्र शम्भोरायतनस्य तु । स मेरोर्दक्षिणे पादे नखस्तु परिकीर्तितः

ସେଠାରେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଆୟତନର ପଶ୍ଚିମେ ଯାହା ଅବସ୍ଥିତ, ତାହା ମେରୁର ଦକ୍ଷିଣ ପାଦର ‘ନଖ’ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 85

पश्यंति ये नराः सम्यक्तेऽपि पापविवर्जिताः । अश्वमेधसहस्रस्य प्राप्नुवंति फलं ध्रुवम्

ଯେ ନରମାନେ ତାହାକୁ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପାପମୁକ୍ତ ହୋଇ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ସହସ୍ର ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।

Verse 86

परतस्तस्य कूष्मांडमुनेस्तत्राश्रमं महत् । कूष्मांडेश्वरसंज्ञं तु तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम्

ତାହାର ପରେ କୂଷ୍ମାଣ୍ଡ ମୁନିଙ୍କ ମହାନ୍ ଆଶ୍ରମ ଅଛି; ‘କୂଷ୍ମାଣ୍ଡେଶ୍ୱର’ ନାମକ ତୀର୍ଥ ତ୍ରିଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 87

कोल्लादेवी स्थिता तत्र सर्वपापभयापहा । अन्तर्द्धानेन तां कोल्लां संप्राप्ता सा महानदी

ସେଠାରେ କୋଲ୍ଲାଦେବୀ ଅଧିଷ୍ଠିତ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ପାପ ଓ ଭୟ ହରଣ କରନ୍ତି। ଅନ୍ତର୍ଧାନ କରି ସେଇ ମହାନଦୀ କୋଲ୍ଲା-ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 88

ततोऽप्यंतर्हिता भूत्वा संप्राप्ता तु मनोरमम् । सानुं मदनसंज्ञं तु क्षेत्रं सिद्धनिषेवितम्

ତାପରେ ସେ ପୁନର୍ବାର ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହୋଇ, ମନୋରମ ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚିଲା—‘ମଦନ’ ନାମକ ସାନୁକୁ—ସିଦ୍ଧମାନେ ସେବିତ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରକୁ।

Verse 89

ततोऽप्यंतर्हिता भूत्वा पुनः प्राप्ता हिमाचलम् । खादिरामोदनामानं सर्वर्तुकुसुमोज्ज्वलम्

ପୁନଃ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହୋଇ ସେ ହିମାଚଳକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା—‘ଖାଦିରାମୋଦ’ ନାମକ ସ୍ଥାନକୁ—ଯାହା ସର୍ବ ଋତୁର କୁସୁମରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।

Verse 90

तत्रारुह्य विलोक्याथ ददर्श सुमनोरमम । क्षारोदं पश्चिमाशास्थं घनवृंदमिवोन्नतम्

ସେଠାରେ ଆରୋହଣ କରି ଚାରିଦିଗ ଦେଖି ସେ ଅତି ସୁମନୋରମ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲା—ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଥିବା କ୍ଷାରୋଦ, ଘନ ମେଘବୃନ୍ଦ ପରି ଉନ୍ନତ।

Verse 91

एवंविधं च तं तत्र सा विलोक्य महाप्रभा । हर्षात्पंचानना भूत्वा देवकार्यार्थमुद्यता

ଏପରି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ସେଠାରେ ଦେଖି ସେ ମହାପ୍ରଭା ଦେବୀ ହର୍ଷରେ ପଞ୍ଚାନନା ହୋଇ, ଦେବକାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନାର୍ଥେ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ।

Verse 92

हरिणी वज्रिणी न्यंकुः कपिला च सरस्वती । पंचस्रोताः स्थिता तत्र मुनिनोक्ता सरस्वती

ସେଠାରେ ମୁନିମାନେ ବର୍ଣ୍ଣିତ କରିଥିବା ସରସ୍ୱତୀ ପଞ୍ଚ ସ୍ରୋତ ରୂପେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ—ହରିଣୀ, ବଜ୍ରିଣୀ, ନ୍ୟଙ୍କୁ, କପିଲା ଓ ସରସ୍ୱତୀ।

Verse 93

श्रमापनोदं कुर्वाणा मुनीनां यत्र संस्थिता । तत्तत्पादकमित्युक्तं तीर्थं तीर्थार्थिनां नृणाम् । सर्वेषां पातकानां च शोधनं तद्वरानने

ଯେଉଁଠି ସେ ମୁନିମାନଙ୍କର ଶ୍ରମ ହରି ଅବସ୍ଥିତ, ସେହି ସ୍ଥାନ ତୀର୍ଥାର୍ଥୀ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ‘ତତ୍ତତ୍ପାଦକ’ ନାମକ ତୀର୍ଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ହେ ସୁନ୍ଦରମୁଖି, ଏହା ସମସ୍ତ ପାପର ଶୋଧନକାରୀ।

Verse 94

खादिरामोदमासाद्य तत्रस्था वीक्ष्य सागरम् । गन्तुं प्रवृत्ता तं वह्निमादाय सुरसुन्दरि

ଖାଦିରାମୋଦକୁ ପହଞ୍ଚି ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ସେ ସମୁଦ୍ରକୁ ଦେଖିଲେ; ପରେ, ହେ ସୁରସୁନ୍ଦରୀ, ସେହି ଅଗ୍ନିକୁ ସହ ନେଇ ଆଗକୁ ଯିବାକୁ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେଲେ।

Verse 95

दग्ध्वा कृतस्मरं देवी पुनरादाय वाडवम् । समुद्रस्य समीपस्था स्थिता हृष्टत नूरुहा

ଦେବୀ କୃତସ୍ମରକୁ ଦଗ୍ଧ କରି ପୁନର୍ବାର ବାଡବ ଅଗ୍ନିକୁ ଧାରଣ କଲେ; ସମୁଦ୍ର ସମୀପରେ, ହେ ସୁକୋମଳାଙ୍ଗୀ, ସେ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ସେଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ।

Verse 96

ततः प्रविष्टा सा देवी अगाधे लवणांभसि । वाडवं वह्निमादाय जलमध्ये व्यसर्जयत्

ତାପରେ ଦେବୀ ଅଗାଧ ଲବଣଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ବାଡବ ଅଗ୍ନିକୁ ନେଇ ସମୁଦ୍ରର ଜଳମଧ୍ୟରେ ତାହାକୁ ବିସର୍ଜନ କଲେ।

Verse 97

ततस्तस्याः पुनः प्रीतः स्वय मेव हुताशनः । तद्दृष्ट्वा दुष्करं कर्म वचनं चेदमब्रवीत्

ତତଃ ହୁତାଶନ (ଅଗ୍ନି) ସ୍ୱୟଂ ପୁନର୍ବାର ତାହାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ସେଇ ଦୁଷ୍କର କର୍ମ ଦେଖି ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 98

परितुष्टोऽस्मि ते भद्रे वरं वरय सुव्रते । तत्ते दास्याम्यहं प्रीतो यद्यपि स्यात्सु दुर्लभम्

ହେ ଭଦ୍ରେ, ହେ ସୁବ୍ରତେ! ମୁଁ ତୁମପ୍ରତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସନ୍ନ। ବର ଚାହ; ତାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରୀତିରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେବି।

Verse 99

ईश्वर उवाच । प्रगृह्य वलयं हस्तादिदं वचनमब्रवीत् । इदं मे वलयं वह्ने वक्त्रे धार्यं सदा त्वया

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ତାଙ୍କ ହାତରୁ ବଲୟ ନେଇ ସେ କହିଲେ: ‘ହେ ବହ୍ନେ (ଅଗ୍ନି), ମୋର ଏହି ବଲୟ ତୁମ ମୁଖରେ ସଦା ଧାରଣୀୟ।’

Verse 100

अनेन शक्यते यावत्तावत्तोयं समाहर । न त्वया शोषणीयोऽयं समुदः सरितांपतिः

ଏହାଦ୍ୱାରା ଯେତେ ସମ୍ଭବ ସେତେ ଜଳ ମାତ୍ର ସଂଗ୍ରହ କର; ନଦୀମାନଙ୍କ ଅଧିପତି ଏହି ସମୁଦ୍ରକୁ ତୁମେ ଶୋଷି ଶୁଷ୍କ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 101

बाढमित्येव चोक्त्वा स प्रविष्टो निधिमंभसाम् । एवमेषा महादेवि प्रभासे तु सरस्वती । गृहीत्वा वाडवं प्राप्ता तुष्ट्यर्थं च मनीषिणाम्

‘ବାଢମ୍’ ବୋଲି କହି ସେ ଜଳନିଧି (ସମୁଦ୍ର) ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହିପରି, ହେ ମହାଦେବୀ, ପ୍ରଭାସରେ ସରସ୍ୱତୀ ମନୀଷୀମାନଙ୍କ ତୁଷ୍ଟି ପାଇଁ ବାଡବାଗ୍ନି ଗ୍ରହଣ କରି ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 102

सा विश्रांता कुरुक्षेत्रे भद्रावर्ते च भामिनि । पुष्करे श्रीकला देवी प्रभासे च महानदी

ହେ ଭାମିନୀ! ସେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଓ ଭଦ୍ରାବର୍ତ୍ତରେ ବିଶ୍ରାମ କଲେ। ପୁଷ୍କରେ ସେ ‘ଶ୍ରୀକଳା’ ଦେବୀ, ଏବଂ ପ୍ରଭାସେ ‘ମହାନଦୀ’ ରୂପେ ବିରାଜିତା।

Verse 103

देवमातेति सा तत्र संस्थिता लवणोदधौ । अस्मिन्मन्वंतरे देवि आदौ त्रेतायुगे पुरा

ସେଠାରେ ଲବଣୋଦଧିରେ ସେ ‘ଦେବମାତା’ ନାମରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା ହେଲେ। ହେ ଦେବୀ! ଏହି ମନ୍ୱନ୍ତରରେ, ପୁରାତନ କାଳେ ତ୍ରେତାୟୁଗର ଆରମ୍ଭରେ…

Verse 104

इति वृत्तं सरस्वत्या वाडवाग्नेस्तथाभवत् । मन्वन्तरे व्यतीतेऽस्मिन्भविताऽन्यस्तु वाडवः

ଏହିପରି ସରସ୍ୱତୀ ଓ ବାଡ଼ବାଗ୍ନି ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଏହି ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଘଟିଲା। ଏହି ମନ୍ୱନ୍ତର ଅତୀତ ହେଲେ, ଅନ୍ୟ ଏକ ବାଡ଼ବାଗ୍ନି ଉଦ୍ଭବିତ ହେବ।

Verse 105

ज्वालामुखेति नाम्ना वै रुद्रक्रोधाद्भविष्यति । सरस्वत्यास्तथा नाम ख्यातिं ब्राह्मीति यास्यति

ରୁଦ୍ରଙ୍କ କ୍ରୋଧରୁ ତାହା ‘ଜ୍ୱାଲାମୁଖ’ ନାମରେ ଉଦ୍ଭବିତ ହେବ। ଏହିପରି ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ନାମ ‘ବ୍ରାହ୍ମୀ’ ଭାବେ ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କରିବ।

Verse 106

सरस्वतीति वै लोके वर्तते नाम सांप्रतम् । अतीतं नाम यत्तस्याः कमंडलुभवेति च । रत्नाकरेति सामुद्रं सत्यं नामांतरं पुरा

ବର୍ତ୍ତମାନ ଲୋକେ ସେ ‘ସରସ୍ୱତୀ’ ନାମରେ ପରିଚିତା। ତାଙ୍କର ପୂର୍ବ ନାମ ‘କମଣ୍ଡଲୁଭବା’ ଥିଲା, ଏବଂ ପୁରାତନ କାଳରେ ସମୁଦ୍ର-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ତାଙ୍କର ସତ୍ୟ ନାମାନ୍ତର ‘ରତ୍ନାକର’ ଥିଲା।

Verse 107

अस्मिन्मन्वंतरे देवि सागरेति प्रकीर्तितम् । क्षांरोदेति भविष्यं तु नाम देवि प्रकीर्ति तम्

ହେ ଦେବୀ! ଏହି ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ସେ ‘ସାଗରା’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଭବିଷ୍ୟତରେ, ହେ ଦେବୀ, ‘କ୍ଷାଂରୋଦା’ ନାମ ପ୍ରକୀର୍ତିତ ହେବ।

Verse 108

एवं जानाति यः कश्चित्स तीर्थफलमश्नुते । स्वर्गनिःश्रेणिसंभूता प्रभासे तु सरस्वती

ଏଭଳି ଯେ କେହି ଜାଣେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ତୀର୍ଥଫଳ ପାଏ। କାରଣ ପ୍ରଭାସରେ ସରସ୍ୱତୀ ସ୍ୱର୍ଗାରୋହଣର ‘ନିଃଶ୍ରେଣୀ’ ଭାବେ ଉଦ୍ଭୂତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 109

नापुण्यवद्भिः संप्राप्तुं पुंभिः शक्या महानदी । प्राची सरस्वती देवि सर्वत्र च सुदुर्लभा । विशेषेण कुरुक्षेत्रे प्रभासे पुष्करे तथा

ପୁଣ୍ୟହୀନ ପୁରୁଷମାନେ ଏହି ମହାନଦୀକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ହେ ଦେବୀ! ପ୍ରାଚୀ ସରସ୍ୱତୀ ସର୍ବତ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ—ବିଶେଷକରି କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ପ୍ରଭାସ ଓ ପୁଷ୍କରରେ।

Verse 110

एवंप्रभावा सा देवी वडवानल धारिणी । अग्नितीर्थसमीपस्था स्थिता देवी सरस्वती

ଏପରି ପ୍ରଭାବଶାଳିନୀ ସେ ଦେବୀ—ବଡ଼ବାନଳ (ଅନ୍ତର୍ଜ୍ୱାଳା) ଧାରଣକାରିଣୀ। ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀ ଅଗ୍ନିତୀର୍ଥର ସମୀପରେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 111

तामादौ पूजयेद्यस्तु स तीर्थफलमश्नुते । सागरं यच्च तत्तीर्थं पापघ्नं पुण्य वर्द्धनम्

ଯେ ପ୍ରଥମେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ତୀର୍ଥଫଳ ପାଏ। ଏବଂ ସାଗରସ୍ଥ ସେଇ ତୀର୍ଥ ପାପନାଶକ ଓ ପୁଣ୍ୟବର୍ଦ୍ଧକ।

Verse 112

दर्शनादेव तस्यैव महाक्रतुफलं लभेत् । अग्निचित्कपिला सत्री राजा भिक्षुर्महोदधिः

ତାହାର କେବଳ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ମହାଯଜ୍ଞର ଫଳ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ। ଏଠାରେ ଅଗ୍ନିଚିତ୍, କପିଳା, ସତ୍ରୀ, ରାଜା, ଭିକ୍ଷୁ ଓ ମହୋଦଧି ନାମ ଉଲ୍ଲେଖିତ।

Verse 113

दृष्टमात्राः पुनंत्येते तस्मा त्पश्येद्धि भावितः । अग्नितीर्थे नरः स्नात्वा पावके प्रक्षिपेत्ततः । गुग्गुलं भारसहितं सोग्निलोके महीयते

ଏମାନେ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି; ତେଣୁ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଦର୍ଶନ କରିବା ଉଚିତ। ଅଗ୍ନିତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ଯଥାଯଥ ପରିମାଣସହ ଗୁଗ୍ଗୁଳୁକୁ ପାବକରେ ନିକ୍ଷେପ କଲେ ସେ ଅଗ୍ନିଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।

Verse 114

एवं संक्षेपतः प्रोक्तो ह्यग्नि तीर्थमहोदयः । सरस्वत्याश्च माहात्म्यं सर्वपातकनाशनम्

ଏହିପରି ସଂକ୍ଷେପରେ ଅଗ୍ନିତୀର୍ଥର ମହାଗୌରବ କୁହାଗଲା; ସମସ୍ତ ପାପନାଶକ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ମଧ୍ୟ କୁହାଗଲା।

Verse 115

स्नात्वाग्नितीर्थे विधिवत्कंकणं प्रक्षिपेततः । सुवर्णस्य महादेवि यथावित्तानु सारतः

ହେ ମହାଦେବୀ! ଅଗ୍ନିତୀର୍ଥରେ ବିଧିମତେ ସ୍ନାନ କରି, ପରେ ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟାନୁସାରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣର କଙ୍କଣ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 116

ततः सरस्वतीं पूज्य कपर्दिनमथार्चयेत्

ତାପରେ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ତଦନନ୍ତରେ କପର୍ଦିନ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 117

ततः केदारनामानं भीमेश्वरमतःपरम् । भैरवेश्वरनामानं चण्डीश्वरमतः परम्

ତତଃ କେଦାରନାମଧାରୀ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ପରେ ଭୀମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ। ତାପରେ ଭୈରବେଶ୍ୱରନାମକ ଶିବଙ୍କୁ, ଏବଂ ତଦନନ୍ତରେ ଚଣ୍ଡୀଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 118

ततः सोमेश्वरं देवं पूजयेद्विधिवन्नरः । नवग्रहेश्वरानिष्ट्वा रुद्रैकादशकं तथा

ତତଃ ନର ଵିଧିଵତ୍ ଦେବ ସୋମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ନବଗ୍ରହେଶ୍ୱରମାନଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ଇଷ୍ଟ କରି, ଏକାଦଶ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ତଥା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 119

ततः संपूजयेद्देवं ब्रह्माणं बालरूपिणम् । एवं रौद्री समाख्याता यात्रा पातकनाशिनी

ତାପରେ ବାଳରୂପଧାରୀ ଦେବ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ‘ରୌଦ୍ରୀ’ ନାମକ ଯାତ୍ରା ପାପନାଶିନୀ ଅଟେ।

Verse 121

एवं कृत्वा ततो गच्छेन्महादेवीं सरस्वतीम्

ଏଭଳି କରି ତାପରେ ମହାଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବା ଉଚିତ।

Verse 122

सरस्वतीवससमा कुतो गुणाः सरस्वतीवाससमा कुतो रतिः । सरस्वतीं प्राप्य दिवं गता नराः पुनः स्मरिष्यंति नदीं सरस्वतीम्

ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ବାସ କରିବା ସମ ଗୁଣ କେଉଁଠି? ସରସ୍ୱତୀ ସହ ବାସ କରିବା ସମ ଆନନ୍ଦ କେଉଁଠି? ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଥିବା ନରମାନେ ମଧ୍ୟ ପରେ ପୁନଃ ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀକୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି।