Adhyaya 34

Verse 1

ईश्वर उवाच । सरस्वती वरं प्राप्य वरिष्ठं वडवानलात् । पुनस्तं सागरे क्षेप्तुमुद्यता सा मनस्विनी

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ— ବାଡବାନଳଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବର ପାଇ ସେଇ ମନସ୍ୱିନୀ ସରସ୍ୱତୀ ତାହାକୁ ପୁନର୍ବାର ସାଗରରେ ନିକ୍ଷେପ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ।

Verse 2

देवादेशात्प्रभासस्य पुरतः संस्थिता तदा । समुद्रमाहूय तदा वाडवार्पणकांक्षिणी

ଦେବମାନଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସେ ତେବେ ପ୍ରଭାସର ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ; ଏବଂ ସମୁଦ୍ରକୁ ଆହ୍ୱାନ କରି ବାଡବ (ଅଗ୍ନି)କୁ ତାହାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ।

Verse 3

त्वमादिः सर्वदेवानां त्वं प्राणः प्राणिनां सदा । देवादेशाद्गृहाण त्वमागत्यार्णव वाडवम्

ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କର ଆଦି; ତୁମେ ସଦା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ପ୍ରାଣଶ୍ୱାସ। ତେଣୁ ଦେବମାନଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ହେ ଅର୍ଣବ (ସମୁଦ୍ର), ଆସି ବାଡବ ଅଗ୍ନିକୁ ଗ୍ରହଣ କର।

Verse 4

एवं संचिंतितो देव्या यदासावंभसांपतिः । तथा जलात्समुत्तीर्य समायातो महाद्युतिः

ଦେବୀ ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରିଥିବାବେଳେ, ଜଳମାନଙ୍କର ପତି (ସମୁଦ୍ର) ଜଳରୁ ଉଠି ଆସି, ମହାତେଜରେ ଦୀପ୍ତ ହୋଇ ସମୀପକୁ ଆସିଲେ।

Verse 5

तं दृष्ट्वा विस्मिता देवी दिव्यं विष्णुमिवापरम् । श्यामं कमलपत्राक्षं सागरं सुमनोरमम्

ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଦେବୀ ବିସ୍ମିତ ହେଲେ; ସେ ଯେନ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଦିବ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁ—ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ, କମଳପତ୍ରନୟନ, ସ୍ୱୟଂ ସାଗର, ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହର।

Verse 6

विचित्रमाल्याभरणं चित्रवस्त्रानुलेपनम् । आपगाभिः सरूपाभिः स्त्रीरूपाभिः समावृतम्

ସେ ବିଚିତ୍ର ମାଳା ଓ ଆଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତ, ସୁନ୍ଦର ବସ୍ତ୍ର ଓ ଚନ୍ଦନାଦି ଅନୁଲେପନରେ ଶୋଭିତ; ସମରୂପ ନଦୀମାନେ ସ୍ତ୍ରୀରୂପ ଧାରଣ କରି ତାଙ୍କୁ ଚାରିଦିଗରୁ ଘେରିଥିଲେ।

Verse 7

एवंविधं समालोक्य सा देवी ब्रह्मणः सुता । सरस्वती जलनिधिमुवाचेदं शुचिस्मिता

ଏଭଳି ରୂପକୁ ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କନ୍ୟା ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀ ଶୁଚିସ୍ମିତ ସହିତ ଜଳନିଧି (ସମୁଦ୍ର)ଙ୍କୁ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 8

त्वमग्रजः सर्वभवोद्भवानां त्वं जीवितं जन्मवतां नराणाम् । तस्मात्सुराणां कुरु कार्यमिष्टं वह्निं गृहाण त्वमिहोपनीतम्

ତୁମେ ସମସ୍ତ ଭବୋଦ୍ଭବ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଅଗ୍ରଜ; ଜନ୍ମଧାରୀ ନରମାନଙ୍କର ଜୀବନସ୍ୱରୂପ ମଧ୍ୟ ତୁମେ। ତେଣୁ ଦେବମାନଙ୍କ ଇଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ କର—ଏଠାରେ ଆଣିଥିବା ଏହି ଅଗ୍ନିକୁ ଗ୍ରହଣ କର।

Verse 9

अत्रांतरे सोऽपि विमृश्य सर्वं कार्यं स्वबुद्ध्या किमिहोपपन्नम् । कृत्वाऽनलस्य ग्रहणं मयेदं कार्यं सुराणां विहितं भवेच्च

ଏହି ମଧ୍ୟରେ ସେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ବୁଦ୍ଧିରେ ସବୁ କିଛି ବିଚାର କଲା—ଏଠାରେ କେଉଁ ପଥ ଯଥୋଚିତ? ‘ମୁଁ ଯଦି ଏହି ଅନଳକୁ ଗ୍ରହଣ କରେ, ତେବେ ଦେବମାନେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ କରିଥିବା ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ଦ୍ୱାରା ସିଦ୍ଧ ହେବ।’

Verse 10

एवं चिंतयतस्तस्य ग्रहणं रुचितं ततः । वाडवाग्नेः समुद्रस्य सुरपीडाकृते यदा

ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ ତାହା ଗ୍ରହଣ କରିବା ତାଙ୍କୁ ରୁଚିକର ଲାଗିଲା—ଦେବମାନଙ୍କ ପୀଡା ନିବାରଣ ପାଇଁ ସମୁଦ୍ରକୁ ବାଡବାଗ୍ନି ଧାରଣ କରିବାକୁ ଥିବା ସମୟରେ।

Verse 11

तदा तेन पुरःस्थेन देवी साभिहिता भृशम् । वाडवं संप्रयच्छैनं सुरशत्रुं सरस्वति

ତେବେ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ସେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିନୟରେ କହିଲା—‘ହେ ସରସ୍ୱତୀ, ଦେବଶତ୍ରୁ ଏହି ବାଡବକୁ ମୋତେ ସମର୍ପଣ କର।’

Verse 12

ततस्तया प्रणम्याशु पितामहपुरःसरान् । चारणांश्चारुचित्रांग्या सरस्वत्या दिवि स्थितान्

ତାପରେ ସୁନ୍ଦର ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପଧାରିଣୀ ସରସ୍ୱତୀ ଶୀଘ୍ର ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଥିବା ଦେବଗଣଙ୍କୁ ଏବଂ ଦିବିରେ ଅବସ୍ଥିତ ଚାରଣମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 13

पुनश्च करसंस्थोऽसौ वाडवोऽभिहितस्तया । त्वमपो भक्षयस्वेति सुरैरुक्त इमा इति

ପୁନର୍ବାର ସେ ହସ୍ତସ୍ଥିତ ବାଡବଙ୍କୁ କହିଲେ—“ତୁମେ ଏହି ଜଳଗୁଡ଼ିକୁ ପାନ କର”; କାରଣ ଦେବମାନେ ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କୁ ଏହିପରି ଆଦେଶ ଦେଇଥିଲେ।

Verse 14

एवमुक्त्वा समुद्रस्य तदा देव्या समर्प्पितः । वाडवोऽग्निः सरस्वत्या सुरादेशान्महाबलः

ଏପରି କହି ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀ ଦେବମାନଙ୍କ ଆଦେଶାନୁସାରେ ମହାବଳୀ ବାଡବାଗ୍ନିକୁ ସମୁଦ୍ରଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ କଲେ।

Verse 15

तं समर्प्य ततस्तस्मि न्नदी भूत्वा सरस्वती । प्रविष्टा सागरं देवी नारदेश्वरमार्गतः

ତାହାକୁ ସମର୍ପଣ କରି ପରେ ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀରୂପ ଧାରଣ କରି ନାରଦେଶ୍ୱର ମାର୍ଗରେ ସାଗରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 16

दैत्यसूदनसांनिध्ये दत्त्वार्घ्यं लवणांभसि । अर्घ्येश्वरं प्रतिष्ठाप्य दैत्यसूदन पश्चिमे

ଦୈତ୍ୟସୂଦନଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ସେ ଲବଣଜଳରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଅର୍ପଣ କଲେ; ଏବଂ ଅର୍ଘ୍ୟେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି ଦୈତ୍ୟସୂଦନଙ୍କ ପଶ୍ଚିମେ ସ୍ଥାପନ କଲେ।

Verse 17

ततोऽब्धिं संप्रविष्टा सा पंचस्रोता महानदी । स्वरूपेणैव सा पुण्या पुनः पुण्यतमाऽभवत्

ତାପରେ ପଞ୍ଚସ୍ରୋତା ସେଇ ମହାନଦୀ ସମୁଦ୍ରରେ ପ୍ରବେଶ କଲା; ସ୍ୱଭାବତଃ ପବିତ୍ର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ପୁନର୍ବାର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟତମ ହେଲା।

Verse 18

प्रभासक्षेत्रसंपर्कात्समुद्रस्य च संगमात् । सागरोऽपि समासाद्य सरस्वत्यास्तु वाडवम् । निर्धनो वै धनं प्राप्याचिन्तयत्क्व क्षिपाम्यहम्

ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରର ସଂସ୍ପର୍ଶ ଓ ସମୁଦ୍ର-ସଙ୍ଗମର ପୁଣ୍ୟପ୍ରଭାବରୁ ସାଗର ମଧ୍ୟ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ବାଡବାଗ୍ନି ପ୍ରାପ୍ତ କଲା। ଧନ ପାଇଥିବା ନିର୍ଧନ ଯେପରି ‘ଏହା କେଉଁଠି ରଖିବି?’ ବୋଲି ଭାବେ, ସେପରି ସେ ଚିନ୍ତା କଲା।

Verse 19

स तेनैव करस्थेन दीप्य मानेन सागरः । वह्निना शिखरस्थेन भाति मेरुरिवापरः

ହାତରେ ଧରିଥିବା ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଅଗ୍ନି ସହ ସାଗର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା; ଶିଖରରେ ଅଗ୍ନି ଧାରଣ କରିଥିବା ଅନ୍ୟ ମେରୁ ପର୍ବତ ପରି ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖାଗଲା।

Verse 20

तं तथाविधमालोक्य तत्र ये जलचारिणः । यादोगणास्ते मुमुचुर्दाहभीता महास्वनम्

ସାଗରକୁ ସେହି ଭୟଙ୍କର ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି ସେଠାର ଜଳଚର—ସମୁଦ୍ରଜୀବମାନଙ୍କ ଗଣ—ଦାହଭୟରେ ମହାନାଦ କଲେ।

Verse 21

तं श्रुत्वा भैरवं शब्दमायातो दैत्यसूदनः । आह यादोगणान्सर्वान्मा भैष्ट सुमहाबलाः

ସେହି ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ଦୈତ୍ୟସୂଦନ ସେଠାକୁ ଆସି ସମସ୍ତ ସମୁଦ୍ରଜୀବ-ଗଣଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ମହାବଳୀମାନେ, ଭୟ କରନି।”

Verse 22

यस्मादनेन प्रथमा आपो भक्ष्या न तत्रगाः । प्राणिनस्तन्न भेतव्यं भवद्भिस्तु ममाज्ञया

କାରଣ ଏହି ଅଗ୍ନିଦ୍ୱାରା ସେଠାର ଜଳ ପ୍ରଥମ ପରି ଭକ୍ଷ୍ୟ ହେବ ନାହିଁ; ତେଣୁ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ—ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ତୁମେ ସମସ୍ତେ ନିର୍ଭୟ ରୁହ।

Verse 23

एवमुक्तस्तु कृष्णेन तूष्णींभूता जलेचराः

କୃଷ୍ଣ ଏପରି କହିବା ସହିତ ଜଳଚରମାନେ ସମସ୍ତେ ନୀରବ ହେଲେ।

Verse 24

तूष्णींभूतेषु सर्वेषु जलजेषु जलेश्वरम् । प्राहाच्युतः प्रक्षिप त्वमपां मध्ये तु वाडवम्

ସମସ୍ତ ଜଳଜମାନେ ନୀରବ ହେବା ପରେ ଅଚ୍ୟୁତ ଜଳାଧିପ ବରୁଣଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଜଳମଧ୍ୟରେ ବାଡବାଗ୍ନିକୁ ପ୍ରକ୍ଷେପ କର।”

Verse 25

अगाधेम्भसि तेनासौ निक्षिप्तो वाडवोऽनलः । वरुणेन पिबन्नास्ते तज्जलं सुमहाबलः

ତେବେ ସେହି ବାଡବାଗ୍ନି ଅଗାଧ ଜଳରେ ନିକ୍ଷିପ୍ତ ହେଲା; ମହାବଳୀ ସେ ବରୁଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେହି ଜଳ ପାନ କରି କରି ସେଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହେ।

Verse 26

तस्योच्छ्वासानिलोद्धूतं तत्तोयं सागराद्बहिः । निर्मर्यादेव युवतिरितश्चेतश्चधावति

ତାହାର ଉଚ୍ଛ୍ୱାସର ବାୟୁରେ ଧକ୍କା ଖାଇ ସେହି ଜଳ ସାଗରରୁ ବାହାରକୁ ଛିଟକିଯାଏ, ଏବଂ ସୀମାହୀନ ଯୁବତୀ ପରି ଇତଃ-ଚେତଃ ଧାଉଥାଏ।

Verse 27

अथ काले गते देवि शुष्यत्यंबु शनैःशनैः । विदित्वा क्षीयमाणास्ता अपो जलनिधिस्ततः

ତାପରେ, ହେ ଦେବୀ, କାଳ ଗତି କରିବା ସହିତ ଜଳ ଧୀରେ ଧୀରେ ଶୁଷ୍କ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା। ସେହି ଜଳ କ୍ଷୀଣ ହେଉଛି ବୋଲି ଜାଣି ଜଳନିଧି ସମୁଦ୍ର ତେବେ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ହେଲା।

Verse 28

आहैवं पुंडरीकाक्षमपः कुरु त्वमक्षयाः । अन्यथा सर्वनाशेन जलानां मामिहाग्रतः । भक्षयिष्यत्यसौ वह्निर्वाडवो हि जनार्द्दन

ତେବେ ସେ ପଦ୍ମନେତ୍ର ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ କହିଲା— “ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହି ଜଳକୁ ଅକ୍ଷୟ କରନ୍ତୁ; ନଚେତ୍ ମୋ ଆଗରେ ହିଁ ସେ ବାଡବାନଳ ଅଗ୍ନି ଜଳର ସର୍ବନାଶ କରି ମୋତେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗ୍ରସିବ।”

Verse 29

एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य समुद्रस्य तु भीषणम् । कृतं तदक्षयं तोयमा त्मनो भयनाशनम्

ସମୁଦ୍ରର ସେହି ଭୟଙ୍କର ବଚନ ଶୁଣି ଭଗବାନ୍ ଜଳକୁ ଅକ୍ଷୟ କଲେ; ଏଭଳି ତାହାର ନିଜ ଅସ୍ତିତ୍ୱକୁ ଭୟଭୀତ କରୁଥିବା ଭୟ ନାଶ ପାଇଲା।

Verse 30

ज्ञात्वा सुराः सर्वमिदं विचेष्टितं कृत्यानलस्यास्य निबंधनं तथा । प्रलोभनं तोयपुरःसरा द्विषः पुपूजिरे केशवमत्र चारिणम्

ଦେବମାନେ ଏହି ସମସ୍ତ ଘଟଣାକ୍ରମ ଜାଣିଲେ— ସେହି କୃତ୍ୟାନଳକୁ କିପରି ବନ୍ଧନ କରାଗଲା ଏବଂ ଜଳକୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି ଶତ୍ରୁକୁ କିପରି ପ୍ରଲୋଭିତ କରାଗଲା— ତେବେ ସେଠାରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବା କେଶବଙ୍କୁ ସେମାନେ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କଲେ।

Verse 31

एवं सरस्वती प्राप्ता प्रभासं क्षेत्रमुत्तमम् । ब्रह्मलोकान्महादेवि सर्वपापप्रणाशिनी

ଏଭଳି, ହେ ମହାଦେବୀ, ବ୍ରହ୍ମଲୋକରୁ ସର୍ବପାପପ୍ରଣାଶିନୀ ସରସ୍ୱତୀ ପ୍ରଭାସର ଉତ୍ତମ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 32

सोमेशाद्दक्षिणाग्नेये सागरस्य समी पतः । संस्थिता तु महादेवी वडवानलधारिणी

ସୋମେଶଙ୍କ ଆଗ୍ନେୟ (ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ) ଦିଗରେ, ସାଗରର ସମୀପରେ, ବାଡବାନଳ ଧାରଣକାରିଣୀ ମହାଦେବୀ ସେଠାରେ ସ୍ଥିତ ହେଲେ।

Verse 33

स्नात्वाऽग्नितीर्थे पूर्वं तां पूजयेद्विधिना नरः । दंपत्योर्भोजनं तत्र परिधानं सकञ्चु कम्

ପ୍ରଥମେ ଅଗ୍ନିତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ମନୁଷ୍ୟ ନିୟମାନୁସାରେ ସେଇ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁ। ସେଠାରେ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେଇ ବସ୍ତ୍ର ଓ କଞ୍ଚୁକୀ (ଅଙ୍ଗବସ୍ତ୍ର) ଦାନ କରୁ।

Verse 34

दत्त्वा ततो महादेवं पूजयेच्च कपर्द्दिनम् । इति वृत्तं पुरा देवि चाक्षुषस्यांतरेऽभवत्

ଦାନ ଦେଇ ପରେ ମହାଦେବ—କପର୍ଦ୍ଦିନ (ଜଟାଧାରୀ ପ୍ରଭୁ)—ଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ହେ ଦେବୀ, ଏହି ବୃତ୍ତାନ୍ତ ପୁରାତନ କାଳରେ ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ଘଟିଥିଲା।

Verse 35

दधीच्यन्वयजातस्य वाडवस्य महा त्मनः । अस्मिन्पुनर्महादेवि प्राप्ते वैवस्वतेंऽतरे । और्वस्तु भार्गवे वंशे समुत्पन्नो महाद्विजः

ଦଧୀଚିଙ୍କ ବଂଶରେ ମହାତ୍ମା ବାଡବ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ପୁନଃ, ହେ ମହାଦେବୀ, ବୈବସ୍ୱତ ମନ୍ୱନ୍ତର ଆସିଲାବେଳେ ଭାର୍ଗବ ବଂଶରେ ମହାଦ୍ୱିଜ ଔର୍ବ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

Verse 36

संक्षिप्तोऽसौ सरस्वत्या देवमात्रा महाप्रभः । तावत्स्थास्यत्यपां गर्भे यावन्मन्वतरावधिः

ସେଇ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେବମାତା ସରସ୍ୱତୀ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ (ସମାହିତ) କରିଥିଲେ। ମନ୍ୱନ୍ତରର ଅବଧି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଜଳର ଗର୍ଭରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିବେ।

Verse 37

इति ते कथितं देवि सरस्वत्याः समुद्भवम् । श्रुतं पापहरं नृणां कीर्त्तिदं पुण्यवर्द्धनम्

ହେ ଦେବୀ, ଏହିପରି ମୁଁ ତୁମକୁ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ସମୁଦ୍ଭବ କଥା କହିଲି। ଏହା ଶୁଣିଲେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ, କୀର୍ତ୍ତି ମିଳେ ଏବଂ ପୁଣ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।