Adhyaya 336

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि गोष्पदं तीर्थमुत्तमम् । यत्र श्राद्धं नरः कृत्वा गयासप्तगुणं फलम् । लभते नात्र संदेहो यदि श्रद्धा दृढा भवेत्

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ମହାଦେବୀ! ତାପରେ ‘ଗୋଷ୍ପଦ’ ନାମକ ଉତ୍ତମ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ସେଠାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ ଗୟାର ସାତଗୁଣ ଫଳ ମିଳେ; ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦୃଢ଼ ହେଲେ ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 2

यत्र श्राद्धं पृथुः कृत्वा पितरं पापयोनितः उद्दधार महादेवि वेनंनाम महाप्रभुम्

ହେ ମହାଦେବୀ! ସେଠାରେ ପୃଥୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି, ‘ବେନ’ ନାମକ ମହାପ୍ରଭୁ ନିଜ ପିତାଙ୍କୁ ପାପଯୋନି (ପତିତ ଅବସ୍ଥା)ରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିଲେ।

Verse 3

देव्युवाच । कस्मिन्स्थाने स्थितं तीर्थमुत्पत्तिस्तस्य कीदृशी । कथं स वेनराजो वा उद्धृतः पापयोनितः

ଦେବୀ କହିଲେ—ସେ ତୀର୍ଥ କେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ଅବସ୍ଥିତ, ତାହାର ଉତ୍ପତ୍ତି କିପରି? ଏବଂ ସେ ବେନରାଜା ପାପଯୋନିରୁ କିପରି ଉଦ୍ଧୃତ ହେଲେ?

Verse 4

गयासप्तगुणं पुण्यं कथं तत्र प्रजायते । श्राद्धस्य किं विधानं तु के मंत्रास्तत्र के द्विजाः । एतन्मे कौतुकं देव यथावद्वक्तुमर्हसि

ଗୟାର ସପ୍ତଗୁଣ ପୁଣ୍ୟ ସେଠାରେ କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ? ଶ୍ରାଦ୍ଧର ବିଧାନ କ’ଣ, ସେଠାରେ କେଉଁ ମନ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ, ଏବଂ କେଉଁ ଯୋଗ୍ୟ ଦ୍ୱିଜ (ବ୍ରାହ୍ମଣ) ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ? ହେ ଦେବ, ଏହା ମୋର କୌତୁହଳ—ଯଥାବତ୍ କହନ୍ତୁ।

Verse 5

ईश्वर उवाच । इदं रहस्यं देवेशि यत्त्वया परिपृच्छितम् । अप्रकाश्यमिदं तीर्थमस्मिन्पापयुगे प्रिये

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ଦେବେଶି, ତୁମେ ପଚାରିଥିବା ଏହି ରହସ୍ୟ; ହେ ପ୍ରିୟେ, ଏହି ପାପଯୁଗରେ ଏହି ତୀର୍ଥକୁ ପ୍ରକାଶ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 6

तथापि संप्रवक्ष्यामि तव स्नेहात्सुरेश्वरि । न पापिन इदं ब्रूयान्नैव तर्करताय वै

ତଥାପି, ହେ ସୁରେଶ୍ୱରୀ, ତୁମ ପ୍ରତି ସ୍ନେହରୁ ମୁଁ ଏହା କହିବି। କିନ୍ତୁ ପାପୀକୁ ଏହା କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ତର୍କରେ ଆସକ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 7

न नास्तिकाय देवेशि न सुवर्णेतराय च । अस्ति देवि महासिद्धा पुण्या न्यंकुमती नदी

ହେ ଦେବେଶି, ଏହା ନାସ୍ତିକ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ଏବଂ ସତ୍ୟ ଗୁଣ ନଥିବା ଲୋକ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ହେ ଦେବୀ, ‘ନ୍ୟଙ୍କୁମତୀ’ ନାମକ ମହାସିଦ୍ଧିଦାୟିନୀ ପୁଣ୍ୟନଦୀ ଅଛି।

Verse 8

मर्यादार्थं मयाऽनीता क्षेत्रस्यास्य महेश्वरि । संस्थिता पापशमनी पर्णादित्याच्च दक्षिणे

ହେ ମହେଶ୍ୱରୀ, ଏହି କ୍ଷେତ୍ରର ମର୍ଯ୍ୟାଦା-ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ପାଇଁ ମୁଁ ତାକୁ ଏଠାକୁ ଆଣିଛି। ପାପଶମନକାରିଣୀ ସେଇ ନଦୀ ପର୍ଣାଦିତ୍ୟର ଦକ୍ଷିଣେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 9

नारायणगृहात्सौम्ये नातिदूरे व्यवस्थिता । तस्या मध्ये महादेवि तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम्

ହେ ସୌମ୍ୟେ! ସେ ନାରାୟଣ-ଗୃହରୁ ଅତିଦୂରେ ନୁହେଁ ବସିଛି। ହେ ମହାଦେବୀ! ତାହାର ମଧ୍ୟରେ ତ୍ରିଲୋକବିଖ୍ୟାତ ଏକ ତୀର୍ଥ ଅଛି।

Verse 10

गोष्पदं नाम विख्यातं कोटिपापहरं नृणाम् । गोष्पदस्य समीपे तु नातिदूरे व्यवस्थितः

ଏହା ‘ଗୋଷ୍ପଦ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଯାହା ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ କୋଟି ପାପ ହରେ। ଗୋଷ୍ପଦର ସମୀପରେ, ଅତିଦୂରେ ନୁହେଁ, (ଆଉ ଏକ) ବସିଛି।

Verse 11

अनन्तो नाम नागेन्द्रः स्वयंभूतो धरातले । तस्य तीर्थस्य रक्षार्थं विष्णुना सन्नियोजितः

ଧରାତଳରେ ‘ଅନନ୍ତ’ ନାମକ ନାଗେନ୍ଦ୍ର ସ୍ୱୟଂଭୂ ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ସେହି ତୀର୍ଥର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ।

Verse 12

कांक्षंति पितरः पुत्रान्नरकादतिभीरवः । गंता यो गोष्पदे पुत्रः स नस्त्राता भविष्यति । गोष्पदे च सुतं दृष्ट्वा पितॄणामुत्सवो भवेत्

ନରକଭୟରେ ଅତିଭୀତ ପିତୃମାନେ ପୁତ୍ରକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଯେ ପୁତ୍ର ଗୋଷ୍ପଦକୁ ଯିବ, ସେ ଆମର ତ୍ରାତା ହେବ। ଗୋଷ୍ପଦରେ ପୁତ୍ରକୁ ଦେଖି ପିତୃମାନଙ୍କ ଉତ୍ସବ ହୁଏ।

Verse 13

पद्भ्यामपि जलं स्पृष्ट्वा अस्मभ्यं किं न दास्यति । अपि स्यात्स कुलेऽस्माकं यो नो दद्याज्जलांजलिम् । प्रभासक्षेत्रमासाद्य गोष्पदे तीर्थ उत्तमे

ପାଦଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଜଳକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ସେ ଆମକୁ କ’ଣ ନ ଦେବ? ଆମ କୁଳରେ ଏମିତି ଜଣେ ଥାଉ, ଯେ ଆମକୁ ଜଳାଞ୍ଜଳି ଦେବ—ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚି, ଉତ୍ତମ ଗୋଷ୍ପଦ ତୀର୍ଥରେ।

Verse 14

अपि स्यात्स कुलेऽस्माकं खड्गमांसेन यः सकृत् । श्राद्धं कुर्यात्प्रयत्नेन कालशाकेन वा पुनः

ଆମ କୁଳରେ ଏମିତି ଜଣେ ଥାଉନ୍ତୁ, ଯିଏ ଏକଥର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରୟତ୍ନପୂର୍ବକ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବେ—ଖଡ୍ଗମାଂସରେ ହେଉ କି ପୁନଃ କାଳଶାକ ଶାକରେ।

Verse 15

अपि स्यात्स कुलेऽस्माकं गोष्पदे दत्तदीपकः । आकल्पकालिका दीप्तिस्तेनाऽस्माकं भविष्यति

ଆମ କୁଳରେ ଗୋଷ୍ପଦରେ ଏକ ଦୀପକ ମାତ୍ର ଦାନ କରୁଥିବା ଜଣେ ଥାଉନ୍ତୁ; ସେହି ପୁଣ୍ୟରେ ଆମ କୁଳକୁ ଯୁଗାନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୀପ୍ତି ମିଳିବ।

Verse 16

गोष्पदे चान्नशता यः पितरस्तेन पुत्रिणः । दिनमेकमपि स्थित्वा पुनात्यासप्तमं कुलम्

ଗୋଷ୍ପଦରେ ଶତ ଅନ୍ନାର୍ପଣରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ପିତୃଗଣ ତାହାକୁ ସନ୍ତାନ ଦାନ କରନ୍ତି; ଏବଂ ସେଠାରେ ଏକ ଦିନ ମାତ୍ର ରହିଲେ ମଧ୍ୟ ସପ୍ତମ ପୁରୁଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୁଳ ପବିତ୍ର ହୁଏ।

Verse 17

पिण्डं दद्याच्च पित्रादेरात्मनोऽपि स्वयं नरः । पिण्याकेंगुदकेनापि तेन मुच्येद्वरानने

ନର ନିଜେ ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପିଣ୍ଡ ଦାନ କରୁ, ଏବଂ ନିଜ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ; ପିଣ୍ୟାକ (ତେଲଖଳି) ଓ ଜଳରେ ମାତ୍ର କଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀମୁଖୀ।

Verse 18

ब्रह्मज्ञानेन किं योगैर्गोग्रहे मरणेन किम् । किं कुरुक्षेत्रवासेन गोष्पदे यदि गच्छति

ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନରେ କଣ, ଯୋଗସାଧନାରେ କଣ, ଗୋଗ୍ରହେ ମରଣରେ କଣ, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରବାସରେ କଣ—ଯଦି କେହି ଗୋଷ୍ପଦକୁ ଯାଏ।

Verse 19

सकृत्तीर्थाभिगमनं सकृत्पिण्डप्रपातनम् । दुर्ल्लभं किं पुनर्नित्यमस्मिंस्तीर्थे व्यवस्थितम्

ଏହି ତୀର୍ଥକୁ ଏକଥର ଗମନ ଏବଂ ଏକଥର ପିଣ୍ଡଦାନ ହେଲେ—ଏହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ନିତ୍ୟ ବସୁଥିବା ଭକ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ପୁଣି କେଉଁ ଫଳ ଦୁର୍ଲଭ ରହିବ?

Verse 20

अर्द्धकोशं तु तत्तीर्थं तदर्द्धार्द्धं तु दुर्ल्लभम् । तन्मध्ये श्राद्धकृत्पुण्यं गयासप्तगुणं लभेत्

ସେ ତୀର୍ଥ ଅର୍ଧ କ୍ରୋଶ ପରିମାଣରେ ବିସ୍ତୃତ; କିନ୍ତୁ ତାହାର ଅନ୍ତର୍ଭାଗର ଚତୁର୍ଥାଂଶ ପ୍ରାପ୍ତି ଦୁର୍ଲଭ। ତାହାର ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ ଗୟାର ପୁଣ୍ୟର ସାତଗୁଣ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ।

Verse 21

श्राद्धकृद्गोष्पदे यस्तु पितॄणामनृणो हि सः । पदमध्ये विशेषेण कुलानां शतमुद्धरेत्

ଯେ ଗୋଷ୍ପଦରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରେ, ସେ ପିତୃଋଣରୁ ନିଶ୍ଚୟ ମୁକ୍ତ ହୁଏ; ଏବଂ ବିଶେଷକରି ସେହି ପବିତ୍ର ‘ପଦ’ର ମଧ୍ୟଭାଗରେ କଲେ ସେ ଶତ କୁଳର ଉଦ୍ଧାର କରେ।

Verse 22

गृहाच्चलितमात्रस्य गोष्पदे गमनं प्रति । स्वर्गारोहणसोपानं पितॄणां तु पदेपदे

ଯେ କେବଳ ଘରୁ ବାହାରି ଗୋଷ୍ପଦକୁ ଯିବାକୁ ଚାଲିଥାଏ—ତାହାର ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦକ୍ଷେପ ପିତୃମାନଙ୍କ ସ୍ୱର୍ଗାରୋହଣର ସୋପାନ ହୋଇଯାଏ।

Verse 23

पायसेनैव मधुना सक्तुना पिष्टकेन च । चरुणा तंदुलाद्यैर्वा पिंडदानं विधीयते

ପାୟସ, ମଧୁ, ସକ୍ତୁ, ପିଷ୍ଟକ, ଚରୁ କିମ୍ବା ତଣ୍ଡୁଳ ଆଦି ଧାନ୍ୟଦ୍ୱାରା ପିଣ୍ଡଦାନ କରିବାକୁ ବିଧି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅଛି।

Verse 24

गोप्रचारे तु यः पिण्डा ञ्छमीपत्रप्रमाणतः । कन्दमूलफलाद्यैर्वा दत्त्वा स्वर्गं नयेत्पितॄन्

ଗୋଚରଭୂମିରେ ଯେ ଶମୀପତ୍ର ପରିମାଣର ପିଣ୍ଡ କନ୍ଦ-ମୂଳ-ଫଳ ଆଦିରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ଦାନ କରେ, ସେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗଗତି ଦେଇଥାଏ।

Verse 25

गोष्पदे पिण्डदानेन यत्फलं लभते नरः । न तच्छक्यं मया वक्तुं कल्पकोटिशतैरपि

ଗୋଷ୍ପଦରେ ପିଣ୍ଡଦାନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଯେ ଫଳ ପାଏ, ତାହାକୁ ମୁଁ ଶତକୋଟି କଳ୍ପରେ ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରେନି।

Verse 26

अथातः संप्रवक्ष्यामि सम्यग्यात्राविधिं शुभम् । यात्राविधानं च तथा सम्यक्छ्रद्धान्विता शृणु

ଏବେ ମୁଁ ଶୁଭ ଓ ସମ୍ୟକ୍ ଯାତ୍ରାବିଧି କହିବି; ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ଯାତ୍ରାର ନିୟମ ଓ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ମଧ୍ୟ ଭଲଭାବେ ଶୁଣ।

Verse 27

यदि तीर्थं नरो गच्छेद्गयाश्राद्धफलेप्सया । तथाविधविधानेन यात्रा कुर्याद्विचक्षणः

ଯଦି କେହି ଗୟାଶ୍ରାଦ୍ଧର ଫଳ ଆଶାରେ ତୀର୍ଥକୁ ଯାଏ, ତେବେ ବିଚକ୍ଷଣ ବ୍ୟକ୍ତି ସେହି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବିଧିବିଧାନ ଅନୁସାରେ ଯାତ୍ରା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 28

ब्रह्मचारी शुचिर्भूत्वा हस्तपादेषु संयतः । श्रद्धावानास्तिको भावी गच्छेत्तीर्थं ततः सुधीः

ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ହୋଇ, ଶୁଚି ହୋଇ, ହାତ-ପା (ଆଚରଣ)ରେ ସଂଯମୀ ହୋଇ, ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ, ଆସ୍ତିକ ଓ ଶୁଭଭାବୀ ହୋଇ—ତେବେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ତୀର୍ଥକୁ ଯାଉ।

Verse 29

न नास्तिकस्य संसर्गं तस्मिंस्तीर्थे नरश्चरेत् । सर्वोपस्करसंयुक्तः श्राद्धार्ह द्रव्यसंयुतः । गच्छेत्तीर्थं साधुसंगी गयां मनसि मानयन्

ସେହି ତୀର୍ଥରେ ମନୁଷ୍ୟ ନାସ୍ତିକଙ୍କ ସଙ୍ଗ ନ କରୁ। ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ଉପକରଣ ଓ ଶ୍ରାଦ୍ଧଯୋଗ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ସହିତ, ସାଧୁସଙ୍ଗରେ ତୀର୍ଥକୁ ଯାଇ ମନରେ ଗୟାକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ମାନ କରୁ।

Verse 30

एवं यस्तु द्विजो गच्छेत्प्रतिग्रहविवर्जितः । पदेपदेऽश्वमेधस्य फलं प्राप्नोत्य संशयम्

ଏହିପରି ଯେ ଦ୍ୱିଜ ପ୍ରତିଗ୍ରହ (ଦାନ ଗ୍ରହଣ) ବର୍ଜନ କରି ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାକୁ ଯାଏ, ସେ ପଦେପଦେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ—ନିଶ୍ଚୟ।

Verse 31

तत्र स्नात्वा न्यंकुमत्यां सिद्धये पितृमुक्तये । स्नात्वाथ तर्प्पणं कुर्याद्देवादीनां यथाविधि

ସେଠାରେ ନ୍ୟଙ୍କୁମତୀରେ ସିଦ୍ଧି ଓ ପିତୃମୁକ୍ତି ପାଇଁ ସ୍ନାନ କରି, ପରେ ବିଧିଅନୁସାରେ ଦେବାଦିଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 32

ब्रह्मादिस्तंबपर्यंता देवर्षि मनुमानवाः । तृप्यन्तु पितरः सर्वे मातृमातामहादयः

ବ୍ରହ୍ମାରୁ ତୃଣ-ସ୍ତମ୍ଭ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ; ଦେବ, ଋଷି, ମନୁ ଓ ମାନବ—ସମସ୍ତ ପିତୃଗଣ ତୃପ୍ତ ହେଉନ୍ତୁ; ମାତୃପକ୍ଷର ପିତୃ ଓ ମାତାମହାଦିମାନେ ମଧ୍ୟ।

Verse 33

एवं संतर्प्य विधिना कृत्वा होमादिकं नरः । श्राद्धं सपिण्डकं कुर्यात्स्वतंत्रोक्तविधानतः

ଏହିପରି ବିଧିଅନୁସାରେ ସନ୍ତର୍ପଣ କରି ହୋମାଦି କର୍ମ ସମ୍ପନ୍ନ କରି, ପରେ ପ୍ରମାଣିତ ପରମ୍ପରାରେ କୁହାଯାଇଥିବା ବିଧାନ ଅନୁସାରେ ସପିଣ୍ଡୀକରଣ ସହିତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 34

आमन्त्र्य ब्राह्मणांस्तत्र शास्त्रजान्दोषवर्जितान् । एवं कृतोपचारस्तु इमं मन्त्रमुदीरयेत्

ସେଠାରେ ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ଓ ଦୋଷରହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନପୂର୍ବକ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରି, ବିଧିମତେ ସତ୍କାର-ଉପଚାର କରି, ପରେ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବ।

Verse 35

कव्यवाडनलः सोमो यमश्चैवार्यमा तथा । अग्निष्वात्ता बर्हिषदः सोमपाः पितृदेवताः । आगच्छन्तु महाभागा युष्माभी रक्षिता स्त्विह

କବ୍ୟବାଡାନଲ, ସୋମ, ଯମ ଓ ଆର୍ୟମା; ଏବଂ ଅଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତ, ବର୍ହିଷଦ, ସୋମପା ନାମକ ପିତୃଦେବତାମାନେ—ହେ ମହାଭାଗମାନେ, ଏଠାକୁ ଆସନ୍ତୁ। ଏଠାରେ ଆମେ ଆପଣମାନଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ରହୁ।

Verse 36

मदीयाः पितरो ये च कुले जाताः सनाभयः । तेषां पिण्डप्रदाताऽहमागतोऽस्मिन्पितामहाः

ହେ ପିତାମହମାନେ, ମୋ କୁଳରେ ଜନ୍ମିଥିବା ଏକେ ବଂଶର ସନାଭୟ ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପିଣ୍ଡଦାତା ଭାବେ ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି।

Verse 37

एवमुक्त्वा महादेवि इमं मन्त्रमुदीरयेत्

ଏପରି କହି, ହେ ମହାଦେବୀ, ପରେ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବ।

Verse 38

पिता पितामहश्चैव तथैव प्रपितामहः । माता पितामही चैव तथैव प्रपितामही

ପିତା, ପିତାମହ ଓ ପ୍ରପିତାମହ; ତଥା ମାତା, ପିତାମହୀ ଓ ପ୍ରପିତାମହୀ।

Verse 39

मातामहः प्रमाता च तथा वृद्धप्रमातृकः । तेषां पिंडो मया दत्तो ह्यक्षय्यमुपतिष्ठताम्

ମାତାମହ, ପ୍ରମାତାମହ ଏବଂ ତାହାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ବୃଦ୍ଧ ପୂର୍ବଜ—ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମୋ ଦ୍ୱାରା ଦତ୍ତ ଏହି ପିଣ୍ଡ ଅକ୍ଷୟ ହେଉ ଏବଂ ସଦା ଆଧାରରୂପେ ଉପସ୍ଥିତ ରହୁ।

Verse 40

ॐ नमो भानवे भर्त्रेऽब्जभौमसोमरू पिणे । एवं नत्वाऽर्चयित्वा तु इमां स्तुतिमथो पठेत्

ଓଁ—ଭାନୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଅବ୍ଜଭବ, ଭୌମ ଓ ସୋମ ରୂପଧାରୀ ସେହି ପ୍ରଭୁ-ଭର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଏଭଳି ନମି ପୂଜା କରି, ପରେ ଏହି ସ୍ତୁତି ପଢ଼ିବ।

Verse 41

तत्र गोष्पदसामीप्ये चरुणा सुशृतेन च । पितॄणामनाथानां च मंत्रैः पिंडांश्च निर्वपेत्

ସେଠାରେ ଗୋଷ୍ପଦର ସମୀପରେ, ଭଲଭାବେ ସିଜାଇଥିବା ଚରୁ ସହ, ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଆଶ୍ରୟହୀନ ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ପିଣ୍ଡ ନିବେଦନ କରିବ।

Verse 42

अस्मत्कुले मृता ये च गतिर्येषां न विद्यते । रौरवे चांधतामिस्रे कालसूत्रे च ये गताः । तेषामुद्धरणार्थाय इमं पिंडं ददाम्यहम्

ଆମ କୁଳରେ ଯେମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ଯାହାଙ୍କର ପରଗତି ଜଣା ନାହିଁ—ଯେମାନେ ରୌରବ, ଅନ୍ଧତାମିସ୍ର କିମ୍ବା କାଳସୂତ୍ରକୁ ଗଲେ—ତାଙ୍କ ଉଦ୍ଧାର ପାଇଁ ମୁଁ ଏହି ପିଣ୍ଡ ଦେଉଛି।

Verse 43

अनेकयातनासंस्थाः प्रेतलोकेषु ये गताः । तेषामुद्धरणार्थाय इमं पिंडं ददाम्यहम्

ଯେମାନେ ପ୍ରେତଲୋକଗୁଡ଼ିକୁ ଯାଇ ଅନେକ ଯାତନାରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସେମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଧାର ପାଇଁ ମୁଁ ଏହି ପିଣ୍ଡ ଅର୍ପଣ କରୁଛି।

Verse 44

पशुयोनिगता ये च ये च कीटसरी सृपाः । अथवा वृक्षयोनिस्थास्तेभ्यः पिंडं ददाम्यहम्

ଯେମାନେ ପଶୁଯୋନିରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, ଯେମାନେ କୀଟ, ସରୀସୃପ ଓ ରେଙ୍ଗୁଥିବା ପ୍ରାଣୀ ହୋଇଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ଯେମାନେ ବୃକ୍ଷଯୋନିରେ ଅବସ୍ଥିତ—ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ଏହି ପିଣ୍ଡ ଅର୍ପଣ କରୁଛି।

Verse 45

असंख्या यातनासंस्था ये नीता यमशासकैः । तेषामुद्धरणार्थाय इमं पिंडं ददाम्यहम्

ଯମଙ୍କ ଶାସକଦୂତମାନେ ଯେମାନଙ୍କୁ ଅସଂଖ୍ୟ ଯାତନାସ୍ଥାନକୁ ନେଇଯାଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଧାର ପାଇଁ ମୁଁ ଏହି ପିଣ୍ଡ ଅର୍ପଣ କରୁଛି।

Verse 46

येऽबांधवा बांधवा ये येऽन्यजन्मनि बांधवाः । ते सर्वे तृप्तिमायांतु पिंडेनानेन सर्वदा

ଯେମାନେ ମୋର ବାନ୍ଧବ ନୁହନ୍ତି, ଯେମାନେ ମୋର ବାନ୍ଧବ, ଏବଂ ଯେମାନେ ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମରେ ବାନ୍ଧବ ଥିଲେ—ସେ ସମସ୍ତେ ଏହି ପିଣ୍ଡଦ୍ୱାରା ସଦା ତୃପ୍ତି ପାଉନ୍ତୁ।

Verse 47

ये केचित्प्रेतरूपेण वर्त्तंते पितरो मम । ते सर्वे तृप्तिमायांतु पिंडेनानेन सर्वदा

ମୋର ପିତୃମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯେ କେହି ପ୍ରେତରୂପେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଅଛନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତେ ଏହି ପିଣ୍ଡଦ୍ୱାରା ସଦା ତୃପ୍ତି ପାଉନ୍ତୁ।

Verse 48

दिव्यांतरिक्षभूमिस्थपितरो बांधवादयः । मृताश्चासंस्कृता ये च तेषां पिंडोस्तु मुक्तये

ଦିବ୍ୟଲୋକ, ଅନ୍ତରିକ୍ଷ କିମ୍ବା ପୃଥିବୀରେ ଅବସ୍ଥିତ ପିତୃମାନେ ଓ ବାନ୍ଧବମାନେ, ଏବଂ ଯେମାନେ ଯଥାବିଧି ସଂସ୍କାର ବିନା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି—ସେମାନଙ୍କ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଏହି ପିଣ୍ଡ ହେଉ।

Verse 49

पितृवंशे मृता ये च मातृवंशे तथैव च । गुरुश्वशुरबंधूनां ये चान्ये बांधवा मृताः

ମୋ ପିତୃବଂଶରେ ଯେମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ସେହିପରି ମାତୃବଂଶରେ ମଧ୍ୟ; ମୋ ଗୁରୁଜନ, ଶ୍ୱଶୁର-ସମ୍ବନ୍ଧୀ ଓ ଅନ୍ୟ ଯେ କେହି ବନ୍ଧୁ ମୃତ ହୋଇଛନ୍ତି—

Verse 50

ये मे कुले लुप्तपिंडाः पुत्रदारविवर्जिताः । क्रियालोपगता ये च जात्यंधाः पंगवस्तथा

ମୋ କୁଳରେ ଯେମାନଙ୍କର ପିଣ୍ଡଦାନ ଲୁପ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି—ଯେମାନେ ପୁତ୍ର ଓ ଭାର୍ଯ୍ୟାବିହୀନ ଥିଲେ; ଯେମାନଙ୍କ ପାଇଁ କ୍ରିୟା ଲୋପ ପାଇଛି; ଏବଂ ଯେମାନେ ଜନ୍ମାନ୍ଧ କିମ୍ବା ସେହିପରି ପଙ୍ଗୁ ଥିଲେ—

Verse 51

विरूपा आमगर्भा येऽज्ञाता ज्ञाताः कुले मम । तेषां पिंडो मया दत्तो ह्यक्षय्यमुपतिष्ठताम्

ମୋ କୁଳରେ ଯେମାନେ ବିରୂପ ଥିଲେ, ଯେମାନେ ଗର୍ଭାବସ୍ଥାରେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ; ଅଜ୍ଞାତ ହେଉନ୍ତୁ କି ଜ୍ଞାତ—ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ଏହି ପିଣ୍ଡ ଦାନ କରିଛି; ଏହା ଅକ୍ଷୟ ଆଶ୍ରୟ ହେଉ।

Verse 52

प्रेतत्वात्पितरो मुक्ता भवंतु मम शाश्वतम् । यत्किंचिन्मधुसमिश्रं गोक्षीरं घृतपायसम्

ମୋ ପିତୃମାନେ ପ୍ରେତତ୍ୱରୁ ଶାଶ୍ୱତ ଭାବେ ମୁକ୍ତ ହେଉନ୍ତୁ। ମଧୁମିଶ୍ରିତ ଯେ କିଛି ନିବେଦନ—ଗୋକ୍ଷୀର ଓ ଘୃତପାୟସ ସହିତ—

Verse 53

अक्षय्यमुपतिष्ठेत्त्वत्त्वस्मिंस्तीर्थे तु गोष्पदे । स्वाध्यायं श्रावयेत्तत्र पुराणान्यखिलान्यपि

ଗୋଷ୍ପଦ ନାମକ ଏହି ତୀର୍ଥରେ ତୁମ ପାଇଁ ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ସ୍ଥିର ରହୁ। ସେଠାରେ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ ଶ୍ରବଣ କରାଇବା ଉଚିତ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପୁରାଣର ପାଠ ମଧ୍ୟ କରାଇବା ଉଚିତ।

Verse 54

ब्रह्मविष्ण्वर्करुद्राणां स्तवानि विविधानि च । ऐंद्राणि सोमसूक्तानि पावमानीश्च शक्तितः

ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଅର୍କ (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ଓ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତବ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର-ସ୍ତୁତି, ସୋମ-ସୂକ୍ତ ଓ ପାବମାନୀ ଶୁଦ୍ଧିମନ୍ତ୍ର—ଯଥାଶକ୍ତି ପାଠ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 55

बृहद्रथंतरं तद्वज्ज्येष्ठसाम सरौरवम् । तथैव शांतिकाध्यायं मधुब्राह्मणमेव च

ସେହିପରି ବୃହଦ୍ରଥନ୍ତର, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ-ସାମ ଓ ସରୌରବ; ଏବଂ ଶାନ୍ତିର ଅଧ୍ୟାୟ ଓ ମଧୁ-ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ମଧ୍ୟ ବିଧିପୂର୍ବକ ପାଠ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 56

मंडलं ब्राह्मणं तत्र प्रीतकारि च यत्पुनः । विप्राणामात्मनश्चैव तत्सर्वं समुदीरयेत्

ସେଠାରେ ମଣ୍ଡଳ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ-ପାଠଗୁଡ଼ିକୁ, ଏବଂ ପୁନଃ ଯାହା କିଛି ପ୍ରୀତିକର—ବିପ୍ରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଓ ନିଜ ପାଇଁ—ସେ ସବୁକୁ ଯଥାବିଧି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 57

एवं न्यंकुमतीमध्ये गोष्पदे तीर्थ उत्तमे । दत्त्वा पिंडांश्च विधिवत्पुनर्मंत्रमिमं पठेत्

ଏହିପରି ନ୍ୟଙ୍କୁମତୀର ମଧ୍ୟଭାଗରେ, ଗୋଷ୍ପଦ ନାମକ ଉତ୍ତମ ତୀର୍ଥରେ, ବିଧିପୂର୍ବକ ପିଣ୍ଡ ଦାନ କରି, ପୁନର୍ବାର ଏହି ମନ୍ତ୍ର ପାଠ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 58

साक्षिणः संतु मे देवा ब्रह्माद्या ऋषिपुंगवाः । मयेदं तीर्थमासाद्य पितॄणां निष्कृतिः कृता

ଦେବଗଣ—ବ୍ରହ୍ମାଦି—ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିମାନେ ମୋର ସାକ୍ଷୀ ହେଉନ୍ତୁ; ଏହି ତୀର୍ଥକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ମୁଁ ପିତୃମାନଙ୍କର ନିଷ୍କୃତି (ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ-ମୋଚନ) ସମ୍ପନ୍ନ କରିଛି।

Verse 59

आगतोऽस्मि इदं तीर्थं पितृकार्ये सुरोत्तमाः । भवंतु साक्षिणः सर्वे मुक्तश्चाहमृणत्रयात्

ହେ ଦେବୋତ୍ତମମାନେ, ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ମୁଁ ଏହି ତୀର୍ଥକୁ ଆସିଛି। ଆପଣମାନେ ସମସ୍ତେ ସାକ୍ଷୀ ହୁଅନ୍ତୁ, ଏବଂ ମୁଁ ତ୍ରିବିଧ ଋଣରୁ ମୁକ୍ତ ହେଉ।

Verse 60

एवं प्रदक्षिणीकृत्य गोष्पदं तीर्थमुत्तमम् । विप्रेभ्यो दक्षिणां दत्त्वा नद्यां पिंडान्विसर्जयेत्

ଏଭଳି ଉତ୍ତମ ଗୋଷ୍ପଦ-ତୀର୍ଥକୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ, ପିଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକୁ ନଦୀରେ ବିସର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 61

गोदानं तत्र देयं तु तद्वत्कृष्णाजिनं प्रिये । अष्टकासु च वृद्धौ च गयायां मृतवासरे

ହେ ପ୍ରିୟେ, ସେଠାରେ ନିଶ୍ଚୟ ଗୋଦାନ ଦେବା ଉଚିତ, ଏବଂ ସେହିପରି କୃଷ୍ଣାଜିନ ମଧ୍ୟ। ଅଷ୍ଟକା ଦିନରେ, ବୃଦ୍ଧି-ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ, ଏବଂ ଗୟାରେ ମୃତ୍ୟୁତିଥି ଦିନରେ।

Verse 62

अत्र मातुः पृथक्छ्राद्धमन्यत्र पतिना सह । वृद्धिश्राद्धे तु मात्रादि गयायां पितृपूर्वकम्

ଏଠାରେ ମାତାଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପୃଥକ୍ କରାଯାଏ; ଅନ୍ୟତ୍ର ପତିଙ୍କ ସହ ଏକତ୍ର କରାଯାଏ। କିନ୍ତୁ ବୃଦ୍ଧି-ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ମାତା ଆଦିଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ଯଥୋଚିତ, ଏବଂ ଗୟାରେ ପିତୃପରମ୍ପରା ପ୍ରଥମ।

Verse 63

गयावदत्रैव पुनः श्राद्धं कार्यं नरोत्तमैः । तस्माद्गुप्तगया प्रोक्ता इयं सा विष्णुना स्वयम्

ଗୟା ପରି ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ନରୋତ୍ତମମାନେ ପୁନଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ। ତେଣୁ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ସ୍ୱୟଂ ବିଷ୍ଣୁ ‘ଗୁପ୍ତଗୟା’ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି।

Verse 64

गंधदानेन गंधाप्तिः सौभाग्यं पुष्पदानतः । धूपदानेन राज्याप्तिर्दीप्तिर्दीपप्रदानतः

ଗନ୍ଧ ଦାନ କଲେ ସୁଗନ୍ଧ (ସୌମ୍ୟତା) ଲାଭ ହୁଏ, ପୁଷ୍ପଦାନରୁ ସୌଭାଗ୍ୟ ବଢ଼େ। ଧୂପଦାନରୁ ରାଜ୍ୟଲାଭ ହୁଏ ଏବଂ ଦୀପଦାନରୁ ତେଜ ଓ ଦୀପ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 65

ध्वजदानात्पापहानिर्यात्राकृद्ब्रह्मलोकभाक् । श्राद्धपिंडप्रदो लोके विष्णुर्नेष्यति वै पितॄन्

ଧ୍ୱଜ ଦାନରୁ ପାପ ନାଶ ହୁଏ; ଯାତ୍ରାକାରୀ ବ୍ରହ୍ମଲୋକର ଭାଗୀ ହୁଏ। ଏହି ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରରେ ଯେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପିଣ୍ଡ ଦାନ କରେ, ତାହାର ପିତୃମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱୟଂ ବିଷ୍ଣୁ ନିଶ୍ଚୟ ଶୁଭଗତିକୁ ନେଇଯାନ୍ତି।

Verse 66

एकं यो भोजयेत्तत्र ब्राह्मणं शंसितव्रतम् । गोप्रचारे महातीर्थे कोटिर्भवतिभोजिता

ସେଠାରେ ପ୍ରଶଂସିତ ବ୍ରତରେ ନିଷ୍ଠ ଏକ ଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ମଧ୍ୟ ଯେ ଭୋଜନ କରାଏ, ଗୋପ୍ରଚାର ନାମକ ମହାତୀର୍ଥରେ ତାହାର ଫଳ କୋଟି ଜଣକୁ ଭୋଜନ କରାଇବା ସମାନ ହୁଏ।

Verse 67

इति संक्षेपतः प्रोक्तस्तत्र श्राद्धविधिस्तव । अथ ते कथयिष्यामि इतिहासं पुरातनम्

ଏହିପରି ସେଠାର ଶ୍ରାଦ୍ଧବିଧି ତୁମକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ କୁହାଗଲା। ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଗୋଟିଏ ପୁରାତନ ପବିତ୍ର ଇତିହାସ କହିବି।

Verse 68

वेनस्य राज्ञश्चरितं पृथोश्चैव महात्मनः । यथा तत्राभवन्मुक्तिस्तस्य चांडालयोनितः । तत्सर्वं शृणु देवेशि सम्यक्छ्रद्धासमान्विता

ହେ ଦେବେଶୀ, ଦୃଢ଼ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହ ଶୁଣ—ରାଜା ୱେନଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଓ ମହାତ୍ମା ପୃଥୁଙ୍କ କର୍ମ; ଏବଂ ଚାଣ୍ଡାଳ ଯୋନିରୁ ଜନ୍ମ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ କିପରି ମୁକ୍ତି ମିଳିଲା—ସେ ସବୁ ସମ୍ୟକ୍ ଶୁଣ।

Verse 69

पिशुनाय न पापाय नाशिष्यायाहिताय च । कथनीयमिदं पुण्यं नाव्रताय कथंचन

ଏହି ପୁଣ୍ୟମୟ ଗୁପ୍ତ ଉପଦେଶ ନିନ୍ଦକକୁ, ପାପୀକୁ, ଅଶିଷ୍ୟ ଓ ଅହିତଚିନ୍ତକକୁ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯେ ଭ୍ରତହୀନ ଅସଂଯମୀ, ତାକୁ ତ କେବେ ମଧ୍ୟ କହିବା ନାହିଁ।

Verse 70

स्वर्ग्यं यशस्यमायुष्यं धन्यं वेदेन संमितम् । रहस्यमृषिभिः प्रोक्तं शृणुयाद्योऽनसूयकः

ଏହି ଉପଦେଶ ସ୍ୱର୍ଗପ୍ରଦ, ଯଶଦାୟକ, ଆୟୁବର୍ଧକ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ—ବେଦସମ୍ମତ ପ୍ରମାଣରେ ପରିମିତ। ଋଷିମାନେ ଘୋଷିତ କରିଥିବା ଏହି ରହସ୍ୟକୁ ଅନସୂୟ, ଈର୍ଷ୍ୟାହୀନ ବ୍ୟକ୍ତି ଶୁଣୁ।

Verse 71

यश्चैनं श्रावयेन्मर्त्यः पृथो र्वैन्यस्य संभवम् । ब्राह्मणेभ्यो नमस्कृत्वा न स शोचेत्कृताऽकृते

ଯେ ମର୍ତ୍ୟ ପୃଥୁ ବୈନ୍ୟଙ୍କ ଜନ୍ମବୃତ୍ତାନ୍ତ ପାଠ କରାଏ—ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି—ସେ କୃତ କିମ୍ବା ଅକୃତ ବିଷୟରେ ଶୋକ କରେ ନାହିଁ।

Verse 72

गोप्ता धर्मस्य राजाऽसौ बभौ चात्रिसमप्रभः । अत्रिवंशसमुत्पन्नो ह्यंगो नाम प्रजापतिः

ସେ ରାଜା ଧର୍ମର ରକ୍ଷକ ହେଲେ ଏବଂ ଅତ୍ରି ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ। ଅତ୍ରିବଂଶରୁ ‘ଅଙ୍ଗ’ ନାମକ ପ୍ରଜାପତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

Verse 73

तस्य पुत्रोऽभवेद्वेनो नात्यर्थं धार्मिकस्तथा । जातो मृत्युसुतायां वै सुनीथायां प्रजापतिः

ତାହାର ପୁତ୍ର ବେନ ହେଲା; ସେ ବିଶେଷ ଧାର୍ମିକ ନଥିଲା। ସେ ପ୍ରଜାପତି ମୃତ୍ୟୁଙ୍କ କନ୍ୟା ସୁନୀଥାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଲା।

Verse 74

समातामह दोषेण तेन कालात्मकाननः । स धर्मं पृष्ठतः कृत्वा पापबुद्धिरजायत

ମାତାମହଠାରୁ ପ୍ରାପ୍ତ ଦୋଷରେ ତାହାର ମୁହଁ ନିଜେ କାଳ-ମୃତ୍ୟୁସ୍ୱରୂପ ହେଲା। ସେ ଧର୍ମକୁ ପଛେ ରଖି ପାପବୁଦ୍ଧି ଧାରଣ କଲା।

Verse 75

स्थितिमुत्थापयामास धर्मोपेतां सनातनीम् । वेदशास्त्राण्यतिक्रम्य ह्यधर्म निरतोऽभवत्

ସେ ଧର୍ମସହିତ ସନାତନ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଉଲଟାଇଦେଲା। ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଅଧର୍ମରେ ନିରତ ହେଲା।

Verse 76

निःस्वाध्यायवषट्काराः प्रजास्तस्मिन्प्रशासति । डिंडिमं घोषयामास स राजा विषये स्वके

ସେ ଶାସନ କରୁଥିବାବେଳେ ପ୍ରଜା ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟହୀନ ଓ ଯଜ୍ଞର ‘ବଷଟ୍’କାର ବିହୀନ ହେଲେ। ସେ ରାଜା ନିଜ ବିଷୟରେ ଡିଣ୍ଡିମ ଘୋଷଣା କରାଇଲା।

Verse 77

न दातव्यं न यष्टव्यं मयि राज्यं प्रशासति । आसीत्प्रतिज्ञा क्रूरेयं विनाशे प्रत्युपस्थिते

‘ମୁଁ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରୁଥିବାବେଳେ ଦାନ ଦେବା ନୁହେଁ, ଯଜ୍ଞ କରିବା ନୁହେଁ’—ବିନାଶ ନିକଟ ଆସିଲେ ଏହି କ୍ରୂର ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଥିଲା।

Verse 78

अहमीड्यश्च पूज्यश्च सर्वयज्ञैर्द्विजोत्तमैः । मयि यज्ञा विधातव्या मयि होतव्यमित्यपि

ସେ କହିଲା—‘ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞରେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ ମୋତେ ହିଁ ସ୍ତୁତି ଓ ପୂଜା କରିବେ; ମୋ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ ସ୍ଥାପିତ ହେଉ, ଏବଂ ମୋତେ ହିଁ ହବି ଅର୍ପିତ ହେଉ।’

Verse 79

तमतिक्रांतमर्यादं प्रजापीडनतत्परम् । ऊचुर्महर्षयः क्रुद्धा मरीचिप्रमुखास्तदा

ତେବେ ମରୀଚି-ପ୍ରମୁଖ ମହର୍ଷିମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ତାହାକୁ କହିଲେ—‘ତୁମେ ସମସ୍ତ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଅତିକ୍ରମ କରି ପ୍ରଜାକୁ ପୀଡ଼ା ଦେବାରେ ତତ୍ପର।’

Verse 80

माऽधर्मं वेन कार्षीस्त्वं नैष धर्मः सनातनः । अत्रेर्वंशे प्रसूतोऽसि प्रजापतिरसंशयम्

‘ହେ ୱେନ, ଅଧର୍ମ କରନି; ଏହା ସନାତନ ଧର୍ମ ନୁହେଁ। ତୁମେ ଅତ୍ରିଙ୍କ ବଂଶରେ ଜନ୍ମିତ; ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ପ୍ରଜାପତି।’

Verse 81

पालयिष्ये प्रजाश्चेति पूर्वं ते समयः कृतः । तांस्तथावादिनः सर्वान्ब्रह्मर्षीनब्रवीत्तदा

‘ମୁଁ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ପାଳନ କରିବି’—ଏହି ଥିଲା ତୁମ ପୂର୍ବ ପ୍ରତିଜ୍ଞା। ତେବେ ସେ ଏପରି କହିଥିବା ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଙ୍କୁ କହିଲା।

Verse 82

वेनः प्रहस्य दुर्बुद्धिरिदं वचनकोविदः । स्रष्टा धर्मस्य कश्चान्यः श्रोतव्यं कस्य वा मया

ବାକ୍‌ଚାତୁର୍ୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧି ୱେନ ହସି କହିଲା—‘ଧର୍ମର ସ୍ରଷ୍ଟା ମୋ ଛଡ଼ା ଆଉ କିଏ? ମୁଁ କାହା କଥା ଶୁଣିବି?’

Verse 83

वीर्यश्रुततपःसत्यैर्मयान्यः कः समो भुवि । मदात्मानो न नूनं मां यूयं जानीथ तत्त्वतः

‘ବୀର୍ୟ, ଶ୍ରୁତି-ଜ୍ଞାନ, ତପ ଓ ସତ୍ୟରେ—ପୃଥିବୀରେ ମୋ ସମାନ ଆଉ କିଏ? ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ମୋତେ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ଜାଣ ନାହ; କାରଣ ତୁମ ମନ ମୋ ମନ ସହ ଏକାତ୍ମ ନୁହେଁ।’

Verse 84

प्रभवं सर्वलोकानां धर्माणां च विशेषतः । इत्थं देहेन पृथिवीं भावेन यजनेन च

ମୁଁ ସମସ୍ତ ଲୋକମାନଙ୍କର, ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ଧର୍ମମାନଙ୍କର ମୂଳ ଉତ୍ସ। ଏହିପରି ମୋ ଦେହ, ମୋ ଭାବ ଓ ଯଜ୍ଞ-ଆରାଧନାଦ୍ୱାରା ମୁଁ ପୃଥିବୀକୁ ଧାରଣ କରେ।

Verse 85

सृजेयं च ग्रसेयं च नात्र कार्या विचारणा । यदा न शक्यते स्तंभान्मत्तश्चैव विमोहितः

ମୁଁ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ, ଗ୍ରସି ମଧ୍ୟ ପାରେ—ଏଠାରେ ବିଚାରଣାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ। ଯେତେବେଳେ ମୋତେ କେହି ରୋକିବା କିମ୍ବା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ, ସେତେବେଳେ ମୁଁ ମତ୍ତ ହୋଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୋହିତ ହୁଏ।

Verse 86

अनुनेतुं नृपो वेनस्तत्र क्रुद्धा महर्षयः । आथर्वणेन मंत्रेण हत्वा तं ते महाबलम्

ସେଠାରେ ମହର୍ଷିମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ରାଜା ୱେନଙ୍କୁ ସମ୍ମତିକୁ ଆଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; ଏବଂ ଆଥର୍ବଣ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ସେଇ ମହାବଳୀକୁ ନିହତ କଲେ।

Verse 87

ततोऽस्य वामबाहुं ते ममंथुर्भृशकोपिताः । तस्माच्च मथ्यमानाद्वै जज्ञे पूर्वमिति श्रुतिः

ତାପରେ ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ତାହାର ବାମ ବାହୁକୁ ମଥିଲେ; ଏବଂ ସେଇ ମଥନରୁ, ଶ୍ରୁତିଅନୁସାରେ, ପ୍ରଥମେ ଗୋଟିଏ ସତ୍ତା ଜନ୍ମ ନେଲା।

Verse 88

ह्रस्वोऽतिमात्रः पुरुषः कृष्णश्चापि तदा प्रिये । स भीतः प्राञ्जलिश्चैव तस्थिवान्संमुखे प्रिये

ତେବେ, ପ୍ରିୟେ, ଗୋଟିଏ ପୁରୁଷ ଜନ୍ମ ନେଲା—ସେ ଠିଗଣା, ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିକୃତାକାର ଓ କୃଷ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ସେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ କରଯୋଡ଼ି ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦାଁଡ଼ି ରହିଲା, ପ୍ରିୟେ।

Verse 89

तमात्तं विह्वलं दृष्ट्वा निषीदेत्यब्रुवन्किल । निषादो वंशकर्ता वै तेनाभूत्पृथुविक्रमः

ତାକୁ ଭୟରେ କମ୍ପିତ ଓ ବିହ୍ୱଳ ଦେଖି ସେମାନେ “ବସ” ବୋଲି କହିଲେ, ଏମିତି କଥିତ। ତେଣୁ ସେ ‘ନିଷାଦ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇ ବଂଶକର୍ତ୍ତା ହେଲା; ଏହି ବଂଶରୁ ପରାକ୍ରମୀ ପୃଥୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

Verse 90

धीवरानसृजच्चापि वेनपापसमुद्भवान् । ये चान्ये विन्ध्यनिलयास्तथा वै तुंबराः खसाः

ସେ ୱେନର ପାପରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଧୀବର (ମାଛଧରା) ଲୋକମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କଲା। ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ—ବିନ୍ଧ୍ୟନିବାସୀ, ତୁମ୍ବର ଓ ଖସ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ (ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ)।

Verse 91

अधर्मे रुचयश्चापि वर्द्धिता वेनपापजाः । पुनर्महर्षयस्तेथ पाणिं वेनस्य दक्षिणम्

ୱେନର ପାପଜନିତ ଅଧର୍ମପ୍ରତି ରୁଚିମାନେ ମଧ୍ୟ ବଢ଼ିଲା। ତାପରେ ସେଠାରେ ମହର୍ଷିମାନେ ପୁନର୍ବାର ୱେନର ଦକ୍ଷିଣ ହାତକୁ (ମୁଖ କଲେ)।

Verse 92

अरणीमिव संरब्धा ममंथुर्जात मन्यवः । पृथुस्तस्मात्समुत्पन्नः कराज्ज्वलनसंनिभः

କ୍ରୋଧେ ଉଦ୍ଦୀପ୍ତ ହୋଇ ସେମାନେ ଅରଣି ପରି ମଥନ କଲେ। ତାହାରୁ ସେହି ହାତରୁ ଜ୍ୱଳନସଦୃଶ ପୃଥୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

Verse 93

पृथोः करतलाच्चापि यस्माजातस्ततः पृथुः । दीप्यमानश्च वपुषा साक्षादग्निरिव ज्वलन्

କରତଳରୁ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିବାରୁ ସେ ‘ପୃଥୁ’ ବୋଲି ପରିଚିତ ହେଲେ। ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେହରେ ସେ ସାକ୍ଷାତ୍ ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳିଥିଲେ।

Verse 94

धनुराजगवं गृह्य शरांश्चाशीविषोपमान् । खङ्गं च रक्षन्रक्षार्थं कवचं च महाप्रभम्

ସେ ଆଜଗବ ଧନୁଷ ଧରି, ବିଷଧର ସର୍ପ ସମ ଭୟଙ୍କର ଶରଗୁଡ଼ିକ ନେଲେ। ରକ୍ଷାର୍ଥେ ଖଡ୍ଗ ଧାରଣ କରି, ମହାପ୍ରଭ ଦୀପ୍ତିମାନ କବଚ ମଧ୍ୟ ପିନ୍ଧିଲେ।

Verse 95

तस्मिञ्जातेऽथ भूतानि संप्रहृष्टानि सर्वशः । संबभूवुर्महादेवि वेनश्च त्रिदिवं गतः

ସେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ସମୟରେ, ହେ ମହାଦେବୀ, ସର୍ବତ୍ର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ହର୍ଷିତ ହେଲେ; ଏବଂ ୱେନ ମଧ୍ୟ ତ୍ରିଦିବ—ସ୍ୱର୍ଗଲୋକକୁ ଗଲା।

Verse 96

ततो नद्यः समुद्राश्च रत्नान्यादाय सर्वशः । अभिषेकाय ते सर्वे राजानमुपतस्थिरे

ତାପରେ ନଦୀମାନେ ଓ ସମୁଦ୍ରମାନେ ସର୍ବଦିଗରୁ ରତ୍ନ ଆଣି, ସମସ୍ତେ ରାଜାଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।

Verse 97

पितामहश्च भगवानृषिभिश्च सहामरैः । स्थावराणि च भूतानि जंगमानि च सर्वशः

ଭଗବାନ ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା) ମଧ୍ୟ ଋଷିମାନେ ଓ ଦେବମାନଙ୍କ ସହିତ ଆସିଲେ; ଏବଂ ସର୍ବଦିଗରୁ ସ୍ଥାବର ଓ ଜଙ୍ଗମ—ଦୁଇ ପ୍ରକାର ସମସ୍ତ ଭୂତପ୍ରାଣୀ ଏକତ୍ର ହେଲେ।

Verse 98

समागम्य तदा वैन्यमभ्यषिंचन्नराधि पम् । सोऽभिषिक्तो महातेजा देवैरंगिरसादिभिः

ସମସ୍ତେ ଏକତ୍ର ହୋଇ ତେବେ ୱୈନ୍ୟଙ୍କୁ ନରାଧିପ ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ। ଏଭଳି ମହାତେଜସ୍ବୀ ସେ ଅଙ୍ଗିରସ ଆଦି ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷିକ୍ତ ହୋଇ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲେ।

Verse 99

अधिराज्ये महाभागः पृथुर्वैन्यः प्रतापवान् । पित्रा न रंजिताश्चास्य प्रजा वैन्येन रंजिताः

ଅଧିରାଜ୍ୟରେ ମହାଭାଗ ଓ ପ୍ରତାପବାନ ପୃଥୁ ବୈନ୍ୟ ନିଜ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ। ଯାହାକୁ ତାଙ୍କ ପିତା ପ୍ରସନ୍ନ କରିପାରିନଥିଲେ, ସେହି ପ୍ରଜା ବୈନ୍ୟଙ୍କ ଶାସନରେ ସତ୍ୟରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।

Verse 100

ततो राजेति नामास्य अनुरागादजायत । आपः स्तस्तंभिरे चास्य समुद्रमभियास्यतः

ତାପରେ ସ୍ନେହ ଓ ଅନୁରାଗରୁ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ‘ରାଜା’ ନାମ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ସେ ସମୁଦ୍ର ଦିଗକୁ ଅଗ୍ରସର ହେବାବେଳେ, ଜଳମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସ୍ତମ୍ଭିତ ହୋଇ ଠିଆ ହେଲେ।

Verse 101

पर्वताश्चापि शीर्यंते ध्वजसंगोऽपि नाऽभवत् । अकृष्टपच्या पृथिवी सिध्यंत्यन्नानि चिंतया । सर्वकामदुघा गावः पुटकेपुटके मधु

ପର୍ବତମାନେ ମଧ୍ୟ ଭାଙ୍ଗି ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ପଥ ଦେଉଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଧ୍ୱଜକୁ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ବାଧା ହେଉନଥିଲା। ପୃଥିବୀ ‘ଅକୃଷ୍ଟପଚ୍ୟା’ ହେଲା—କେବଳ ଚିନ୍ତା କଲେ ଅନ୍ନ ସିଦ୍ଧ ହୋଇଯାଉଥିଲା। ଗାଈମାନେ ସର୍ବକାମଦୁଘା ହେଲେ, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଛୋଟ ପାତ୍ରରେ ମଧୁ ମିଳୁଥିଲା।

Verse 102

तस्मिन्नेव तदा काले पुन र्जज्ञेऽथ मागधः । सामगेषु च गायत्सु स्रुग्भांडाद्वैश्वदेविकात्

ସେହି ସମୟରେ ମାଗଧ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନେଲା—ସାମଗାନ କରୁଥିବାମାନେ ଗାଉଥିବାବେଳେ—ବୈଶ୍ୱଦେବ ଯଜ୍ଞର ସ୍ରୁକ୍ ପାତ୍ରରୁ ସେ ପ୍ରକଟ ହେଲା।

Verse 103

सामगेषु समुत्पन्नस्तस्मान्मगध उच्यते । ऐंद्रेण हविषा चापि हविः पृक्तं बृहस्पतिः

ସାମଗାୟକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବାରୁ ସେ ‘ମଗଧ’ ବୋଲି କୁହାଗଲା। ଏବଂ ବୃହସ୍ପତି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ହବିସ ସହ ସେହି ହବିକୁ ମିଶାଇ ବିଧିପୂର୍ବକ ସଂଯୋଜନ କଲେ।

Verse 104

यदा जुहाव चेंद्राय ततस्ततो व्यजायत । प्रमादस्तत्र संजज्ञे प्रायश्चित्तं च कर्मसु

ଯେତେବେଳେ ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦେଲେ, ସେହି କର୍ମରୁ ଏକ ପ୍ରମାଦ ଜନ୍ମିଲା; ତେଣୁ ଯଜ୍ଞକର୍ମରେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତବିଧି ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହେଲା।

Verse 105

शेषहव्येन यत्पृक्तमभिभूतं गुरोर्हविः । अधरोत्तरस्वारेण जज्ञे तद्वर्णवैकृतम्

ଶେଷହବ୍ୟ ସହ ମିଶି ଗୁରୁଙ୍କ ହବି ଅଭିଭୂତ ହେଲାବେଳେ, ଅଧର-ଉତ୍ତର ସ୍ୱରରୁ ଧ୍ୱନିବିକୃତି ଜନ୍ମି ଵର୍ଣ୍ଣବୈକୃତ (ଅକ୍ଷର-ରୂପ ପରିବର୍ତ୍ତନ) ହେଲା।

Verse 106

यज्ञस्तस्यां समभवद्ब्राह्मण्यां क्षत्रयोनितः । ततः पूर्वेण साधर्म्यात्तुल्यधर्माः प्रकीर्त्तिताः

ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ପରମ୍ପରାରେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଯୋନିରୁ ‘ଯଜ୍ଞ’ ଜନ୍ମିଲେ; ପୂର୍ବସାଧର୍ମ୍ୟ ଓ ସମାନ ସ୍ୱଭାବ ହେତୁ ସେମାନେ ତୁଲ୍ୟଧର୍ମୀ ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 107

मध्यमो ह्येष तत्त्वस्य धर्मः क्षत्रोपजीवनम् । रथनागाश्वचरितं जघन्यं च चिकित्सितम्

ତତ୍ତ୍ୱତଃ ଏହା ମଧ୍ୟମ ଧର୍ମ—କ୍ଷତ୍ରିୟ ରୀତିରେ ଉପଜୀବନ, ଅର୍ଥାତ୍ ରଥ-ନାଗ-ଅଶ୍ୱର କାର୍ଯ୍ୟ; ଏବଂ ଜଘନ୍ୟ ବୃତ୍ତି ଭାବେ ଚିକିତ୍ସାକର୍ମ ଗଣ୍ୟ।

Verse 108

पृथोः कथार्थं तौ तत्र समा हूतौ महर्षिभिः । तावूचुर्मुनयः सर्वे स्तूयतामिति पार्थिवः

ପୃଥୁଙ୍କ ଚରିତ କଥନ ପାଇଁ ମହର୍ଷିମାନେ ସେଇ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ସେଠାରେ ଏକାସାଥି ଡାକିଲେ; ତେବେ ସମସ୍ତ ମୁନି କହିଲେ—“ରାଜାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରାଯାଉ।”

Verse 109

कर्मभिश्चानुरूपो हि यतोयं पृथिवीपतिः । तानूचतुस्तदा सर्वानृषींश्च सूतमागधौ

ଏହି ପୃଥିବୀପତି ସତ୍ୟେ ନିଜ କର୍ମାନୁରୂପ। ତେବେ ସେହି ସମୟରେ ସୂତ ଓ ମାଗଧ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 110

आवां देवानृषींश्चैव प्रीणयाव स्वकर्मभिः । न चास्य विद्वो वै कर्म न तथा लक्षणं यश

ଆମେ ନିଜ ନିଜ କର୍ମଦ୍ୱାରା ଦେବମାନଙ୍କୁ ଓ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରୁ। କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର କର୍ମ ଆମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜାଣୁନାହିଁ; ସେପରି ତାଙ୍କର ଲକ୍ଷଣ ଓ ଯଶ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 111

स्तोत्रं येनास्य संकुर्वो राज्ञस्तेजस्विनो द्विजाः । ऋषिभिस्तौ नियुक्तौ तु भविष्यैः स्तूयतामिति

“ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ! ଏହି ତେଜସ୍ବୀ ରାଜାଙ୍କ ସ୍ତୁତି ପାଇଁ ଆମେ କେଉଁ ସ୍ତୋତ୍ର ରଚିବୁ?” ଏମିତି କହି, ଋଷିମାନେ ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରି କହିଲେ—“ଭବିଷ୍ୟତ୍ ଯୁଗମାନେ ଏହାଙ୍କ ସ୍ତବ ହେଉ।”

Verse 112

यानि कर्माणि कृतवान्पृथुः पश्चान्महाबलः । तानि गीतानि बद्धानि स्तुवद्भिः सूतमागधैः

ତାପରେ ମହାବଳୀ ପୃଥୁ ଯେଯେ କର୍ମ କଲେ, ସେସବୁକୁ ସ୍ତୁତିକାରୀ ସୂତ ଓ ମାଗଧମାନେ ଗାଇ ପଦ୍ୟରୂପେ ବାନ୍ଧିଲେ।

Verse 113

ततः श्रुतार्थः सुप्रीतः पृथुः प्रादात्प्रजेश्वरः । अनूपदेशं सूताय मागधान्मागधाय च

ତାହାପରେ ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ପ୍ରଜେଶ୍ୱର ପୃଥୁ ସୂତଙ୍କୁ ଯୋଗ୍ୟ ଏକ ପ୍ରଦେଶ ଦାନ କଲେ ଏବଂ ମାଗଧଙ୍କୁ ମାଗଧଦେଶ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କଲେ।

Verse 114

तदादि पृथिवीपालाः स्तूयन्ते सूतमागधैः । आशीर्वादैः प्रशंस्यंते सूतमागधबंदिभिः

ସେତେବେଳୁ ପୃଥିବୀପାଳ ରାଜାମାନେ ସୂତ ଓ ମାଗଧମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ସୂତ‑ମାଗଧ ଓ ବନ୍ଦିମାନଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦବଚନରେ ପ୍ରଶଂସିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 115

तं दृष्ट्वा परमं प्रीताः प्रजा ऊचुर्महर्षयः । एष वो वृत्तिदो वैन्यो विहितोऽथ नराधिपः

ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ପରମ ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରଜାମାନେ ମହର୍ଷିମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଏହି ବୈନ୍ୟ (ବେନଙ୍କ ବଂଶଜ) ତୁମମାନଙ୍କର ଜୀବିକାଦାତା; ଏହିଁ ଏବେ ନିୟୁକ୍ତ ନରାଧିପ।”

Verse 116

ततो वैन्यं महाभागं प्रजाः समभिदुद्रुवुः । त्वं नो वृत्तिविधातेति महर्षिवचनात्तथा

ତାପରେ ପ୍ରଜାମାନେ ସେଇ ମହାଭାଗ ବୈନ୍ୟଙ୍କ ପାଖକୁ ଧାଇଗଲେ ଏବଂ ମହର୍ଷିମାନଙ୍କ ବଚନାନୁସାରେ କହିଲେ—“ଆପଣ ହିଁ ଆମ ଜୀବିକା ଓ କ୍ଷେମର ବ୍ୟବସ୍ଥାକର୍ତ୍ତା।”

Verse 117

सोऽभीहितः प्रजाभिस्तु प्रजाहितचिकीर्षया । धनुर्गृहीत्वा बाणांश्च वसुधामार्दयद्बली

ପ୍ରଜାମାନେ ଏପରି କହିବା ପରେ, ପ୍ରଜାହିତ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ସେ ବଳବାନ ଧନୁ ଓ ବାଣ ଧରି ବସୁଧା (ପୃଥିବୀ)କୁ ଦମନ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 118

ततो वैन्यभयत्रस्ता गौर्भूत्वा प्राद्रवन्मही । तां धेनुं पृथुरादाय द्रवन्तीमन्वधावत

ତାପରେ ବୈନ୍ୟଙ୍କ ଭୟରେ ତ୍ରସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଗାଈର ରୂପ ଧାରଣ କରି ପଳାଇଲା; ସେଇ ଧେନୁକୁ ଧରି ପୃଥୁ ଦୌଡ଼ୁଥିବା ତାହାକୁ ପଛୁଆଇଲେ।

Verse 119

सा लोकान्ब्रह्मलोकादीन्गत्वा वैन्यभयात्तदा । ददर्श चाग्रतो वैन्यं कार्मुकोद्यतपाणिनम्

ବୈନ୍ୟଭୟରେ ସେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକାଦି ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଗଲା; ତଥାପି ସମ୍ମୁଖରେ ଧନୁ ଉଠାଇ ବାଣ ଛାଡ଼ିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ବୈନ୍ୟକୁ ଦେଖିଲା।

Verse 120

ज्वलद्भिर्विशिखैस्तीक्ष्णैर्दीप्ततेजःसमन्वितैः । महायोगं महात्मानं दुर्द्धर्षममरैरपि

ତାଙ୍କର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ବାଣଗୁଡ଼ିକ ଅଗ୍ନିତେଜରେ ଦୀପ୍ତ ଥିଲା; ସେ ମହାୟୋଗୀ ମହାତ୍ମା, ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଧର୍ଷ।

Verse 121

अलभंती तु सा त्राणं वैन्यमेवाभ्यपद्यत । कृतांजलिपुटा देवी पूज्या लोकैस्त्रिभिस्सदा

କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ନ ପାଇ ସେ ବୈନ୍ୟଙ୍କୁ ହିଁ ଶରଣ ନେଲା; ଅଞ୍ଜଳିବଦ୍ଧ ହୋଇଥିବା ସେ ଦେବୀ (ପୃଥିବୀ) ତ୍ରିଲୋକରେ ସଦା ପୂଜ୍ୟ।

Verse 122

उवाच चैनं नाधर्म्यं स्त्रीवधं परिपश्यसि । कथं धारयिता चासि प्रजा राजन्मया विना

ସେ ତାଙ୍କୁ କହିଲା—“ସ୍ତ୍ରୀବଧ ଅଧର୍ମ ବୋଲି ତୁମେ ଦେଖୁନାହ କି? ହେ ରାଜନ୍, ମୋ ବିନା ତୁମେ ପ୍ରଜାକୁ କିପରି ଧାରଣ ଓ ପାଳନ କରିବ?”

Verse 123

मयि लोकाः स्थिता राजन्मयेदं धार्यते जगत् । मदृते तु विनश्येयुः प्रजाः पार्थिव विद्धि तत्

“ହେ ରାଜନ୍, ଲୋକମାନେ ମୋ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ; ମୋ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଜଗତ ଧାରିତ। ମୋ ବିନା, ହେ ପାର୍ଥିବ, ପ୍ରଜାମାନେ ନଶିଯିବେ—ଏହା ସତ୍ୟ ବୋଲି ଜାଣ।”

Verse 124

स मां नार्हसि हंतुं वै श्रेयश्चेत्त्वं चिकीर्षसि । प्रजानां पृथिवीपाल शृणुष्वेदं वचो मम

ଏହେତୁ ଯଦି ତୁମେ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ଶ୍ରେୟ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ମୋତେ ବଧ କରିବା ତୁମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ହେ ପୃଥିବୀପାଳ, ପ୍ରଜାର ରକ୍ଷକ, ମୋର ଏହି କଥା ଶୁଣ।

Verse 125

उपायतः समारब्धाः सर्वे सिध्यंत्युपक्रमाः । हत्वा मां त्वं न शक्तो वै प्रजाः पालयितुं नृप

ଯଥୋଚିତ ଉପାୟରେ ଆରମ୍ଭ କରାଯାଇଥିବା ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସ ସିଦ୍ଧି ପାଏ। କିନ୍ତୁ ହେ ନୃପ, ମୋତେ ବଧ କଲେ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ସତ୍ୟରେ ପାଳନ କରିବାକୁ ତୁମେ ସମର୍ଥ ହେବ ନାହିଁ।

Verse 126

अनुकूला भविष्यामि त्यज कोपं महाद्युते । अवध्याश्च स्त्रियः प्राहुस्तिर्यग्योनिगता अपि

ହେ ମହାଦ୍ୟୁତି, କ୍ରୋଧ ତ୍ୟାଗ କର; ମୁଁ ତୁମ ପକ୍ଷରେ ଅନୁକୂଳ ହେବି। କାରଣ କୁହାଯାଏ—ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ବଧ୍ୟ ନୁହନ୍ତି, ସେମାନେ ତିର୍ୟକ୍-ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ।

Verse 127

एकस्मिन्निधनं प्राप्ते पापिष्ठे क्रूरकर्मणि । बहूनां भवति क्षेमस्तत्र पुण्यप्रदो वधः । सत्येवं पृथिवीपाल धर्म्मं मा त्यक्तुमर्हसि

କ୍ରୂର କର୍ମ କରୁଥିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପାପୀ ଏକଜଣଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ଆସିଲେ, ଅନେକଙ୍କର କ୍ଷେମ ହୁଏ; ସେଠାରେ ସେହି ବଧ ପୁଣ୍ୟପ୍ରଦ ହୁଏ। ତେଣୁ ହେ ପୃଥିବୀପାଳ, ଏହା ସତ୍ୟ ଜାଣି ଧର୍ମକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ତୁମେ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 128

एवंविधं तु तद्वाक्यं श्रुत्वा राजा महाबलः । क्रोधं निगृह्य धर्मात्मा वसुधामिदमब्रवीत्

ଏପରି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ମହାବଳୀ ରାଜା, ଧର୍ମାତ୍ମା ହୋଇ, କ୍ରୋଧକୁ ନିଗ୍ରହ କରି ବସୁଧାଙ୍କୁ ଏହିପରି କହିଲେ।

Verse 129

एकस्यार्थे च यो हन्यादात्मनो वा परस्य वा । एकं वापि बहून्वापि कामतश्चास्ति पातकम्

ଯେ କାମବଶତଃ ଏକଜଣଙ୍କ ହିତ ପାଇଁ—ନିଜ ପାଇଁ କିମ୍ବା ପର ପାଇଁ—ଏକଜଣକୁ କିମ୍ବା ଅନେକଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରେ, ସେ ପାପର ଭାଗୀ ହୁଏ।

Verse 130

यस्मिंस्तु निधनं प्राप्ता एधन्ते बहवः सुखम् । तस्मिन्हते च भूयो हि पातकं नास्ति तस्य वै

କିନ୍ତୁ ଯାହାର ମୃତ୍ୟୁରେ ଅନେକେ ସୁଖରେ ସମୃଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି, ସେ ଏକଙ୍କୁ ହତ କଲେ ତାହାରେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ପୁନଃ ପାପ ନାହିଁ।

Verse 131

सोऽहं प्रजानिमित्तं त्वां हनिष्यामि वसुन्धरे । यदि मे वचनं नाद्य करिष्यसि जगद्धितम्

ଏହେତୁ, ହେ ବସୁନ୍ଧରେ! ପ୍ରଜାର ନିମିତ୍ତେ ମୁଁ ତୁମକୁ ହତ କରିବି; ଯଦି ଆଜି ତୁମେ ଜଗତ୍-ହିତକର ମୋ ବଚନ ପାଳନ ନ କର।

Verse 132

त्वां निहत्याद्य बाणेन मच्छासनपराङ्मुखीम् । आत्मानं पृथुकृत्वेह प्रजा धारयितास्म्यहम्

ମୋ ଶାସନରୁ ପରାଙ୍ମୁଖ ହୋଇଥିବା ତୁମକୁ ଆଜି ବାଣରେ ହତ କରି, ମୁଁ ଏଠାରେ ନିଜକୁ ବିସ୍ତାର କରି ପ୍ରଜାକୁ ଧାରଣ କରିବି।

Verse 133

सा त्वं वचनमास्थाय मम धर्मभृतांवरे । सञ्जीवय प्रजा नित्यं शक्ता ह्यसि न संशयः

ଏହେତୁ, ହେ ଧର୍ମଭୃତାମ୍ବର! ମୋ ବଚନକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ପ୍ରଜାକୁ ନିତ୍ୟ ସଞ୍ଜୀବିତ କରି ଧାରଣ କର; ତୁମେ ସମର୍ଥ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 134

दुहितृत्वं हि मे गच्छ एवमेतन्महच्छरम् । नियच्छे त्वद्वधार्थं च प्रयुक्तं घोरदर्शनम् । प्रत्युवाच ततो वैन्यमेवमुक्ता महासती

“ତୁମେ ମୋର କନ୍ୟା ହେଉ—ଏମିତି ହେଉ। ତେବେ ତୁମ ବଧ ପାଇଁ ପ୍ରୟୁକ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଦର୍ଶନ ମହାଶରକୁ ମୁଁ ନିବାରିବି।” ଏହିପରି କୁହାଯାଇ, ମହାସତୀ ବୈନ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟୁତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 135

सर्वमेतदहं राजन्विधास्यामि न संशयः । वत्सं तु मम संयुक्ष्व क्षरेयं येन वत्सला

“ହେ ରାଜନ, ଏ ସବୁ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ କରିଦେବି—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ପ୍ରଥମେ ମୋ ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ବଛଡ଼ାକୁ ଯୋଡ଼; ତାପରେ ବଛଡ଼ାପ୍ରତି ବତ୍ସଳ ଗାଈ ପରି ମୁଁ ଦୁଧର ଧାରା ପ୍ରବାହିତ କରିବି।”

Verse 136

समां च कुरु सर्वत्र मां त्वं सर्वभृतां वर । यथा विस्यन्दमानाहं क्षीरं सर्वत्र भावये

“ହେ ସର୍ବଭୃତାଂ ବର, ମୋତେ ସବୁଠାରେ ସମତଳ କର; ଯେପରି ମୁଁ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇ ସର୍ବତ୍ର ଦୁଧକୁ ପ୍ରକାଶିତ କରିପାରିବି।”

Verse 137

ईश्वर उवाच । तत उत्सारयामास शिलाजालानि सर्वशः । धनुष्कोट्या ततो वैन्यस्तेन शैला विवर्द्धिताः

ଇଶ୍ୱର କହିଲେ—ତାପରେ ବୈନ୍ୟ ସବୁଦିଗରେ ଥିବା ଶିଳାସମୂହକୁ ହଟାଇଦେଲେ; ଏବଂ ଧନୁଷର କୋଟିଦ୍ୱାରା ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଘଡ଼ି ପର୍ବତମାନଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚ କରି ଆକାର ଦେଲେ।

Verse 138

मन्वतरेष्वतीतेषु चैवमासीद्वसुन्धरा । स्वभावेनाभवत्तस्याः समानि विषमाणि च

“ଅତୀତ ମନ୍ୱନ୍ତରମାନଙ୍କରେ ପୃଥିବୀ ଏପରି ଥିଲା; ନିଜ ସ୍ୱଭାବରୁ ତାହାର କେଉଁଠି ସମଭୂମି ଓ କେଉଁଠି ବିଷମ ଅଞ୍ଚଳ ଥିଲା।”

Verse 139

न हि पूर्वनिसर्गे वै विषमं पृथिवीतलम् । प्रविभागः पुराणां च ग्रामाणां चाथ विद्यते

ଆଦି ସୃଷ୍ଟିକାଳରେ ପୃଥିବୀର ପୃଷ୍ଠ ଅସମ ଥିଲା ନାହିଁ; ସେତେବେଳେ ନଗର ଓ ଗ୍ରାମର କୌଣସି ସୀମା-ବିଭାଗ ମଧ୍ୟ ନଥିଲା।

Verse 140

न सस्यानि न गोरक्षं न कृषिर्न वणिक्पथः

ସେତେବେଳେ ନ ଶସ୍ୟ ଥିଲା, ନ ଗୋରକ୍ଷା, ନ କୃଷି, ନ ବାଣିଜ୍ୟପଥ ମଧ୍ୟ ଥିଲା।

Verse 141

चाक्षुषस्यांतरे पूर्वमासीदेतत्पुरा किल । वैवस्वतेऽन्तरे चास्मिन्सर्वस्यैतस्य संभवः । समत्वं यत्रयत्रासीद्भूमेः कस्मिंश्चिदेव हि

ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ୱନ୍ତରର ପୂର୍ବକାଳରେ, ପୁରାତନ ସ୍ମୃତି ଅନୁସାରେ, ଏହିପରି ଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଏହି ବୈବସ୍ୱତ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ଏ ସମସ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ଭୂମି ସମ ଥିଲା, ସେଠି ଲୋକେ ବସିଲେ।

Verse 142

तत्रतत्र प्रजास्ता वै निवसन्ति स्म सर्वदा । आहारः फलमूलं तु प्रजानामभवत्किल

ସେସବୁ ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରଜାମାନେ ସଦା ବସୁଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଆହାର, କୁହାଯାଏ, ଫଳ ଓ ମୂଳ ଥିଲା।

Verse 143

कृच्छ्रेणैव तदा तासामित्येवमनुशुश्रुम । वैन्यात्प्रभृतिलोकेऽस्मिन्सर्वस्यैतस्य संभवः

ଆମେ ଏହିପରି ଶୁଣିଛୁ—ସେତେବେଳେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଜୀବିକା କଷ୍ଟରେ ଚାଲୁଥିଲା। ଏହି ଲୋକରେ ବୈନ୍ୟଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଏ ସମସ୍ତ (ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଉପାୟ) ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

Verse 144

संकल्पयित्वा वत्सं तु चाक्षुषं मनुमीश्वरम् । पृथुर्दुदोह सस्यानि स्वहस्ते पृथिवीं ततः

ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁଙ୍କୁ ବତ୍ସ ରୂପେ ନିୟୋଜିତ କରି, ମହାରାଜ ପୃଥୁ ନିଜ ହସ୍ତକୁ ପାତ୍ର କରି ପୃଥିବୀକୁ ଦୋହନ କଲେ; ତାହାରୁ ଧାନ୍ୟ-ଶସ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

Verse 145

सस्यानि तेन दुग्धा वै वेन्येनेयं वसुन्धरा । मनुं वै चाक्षुषं कृत्वा वत्सं पात्रे च भूमये

ବୈନ୍ୟ (ପୃଥୁ) ଏହି ବସୁନ୍ଧରାକୁ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ଶସ୍ୟରେ ଦୋହନ କଲେ। ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁଙ୍କୁ ବତ୍ସ କରି, ଭୂମିକୁ ପାତ୍ର ମାନି, ଲୋକଧାରଣାର୍ଥେ ଧାନ୍ୟ ନିଷ୍କାସନ କଲେ।

Verse 146

तेनान्नेन तदा ता वै वर्त्तयन्ते सदा प्रजाः । ऋषिभिः श्रूयते चापि पुनर्दुग्धा वसुन्धरा

ସେଇ ଅନ୍ନରେ ସେତେବେଳେ ପ୍ରଜାମାନେ ଏବଂ ପରେ ମଧ୍ୟ ସଦା ପୋଷିତ ହେଲେ। ଋଷିମାନଙ୍କ ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଶୁଣାଯାଏ—ବିଭିନ୍ନ ଜୀବବର୍ଗର ହିତାର୍ଥେ ବସୁନ୍ଧରାକୁ ପୁନଃପୁନଃ ଦୋହନ କରାଗଲା।

Verse 147

वत्सः सोमस्ततस्तेषां दोग्धा चापि बृहस्पतिः । पात्रमासन्हि च्छन्दांसि गायत्र्यादीनि सर्वशः

ତାପରେ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସୋମ ବତ୍ସ ହେଲେ ଏବଂ ବୃହସ୍ପତି ଦୋହକ ହେଲେ। ଗାୟତ୍ରୀ ଆଦି ସମସ୍ତ ବୈଦିକ ଛନ୍ଦମାନେ ପାତ୍ର ହୋଇ, ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସାର-ରସ ଆହୃତ ହେଲା।

Verse 148

क्षीरमासीत्तदा तेषां तपो ब्रह्म च शाश्वतम् । पुनस्ततो देवगणैः पुरंदरपुरोगमैः

ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେତେବେଳେ କ୍ଷୀର ସଦୃଶ ଫଳ ଥିଲା—ଶାଶ୍ୱତ ତପ ଓ ବ୍ରହ୍ମତେଜ (ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଶକ୍ତି ଓ ଜ୍ଞାନ)। ପରେ ପୁରନ୍ଦର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଅଗ୍ରଣୀ ଦେବଗଣମାନେ ପୁନର୍ବାର ଦୋହନ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 149

सौवर्णं पात्रमादाय दुग्धेयं श्रूयते मही । वत्सस्तु मघवा चासीद्दोग्धा च सविताऽभवत्

ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପାତ୍ର ନେଇ ପୃଥିବୀକୁ ପୁନର୍ବାର ଦୋହନ କରାଗଲା—ଏହିପରି ଶ୍ରୁତି। ମଘବାନ୍ (ଇନ୍ଦ୍ର) ବତ୍ସ ହେଲେ, ସବିତା (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ଦୋହକ ହେଲେ।

Verse 150

क्षीरमूर्जामधु प्रोक्तं वर्तंते तेन देवताः । पितृभिः श्रूयते चापि पुनर्दुग्धा वसुन्धरा

ସେଇ କ୍ଷୀରକୁ ‘ଊର୍ଜା’ ଓ ‘ମଧୁ’ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ତାହାଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ପୋଷିତ ହୁଅନ୍ତି। ପିତୃମାନଙ୍କ ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଶୁଣାଯାଏ—ବସୁନ୍ଧରା ପୁନର୍ବାର ଦୋହିତ ହୋଇଥିଲା।

Verse 151

राजतं पात्रमादाय स्वधा त्वक्षय्यतृप्तये । वैवस्वतो यमस्त्वासीत्तेषां वत्सः प्रतापवान्

ରୌପ୍ୟ ପାତ୍ର ନେଇ ସ୍ୱଧାଦ୍ୱାରା ଅକ୍ଷୟ ତୃପ୍ତି ପାଇଁ—ବୈବସ୍ୱତ ଯମ ତାଙ୍କର ପ୍ରତାପବାନ୍ ବତ୍ସ ହେଲେ।

Verse 152

अंतकश्चाभवद्दोग्धा पितृणां भगवा न्प्रभुः । असुरैः श्रूयते चापि पुनर्दुग्धा वसुन्धरा

ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭଗବାନ୍ ପ୍ରଭୁ ଅନ୍ତକ ଦୋହକ ହେଲେ। ଅସୁରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଶୁଣାଯାଏ—ବସୁନ୍ଧରା ପୁନର୍ବାର ଦୋହିତ ହୋଇଥିଲା।

Verse 153

आयसं पात्रमादाय बलमाधाय सर्वशः । विरोचनस्तु प्राह्लादिस्तेषां वत्सः प्रतापवान्

ଲୋହ ପାତ୍ର ନେଇ, ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରେ ବଳ ଆହରଣ କରି—ପ୍ରହ୍ଲାଦପୁତ୍ର ବିରୋଚନ ତାଙ୍କର ପ୍ରତାପବାନ୍ ବତ୍ସ ହେଲେ।

Verse 154

ऋत्विग्द्विमूर्द्धा दैत्यानां दोग्धा तु दितिनन्दनः । मायाक्षीरं दुदोहासौ दैत्यानां तृप्तिकारकम्

ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଋତ୍ୱିକ୍ ଥିଲେ ଦ୍ୱିମୂର୍ଧା, ଏବଂ ଦୋହକ ଥିଲେ ଦିତିଙ୍କ ପୁତ୍ର। ସେ ‘ମାୟା-କ୍ଷୀର’ ଦୋହି ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କଲେ।

Verse 155

तेनैते माययाऽद्यापि सर्वे मायाविदोऽसुराः । वर्त्तयंति महावीर्यास्तदेतेषां परं बलम्

ସେଇ ମାୟାଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଆଜିଯାଏ ମାୟାବିଦ୍ୟାରେ ନିପୁଣ ସମସ୍ତ ଅସୁର ଜୀବନ ଚାଲାନ୍ତି। ମହାବୀର୍ୟବାନ ହୋଇ ତାହାକୁ ଆଧାର କରନ୍ତି—ଏହିଏ ତାଙ୍କର ପରମ ବଳ।

Verse 156

नागैश्च श्रूयते दुग्धा वत्सं कृत्वा तु तक्षकम् । अलाबुपात्रमादाय विषं क्षीरं तदा महत्

ଶୁଣାଯାଏ ଯେ ନାଗମାନେ ମଧ୍ୟ ପୃଥିବୀକୁ ଦୋହନ କରିଥିଲେ—ତକ୍ଷକକୁ ବତ୍ସ କରି। ଅଲାବୁ (ଲାଉ) ପାତ୍ର ନେଇ ସେମାନେ ସେତେବେଳେ ବିଷରୂପ ମହାନ ‘କ୍ଷୀର’ ଦୋହିଲେ।

Verse 157

तेषां वै वासुकिर्दोग्धा काद्रवेयो महायशाः । नागानां वै महादेवि सर्पाणां चैव सर्वशः

ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ କଦ୍ରୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ମହାଯଶସ୍ବୀ ବାସୁକି ଦୋହକ ଥିଲେ, ହେ ମହାଦେବୀ—ନାଗମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏବଂ ସମସ୍ତ ସର୍ପମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ।

Verse 158

तेन वै वर्त्तयन्त्युग्रा महाकाया विषोल्बणाः । तदाहारास्तदाचारास्तद्वीर्यास्तदपाश्रयाः

ସେଇ ଆଧାରରେ ଉଗ୍ର, ମହାକାୟ, ବିଷଭରା ପ୍ରାଣୀମାନେ ଜୀବନ ଚାଲାନ୍ତି—ସେଇ ତାଙ୍କର ଆହାର, ସେଇ ତାଙ୍କର ଆଚାର, ସେଇ ତାଙ୍କର ବୀର୍ୟ, ଏବଂ ସେଇ ତାଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ।

Verse 159

आमपात्रे पुनर्दुग्धा त्वंतर्द्धानमियं मही । वत्सं वैश्रवणं कृत्वा यक्षपुण्यजनैस्तथा

ପୁନର୍ବାର ଏହି ପୃଥିବୀକୁ କାଚା ମାଟିପାତ୍ରରେ ‘ଅନ୍ତର୍ଧାନ’ ରସ ପାଇଁ ଦୋହନ କରାଗଲା। ବତ୍ସ ଭାବେ ବୈଶ୍ରବଣ (କୁବେର)କୁ ରଖି ଯକ୍ଷ ଓ ପୁଣ୍ୟଜନମାନେ ଏହା କଲେ।

Verse 160

दोग्धा रजतनागस्तु चिन्तामणिचरस्तु यः । यक्षाधिपो महातेजा वशी ज्ञानी महातपाः

ଦୋହନକାରୀ ଥିଲା ରଜତନାଗ—ଚିନ୍ତାମଣିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବା। ସେ ଯକ୍ଷାଧିପ, ମହାତେଜସ୍ବୀ, ନିୟମୀ, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ମହାତପସ୍ବୀ।

Verse 161

तेन ते वर्त्तयं तीति यक्षा वसुभिरूर्जितैः । राक्षसैश्च पिशाचैश्च पुनर्दुग्धा वसुन्धरा

ସେହି ‘କ୍ଷୀର’ଦ୍ୱାରା ଧନରେ ବଳବାନ ଯକ୍ଷମାନେ ଜୀବନ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଏବଂ ପୁନର୍ବାର ରାକ୍ଷସ ଓ ପିଶାଚମାନେ ମଧ୍ୟ ବସୁନ୍ଧରାକୁ ଦୋହନ କଲେ।

Verse 162

ब्रह्मोपेन्द्रस्तु दोग्धा वै तेषामासीत्कुबेरतः । वत्सः सुमाली बलवान्क्षीरं रुधिरमेव च

ତାଙ୍କ ପାଇଁ—କୁବେରଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା କ୍ରମରେ—ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଉପେନ୍ଦ୍ର (ବିଷ୍ଣୁ) ଦୋହକ ଥିଲେ। ବତ୍ସ ଥିଲା ବଳବାନ ସୁମାଳୀ, ଏବଂ ‘କ୍ଷୀର’ ଥିଲା ରକ୍ତ ହିଁ।

Verse 163

कपालपात्रे निर्दुग्धा त्वंतर्द्धानं तु राक्षसैः । तेन क्षीरेण रक्षांसि वर्त्तयन्तीह सर्वशः

କପାଳପାତ୍ରରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ‘ଅନ୍ତର୍ଧାନ’କୁ ଦୋହନ କଲେ। ସେହି ‘କ୍ଷୀର’ଦ୍ୱାରା ରାକ୍ଷସମାନେ ଏଠାରେ ସର୍ବପ୍ରକାରେ ଜୀବନ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

Verse 164

पद्मपत्रेषु वै दुग्धा गंधर्वाप्सरसां गणैः । वत्सं चैत्ररथं कृत्वा शुचिगन्धान्मही तदा

ତେବେ ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାଗଣ ପଦ୍ମପତ୍ରରେ ପୃଥିବୀକୁ ଦୋହିଲେ; ଚୈତ୍ରରଥକୁ ବଛା କରି ସେ ତେବେ ପବିତ୍ର ସୁଗନ୍ଧି ଦାନ କଲା।

Verse 165

तेषां वत्सो रुचिस्त्वासीद्दोग्धा पुत्रो मुनेः शुभः । शैलैस्तु श्रूयते देवि पुनर्दुग्धा वसुंधरा

ତାଙ୍କ ପାଇଁ ରୁଚି ବଛା ଥିଲା, ଏବଂ ମୁନିଙ୍କ ଶୁଭ ପୁତ୍ର ଦୋହକ ହେଲେ। ହେ ଦେବୀ, ପର୍ବତମାନଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ବସୁନ୍ଧରା ପୁନର୍ବାର ଦୋହାଯାଇଥିଲା ବୋଲି ଶୁଣାଯାଏ।

Verse 166

तदौषधीर्मूर्तिमती रत्नानि विविधानि च । वत्सस्तु हिमवांस्तेषां दोग्धा मेरुर्महागिरिः

ତେବେ ଔଷଧିମାନେ ମୂର୍ତ୍ତିମତୀ ହେଲେ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ରତ୍ନମାନେ ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଭବିଲେ। ତାଙ୍କ ପାଇଁ ହିମବାନ ବଛା, ଏବଂ ମହାଗିରି ମେରୁ ଦୋହକ ଥିଲେ।

Verse 167

पात्रं शिलामयं ह्यासीत्तेन शैलाः प्रतिष्ठिताः । श्रूयते वृक्षवीरुद्भिः पुनर्दुग्धा वसुन्धरा

ପାତ୍ରଟି ଶିଳାମୟ ଥିଲା; ତାହାଦ୍ୱାରା ପର୍ବତମାନେ ଦୃଢ଼ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲେ। ଗଛ ଓ ଲତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବସୁନ୍ଧରା ପୁନର୍ବାର ଦୋହାଯାଇଥିଲା ବୋଲି ମଧ୍ୟ ଶୁଣାଯାଏ।

Verse 168

पालाशं पात्रमादाय च्छिन्नदग्धप्ररोहणम् । दोग्धा तु पुष्पितः शालः प्लक्षो वत्सो यशस्विनि । सर्वकामदुघा दोग्धा पृथिवी भूतभाविनी

ଛେଦିଲେ କି ଦଗ୍ଧ କଲେ ମଧ୍ୟ ପୁନଃ ଅଙ୍କୁରିତ ହେବାକୁ ସକ୍ଷମ ପଲାଶକାଠର ପାତ୍ର ନେଇ, ପୁଷ୍ପିତ ଶାଳବୃକ୍ଷ ଦୋହକ ହେଲା ଏବଂ ପ୍ଲକ୍ଷ ବଛା, ହେ ଯଶସ୍ୱିନୀ। ଏଭଳି ଭୂତଭାବିନୀ ପୃଥିବୀ ସର୍ବକାମଦୁଘା ହୋଇ ଦୋହାଯାଇଥିଲା।

Verse 169

सैषा धात्री विधात्री च धरणी च वसुन्धरा । दुग्धा हितार्थं लोकानां पृथुना इति नः श्रुतम्

ସେଇ ଧାତ୍ରୀ ଓ ବିଧାତ୍ରୀ, ଧରଣୀ ଏବଂ ବସୁନ୍ଧରା। ଲୋକହିତାର୍ଥେ ପୃଥୁ ତାଙ୍କୁ ଦୋହନ କଲେ ବୋଲି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ।

Verse 170

चराचरस्य लोकस्य प्रतिष्ठा योनिरेव च । आसीदियं समुद्रांता मेदिनीति परिश्रुता

ଏହି ଭୂମି ଚରାଚର ଜଗତର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଓ ତାହାର ଯୋନି ମଧ୍ୟ। ସମୁଦ୍ରସୀମାବଦ୍ଧ ଏହି ଧରା ପରମ୍ପରାରେ ‘ମେଦିନୀ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 171

मधुकैटभयोः पूर्वं मेदोमांसपरिप्लुता । वसुन्धारयते यस्माद्वसुधा तेन कीर्तिता

ମଧୁ–କୈଟଭଙ୍କ (ବଧ ପୂର୍ବରୁ) ସେ ମେଦ ଓ ମାଂସରେ ପରିପ୍ଲୁତ ଥିଲା। ଯେହେତୁ ସେ ‘ବସୁ’—ଧନ ଓ ଜୀବମାନଙ୍କୁ—ଧାରଣ କରେ, ତେଣୁ ‘ବସୁଧା’ ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 172

ततोऽभ्युपगमाद्राज्ञः पृथोर्वैन्यस्य धीमतः । दुहितृत्वमनुप्राप्ता पृथिवीत्युच्यते ततः

ତାପରେ ଧୀମାନ୍ ରାଜା ପୃଥୁ ବୈନ୍ୟଙ୍କ ଗ୍ରହଣ ଓ ପାଳନରୁ ସେ କନ୍ୟାଭାବ ପ୍ରାପ୍ତ କଲା; ତେଣୁ ସେ ‘ପୃଥିବୀ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 173

प्रथिता प्रविभक्ता च शोभिता च वसुन्धरा । दुग्धा हि यत्नतो राज्ञा पत्तनाकरमालिनी

ଏଭଳି ବସୁନ୍ଧରା ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସୁବିଭକ୍ତ ଓ ଶୋଭିତ ହେଲା। ନଗର ଓ ଖଣିର ମାଳାରେ ଭୂଷିତ ତାକୁ ରାଜା ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ଦୋହନ କଲେ।

Verse 174

एवं प्रभावो राजासीद्वैन्यः स नृपसत्तमः । ततः स रंजयामास धर्मेण पृथिवीं तदा

ଏହିପରି ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ବୈନ୍ୟଙ୍କର ଏମିତି ପ୍ରଭାବ ଓ ମହିମା ଥିଲା। ତାପରେ ସେ ଧର୍ମଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀକୁ ରଞ୍ଜିତ କରି ପାଳନ-ଶାସନ କଲେ।

Verse 175

ततो राजेति शब्दोऽथ पृथिव्यां रंजनादभूत् । स राज्यं प्राप्य वैन्यस्तु चिंतयामास पार्थिवः

ତାପରେ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରଜାକୁ ରଞ୍ଜିତ କରିବାରୁ ‘ରାଜା’ ଶବ୍ଦଟି ପ୍ରଚଳିତ ହେଲା। ଏବଂ ବୈନ୍ୟ ପାର୍ଥିବ ରାଜ୍ୟ ପାଇ ଗଭୀର ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

Verse 176

पिता मम ह्यधर्मिष्ठो यज्ञाद्युच्छित्तिकारकः । कस्मिन्स्थाने गतश्चासौ ज्ञेयं स्थानं कथं मया

‘ମୋ ପିତା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଧର୍ମୀ, ଯଜ୍ଞାଦି ଧର୍ମକର୍ମର ନାଶକ। ସେ କେଉଁ ଲୋକକୁ ଗଲେ? ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନକୁ ମୁଁ କିପରି ଜାଣିବି?’

Verse 177

कथं तस्य क्रिया कार्या हतस्य ब्राह्मणैः किल । कथं गतिर्भवेत्तस्य यज्ञदानक्रियाबलात्

‘କୁହାଯାଏ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହତ ହୋଇଥିଲେ; ତେବେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧାଦି କ୍ରିୟା କିପରି କରିବି? ଯଜ୍ଞ, ଦାନ ଓ ବିଧିକର୍ମର ବଳରେ ତାଙ୍କ ଗତି କିପରି ଉନ୍ନତ ହେବ?’

Verse 178

इत्येव चिंतया तस्य नारदोभ्याजगाम ह । तस्यैवमासनं दत्त्वा प्रणिपत्य च पृष्टवान्

ଏପରି ଚିନ୍ତାରେ ମଗ୍ନ ଥିବା ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ନାରଦ ମୁନି ଆସିଲେ। ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଆସନ ଦେଇ, ପ୍ରଣାମ କରି, ପରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

Verse 179

भगवन्सर्वलोकस्य जानासि त्वं शुभाशुभम् । पिता मम दुराचारो देवब्राह्मणनिंदकः

ହେ ଭଗବନ୍! ସମସ୍ତ ଲୋକର ଶୁଭାଶୁଭ ଗତି ଆପଣ ଜାଣନ୍ତି। ମୋ ପିତା ଦୁରାଚାରୀ ଥିଲେ ଏବଂ ଦେବ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରୁଥିଲେ।

Verse 180

स्वकर्मणा हतो विप्रैः परलोकमवाप्तवान् । कस्मिंस्थाने गतस्तातः श्वभ्रं वा स्वर्गमेव च

ନିଜ କର୍ମର ପ୍ରଭାବରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ହାତରେ ହତ ହୋଇ ସେ ପରଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ମୋ ତାତ କେଉଁ ଅବସ୍ଥାକୁ ଗଲେ—ଭୟଙ୍କର ଗର୍ତ୍ତ (ନରକ) କି, ନା ସ୍ୱର୍ଗକୁ?

Verse 181

ततोऽब्रवीन्नारदस्तु ज्ञात्वा दिव्येन चक्षुषा । शृणु राजन्महाबाहो यत्र तिष्ठति ते पिता

ତାପରେ ନାରଦ ଦିବ୍ୟଚକ୍ଷୁରେ ଜାଣି କହିଲେ—ହେ ମହାବାହୁ ରାଜନ୍! ଶୁଣ; ତୁମ ପିତା ଯେଉଁଠି ଏବେ ଅବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି।

Verse 182

अत्र देशो मरुर्नाम जलवृक्षविवर्जितः । तत्र देशे महारौद्रे जनकस्ते नरोत्तम

ଏଠାରେ ‘ମରୁ’ ନାମର ଏକ ଦେଶ ଅଛି, ଯାହା ଜଳ ଓ ବୃକ୍ଷରୁ ବଞ୍ଚିତ। ହେ ନରୋତ୍ତମ! ସେଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଦେଶରେ ତୁମ ପିତା ଅଛନ୍ତି।

Verse 183

म्लेच्छमध्ये समुत्पन्नो यक्ष्मी कुष्ठसमन्वितः । उच्छिष्टभोजी म्लेच्छानां कृमिभिः संयुतो व्रणैः

ସେ ମ୍ଲେଚ୍ଛମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି—କ୍ଷୟ ଓ କୁଷ୍ଠରେ ପୀଡ଼ିତ। ମ୍ଲେଚ୍ଛମାନଙ୍କ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଭୋଜନ କରେ, ଏବଂ ତା’ର ଘାଉରେ କୃମି ଭରିଛି।

Verse 184

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य नारदस्य महात्मनः । हाहाकारं ततः कृत्वा मूर्छितो निपपात ह

ମହାତ୍ମା ନାରଦଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ସେ ‘ହା ହା’ କରି ଆର୍ତ୍ତନାଦ କଲା, ତାପରେ ମୂର୍ଛିତ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା।

Verse 185

चिंतयामास दुःखार्तः कथं कार्यं मया भवेत् । इत्येवं चिंतयानस्य मतिर्जाता महात्मनः । पुत्रः स कथ्यते लोके पितरं त्रायते तु यः

ଦୁଃଖାର୍ତ୍ତ ହୋଇ ସେ ଚିନ୍ତା କଲା—“ମୁଁ କ’ଣ କରିବି?” ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ସେଇ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ମନେ ଉତ୍ତମ ସଙ୍କଳ୍ପ ଜନ୍ମିଲା—ଯେ ପିତାଙ୍କୁ ତାରେ, ସେଇ ଲୋକେ ‘ପୁତ୍ର’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 186

स कथं तु मया तातः पापान्मुक्तो भविष्यति । एवं संचिंत्य स ततो नारदं पर्यपृच्छत

“ତେବେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ମୋ ପିତା କିପରି ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେବେ?” ଏଭଳି ଭାବି ସେ ପରେ ନାରଦଙ୍କୁ ପଚାରିଲା।

Verse 188

नारद उवाच । गच्छ राजन्प्रधानानि तीर्थानि मनुजेश्वर । पितरं तेषु चानीय तस्माद्राजन्मरुस्थलात्

ନାରଦ କହିଲେ—“ହେ ରାଜନ୍, ହେ ମନୁଜେଶ୍ୱର! ପ୍ରଧାନ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କୁ ଯାଅ; ହେ ରାଜା, ସେଇ ମରୁସ୍ଥଳରୁ ପିତାଙ୍କୁ ଆଣି ସେହି ତୀର୍ଥମାନଙ୍କୁ ନେଇଯାଅ।”

Verse 189

यत्र देवाः सप्रभावास्तीर्थानि विमलानि च । तत्र गच्छ महाराज तीर्थयात्रां कुरु प्रभो

“ହେ ମହାରାଜ, ଯେଉଁଠି ଦେବମାନେ ନିଜ ପ୍ରଭାବ ସହ ପ୍ରକାଶିତ ଓ ଯେଉଁଠି ତୀର୍ଥମାନେ ନିର୍ମଳ, ସେଠାକୁ ଯାଅ; ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କର।”

Verse 190

एवं ह्यवितथं विद्धि मोक्षस्ते भविता पितुः । तच्छ्रुत्वा वचनं राजा नारदस्य महात्मनः । सचिवे भारमाधाय स्वराजस्य जगाम ह

ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ଜାଣ—ତୋ ପିତାଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିତ ମୋକ୍ଷ ମିଳିବ। ମହାତ୍ମା ନାରଦଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ରାଜା ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟଭାର ଦେଇ ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 191

स गत्वा मरुभूमिं तु म्लेच्छमध्ये ददर्श ह । कुष्ठरोगेण महता क्षयेण च समावृतम्

ସେ ମରୁଭୂମିକୁ ଯାଇ ମ୍ଲେଚ୍ଛମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସେ ଭୟଙ୍କର କୁଷ୍ଠରୋଗ ଓ କ୍ଷୟରୋଗରେ ଆବୃତ ଥିଲେ।

Verse 192

गव्यूतिमात्रं तत्रैव शून्यं मानुषवर्जितम् । एवं दृष्ट्वा स राजा तु संतप्तो वाक्यमब्रवीत्

ସେଠାରେ ଗବ୍ୟୂତି ପରିମାଣର ଅଞ୍ଚଳ ଶୂନ୍ୟ, ମାନବବର୍ଜିତ ଥିଲା। ଏହା ଦେଖି ରାଜା ଶୋକରେ ସନ୍ତପ୍ତ ହୋଇ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 193

हे म्लेच्छ रोगिपुरुषं स्वगृहं च नयाम्यहम् । तत्राहमेनं निरुजं करोमि यदि मन्यथ

ହେ ମ୍ଲେଚ୍ଛମାନେ, ଏହି ରୋଗୀ ପୁରୁଷକୁ ମୁଁ ମୋ ଘରକୁ ନେଇଯାଉଛି। ସେଠାରେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ନିରୋଗ କରିଦେବି—ଯଦି ତୁମେ ସମ୍ମତ ହେଉ।

Verse 194

ज्ञात्वेति सर्वे ते म्लेच्छाः पुरुषं तं दयापरम् । ऊचुः प्रणतसर्वांगाः शीघ्र नय जगत्पते । अस्मद्भाग्यवशान्नाथ त्वमेवात्र समागतः

ତାଙ୍କୁ ଦୟାପର ପୁରୁଷ ବୋଲି ଜାଣି ସେ ସମସ୍ତ ମ୍ଲେଚ୍ଛ ସର୍ବାଙ୍ଗେ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ—“ଶୀଘ୍ର ନେଇଯାଆନ୍ତୁ, ହେ ଜଗତ୍ପତେ। ହେ ନାଥ, ଆମ ସୌଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଆପଣ ନିଜେ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।”

Verse 195

दुर्गंधोपहता लोकास्त्वया नाथ सुखीकृताः । तत आनाय्य पुरुषाञ्छिबिकावाहनोचितान्

ଦୁର୍ଗନ୍ଧରେ ପୀଡିତ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ତୁମେ, ହେ ନାଥ, ସୁଖୀ କରିଦେଲ। ତାପରେ ପାଳଙ୍କି ବୋହିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ ଆଣି (ତାଙ୍କୁ) ନେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।

Verse 196

ततः श्रुत्वा तु वचनं तस्य राज्ञो दयावहम् । प्रापुस्तीर्थान्यनेकानि केदारादीनि कोटिशः

ତାପରେ ସେଇ ରାଜାଙ୍କର କରୁଣାଜନକ ବଚନ ଶୁଣି, କେଦାର ଆଦି ଅନେକ ତୀର୍ଥ—କୋଟି କୋଟି କରି—ସେଠାରେ ସମବେତ ହେଲେ।

Verse 197

यत्रयत्र स गच्छेत वैन्यो वेनेन संयुतः । तत्र तत्रैव तीर्थानामाक्रंदः श्रूयते महान्

ବୈନ୍ୟ ଧନୁଷ ସହିତ ଯେଉଁଯେଉଁଠାକୁ ଯାଉଥିଲେ, ସେଉଁଠାସେଉଁଠାରେ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କର ମହା ଆର୍ତ୍ତନାଦ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା।

Verse 198

हा दैव रिपुरायाति अस्माकं नाशहेतवे । अधुना क्व गमिष्याम इति चिंता पुनःपुनः

‘ହାୟ! ଦୈବବଶେ ଶତ୍ରୁ ଆମ ନାଶର ହେତୁ ହୋଇ ଆସୁଛି। ଏବେ ଆମେ କେଉଁଠାକୁ ଯିବୁ?’—ଏହି ଚିନ୍ତା ପୁନଃପୁନଃ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା।

Verse 199

दर्शनेनापि तस्यैव हाहाकारं विधाय वै । पलायंते च तीर्थानि देवा नश्यंति तत्क्षणात्

ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାମାତ୍ରେ ‘ହାୟ ହାୟ’ ବୋଲି ହାହାକାର କରି ତୀର୍ଥମାନେ ପଳାଇଗଲେ, ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ସେଇ କ୍ଷଣରେ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ।

Verse 200

एवं वर्षत्रयं राजा तीर्थयात्रां चकार वै । न तस्य मुक्तिर्ददृशे ततः शोकमगात्परम्

ଏଭଳି ରାଜା ତିନି ବର୍ଷ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କଲେ; କିନ୍ତୁ ନିଜ ମୋକ୍ଷର ଦର୍ଶନ ହେଲା ନାହିଁ, ତେଣୁ ସେ ଗଭୀର ଶୋକରେ ପଡ଼ିଲେ।

Verse 201

ततस्तु प्रेरिता भृत्याः कुरुक्षेत्रे महाप्रभे । यदि वापि पुनस्तत्र पापमुक्तिर्भवेत्ततः

ତାପରେ ଭୃତ୍ୟମାନେ, ହେ ମହାପ୍ରଭୁ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରେରିତ କରି କହିଲେ—‘କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ହେଲେ ସମ୍ଭବତଃ ପାପମୁକ୍ତି ହେବ।’