Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 185

Devanagari script

चिंतयामास दुःखार्तः कथं कार्यं मया भवेत् । इत्येवं चिंतयानस्य मतिर्जाता महात्मनः । पुत्रः स कथ्यते लोके पितरं त्रायते तु यः

Transliteration

ciṃtayāmāsa duḥkhārtaḥ kathaṃ kāryaṃ mayā bhavet | ityevaṃ ciṃtayānasya matirjātā mahātmanaḥ | putraḥ sa kathyate loke pitaraṃ trāyate tu yaḥ

Translation

ଦୁଃଖାର୍ତ୍ତ ହୋଇ ସେ ଚିନ୍ତା କଲା—“ମୁଁ କ’ଣ କରିବି?” ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ସେଇ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ମନେ ଉତ୍ତମ ସଙ୍କଳ୍ପ ଜନ୍ମିଲା—ଯେ ପିତାଙ୍କୁ ତାରେ, ସେଇ ଲୋକେ ‘ପୁତ୍ର’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Word by Word

• चिन्तयामास: thought, reflected
• चिन्तयामास: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: चिन्त् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect); प्रथम-पुरुष; एकवचन; परस्मैपद

• दुःखार्तः: distressed by sorrow
• दुःखार्तः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दुःख (प्रातिपदिक) + आर्त (कृदन्त; ऋ धातु, क्त)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; विशेषण

• कथम्: how?
• कथम्: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: कथम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रश्नार्थक-अव्यय (interrogative adverb)

• कार्यम्: what is to be done, duty
• कार्यम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कार्य (प्रातिपदिक; कृ धातोः ण्यत्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन

• मया: by me
• मया: Karta (Agent in passive/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-विभक्ति (Instrumental); एकवचन; सर्वनाम

• भवेत्: should be
• भवेत्: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ्-लकार (Optative); प्रथम-पुरुष; एकवचन; परस्मैपद

• इति: thus
• इति: None
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; इत्यर्थक-निपात (quotative particle)

• एवम्: in this way
• एवम्: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक (adverb of manner)

• चिन्तयानस्य: of (him) thinking
• चिन्तयानस्य: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: चिन्तयत् (कृदन्त; चिन्त् धातु, शतृ)
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी-विभक्ति; एकवचन; शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कृदन्त (present active participle)

• मतिः: an idea, resolve
• मतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन

• जाता: arose, was born
• जाता: Kriyā (Predicative/क्रिया)
• Type: Adjective
• Root: जन् (धातु) → जात (कृदन्त; क्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (PPP)

• महात्मनः: of the great-souled one
• महात्मनः: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: महात्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी-विभक्ति; एकवचन

• पुत्रः: son
• पुत्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन

• सः: he/that (one)
• सः: Samānādhikaraṇa (Apposition/समानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन

• कथ्यते: is called
• कथ्यते: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कथ् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present); प्रथम-पुरुष; एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (passive)

• लोके: in the world
• लोके: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति; एकवचन

• पितरम्: father
• पितरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; एकवचन

• त्रायते: protects, saves
• त्रायते: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: त्रा (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present); प्रथम-पुरुष; एकवचन; आत्मनेपद

• तु: indeed, but
• तु: None
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधान/विरोधार्थक-निपात (particle: ‘but/indeed’)

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; सम्बन्धवाचक सर्वनाम (relative pronoun)

Speaker

Narrator (contextual)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa (contextual)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: The king sits in sorrowful contemplation, hands to chest or forehead, then his face brightens with a firm dharmic resolve as the maxim about a true son arises within him.

Characters & Entities

• pitṛ (father)
• putra (son)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A son’s highest dharma is to work for his father’s protection and spiritual uplift—ultimately, his liberation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader frame is Prabhāsakṣetra Māhātmya (Prabhāsa region), setting up a pilgrimage-based means for pitṛ-mokṣa.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite is stated here; it establishes the ethical principle that motivates later tīrtha-yātrā and acts for the father’s release.