
ଈଶ୍ୱର ଶୁକନ୍ୟାଙ୍କ କଥା ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି। ଶୁକନ୍ୟା ଶର୍ୟାତିଙ୍କ କନ୍ୟା ଏବଂ ମହର୍ଷି ଚ୍ୟବନଙ୍କ ପତ୍ନୀ। ବନରେ ଦିବ୍ୟ ଚିକିତ୍ସକ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସୌନ୍ଦର୍ୟ ପ୍ରଶଂସା କରି, ବୃଦ୍ଧ ଚ୍ୟବନଙ୍କ ଅସମର୍ଥତା କହି ପତିତ୍ୟାଗ ପାଇଁ ପ୍ରଲୋଭିତ କରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଶୁକନ୍ୟା ପତିବ୍ରତା ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହି ଦାମ୍ପତ୍ୟନିଷ୍ଠା ପ୍ରକାଶ କରି ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରସ୍ତାବ ଅସ୍ୱୀକାର କରନ୍ତି। ତାପରେ ଅଶ୍ୱିନଦ୍ୱୟ ଉପାୟ କହନ୍ତି—ଆମେ ଚ୍ୟବନଙ୍କୁ ପୁନଃ ଯୁବକ ଓ ସୁନ୍ଦର କରିଦେବୁ; ତା’ପରେ ତୁମେ ଆମ ମଧ୍ୟରୁ ଯାହାକୁ ଇଚ୍ଛା କରିବ, ସେଇ ପତି। ଶୁକନ୍ୟା ଏହା ଚ୍ୟବନଙ୍କୁ କହିଲେ ସେ ସମ୍ମତି ଦେଲେ। ଚ୍ୟବନ ଓ ଅଶ୍ୱିନମାନେ ସରୋବରରେ ସ୍ନାନାର୍ଥ ପ୍ରବେଶ କରି କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ସମାନ ଦୀପ୍ତିମାନ ଯୁବ ରୂପରେ ବାହାରିଲେ। ଶୁକନ୍ୟା ବିବେକରେ ନିଜ ସତ୍ୟ ପତି ଚ୍ୟବନଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି ତାଙ୍କୁ ହିଁ ବରଣ କଲେ। ଚ୍ୟବନ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଅଶ୍ୱିନମାନଙ୍କୁ ବର ମାଗିବାକୁ କହିଲେ। ସେମାନେ ଯଜ୍ଞରେ ଭାଗ ଓ ସୋମପାନ ଅଧିକାର ଚାହିଲେ, ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ର ଦେଇନଥିଲେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଚ୍ୟବନ ଋଷି-ପ୍ରଭାବରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞଭାଗ ଓ ସୋମପାନାଧିକାର ଦେବାକୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ। ଅଶ୍ୱିନମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ, ଏବଂ ଚ୍ୟବନ-ଶୁକନ୍ୟାଙ୍କ ଗୃହସ୍ଥଜୀବନ ପୁନଃ ସମୃଦ୍ଧ ହେଲା। ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ପତିବ୍ରତା ନୀତି, ଧର୍ମସମ୍ମତ ଚିକିତ୍ସା, ଏବଂ ଋଷି ଅଧିକାରରେ ଆଚାର-ସ୍ଥିତି ନିର୍ଣ୍ଣୟକୁ ଦର୍ଶାଏ।
Verse 1
ईश्वर उवाच । कस्यचित्त्वथ कालस्य त्रिदशावश्विनौ प्रिये । कृताभिषेकां विवृतां सुकन्यां तामपश्यताम्
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ପ୍ରିୟେ! କେତେକ ସମୟରେ ଦେବଗଣଙ୍କ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର ଦ୍ୱୟ ସ୍ନାନ କରି ଦେହ ପ୍ରକାଶିତ ଥିବା ସୁକନ୍ୟାକୁ ଦେଖିଲେ।
Verse 2
तां दृष्ट्वा दर्शनीयांगीं देवराजसुतामिव । ऊचतुः समभिद्रुत्य नासत्यावश्विनावथ
ତାକୁ ଦେଖି—ଦର୍ଶନୀୟ ଅଙ୍ଗଯୁକ୍ତା, ଯେନ ଦେବରାଜଙ୍କ କନ୍ୟା—ନାସତ୍ୟ ନାମକ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର ଦ୍ୱୟ ଦୌଡ଼ି ଆସି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
Verse 3
कस्य त्वमसि वामोरु किं वनेऽस्मिंश्चिकीर्षसि । इच्छावस्त्वां च विज्ञातुं तत्त्वमाख्याहि शोभने
ହେ ସୁନ୍ଦରୀ ବାମୋରୁ, ତୁମେ କାହାର? ଏହି ବନରେ କ’ଣ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ? ଆମେ ତୁମକୁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ—ହେ ଶୋଭନେ, ସତ୍ୟ କୁହ।
Verse 4
ततः सुकन्या संवीता तावुवाच सुरोत्तमौ । शर्यातितनयां वित्तं भार्यां च च्यवनस्य माम्
ତାପରେ ସୁକନ୍ୟା ଯଥାଯଥ ଆବୃତ ହୋଇ, ସେଇ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କୁ କହିଲା—“ମୋତେ ଶର୍ୟାତିଙ୍କ କନ୍ୟା ଏବଂ ଚ୍ୟବନଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ବୋଲି ଜାଣ।”
Verse 5
ततोऽश्विनौ प्रहस्यैनामब्रूतां पुनरेव तु । कथं त्वं च विदित्वा तु पित्रा दत्ताऽगता वने
ତାପରେ ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ ହସି ପୁଣି ତାକୁ କହିଲେ—“ସବୁ ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପିତା ତୁମକୁ କିପରି ଦେଲେ, ଏବଂ ତୁମେ ବନରେ ଆସି କିପରି ରହୁଛ?”
Verse 6
भ्राजसे गगनोद्देशे विद्युत्सौदामनी यथा । न देवेष्वपि तुल्यां हि तव पश्याव भामिनि
ତୁମେ ଏହି ବନରେ ଆକାଶର ବିଜୁଳି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ; ହେ ଭାମିନୀ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ସମାନ କାହାକୁ ଆମେ ଦେଖୁନାହୁଁ।
Verse 7
सर्वाभरणसंपन्ना परमांबरधारिणी । मामैवमनवद्यांगि त्यजैनमविवेकिनम्
ତୁମେ ସମସ୍ତ ଆଭୂଷଣରେ ସୁଶୋଭିତା ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବସ୍ତ୍ରଧାରିଣୀ; ହେ ନିର୍ଦୋଷାଙ୍ଗୀ, ମୋତେ ମାତ୍ର ବର, ଏହି ଅବିବେକୀ ପୁରୁଷକୁ ତ୍ୟାଗ କର।
Verse 8
कस्मादेवंविधा भूत्वा जराजर्जरितं भुवि । त्वमुपास्ये हि कल्याणि कामभावबहिष्कृतम्
ହେ କଲ୍ୟାଣୀ! ତୁମେ ଏପରି ହୋଇ ସୁଦ୍ଧା ପୃଥିବୀରେ ଜରାରେ ଜର୍ଜରିତ, କାମଭାବରୁ ବହିଷ୍କୃତ ସେହି ପୁରୁଷଙ୍କୁ କାହିଁକି ସେବା କରୁଛ?
Verse 9
असमर्थं परित्राणे पोषणे वा शुचिस्मिते । सा त्वं च्यवनमुत्सृज्य वरयस्वैकमावयोः
ହେ ଶୁଚିସ୍ମିତେ! ସେ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କିମ୍ବା ପୋଷଣ କରିବାରେ ଅସମର୍ଥ; ତେଣୁ ଚ୍ୟବନଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଆମ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେକୁ ପତି ଭାବେ ବରଣ କର।
Verse 10
पत्यर्थं देवगर्भाभे मा वृथा यौवनं कृथाः । एवमुक्ता सुकन्या सा सुरौ ताविदमब्रवीत्
ହେ ଦେବଗର୍ଭାଭେ! ପତିର ନିମିତ୍ତେ ତୁମ ଯୌବନକୁ ବ୍ୟର୍ଥ କରନି। ଏପରି କୁହାଯାଇ ସୁକନ୍ୟା ସେଇ ଦୁଇ ଦେବଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲା।
Verse 11
रताऽहं च्यवने पत्यौ न चैवं परिशंकतम् । तावब्रूतां पुनश्चैतामावां देवभिषग्वरौ
ସେ କହିଲା—“ମୁଁ ମୋ ପତି ଚ୍ୟବନଙ୍କ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାବତୀ; ଏପରି ଅନ୍ୟଥା ସନ୍ଦେହ କରନି।” ତାପରେ ପୁନର୍ବାର ସେଇ ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବ-ଭିଷକ ତାକୁ କହିଲେ।
Verse 12
युवानं रूपसंपन्नं करिष्यावः पतिं तव । ततस्तस्यावयोश्चैव पतिमेकतमं वृणु
“ଆମେ ତୁମ ପତିଙ୍କୁ ଯୁବା ଓ ରୂପସମ୍ପନ୍ନ କରିଦେବୁ; ତାପରେ ଆମ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେକୁ ପତି ଭାବେ ବାଛ।”
Verse 13
एतेन समयेनावां शमं नय सुमध्यमे । सा तयोर्वचनाद्देवि उपसंगम्य भार्गवम् । उवाच वाक्यं यत्ताभ्यामुक्तं भृगुसुतं प्रति
“ଏହି ସମୟରେ, ହେ ସୁମଧ୍ୟମେ, ମନକୁ ଶାନ୍ତ କର।” ସେମାନଙ୍କ ବଚନରେ ଦେବୀ ଭାର୍ଗବ (ଚ୍ୟବନ)ଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ସେ ଦୁଇଜଣ କହିଥିବା କଥାକୁ ଭୃଗୁପୁତ୍ରଙ୍କୁ ପୁନଃ କହିଲା।
Verse 14
तद्वाक्यं च्यवनो भार्यामुवाचाद्रियतामिति । इत्युक्ता च्यवनेनाथ सुकन्या तावुवाच वै
ସେ କଥା ଶୁଣି ଚ୍ୟବନ ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ କହିଲେ, “ଏହା ଗ୍ରହଣ କର।” ଚ୍ୟବନଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସୁକନ୍ୟା ପରେ ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ (ଅଶ୍ୱିନଦ୍ୱୟକୁ) କହିଲା।
Verse 15
एवं देवौ भवद्भ्यां यत्प्रोक्तं तत्कियतां लघु । इत्युक्तौ भिषजौ तत्र तया चैव सुकन्यया । ऊचतू राजपुत्रीं तां पतिस्तव विशत्वपः
ସୁକନ୍ୟା କହିଲା, “ହେ ଦେବଦ୍ୱୟ, ଆପଣମାନେ କହିଥିବା କଥା ଶୀଘ୍ର ସମ୍ପନ୍ନ ହେଉ।” ଏହା ଶୁଣି ସେ ଦୁଇ ଚିକିତ୍ସକ (ଅଶ୍ୱିନଦ୍ୱୟ) ରାଜକୁମାରୀକୁ କହିଲେ, “ତୋର ପତି ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରୁନ୍।”
Verse 16
ततोऽपश्च्यवनः शीघ्रं रूपार्थी प्रविवेश ह । अश्विनावपि तद्देवि ततः प्राविशतां जलम्
ତାପରେ ଯୌବନରୂପ ଲାଭ ଆଶାରେ ଚ୍ୟବନ ଶୀଘ୍ର ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ପରେ, ହେ ଦେବୀ, ସେ ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନ ମଧ୍ୟ ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
Verse 17
ततो मुहूर्त्तादुत्तीर्णाः सर्वे ते सरसस्ततः । दिव्यरूपधराः सर्वे युवानो मृष्टकुण्डलाः
ଅଳ୍ପ ସମୟ ପରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସେହି ସରୋବରରୁ ବାହାରିଲେ। ସମସ୍ତେ ଦିବ୍ୟରୂପଧାରୀ—ସମସ୍ତେ ଯୁବକ, ଏବଂ ଦୀପ୍ତ କୁଣ୍ଡଳରେ ଭୂଷିତ।
Verse 18
दिव्यवेषधराश्चैव मनसः प्रीतिवर्द्धनाः । तेऽब्रुवन्सहिताः सर्वे वृणीष्वान्यतमं शुभे
ଦିବ୍ୟବେଷଧାରୀ, ମନକୁ ପ୍ରୀତିଦାୟକ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକାସାଥି କହିଲେ—“ହେ ଶୁଭେ! ତୁମ ଇଚ୍ଛାମତେ ଯେକାହାକୁ ଚୟନ କର।”
Verse 19
अस्माकमीप्सितं भद्रे यतस्त्वं वरवर्णिनी । यत्र वाप्यभि कामासि तं वृणीष्व सुशोभने
ହେ ଭଦ୍ରେ, ଉତ୍ତମବର୍ଣ୍ଣିନୀ! ତୁମେ ଆମମଧ୍ୟରୁ ଜଣେକୁ ବାଛିବା ଆମର ଇଚ୍ଛା; ତେଣୁ ହେ ସୁଶୋଭନେ, ଯେଉଁଠି ତୁମ ମନ ଲାଗେ ସେହିଜଣକୁ ଚୟନ କର।
Verse 20
सा समीक्ष्य तु तान्सर्वांस्तुल्यरूपधरान्स्थितान् । निश्चित्य मनसा बुद्ध्या देवि वव्रे पतिं स्वकम्
ସମାନରୂପ ଧାରଣ କରି ଦାଁଡ଼ିଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ଦେବୀସଦୃଶା ନାରୀ ମନ ଓ ବୁଦ୍ଧିରେ ନିଶ୍ଚୟ କରି ନିଜ ପତିଙ୍କୁ ହିଁ ବାଛିଲେ।
Verse 21
लब्ध्वा तु च्यवनो भार्यां वयोरूपमवस्थितः । हृष्टोऽब्रवीन्महातेजास्तौ नासत्याविदं वचः
ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ପାଇ ଯୌବନରୂପରେ ସ୍ଥିତ ହୋଇ ଚ୍ୟବନ ହର୍ଷିତ ହେଲେ। ତାପରେ ମହାତେଜସ୍ବୀ ଋଷି ଦୁଇ ନାସତ୍ୟ (ଅଶ୍ୱିନ)ଙ୍କୁ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।
Verse 22
यदहं रूपसंपन्नो वयसा च समन्वितः । कृतो भवद्भ्यां वृद्धः सन्भार्यां च प्राप्तवान्निजाम् । तद्ब्रूतं वै विधास्यामि भवतोर्यदभीप्सितम्
ତୁମ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ରୂପସମ୍ପନ୍ନ ଓ ଯୌବନଯୁକ୍ତ ହୋଇଛି; ପୂର୍ବେ ବୃଦ୍ଧ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ପାଇଛି। ତେଣୁ ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଯାହା ଇଚ୍ଛା କର, କହ—ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ତାହା କରିବି।
Verse 23
अश्विनावूचतुः । आवां तु देवभिषजौ न च शक्रः करोति नौ । सोमपानार्हतां तस्मात्कुरु नौ सोमपायिनौ
ଅଶ୍ୱିନଦ୍ୱୟ କହିଲେ—ଆମେ ଦେବମାନଙ୍କର ଭିଷଜ; ତଥାପି ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଆମକୁ ସୋମପାନର ଅଧିକାର ଦେଉନାହାନ୍ତି। ତେଣୁ ଆମକୁ ସୋମପାନାର୍ହ କରି, ସୋମପାୟୀ କର।
Verse 24
च्यवन उवाच । अहं वां यज्ञभागार्हौ करिष्ये सोमपायिनौ
ଚ୍ୟବନ କହିଲେ—ମୁଁ ତୁମ ଦୁହେଁକୁ ଯଜ୍ଞଭାଗାର୍ହ କରିବି, ଏବଂ (ତେଣୁ) ସୋମପାୟୀ କରିଦେବି।
Verse 25
ईश्वर उवाच । ततस्तौ हृष्टमनसौ नासत्यौ दिवि जग्मतुः । च्यवनोऽपि सुकन्या च सुराविव विजह्रतुः
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ତାପରେ ହୃଷ୍ଟମନା ନାସତ୍ୟଦ୍ୱୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ। ଚ୍ୟବନ ମଧ୍ୟ ସୁକନ୍ୟା ସହ, ଦିବ୍ୟ ଯୁଗଳ ପରି, ଆନନ୍ଦରେ ବିହାର କଲେ।
Verse 281
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये च्यवनेश्वर माहात्म्यवर्णनंनामैकाशीत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡର ପ୍ରଥମ ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟରେ ‘ଚ୍ୟବନେଶ୍ୱରମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଦୁଇଶେ ଏକାଶୀତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।