Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 11

Devanagari script

रताऽहं च्यवने पत्यौ न चैवं परिशंकतम् । तावब्रूतां पुनश्चैतामावां देवभिषग्वरौ

Transliteration

ratā'haṃ cyavane patyau na caivaṃ pariśaṃkatam | tāvabrūtāṃ punaścaitāmāvāṃ devabhiṣagvarau

Translation

ସେ କହିଲା—“ମୁଁ ମୋ ପତି ଚ୍ୟବନଙ୍କ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାବତୀ; ଏପରି ଅନ୍ୟଥା ସନ୍ଦେହ କରନି।” ତାପରେ ପୁନର୍ବାର ସେଇ ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବ-ଭିଷକ ତାକୁ କହିଲେ।

Word by Word

• रताः: (I) being attached/engaged
• रताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: रता (कृदन्त; √रम् धातु)
• Form: स्त्रीलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम्; भूतकृदन्त (क्त) ‘रता’ = ‘आसक्ता/संलग्ना’

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम; प्रथमा-एकवचनम्

• च्यवने: in/with Cyavana
• च्यवने: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: च्यवन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे सप्तमी-एकवचनम् (अधिकरण)

• पत्यौ: in (my) husband
• पत्यौ: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे सप्तमी-एकवचनम् (वैकल्पिक-रूप; ‘पत्यौ’ = ‘पतौ’)

• न: not
• न: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (negation particle)

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• एवम्: thus/in this way
• एवम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: रीति/प्रकार-अव्यय (adverb of manner)

• परिशङ्कतम्: suspected/doubted
• परिशङ्कतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Verb
• Root: परिशङ्कत (कृदन्त; √शङ्क् धातु)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया-एकवचनम्; भूतकृदन्त (क्त) ‘परिशङ्कित’ (sandhi/orthography: परिशङ्कतम्) = ‘सन्देहितम्/शङ्कितम्’; (अत्र ‘न … परिशङ्कतम्’ = ‘न शङ्कितवती’)

• तौ: those two
• तौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-द्विवचनम्

• अब्रूताम्: said/spoke
• अब्रूताम्: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √ब्रू (धातु)
• Form: लिट् (परस्मैपद; perfect), प्रथमपुरुष, द्विवचनम्

• पुनः: again
• पुनः: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: काल/पुनरावृत्ति-अव्यय (adverb)

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• एताम्: this (woman)
• एताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे द्वितीया-एकवचनम्

• आवाम्: we two
• आवाम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-द्विवचनम्; प्रथमा/द्वितीया-रूपम् (contextually: कर्तृरूपे ‘we two’)

• देवभिषग्वरौ: the two best divine physicians
• देवभिषग्वरौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव + भिषक् + वर (प्रातिपदिक-समूह)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-द्विवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (‘देवानां भिषजौ’)+ ‘वरौ’ = ‘श्रेष्ठौ’

Speaker

Sukanyā (first line), then narration introducing the Aśvins’ reply

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Sages/seekers (frame)

Visual Art Cues

Scene: Sukanyā declares her devotion to Cyavana with serene firmness; the two divine physicians, though radiant, are momentarily checked, then prepare a new proposal.

Characters & Entities

• Sukanyā
• Cyavana
• Aśvinīkumāras

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pativratā-dharma is presented as unwavering loyalty that withstands doubt and temptation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa Kṣetra, where the episode unfolds as part of its māhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the focus is ethical resolve and the narrative’s dharmic tension.