Adhyaya 255

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । तस्यैव पश्चिमे भागे ऋषीणां पुण्यकर्मणाम्

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ତାପରେ, ହେ ମହାଦେବୀ, ତ୍ରିଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସେହି ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ତାହାର ପଶ୍ଚିମ ଭାଗରେ ପୁଣ୍ୟକର୍ମା ଋଷିମାନଙ୍କର ନିବାସ ଅଛି।

Verse 2

तस्मिंस्त्रिनेत्रा मत्स्याश्च दृश्यंतेऽद्यापि भामिनि । अंगिरा गौतमोऽगस्त्यः सुमतिः सुसखिस्तथा

ହେ ଭାମିନି, ସେହି ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରରେ ଆଜି ମଧ୍ୟ ତିନି ନେତ୍ର ଥିବା ମାଛ ଦେଖାଯାଏ। ସେଠାରେ ଅଙ୍ଗିରା, ଗୌତମ, ଅଗସ୍ତ୍ୟ, ସୁମତି ଓ ସୁସଖି ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

Verse 3

विश्वामित्रः स्थूलशिराः संवर्त्तः प्रतिमर्द्दनः । रैभ्यो बृहस्पतिश्चैव च्यवनः कश्यपो भृगुः

ସେଠାରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ସ୍ଥୂଳଶିରା, ସଂବର୍ତ୍ତ, ପ୍ରତିମର୍ଦ୍ଦନ, ରୈଭ୍ୟ ଓ ବୃହସ୍ପତି; ଏବଂ ଚ୍ୟବନ, କଶ୍ୟପ, ଭୃଗୁ ମଧ୍ୟ (ଉପସ୍ଥିତ) ଥିଲେ।

Verse 4

दुर्वासा जामदग्न्यश्च मार्कंडेयोऽथ गालवः । उशनाऽथ भरद्वाजो यवक्रीतस्त्रितस्तथा

ସେଠାରେ ଦୁର୍ବାସା, ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ, ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଓ ଗାଲବ; ଏବଂ ଉଶନା, ଭରଦ୍ୱାଜ, ଯବକ୍ରୀତ ଓ ତ୍ରିତ ମଧ୍ୟ (ଥିଲେ)।

Verse 5

नारदः पर्वतश्चैव वसिष्ठोऽरुंधती तथा

ସେଠାରେ ନାରଦ ଓ ପର୍ବତ, ଏବଂ ବସିଷ୍ଠ—ଅରୁନ୍ଧତୀ ସହିତ—ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମହର୍ଷିମାନେ ଏକତ୍ର ଥିଲେ।

Verse 6

काण्वोऽथ गौतमो धौम्यः शतानन्दोऽकृतव्रणः । जमदग्निस्तथा रामो बकश्चेत्येवमादयः । कृष्णद्वैपायनश्चैव पुत्रशिष्यैः समन्वितः

ତାପରେ କାଣ୍ୱ, ଗୌତମ, ଧୌମ୍ୟ, ଶତାନନ୍ଦ ଓ ଅକୃତବ୍ରଣ; ତଥା ଜମଦଗ୍ନି, ରାମ ଏବଂ ବକ ଆଦି ଋଷିମାନେ ଆସିଲେ। କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ ବ୍ୟାସ ମଧ୍ୟ ପୁତ୍ର ଓ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।

Verse 7

एतत्क्षेत्रं समा साद्य प्रभासं मुनिसत्तमाः । तपस्तेपुर्महात्मानो विविधं परमाद्भुतम्

ଏହି ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହାତ୍ମାମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ପରମ ଅଦ୍ଭୁତ ତପସ୍ୟା କଲେ।

Verse 8

एवं ते नियतात्मानो दमयुक्तास्तपस्विनः । समाधिना जिगीषन्ते ब्रह्मलोकं सनातनम्

ଏଭଳି ନିୟତାତ୍ମା ଓ ଦମସଂଯମଯୁକ୍ତ ତପସ୍ବୀମାନେ ସମାଧି ଦ୍ୱାରା ସଂସାରବନ୍ଧନ ଉପରେ ବିଜୟ ଲାଭ କରି ସନାତନ ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତିକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।

Verse 9

अथाभवदनावृष्टिः कदाचिन्महती प्रिये । कृच्छ्रं प्राप्तो ह्यभूत्तत्र सर्वलोकः क्षुधार्दितः

ତାପରେ କେତେବେଳେ, ହେ ପ୍ରିୟେ, ସେଠାରେ ମହା ଅନାବୃଷ୍ଟି (ଖରା) ହେଲା। ତେବେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଭୁଖରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ଭୟଙ୍କର କଷ୍ଟରେ ପଡ଼ିଲେ।

Verse 10

ततो निरन्ने लोकेऽस्मिन्नात्मानं ते परीप्सवः । मृतं कुमारमादाय कृच्छ्रं प्राप्तास्तदाऽपचन्

ତେବେ ଏହି ଲୋକ ଅନ୍ନହୀନ ହୋଇଯାଉଥିବାବେଳେ, ନିଜ ପ୍ରାଣ ରକ୍ଷା କରିବା ଆଶାରେ ସେମାନେ ଗୋଟିଏ ମୃତ କୁମାରକୁ ନେଇଆସିଲେ; ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟରେ ପଡ଼ି ସେ ସମୟରେ ତାହାକୁ ରାନ୍ଧିଲେ।

Verse 11

अथोपरिचरस्तत्र क्लिश्यमानान्हि तानृषीन् । दृष्ट्वा राजा वृषादर्भिः प्रोवाचेदं वचस्तदा

ତେବେ ରାଜା ଉପରିଚର ସେଠାରେ କ୍ଲେଶଭୋଗ କରୁଥିବା ସେଇ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ବୃଷ ଓ ଦର୍ଭ (ଯଜ୍ଞଚିହ୍ନ) ସହିତ, ସେ ସମୟରେ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 12

राजोवाच । प्रतिग्रहो ब्राह्मणानां दृष्टा वृत्तिरनिंदिता । तस्मात्प्रतिग्रहं मत्त गृह्णीध्वं मुनिपुंगवाः

ରାଜା କହିଲେ—ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦାନ ଗ୍ରହଣ ନିନ୍ଦାରହିତ ଜୀବିକା ବୋଲି ଦେଖାଯାଇଛି। ତେଣୁ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ମୋଠାରୁ ଏହି ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।

Verse 13

मुद्गान्माषांश्च व्रीहींश्च तथा रत्नानि कांचनम् । युष्माकं संप्रदास्यामि यच्चान्यदपि दुर्ल्लभम् । निवर्त्तध्वमतः सर्वे ह्येतस्मात्पातकात्परम्

ମୁଁ ଆପଣମାନଙ୍କୁ ମୁଦ୍ଗ, ମାଷ (ଉଡଦ), ଧାନ, ରତ୍ନ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ—ଏବଂ ଯାହା କିଛି ଦୁର୍ଲଭ—ସବୁ ଦେବି। ତେଣୁ ଆପଣମାନେ ସମସ୍ତେ ଫେରିଯାଆନ୍ତୁ; କାରଣ ଏହି ଦାନ ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ପାପକୁ ଅତିକ୍ରମ କରାଏ।

Verse 14

ऋषय ऊचुः । तज्जानंतः कथं राजन्गृह्णीमस्ते प्रतिग्रहम्

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍, ସେ ସତ୍ୟ ଜାଣି ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ଦାନ କିପରି ଗ୍ରହଣ କରିବୁ?

Verse 15

दशसूनासमश्चक्री दशचक्रिसमो ध्वजी । दशध्वजि समा वेश्या दशवेश्यासमो नृपः

ରଥୀ ପାପରେ ଦଶ ହତ୍ୟାକାରୀ ସମାନ; ଧ୍ୱଜଧାରୀ ଦଶ ରଥୀ ସମାନ; ବେଶ୍ୟା ଦଶ ଧ୍ୱଜଧାରୀ ସମାନ; ଏବଂ ରାଜା ଦଶ ବେଶ୍ୟା ସମାନ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 16

यो राज्ञां प्रतिगृह्णाति ब्राह्मणो लोभमोहितः । तामिस्रादिषु घोरेषु नरकेषु स पच्यते

ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଲୋଭରେ ମୋହିତ ହୋଇ ରାଜାମାନଙ୍କଠାରୁ ଦାନ গ্ৰହଣ କରେ, ସେ ତାମିସ୍ର ଆଦି ଭୟଙ୍କର ନରକରେ ଘୋର ଯାତନା ଭୋଗେ।

Verse 17

तद्गच्छ कुशलं तेऽस्तु सह दानेन पार्थिव । अन्येषां दीयतामेतदित्युक्त्वा ते वनं ययुः

ତାପରେ ସେମାନେ କହିଲେ—“ହେ ପାର୍ଥିବ, ତୁମେ ଯାଅ; ଦାନସହିତ ତୁମର କୁଶଳ ହେଉ। ଏହା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଦିଆଯାଉ।” ଏମିତି କହି ସେମାନେ ବନକୁ ଚାଲିଗଲେ।

Verse 18

अथ राज्ञः समादेशात्तत्र गत्वा च मंत्रिणः । ऊदुम्बराणि व्यकिरन्हेमगर्भाणि भूतले

ତାପରେ ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସେଠାକୁ ଯାଇ ଭୂମି ଉପରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ-ଗର୍ଭ ଉଦୁମ୍ବର ଫଳ ଛିଟାଇଦେଲେ।

Verse 19

अथ तानि व्यचिन्वंश्च ऋषयो वरवर्णिनि । गुरूणीति विदित्वा तु न ग्राह्याण्यंगिराऽब्रवीत्

ହେ ସୁନ୍ଦରବର୍ଣ୍ଣିନୀ, ତେବେ ଋଷିମାନେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଚୟନ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ; କିନ୍ତୁ ସେଗୁଡ଼ିକ ‘ଗୁରୁ’—ଭାରୀ ଦୋଷଭାରିତ—ବୋଲି ଜାଣି ଅଙ୍ଗିରା କହିଲେ, “ଏଗୁଡ଼ିକ ଗ୍ରହଣୀୟ ନୁହେଁ।”

Verse 20

अत्रिरुवाच । नास्महेनास्महे मूढ वयमज्ञानबुद्धयः । हैमानीमानि जानीमः प्रतिबुद्धाः स्म जाड्यतः

ଅତ୍ରି କହିଲେ—“ହେ ମୂଢ, ଆମେ ସତ୍ୟରେ ‘ଜ୍ଞାନୀ’ ନୁହେଁ; ଆମ ବୁଦ୍ଧି ଅଜ୍ଞାନମୟ। ଆମେ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ବୋଲି ଭାବିଥିଲୁ; ଏବେ ଆମେ ଜଡତାରୁ ପ୍ରବୁଦ୍ଧ ହୋଇଛୁ।”

Verse 21

वसिष्ठ उवाच । धर्मार्थं संचयो यस्य द्रव्याणां स न शस्यते । तपःसंचयनं मन्ये वसिष्ठो धनसंचयम्

ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ଯାହାର ଧନସଞ୍ଚୟ କେବଳ ‘ଧର୍ମ’ ନାମରେ, ସେ ପ୍ରକୃତରେ ପ୍ରଶଂସନୀୟ ନୁହେଁ। ମୁଁ ବସିଷ୍ଠ, ଧନସଞ୍ଚୟଠାରୁ ତପସ୍ୟା-ସଞ୍ଚୟକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନେ କରେ।

Verse 22

त्यजध्वं संचयान्सर्वाञ्जातीनां समुपद्रवान् । न हि संचयवान्कश्चिद्दृश्यते निरुपद्रवः

ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ସଞ୍ଚୟ ତ୍ୟାଗ କର; କାରଣ ଏହା ସମସ୍ତ ଜାତି-ବର୍ଗଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଦ୍ରବର କାରଣ ହୁଏ। ସତ୍ୟ, ସଞ୍ଚୟବାନ କେହି ନିରୁପଦ୍ରବ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।

Verse 23

यथायथा न गृह्णाति ब्राह्मणोऽसत्प्रतिग्रहम् । तथातथाऽनिशं चास्य ब्रह्मतेजस्तु वर्धते

ଯେତେ ଯେତେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅସତ୍ ପ୍ରତିଗ୍ରହ (ଅନୁଚିତ ଦାନ) ଗ୍ରହଣ କରେ ନାହିଁ, ସେତେ ସେତେ ତାହାର ବ୍ରହ୍ମତେଜ—ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଦୀପ୍ତି—ନିରନ୍ତର ବଢ଼େ।

Verse 24

अकिंचनत्वं राज्यं च तुलया समतोलयम् । अकिंचनत्वमधिकं राज्यादपि न संशयः

ମୁଁ ଅକିଞ୍ଚନତ୍ୱ (ନିଷ୍କିଞ୍ଚନ ଭାବ) ଓ ରାଜ୍ୟକୁ ସମତୁଳାରେ ତୋଳିଲି; ଅକିଞ୍ଚନତ୍ୱ ରାଜ୍ୟଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ନିଷ୍ପନ୍ନ ହେଲା—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 25

कश्यप उवाच । अनर्थो ब्राह्मणस्यैष यदर्थनिचयो महान् । अर्थैश्वर्यविमूढोऽपि श्रेयसो भ्रश्यते द्विजः

କଶ୍ୟପ କହିଲେ—ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାଇଁ ଏହା ଅନର୍ଥ, ଯେ ସେ ବହୁତ ଧନସଞ୍ଚୟ କରେ। ଧନ ଓ ଐଶ୍ୱର୍ୟରେ ମୋହିତ ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରେୟସ—ପରମ କଲ୍ୟାଣ—ଠାରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୁଏ।

Verse 26

अर्थसंपद्विमोहाय बहुशोकाय चैव हि । तस्मादर्थमनर्थाख्यं श्रेयोऽर्थी दूरतस्त्यजेत्

ଧନ-ସମ୍ପଦ ନିଶ୍ଚୟ ମୋହ ଓ ବହୁ ଶୋକର କାରଣ। ତେଣୁ ଯେ ପରମ ଶ୍ରେୟ ଚାହେ, ସେ ଯାହାକୁ ସତ୍ୟରେ ‘ଅନର୍ଥ’ କୁହାଯାଏ ସେଇ ‘ଅର୍ଥ’କୁ ଦୂରରୁ ତ୍ୟାଗ କରୁ।

Verse 27

यस्य धर्मार्थमप्यर्थास्तस्यापि न हि दृश्यते । प्रक्षालनाद्धि पंकस्य दूरादस्पर्शनं वरम्

ଯେ କହେ ଧନ ଧର୍ମ ପାଇଁ, ତାହାର ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ। କାଦୁଆ ଧୋଇବାଠାରୁ ଭଲ—ଦୂରରୁ ତାହାକୁ ସ୍ପର୍ଶ ନ କରିବା।

Verse 28

भरद्वाज उवाच । जीर्यंति जीर्यतः केशा दंता जीर्यंति जीर्यतः । चक्षुः श्रोत्रे च जीर्येते तृष्णैका न तु जीर्यते

ଭରଦ୍ୱାଜ କହିଲେ—ମନୁଷ୍ୟ ଯେପରି ଜୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ, ସେପରି କେଶ ଜୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ; ଯେପରି ଜୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ, ସେପରି ଦାନ୍ତ ମଧ୍ୟ ଜୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। ଚକ୍ଷୁ ଓ ଶ୍ରୋତ୍ର ମଧ୍ୟ କ୍ଷୟ ହୁଏ—କିନ୍ତୁ ତୃଷ୍ଣା ଏକା ଜୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 29

सूची सूत्र तथा वस्त्रे समानयति सूचिका । तद्वत्संसारसूत्रस्य तृष्णा सूची विधीयते

ଯେପରି ସୁଇ ସୂତା ଓ ବସ୍ତ୍ରକୁ ଏକତ୍ର କରେ, ସେପରି ସଂସାର-ସୂତ୍ରକୁ ସିଲାଇ କରୁଥିବା ସୁଇ ଭାବେ ତୃଷ୍ଣା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ।

Verse 30

यथा शृंगं रुरोः काये वर्द्धमाने हि वर्द्धते । अनंतपारा दुर्वारा तृष्णा दुःखप्रदा सदा । अधर्मबहुला चैव तस्मात्तां परिवर्जयेत्

ଯେପରି ହରିଣର ଦେହ ବଢ଼ିଲେ ତାହାର ଶିଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ବଢ଼େ, ସେପରି ଜୀବନ ସହିତ ତୃଷ୍ଣା ମଧ୍ୟ ବଢ଼େ। ତୃଷ୍ଣାର ତୀର ନାହିଁ, ଦମନ କରିବା ଦୁର୍ଲଭ; ସେ ସଦା ଦୁଃଖ ଦେଏ ଏବଂ ଅଧର୍ମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ—ତେଣୁ ତାହାକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 31

गौतम उवाच । संतुष्टः को न शक्नोति फलैश्चापि हि वर्त्तितुम् । सर्वोऽपींद्रियलोभेन संकटान्यभिगाहते

ଗୌତମ କହିଲେ—ଯେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ସେ କେବଳ ଫଳମାତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ କାହିଁକି ଜୀବି ପାରିବ ନାହିଁ? କିନ୍ତୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ଲୋଭରେ ସମସ୍ତେ ସଙ୍କଟରେ ପଡ଼ନ୍ତି।

Verse 32

सर्वत्र संपदस्तस्य संतुष्टं यस्य मानसम् । उपानद्गूढपादस्य ननु चर्मावृतेव भूः

ଯାହାର ମନ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ତାହାର ପାଇଁ ସର୍ବତ୍ର ସମ୍ପଦ ଅଛି। ଯେପରି ଜୁତାରେ ଢାକା ପାଦ ଥିଲେ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ଚର୍ମାବୃତ ହେଲା ପରି ଲାଗେ।

Verse 33

संतोषामृततृप्तानां यत्सुखं शांतचेतसाम् । कुतस्तद्धनलुब्धानां सुखं चाशांतचेतसाम्

ସନ୍ତୋଷାମୃତରେ ତୃପ୍ତ ଶାନ୍ତଚିତ୍ତମାନଙ୍କ ସୁଖ—ଧନଲୋଭୀ ଅଶାନ୍ତଚିତ୍ତମାନଙ୍କୁ ସେ ସୁଖ କେଉଁଠୁ ମିଳିବ?

Verse 34

विश्वामित्र उवाच । कामं कामयमानस्य यदि कामः स सिद्ध्यति । तथैनमपरः कामो भूयो विध्यति बाणवत्

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ—ଇଚ୍ଛାକାରୀର ଗୋଟିଏ ଇଚ୍ଛା ସିଦ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଅନ୍ୟ ଇଚ୍ଛା ବାଣ ପରି ପୁନଃପୁନଃ ତାକୁ ବିଦ୍ଧ କରେ।

Verse 35

न जातु कामः कामानामुपभोगेन शाम्यति । हविषा कृष्णवर्त्मेव भूय एवाभिवर्द्धते

ବିଷୟଭୋଗରେ କାମନା କେବେ ଶାନ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ; ହବିଷାରେ ପୋଷିତ ଅଗ୍ନି ପରି ସେ ଆଉ ଆଉ ବଢ଼େ।

Verse 36

कामानभिलषन्लोभान्न नरः सुखमेधते । समालभ्य तरुच्छायां भवनं वाञ्छो नरः

ଲୋଭବଶେ ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଭୋଗକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରି ରହେ, ସେ ସୁଖରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ ନାହିଁ। ଗଛଛାୟା ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଘରକୁ ହିଁ ଚାହେ।

Verse 37

चतुःसागरसंयुक्तां यो भुंक्ते पृथिवीमिमाम् । एकस्तु वनवासी च स कृतार्थो न पार्थिवः

ଚାରି ସମୁଦ୍ରରେ ଘେରା ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଯେ ରାଜା ଭୋଗ କରେ, ସେ ନୁହେଁ; ଏକାକୀ ବନବାସୀ ହିଁ ସତ୍ୟ କୃତାର୍ଥ, ପାର୍ଥିବ ନରେଶ ନୁହେଁ।

Verse 38

जमदग्निरुवाच । प्रतिग्रहसमर्थो यस्तपो वर्द्धयते महान् । न करोति तपस्तस्य जायते च सहस्रधा

ଜମଦଗ୍ନି କହିଲେ—ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଯେ ମହାନ୍ ତପ ବଢ଼ାଏ ଏବଂ ଗ୍ରହଣ କରେ ନାହିଁ, ତାହାର ତପ ସହସ୍ରଗୁଣ ହୋଇ ଜନ୍ମେ।

Verse 39

प्रतिग्रहसमर्थानां निवृत्तानां प्रतिग्रहात् । य एव ददतां लोकास्त एवाप्रतिगृह्णताम्

ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଅଧିକାରୀ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଯେମାନେ ଗ୍ରହଣରୁ ନିବୃତ୍ତ ରହନ୍ତି, ଦାତାମାନେ ଯେ ଲୋକ ପାଆନ୍ତି ସେଇ ଲୋକ ଅଗ୍ରହୀତାମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମିଳେ।

Verse 40

अरुंधत्युवाच । बिसतंतुर्यथा नित्यं समंतान्नालसंस्थितः । तृष्णा चैवमनाद्यंता तथा देहाश्रिता सदा

ଅରୁନ୍ଧତୀ କହିଲେ—ଯେପରି କମଳନାଳରେ ବିସତନ୍ତୁ ସଦା ଚାରିଦିଗରେ ବ୍ୟାପି ରହେ, ସେପରି ଅନାଦି-ଅନନ୍ତ ତୃଷ୍ଣା ଦେହକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ସଦା ଲଗି ରହେ।

Verse 41

या दुस्त्यजा दुर्मतिभिर्या न जीर्यति जीर्यतः । योऽसौ प्राणांतिको रोगस्तां तृष्णां त्यजतः सुखम्

ଯେ ତୃଷ୍ଣା ଦୁର୍ମତିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଦୁଷ୍କର, ଏବଂ ବୟସ ବଢ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ ଯାହା ଜୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ ନାହିଁ—ସେଇ ପ୍ରାଣାନ୍ତକ ରୋଗ; ସେ ଲୋଭକୁ ତ୍ୟାଗ କରୁଥିବା ଲୋକ ସୁଖ ପାଏ।

Verse 42

चंडोवाच । उग्रात्प्रतिग्रहाद्यस्माद्बिभ्यत्येते महेश्वराः । बलीयांसो दुर्बलवत्तथा चैव बिभेम्यहम्

ଚଣ୍ଡ କହିଲା—ଉଗ୍ର (ଅନୁଚିତ) ପ୍ରତିଗ୍ରହ ହେତୁ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ମହାଭକ୍ତମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟ କରନ୍ତି; ବଳବାନ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ବଳ ପରି କମ୍ପନ୍ତି, ତେଣୁ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଭୟଭୀତ।

Verse 43

पशुमुख उवाच । यदाचरंति विद्वांसः सदा धर्मपरायणाः । तदेव विदुषा कार्यमात्मनो हितमिच्छता

ପଶୁମୁଖ କହିଲା—ସଦା ଧର୍ମପରାୟଣ ବିଦ୍ୱାନମାନେ ଯେଉଁ ଆଚରଣ କରନ୍ତି, ନିଜ ସତ୍ୟ ହିତ ଚାହୁଁଥିବା ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ସେହିଟି ହିଁ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 44

ईश्वर उवाच । इत्युक्त्वा हेमगर्भाणि त्यक्त्वा तानि फलानि च । ऋषयो जग्मुरन्यत्र सर्व एव दृढव्रताः

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ଏଭଳି କହି, ଦୃଢ଼ବ୍ରତ ଋଷିମାନେ ସେ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ଫଳଗୁଡ଼ିକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ସମସ୍ତେ ଅନ୍ୟତ୍ର ଚାଲିଗଲେ।

Verse 45

ततस्ते विचरंतो वै ददृशुः सुमहत्सरः । पद्मिनीभिः समाकीर्णं सर्वतो वरवर्णिनि

ତାପରେ ସେମାନେ ଘୁରୁଥିବାବେଳେ, ହେ ସୁନ୍ଦରବର୍ଣ୍ଣିନୀ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଶାଳ ଏକ ସରୋବର ଦେଖିଲେ; ଯାହା ସବୁଦିଗରୁ ପଦ୍ମିନୀମାନେ ଭରିଥିଲେ।

Verse 46

तस्मिन्देशे तदा प्राप्तः परिव्राजः शुनोमुखः । तेनैव सहितास्तत्र स्नाताः सर्वे महर्षयः

ସେହି ଦେଶରେ ସେତେବେଳେ ଶୁନୋମୁଖ ନାମକ ପରିବ୍ରାଜକ ପହଞ୍ଚିଲେ; ତାଙ୍କ ସହ ସମସ୍ତ ମହର୍ଷିମାନେ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ।

Verse 47

तत्रावतारं कृत्वा तैर्गृहीतानि बिसानि तु । निक्षिप्य सरसस्तीरे चक्रुः पुण्यां जलक्रियाम्

ସେଠାରେ ଜଳରେ ଅବତରି ସେମାନେ ପଦ୍ମନାଳ (ବିସ) ସଂଗ୍ରହ କଲେ; ସରୋବର ତଟରେ ରଖି ପୁଣ୍ୟଦାୟିନୀ ଜଳକ୍ରିୟା କଲେ।

Verse 48

अथोत्तीर्य जलात्तस्मात्ते समेत्य परस्परम् । बिसानि तान्यपश्यंत इदं वचनमब्रुवन्

ତାପରେ ସେହି ଜଳରୁ ଉଠି ସେମାନେ ପରସ୍ପର ଏକତ୍ର ହେଲେ; ସେହି ପଦ୍ମନାଳଗୁଡ଼ିକୁ ନଦେଖି ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 49

ऋषय ऊचुः । केन क्षुधाभितप्तानामस्माकं पापकर्मणा । बिसानि तानि सर्वाणि हृतानि च मुनीश्वराः

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ମୁନୀଶ୍ୱରମାନେ! ଆମେ କ୍ଷୁଧାରେ ପୀଡିତ; ଆମ ପ୍ରତି କାହାର ପାପକର୍ମରେ ସେ ସମସ୍ତ ପଦ୍ମନାଳ ହରଣ ହୋଇଗଲା?

Verse 50

ते शंकमानास्त्वन्योन्यं पर्यपृच्छन्द्विजोत्तमाः । चक्रुस्ते शपथान्सर्वे यथान्यायं च भामिनि

ପରସ୍ପର ପ୍ରତି ସନ୍ଦେହ କରି ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଏକାପରକୁ ପଚାରିଲେ; ହେ ଭାମିନି! ନିୟମାନୁସାରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଶପଥ କଲେ।

Verse 51

कश्यप उवाच । सर्वभक्षः स भवतु न्यासलोपं करोतु सः । कूटसाक्षित्वमभ्येतु बिसस्तैन्यं करोति यः

କଶ୍ୟପ କହିଲେ—ଯେ ବିସସ୍ତୈନ୍ୟ (ପଦ୍ମଦଣ୍ଡ ଚୋରି) କରେ, ସେ ସର୍ବଭକ୍ଷ ହେଉ; ସେ ନ୍ୟାସଭଙ୍ଗ କରୁ; ଏବଂ କୂଟସାକ୍ଷ୍ୟ ପାପରେ ପତିତ ହେଉ।

Verse 52

वसिष्ठ उवाच । अनृतौ मैथुनं यातु पर नारीं विशेषतः । अतिथिः स्यात्तथान्योन्यं बिसस्तैन्यं करोति यः

ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ଯେ ବିସସ୍ତୈନ୍ୟ କରେ, ସେ ଅକାଳ ମୈଥୁନରେ ରମେ, ବିଶେଷତଃ ପରନାରୀରେ; ଏବଂ ଅସ୍ଥିର ଅତିଥି ହୋଇ ଘରେଘରେ ଘୁରୁ।

Verse 53

भरद्वाज उवाच । नृशंसो वै स भवतु समृद्ध्या चाप्यहंकृ तः । मत्सरी पिशुनश्चैव बिसस्तैन्यं करोति यः

ଭରଦ୍ୱାଜ କହିଲେ—ଯେ ବିସସ୍ତୈନ୍ୟ କରେ, ସେ କ୍ରୂର ହୁଏ; ସମୃଦ୍ଧି ମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ ଅହଂକାରୀ ହୁଏ; ଏବଂ ଇର୍ଷ୍ୟାଳୁ ଓ ପିଶୁନ ହୁଏ।

Verse 54

विश्वामित्र उवाच । नित्यं कामरतः सोस्तु दिवा सेवतु मैथुनम् । नीचकर्मरतश्चैव बिसस्तैन्यं करोति यः

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ—ଯେ ବିସସ୍ତୈନ୍ୟ କରେ, ସେ ନିତ୍ୟ କାମାସକ୍ତ ହୁଏ; ଦିନେ ମଧ୍ୟ ମୈଥୁନସେବା କରେ; ଏବଂ ନୀଚ କର୍ମରେ ରତ ହୁଏ।

Verse 55

जमदग्निरुवाच । कन्यां यच्छतु वृद्धाय स भूयाद्वृषलीपतिः । अस्तु वार्द्धुषिको नित्यं बिसस्तैन्यं करोति यः

ଜମଦଗ୍ନି କହିଲେ—ଯେ ବିସସ୍ତୈନ୍ୟ କରେ, ସେ କନ୍ୟାକୁ ବୃଦ୍ଧଙ୍କୁ ବିବାହ ଦେଇଥାଏ; ସେ ବୃଷଳୀପତି ହୁଏ; ଏବଂ ନିତ୍ୟ ବ୍ୟାଜବୃତ୍ତିରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରେ।

Verse 56

गौतम उवाच । स गृह्णात्वविकादानं करोतु हयविक्रयम् । प्रकरोतु गुरोर्निंदां बिसस्तैन्यं करोति यः

ଗୌତମ କହିଲେ—ଯେ ‘ବିସସ୍ତୈନ୍ୟ’ କରେ, ସେ ଅଯୋଗ୍ୟ ଦାନ/ବସ୍ତୁ ଗ୍ରହଣ କରେ, ଘୋଡ଼ା ବିକ୍ରୟ-ବ୍ୟବସାୟ କରେ ଏବଂ ନିଜ ଗୁରୁଙ୍କୁ ପ୍ରକାଶ୍ୟ ନିନ୍ଦା କରେ।

Verse 57

अत्रिरुवाच । मातरं पितरं नित्यं दुर्मतिः सोऽवमन्यताम् । शूद्रं पृच्छतु धर्मार्थं बिसस्तैन्यं करोति यः

ଅତ୍ରି କହିଲେ—ଯେ ‘ବିସସ୍ତୈନ୍ୟ’ କରେ, ସେ ଦୁର୍ମତି ହୋଇ ମାତାପିତାଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ ଅବମାନ କରେ; ଧର୍ମାର୍ଥେ ଅଯୋଗ୍ୟ (ଶୂଦ୍ର)ଙ୍କୁ ପଚାରେ।

Verse 58

अरुन्धत्युवाच । करोतु पत्युः पूर्वं सा भोजनं शयनं तथा । नारी दुष्टसमाचारा बिसस्तैन्यं करोति या

ଅରୁନ୍ଧତୀ କହିଲେ—ଯେ ନାରୀ ‘ବିସସ୍ତୈନ୍ୟ’ କରେ, ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଆଚାରବତୀ ହୁଏ; ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଭଙ୍ଗ କରି ପତି ପୂର୍ବେ ଭୋଜନ ଓ ଶୟନ କରେ।

Verse 59

चण्डोवाच । स्वामिनः प्रतिकूलास्तु धर्मद्वेषं करोतु च । साधुद्वेषपरा चैव बिसस्तैन्यं करोति या

ଚଣ୍ଡ କହିଲେ—ଯେ ନାରୀ ‘ବିସସ୍ତୈନ୍ୟ’ କରେ, ସେ ସ୍ୱାମୀ/ପତିଙ୍କ ପ୍ରତିକୂଳ ହୁଏ, ଧର୍ମଦ୍ୱେଷ କରେ ଏବଂ ସାଧୁଜନଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିବାରେ ବିଶେଷ ଆସକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 60

पशुमुख उवाच । परस्य प्रेष्यतां यातु सदा जन्मनिजन्मनि । सर्वधर्म क्रियाहीनो बिसस्तैन्यं करोति यः

ପଶୁମୁଖ କହିଲେ—ଯେ ‘ବିସସ୍ତୈନ୍ୟ’ କରେ, ସେ ଜନ୍ମେ ଜନ୍ମେ ପରଙ୍କ ଦାସତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଧର୍ମକ୍ରିୟାରୁ ହୀନ ରହେ।

Verse 61

शुनोमुख उवाच । वेदान्स पठतु न्यायाद्गृहस्थः स्यात्प्रियातिथिः । सत्यं वदतु चाजस्रं बिसस्तैन्यं करोति यः

ଶୁନୋମୁଖ କହିଲେ—ଯେ ବିସସ୍ତୈନ୍ୟ (ପଦ୍ମଦଣ୍ଡ ଚୋରି) କରେ, ସେ ନିୟମାନୁସାରେ ବେଦପାଠ କରୁଥିବା ଗୃହସ୍ଥ ହୁଏ, ଅତିଥିମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଆତିଥ୍ୟକର୍ତ୍ତା ହୁଏ ଏବଂ ନିରନ୍ତର ସତ୍ୟ କହେ।

Verse 62

ऋषय ऊचुः । इष्टमेतद्द्विजातीनां यस्त्वया शपथः कृतः । त्वया कृतं बिसस्तैन्यं सर्वेषां नः शुनोमुख

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମେ କରିଥିବା ଏହି ଶପଥ ନିଶ୍ଚୟ ଇଷ୍ଟ; କିନ୍ତୁ ହେ ଶୁନୋମୁଖ, ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ବିସ (ପଦ୍ମଦଣ୍ଡ) ଚୋରି ତୁମେ ହିଁ କରିଛ।

Verse 63

शुनोमुख उवाच । मया हृतानि सर्वेषां बिसानीमानि वै द्विजाः । धर्मं वै श्रोतुकामेन जानीध्वं मां पुरंदरम्

ଶୁନୋମୁଖ କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ତୁମ ସମସ୍ତଙ୍କ ଏହି ବିସଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ ହିଁ ନେଇଥିଲି; ଧର୍ମ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ଆସିଥିବା ମୋତେ ପୁରନ୍ଦର (ଇନ୍ଦ୍ର) ବୋଲି ଜାଣ।

Verse 64

अलोभादक्षया लोका जिता वै मुनिसत्तमाः । प्रार्थयध्वं वरं शुभ्रं सर्वमेव ह्यसंशयम्

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଲୋଭହୀନତାରେ ଅକ୍ଷୟ ଲୋକ ଜିତାଯାଏ; ତେଣୁ ପବିତ୍ର ବର ମାଗ—ନିଶ୍ଚୟ (ଯୋଗ୍ୟ) ସବୁକିଛି ତୁମର ହେବ।

Verse 65

ऋषय ऊचुः । इहागत्य नरो यस्तु त्रिरात्रोपोषितः शुचिः । कृत्वा स्नानं पितॄंस्तर्प्य श्राद्धं कुर्यात्समाहितः

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ଯେ ନର ଏଠାକୁ ଆସି ଶୁଚି ରହି ତିନି ରାତି ଉପବାସ କରେ, ପରେ ସ୍ନାନ କରି ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଦେଇ, ସମାହିତ ମନରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 66

सर्वतीर्थोद्भवं तस्य पुण्यं भूयात्पुरंदर । नाधोगतिमवाप्नोति विबुधैस्सह मोदताम् । तथेत्युक्त्वा ततः शक्रस्त त्रैवान्तर्हितोऽभवत्

ହେ ପୁରନ୍ଦର! ତାହାର ପୁଣ୍ୟ ସର୍ବତୀର୍ଥୋଦ୍ଭବ ପୁଣ୍ୟ ସମାନ ହେଉ। ସେ ଅଧୋଗତିକୁ ପାଉନାହିଁ; ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କରୁ। “ତଥାସ୍ତୁ” କହି ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ସେଠାରେ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ।

Verse 255

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य ऋषितीर्थमाहात्म्य वर्णनं नाम पञ्चपञ्चाशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କାନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତି ସହସ୍ର ଶ୍ଲୋକସଂହିତାର ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡରେ, ପ୍ରଥମ ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ “ଋଷିତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ” ନାମକ 255ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।