Adhyaya 24

Verse 1

देव्युवाच । कस्मिन्काले जगन्नाथ तत्र लिंगं प्रतिष्ठितम् । कथमाराधनं चक्रे कृतार्थो रोहिणीपतिः

ଦେବୀ କହିଲେ— ହେ ଜଗନ୍ନାଥ! ସେଠାରେ ଲିଙ୍ଗଟି କେଉଁ କାଳରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା? ଏବଂ କୃତାର୍ଥ ହୋଇ ରୋହିଣୀପତି (ଚନ୍ଦ୍ର) ତାହାର ଆରାଧନା କିପରି କଲେ?

Verse 2

ईश्वर उवाच । त्रेतायुगे च दशमे मनोर्वैवस्वतस्य हि । संजातो रोहिणीनाथो युक्तो दुर्वाससा प्रिये

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ— ହେ ପ୍ରିୟେ! ତ୍ରେତାୟୁଗରେ ବୈବସ୍ୱତ ମନୁଙ୍କ ଦଶମ (କାଳଖଣ୍ଡ)ରେ ରୋହିଣୀନାଥ (ଚନ୍ଦ୍ର) ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କଲେ, ଏବଂ ସେ ଦୁର୍ବାସା ମୁନିଙ୍କ ସହ ଯୁକ୍ତ ଥିଲେ।

Verse 3

तस्मिन्काले तदा तत्र गते वर्षसहस्रके । ततः कृत्वा तपश्चायं प्रत्यक्षीकृतशंकरः

ସେହି ସମୟରେ ସେଠାରେ ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ଅତିତ ହେଲାପରେ, ସେ ତପସ୍ୟା କଲେ; ଏବଂ ସେହି ତପସ୍ୟାଦ୍ୱାରା ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ କଲେ (ଦର୍ଶନ ଲାଭ କଲେ)।

Verse 4

लिंगं प्रतिष्ठयामास ब्रह्मणा लोककर्तॄणा । पुनर्वर्षसहस्रं तु पूजयामास शंकरम्

ଲୋକକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ; ପୁଣି ଏକ ସହସ୍ର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କଲେ।

Verse 5

ततः संपूज्य विधिना निजकार्यार्थसिद्धये । स्तुतिं चक्रे निशानाथः प्रत्यक्षीकृतशंकरः

ତାପରେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ବିଧିମତେ ସମ୍ପୂଜନ କରି, ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ କରିଥିବା ନିଶାନାଥ ଚନ୍ଦ୍ର ଷ୍ଟୁତି ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 6

चंद्र उवाच । नास्ति शर्वसमो देवो नास्ति शर्वसमा गतिः । नास्ति शर्वसमो देवो नास्ति शर्वसमा गतिः

ଚନ୍ଦ୍ର କହିଲେ— ଶର୍ବ ସମ ଦେବ କେହି ନାହିଁ, ଶର୍ବ ସମ ଗତି/ଶରଣ କେହି ନାହିଁ; ଶର୍ବ ସମ ଦେବ କେହି ନାହିଁ, ଶର୍ବ ସମ ଗତି/ଶରଣ କେହି ନାହିଁ।

Verse 7

यं पठंति सदा सांख्याश्चितयंति च योगिनः । परं प्रधानं पुरुषं तस्मै ज्ञेयात्मने नमः

ଯାହାକୁ ସାଂଖ୍ୟମାନେ ସଦା ପଠନ କରନ୍ତି ଏବଂ ଯାହାକୁ ଯୋଗୀମାନେ ଧ୍ୟାନେ ଚିନ୍ତନ କରନ୍ତି— ସେଇ ପରମ ପ୍ରଧାନ, ପରାତ୍ପର ପୁରୁଷ, ଜ୍ଞେୟସ୍ୱରୂପ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 8

उत्पत्तौ च विनाशे च कारणं यं विदुर्बुधाः । देवासुरमनुष्याणां तस्मै ज्ञानात्मने नमः

ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ବିନାଶ— ଉଭୟରେ କାରଣ ଭାବେ ଯାହାକୁ ବୁଧଜନ ଜାଣନ୍ତି, ଦେବ-ଅସୁର-ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର— ସେଇ ଜ୍ଞାନସ୍ୱରୂପ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 9

यमव्ययमनाद्यंतं यं नित्यं शाश्वतं ध्रुवम् । निष्कलं परमं ब्रह्म तस्मै योगात्मने नमः

ଯେ ଅବ୍ୟୟ, ଅନାଦି-ଅନ୍ତହୀନ, ନିତ୍ୟ, ଶାଶ୍ୱତ ଓ ଧ୍ରୁବ; ନିଷ୍କଳ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ—ସେଇ ଯୋଗସ୍ୱରୂପ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 10

यः पवित्रं पवित्राणामादिदेवो महेश्वरः । पुनाति दर्शनादेव तस्मै तीर्थात्मने नमः

ଯେ ପବିତ୍ରମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟେ ପବିତ୍ର, ଆଦିଦେବ ମହେଶ୍ୱର; ଯିଏ କେବଳ ଦର୍ଶନରେ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି—ସେଇ ତୀର୍ଥସ୍ୱରୂପ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 11

यतः प्रवर्त्तते सर्वं यस्मिन्सर्वं विलीयते । पालयेद्यो जगत्सर्वं तस्मै सर्वात्मने नमः

ଯାହାଠାରୁ ସବୁ କିଛି ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ, ଯାହାରେ ସବୁ କିଛି ଲୀନ ହୁଏ, ଏବଂ ଯିଏ ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ପାଳନ କରନ୍ତି—ସେଇ ସର୍ବାତ୍ମ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 12

अनिष्टोमादिभिर्यज्ञैर्यं यजंति द्विजातयः । संपूर्णदक्षिणैरेव तस्मै यज्ञात्मने नमः

ଦ୍ୱିଜାତିମାନେ ଅନିଷ୍ଟୋମ ଆଦି ଯଜ୍ଞଦ୍ୱାରା, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦକ୍ଷିଣାସହିତ, ଯାହାଙ୍କୁ ଯଜନ୍ତି—ସେଇ ଯଜ୍ଞସ୍ୱରୂପ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 13

ईश्वर उवाच । एवं स संस्तुते यावद्दिवारात्रौ निशाकरः । अब्रवीद्भगवान्प्रीतः प्रहसन्निव शंकरः

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ଏଭଳି ନିଶାକର ଚନ୍ଦ୍ର ଦିନ-ରାତି ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲା; ତେବେ ପ୍ରସନ୍ନ, ଯେନେ ହସୁଥିବା ପରି, ଭଗବାନ ଶଙ୍କର କହିଲେ।

Verse 14

शंकर उवाच । परितुष्टोऽस्मि ते वत्स स्तोत्रेणानेन शीतगो । वरं वरय भद्रं ते भूयो यत्ते मनोगतम्

ଶଙ୍କର କହିଲେ—ହେ ବତ୍ସ, ହେ ଶୀତଗୋ (ଚନ୍ଦ୍ର), ଏହି ସ୍ତୋତ୍ରରେ ମୁଁ ତୁମପ୍ରତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସନ୍ନ। ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ; ହୃଦୟର ଇଚ୍ଛାଅନୁସାରେ ବର ମାଗ।

Verse 15

चंद्र उवाच । यदि देयो वरोऽस्माकं यदि तुष्टोऽसि मे प्रभो । सांनिध्यं कुरु देवेश लिंगेऽस्मिन्सर्वदा विभो

ଚନ୍ଦ୍ର କହିଲେ—ହେ ପ୍ରଭୋ, ଯଦି ମୋତେ ବର ଦେବେ, ଯଦି ଆପଣ ମୋପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ, ତେବେ ହେ ଦେବେଶ, ହେ ବିଭୋ, ଏହି ଲିଙ୍ଗରେ ସଦା ଆପଣଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ରଖନ୍ତୁ।

Verse 16

ये त्वां पश्यंति चात्रस्थं भक्त्या परमया युताः । तेषां तु परमा सिद्धिस्त्वत्प्रसादात्सुरेश्वर

ଏଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଆପଣଙ୍କୁ ଯେମାନେ ପରମ ଭକ୍ତିରେ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି, ହେ ସୁରେଶ୍ୱର, ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରସାଦରୁ ସେମାନଙ୍କୁ ପରମ ସିଦ୍ଧି ମିଳେ।

Verse 17

शंभुरुवाच । अग्रे तु मम सांनिध्यमस्मिंल्लिंगे महाप्रभो । विशेषतोऽधुना चंद्र तव भक्त्या निरंतरम्

ଶମ୍ଭୁ କହିଲେ—ହେ ମହାପ୍ରଭୋ, ଏହି ଲିଙ୍ଗରେ ମୋର ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ ଥିଲା; କିନ୍ତୁ ହେ ଚନ୍ଦ୍ର, ତୁମର ନିରନ୍ତର ଭକ୍ତିରୁ ଏବେ ଏହା ଏଠାରେ ବିଶେଷ ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହେବ।

Verse 18

स्थातव्यमद्यप्रभृति क्षेत्रेऽस्मिन्नुमया सह । यस्मात्त्वया प्रभा लब्धा क्षेत्रेऽस्मिन्मत्प्रसादतः । तस्मात्प्रभासमित्येवं नामास्य प्रभविष्यति

ଆଜିଠାରୁ ମୁଁ ଉମାଙ୍କ ସହ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ବାସ କରିବି। ମୋ ପ୍ରସାଦରୁ ତୁମେ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରଭା (ଦୀପ୍ତି) ଲାଭ କରିଛ; ତେଣୁ ଏହି ସ୍ଥାନ ‘ପ୍ରଭାସ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ।

Verse 19

यस्मात्प्रतिष्ठितं लिंगं त्वया सोम शुभं मम । सोमनाथेति मे नाम तस्मात्ख्यातिं गमिष्यति

ହେ ସୋମ! ତୁମେ ମୋର ଏହି ଶୁଭ ଲିଙ୍ଗକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଛ; ତେଣୁ ‘ସୋମନାଥ’ ନାମରେ ମୁଁ ଜଗତେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବି।

Verse 20

यन्ममाग्रेतनं नामख्यातं ब्रह्मावसानिकम् । सोमनाथेति च पुनस्तदेव प्रचरिष्यति । द्रक्ष्यंति हि नरा ये मामत्रस्थं भक्तितत्पराः

ମୋର ଯେ ପୂର୍ବ ନାମ ବ୍ରହ୍ମୟୁଗର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲା, ସେହି ନାମ ପୁନଃ ‘ସୋମନାଥ’ ଭାବେ ପ୍ରଚଳିତ ହେବ। ଭକ୍ତିରେ ତତ୍ପର ହୋଇ ଏଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ମୋତେ ଯେ ନରମାନେ ଦେଖିବେ, ସେମାନେ ମୋର ଦର୍ଶନ ପାଇବେ।

Verse 21

शृणु तेषां फलं वत्स भविष्यति निशाकर । न तेषां जायते व्याधिर्न दारिद्र्यं न दुर्गतिः । न चेष्टेन वियोगश्च मम चंद्र प्रभावतः

ହେ ବତ୍ସ, ହେ ନିଶାକର! ସେମାନଙ୍କର ଫଳ ଶୁଣ—ସେମାନଙ୍କୁ ନ ରୋଗ ହେବ, ନ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ନ ଦୁର୍ଗତି; ଏବଂ ମୋର ଚନ୍ଦ୍ର-ପ୍ରଭାବରେ ପ୍ରିୟ ବସ୍ତୁ/ପ୍ରିୟଜନ ସହ ବିୟୋଗ ମଧ୍ୟ ହେବ ନାହିଁ।

Verse 22

यात्रां कुर्वंति ये भक्त्या मम दर्शनकांक्षिणः । पदे पदेश्वमेधस्य तेषां फलमुदाहृतम्

ଭକ୍ତିସହିତ ମୋର ଦର୍ଶନ ଆକାଙ୍କ୍ଷା କରି ଯେମାନେ ଯାତ୍ରା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦକ୍ଷେପରେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ ବୋଲି ଉଦ୍ଘୋଷିତ।

Verse 23

किं कृतैर्बहुभिर्यज्ञैरुपवासैर्निशाकर । सकृत्पश्यंति मां येऽत्र ते सर्वे लेभिरे फलम्

ହେ ନିଶାକର! ବହୁ ଯଜ୍ଞ ଓ ଉପବାସ କରିବାର କଣ ଆବଶ୍ୟକ? ଯେମାନେ ଏଠାରେ ମୋତେ ଏକଥର ମାତ୍ର ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଫଳ ପାଆନ୍ତି।

Verse 24

एकमासोपवासं तु कुरुते भक्तितत्परः । यावद्वर्षसहस्रं तु एकः पश्यंति मामिह

ଭକ୍ତିରେ ତତ୍ପର ଭକ୍ତ ଯଦି ଏକ ମାସ ଉପବାସ କରେ, ତାହାର ଫଳ ମିଳେ; କିନ୍ତୁ ଯେ ଏଠାରେ ମୋତେ ଏକଥର ଦର୍ଶନ କରେ, ସେ ସହସ୍ର ବର୍ଷର ସମାନ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ।

Verse 25

द्वाभ्यामपि फलं तुल्यं नास्ति काचिद्विचारणा

ଦୁହିଁଥିରେ ଫଳ ସମାନ; ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ କିମ୍ବା ଅଧିକ ବିଚାର ନାହିଁ।

Verse 26

एको भवेद्ब्रह्मचारी यावज्जीवं निशाकर । सकृत्पश्यति मामत्र समं ताभ्यां फलं स्मृतम्

ହେ ନିଶାକର! ଜଣେ ଯଦି ସାରାଜୀବନ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ରହେ, ଆଉ ଜଣେ ଏଠାରେ ମୋତେ ଏକଥର ଦର୍ଶନ କରେ—ଦୁହିଁଙ୍କର ଫଳ ସମାନ ବୋଲି ସ୍ମୃତି କହେ।

Verse 27

एको दानानि सर्वाणि प्रयच्छति द्विजातये । एकः पश्यति मामत्र समं ताभ्यां फलं स्मृतम्

ଜଣେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଦାନ ଦିଏ, ଆଉ ଜଣେ ଏଠାରେ ମୋତେ ଦର୍ଶନ କରେ—ଦୁହିଁଙ୍କର ଫଳ ସମାନ ବୋଲି ସ୍ମୃତି କହେ।

Verse 28

एको व्रतानि सर्वाणि कुरुते मृगलांछन । अन्यः पश्यति मामत्र समं ताभ्यां फलं स्मृतम्

ହେ ମୃଗଲାଞ୍ଛନ! ଜଣେ ସମସ୍ତ ବ୍ରତ-ନିୟମ ପାଳନ କରେ, ଆଉ ଜଣେ ଏଠାରେ ମୋତେ ଦର୍ଶନ କରେ—ଦୁହିଁଙ୍କର ଫଳ ସମାନ ବୋଲି ସ୍ମୃତି କହେ।

Verse 29

एकस्तीर्थानि कुरुते जपजाप्यानि भूरिशः । अन्यः पश्यति मामत्र फलं ताभ्यां समं स्मृतम्

ଜଣେ ବହୁ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରି ଅଧିକ ଜପ ଓ ପାଠ କରେ; ଅନ୍ୟଜଣ ଏଠାରେ ମୋ ଦର୍ଶନ କରେ—ଦୁହିଁଙ୍କର ଫଳ ସମାନ ବୋଲି ସ୍ମୃତ ହୋଇଛି।

Verse 31

एकस्तु भृगुपातेन याति मृत्युं निशाकर । अन्यः पश्यति मामत्र समं ताभ्यां फलं स्मृतम्

ହେ ନିଶାକର (ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର)! ଜଣେ ‘ଭୃଗୁପାତ’ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ଅନ୍ୟଜଣ ଏଠାରେ ମୋ ଦର୍ଶନ କରେ—ଦୁହିଁଙ୍କର ଫଳ ସମାନ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 32

एकः स्नाति सदा माघं प्रयागे नरसत्तमः । अन्यः पश्यति मामत्र फलं ताभ्यां समं स्मृतम्

ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜଣେ ପ୍ରୟାଗରେ ମାଘମାସ ସାରା ନିତ୍ୟ ସ୍ନାନ କରେ; ଅନ୍ୟଜଣ ଏଠାରେ ମୋ ଦର୍ଶନ କରେ—ଦୁହିଁଙ୍କର ଫଳ ସମାନ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 33

एकः पिण्डप्रदानं च पितृतीर्थे समाचरेत् । अन्यः पश्यति मामत्र फलं ताभ्यां समं स्मृतम्

ଜଣେ ପିତୃତୀର୍ଥରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ପିଣ୍ଡଦାନ କରେ; ଅନ୍ୟଜଣ ଏଠାରେ ମୋ ଦର୍ଶନ କରେ—ଦୁହିଁଙ୍କର ଫଳ ସମାନ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 34

गोसहस्रप्रदो ह्येको ब्राह्मणे वेदपारगे । एकः पश्यति मामत्र फलं ताभ्यां समं स्मृतम्

ଜଣେ ବେଦପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସହସ୍ର ଗୋଦାନ କରେ; ଅନ୍ୟଜଣ ଏଠାରେ ମୋ ଦର୍ଶନ କରେ—ଦୁହିଁଙ୍କର ଫଳ ସମାନ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 35

पञ्चाग्निं साधयेदेको ग्रीष्मकाले सुदारुणे । एकः पश्यति मामत्र फलं ताभ्यां समं स्मृतम्

କଠୋର ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଳରେ ଜଣେ ଏକା ପଞ୍ଚାଗ୍ନି ତପ କରେ, ଆଉ ଜଣେ ଏଠାରେ ମୋ ଦର୍ଶନ କରେ—ଦୁହିଁଙ୍କର ଫଳ ସମାନ ବୋଲି ସ୍ମୃତି କହେ।

Verse 36

स्नातः सोमग्रहे चन्द्र सोमवारे च भक्तितः । यो मां पश्यति सर्वेषामेतेषां लभते फलम्

ସୋମଗ୍ରହଣ ସମୟରେ ସ୍ନାନ କରି, ସୋମବାରେ ଭକ୍ତିସହିତ ମୋ (ସୋମନାଥଙ୍କ) ଦର୍ଶନ କରୁଥିବା ଜଣେ—ଏ ସମସ୍ତ ଆଚାରର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ପାଏ।

Verse 37

सरस्वती समुद्रश्च सोमः सोमग्रहस्तथा । दर्शनं सोमनाथस्य सकाराः पञ्च दुर्ल्लभाः

ସରସ୍ୱତୀ, ସମୁଦ୍ର, ସୋମ (ଚନ୍ଦ୍ର), ସୋମଗ୍ରହଣ ଏବଂ ସୋମନାଥ ଦର୍ଶନ—ଏହି ପାଞ୍ଚ ‘ସ-କାର’ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ।

Verse 38

नैरंतर्येण षण्मासान्विधिना यः प्रपूजयेत् । पुण्यं तदेव सफलं लभते विषुवार्चनात्

ଯେ ଜଣେ ବିଧିପୂର୍ବକ ଛଅ ମାସ ନିରନ୍ତର ପୂଜା କରେ, ସେ ବିଷୁବଦିନର ଅର୍ଚ୍ଚନାରେ ସେଇ ପୁଣ୍ୟକୁ ସଫଳ ଫଳସହ ପାଏ।

Verse 39

एतदेव तु विज्ञेयं ग्रहणे चोत्तरायणे । संक्रांतिदिनच्छिद्रेषु षडशीतिमुखेषु च

ଏହି ଏକେ ନିୟମ ଗ୍ରହଣକାଳରେ, ଉତ୍ତରାୟଣ ସମୟରେ, ସଂକ୍ରାନ୍ତି ଦିନ ଓ ତାହାର ସନ୍ଧିକ୍ଷଣରେ, ଏବଂ ‘ଷଡଶୀତି-ମୁହୂର୍ତ୍ତ’ ପରି ଶୁଭ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ବୁଝିବା ଉଚିତ।

Verse 40

मासैश्चतुर्भिर्यत्पुण्यं विधिनाऽपूज्य शंकरम् । कार्त्तिक्यां स लभेत्पुण्यं चैत्र्यां तद्द्विगुणं स्मृतम् । पुण्यमेतत्तु फाल्गुन्यामाषाढ्यामेवमेव तु

ଚାରି ମାସ ଧରି ବିଧିମତେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ପୂଜା କଲେ ଯେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ସେହି ପୁଣ୍ୟ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଲଭ୍ୟ; ଚୈତ୍ରରେ ତାହା ଦ୍ୱିଗୁଣ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ଫାଲ୍ଗୁନ ଓ ଆଷାଢ ମାସରେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ପୁଣ୍ୟଫଳ କଥିତ।

Verse 41

एको दद्याद्गवां लक्षं दोग्ध्रीणां वेदपारगे । एको ममार्चयेल्लिंगं तस्य पुण्यं ततोऽधिकम्

ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ବେଦପାରଗ ଯୋଗ୍ୟ ପାତ୍ରକୁ ଦୋହନଗାଈ ସହିତ ଲକ୍ଷ ଗାଈ ଦାନ କରିପାରେ; କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟଜଣେ ମୋର ଲିଙ୍ଗ ପୂଜା କଲେ, ତାହାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟ ଲଭେ।

Verse 42

मासेमासे च योऽश्नीयाद्यावज्जीवं सुरेश्वरि । यश्चार्च्चयेत्सकृल्लिंगं सममेतन्न संशयः

ହେ ସୁରେଶ୍ୱରୀ! ଯେ ଜୀବନଭର ପ୍ରତିମାସ ବିଧିମତେ ବ୍ରତ/ଅନ୍ନଦାନ ଆଚରେ, ଏବଂ ଯେ ଏକଥର ମାତ୍ର ଲିଙ୍ଗ ପୂଜା କରେ—ଦୁହିଁଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ସମାନ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 43

तपःशीलगुणोपेते पात्रे वेदस्य पारगे । सुवर्णकोटिं यद्दत्त्वा तत्फलं कुसुमेन तु

ତପ, ଶୀଳ ଓ ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ, ବେଦପାରଗ ଯୋଗ୍ୟ ପାତ୍ରକୁ ଏକ କୋଟି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦାନ କଲେ ଯେ ଫଳ ମିଳେ, ଶିବଙ୍କୁ କେବଳ ଗୋଟିଏ ପୁଷ୍ପ ଅର୍ପଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ସେହି ଫଳ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 44

अर्कपुष्पेऽपि चैकस्मिञ्छिवाय विनिवेदिते । दश दत्त्वा सुवर्णानि यत्फलं तदवाप्नुयात्

ଶିବଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ଅର୍କପୁଷ୍ପ ମାତ୍ର ନିବେଦନ କଲେ ମଧ୍ୟ, ଦଶଟି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦାନର ଯେ ଫଳ, ସେହି ଫଳ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 45

अर्कपुष्पसहस्रेभ्यः करवीरं विशिष्यते । करवीर सहस्रेभ्यो द्रोणपुष्पं विशिष्यते

ହଜାର ଅର୍କ-ପୁଷ୍ପଠାରୁ କରବୀରର ଗୋଟିଏ ପୁଷ୍ପ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଏବଂ ହଜାର କରବୀର-ପୁଷ୍ପଠାରୁ ଦ୍ରୋଣ-ପୁଷ୍ପ ଅଧିକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 46

द्रोणपुष्पसहस्रेभ्यो ह्यपामार्गं विशिष्यते । अपामार्गसहस्रेभ्यः कुशपुष्पं विशिष्यते । कुशपुष्प सहस्रेभ्यः शमीपुष्पं विशिष्यते

ହଜାର ଦ୍ରୋଣ-ପୁଷ୍ପମଧ୍ୟରେ ଅପାମାର୍ଗ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ହଜାର ଅପାମାର୍ଗ-ପୁଷ୍ପମଧ୍ୟରେ କୁଶ-ପୁଷ୍ପ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଏବଂ ହଜାର କୁଶ-ପୁଷ୍ପମଧ୍ୟରେ ଶମୀ-ପୁଷ୍ପ ଅଧିକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ।

Verse 47

शमीपुष्पं बृहत्याश्च कुसुमं तुल्यमुच्यते । करवीरसमा ज्ञेया जातीविजयपाटलाः

ଶମୀ-ପୁଷ୍ପ ଓ ବୃହତୀ-ପୁଷ୍ପ ସମମୂଲ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏବଂ ଜାତୀ, ବିଜୟ, ପାଟଲା—ଏଗୁଡ଼ିକ କରବୀର ସମାନ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ।

Verse 48

श्वेतमंदार कुसुमं सितंपद्मसमं भवेत् । नागचंपकपुन्नागधत्तूरकुसुमं स्मृतम्

ଶ୍ୱେତ ମନ୍ଦାରର ପୁଷ୍ପ ଶ୍ୱେତ ପଦ୍ମ ସମାନ ବୋଲି ମନାଯାଏ। ଏହିପରି ନାଗଚମ୍ପକ, ପୁନ୍ନାଗ ଓ ଧତ୍ତୂରର ପୁଷ୍ପମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ସ୍ମୃତ।

Verse 49

केतकीजातिमुक्तं च कन्दयूथीमदन्तिकाः । शिरीषसर्जजंबूककुसुमानि विवर्ज्जयेत्

କେତକୀ, ଜାତୀ, ମୁକ୍ତା ଏବଂ କନ୍ଦ, ଯୂଥୀ, ମଦନ୍ତିକା—ଏଗୁଡ଼ିକ ଅର୍ପଣଯୋଗ୍ୟ; କିନ୍ତୁ ଶିରୀଷ, ସର୍ଜ ଓ ଜମ୍ବୂକର ପୁଷ୍ପମାନେ ବର୍ଜନୀୟ।

Verse 50

आकुलीकुसुमं पत्रं करंजेन्द्रसमुद्भवम् । बिभीतकानि पुष्पाणि कुसुमानि विवर्ज्जयेत्

ଆକୁଲୀର ପୁଷ୍ପ, କରଞ୍ଜାଦି ବୃକ୍ଷଜ ପତ୍ର, ଏବଂ ବିଭୀତକର ପୁଷ୍ପ—ଏସବୁକୁ ଏହି ପୂଜାରେ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 51

कनकानि कदंबानि रात्रौ देयानि शंकरे । देवशेषाणि पुष्पाणि दिवा रात्रौ च मल्लिका

କନକ ଓ କଦମ୍ବ ପୁଷ୍ପ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ରାତିରେ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ ‘ଦେବଶେଷ’ ପୁଷ୍ପ ବର୍ଜ୍ୟ; କିନ୍ତୁ ମଲ୍ଲିକା (ଜାସମିନ) ଦିନ-ରାତି ଉଭୟ ସମୟରେ ଅର୍ପଣୀୟ।

Verse 52

प्रहरं तिष्ठते मल्ली करवीरमहर्निशम् । कीटकेशापविद्धानि रात्रौ पर्युषितानि च

ମଲ୍ଲୀ (ଜାସମିନ) ଗୋଟିଏ ପ୍ରହର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଜା ରହେ, ଏବଂ କରବୀର ଦିନ-ରାତି ଟିକେ। କୀଟ କିମ୍ବା କେଶ ଆଦି ଦ୍ୱାରା ଦୂଷିତ ହୋଇ ଫେଙ୍କାଯାଇଥିବା, ଏବଂ ରାତି ପରେ ବାସି ହୋଇଥିବା ପୁଷ୍ପ ମଧ୍ୟ ବର୍ଜନୀୟ।

Verse 53

स्वयं पतितपुष्पाणि त्यजेदुपहतानि च । तुलसी शतपत्रं च गन्धारी दमनस्तथा

ଯେ ପୁଷ୍ପ ସ୍ୱୟଂ ପଡ଼ିଯାଇଛି ଓ ଯେ ପୁଷ୍ପ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ପୂଜାରେ ତୁଳସୀ, ଶତପତ୍ର (ଶତଦଳ/ଗୋଲାପ), ଗନ୍ଧାରୀ ଓ ଦମନ ଗ୍ରହଣୀୟ।

Verse 54

सर्वासां पत्रजातीनां श्रेष्ठो मरुबकः स्मृतः । एतैः पुष्पविशेषैस्तु पूज्यः सोमेश्वरः सदा

ସମସ୍ତ ପତ୍ରଜାତିମଧ୍ୟରେ ମରୁବକ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ଏହି ବିଶେଷ ପୁଷ୍ପମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୋମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସଦା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 55

यात्रायाः फलमाप्नोति स्वर्गलोके महीयते । एतावदुक्त्वा वचनं तत्रैवान्तरधीयत

ସେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ଫଳ ପାଏ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ଏତେ କହି ସେ ସେଠାରେଇ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲା।

Verse 56

चन्द्रमा यक्ष्मणा मुक्तः स्वस्थाननिरतोऽभवत् । आहूय विश्वकर्माणं प्रासादं पर्यकल्पयत् । शुद्धस्फटिकसंकाशं गोक्षीरधवलोज्ज्वलम्

ଯକ୍ଷ୍ମାରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଚନ୍ଦ୍ରମା ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ସ୍ଥିର ହେଲେ। ସେ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କୁ ଡାକି ଏକ ପ୍ରାସାଦ ନିର୍ମାଣ କରାଇଲେ—ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ଫଟିକ ପରି ଦୀପ୍ତ, ଗୋକ୍ଷୀର ପରି ଧବଳ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।

Verse 57

प्रासादं मेरुनामानं हेमप्राकारतोरणम् । चतुर्दशान्ये परितः प्रासादाः परिकल्पिताः । तेषां नामानि वक्ष्यामि प्रत्येकं तानि मे शृणु

‘ମେରୁ’ ନାମକ ପ୍ରାସାଦ ନିର୍ମିତ ହେଲା; ତାହାର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରାକାର ଓ ତୋରଣ ଥିଲା। ତାହାର ଚାରିପାଖେ ଆଉ ଚୌଦଟି ପ୍ରାସାଦ ମଧ୍ୟ ଯୋଜିତ ହେଲା। ସେମାନଙ୍କ ନାମ ମୁଁ ପ୍ରତ୍ୟେକଟି କହିବି—ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ।

Verse 58

केसरी सर्वतोभद्रो नदनो नन्दिशालकः । नन्दीशो मन्दरश्चैव श्रीवृक्षो ह्यमृतोद्भवः

କେସରୀ, ସର୍ବତୋଭଦ୍ର, ନଦନ, ନନ୍ଦିଶାଳକ; ନନ୍ଦୀଶ ଓ ମନ୍ଦର; ଏବଂ ଶ୍ରୀବୃକ୍ଷ ଓ ଅମୃତୋଦ୍ଭବ—ଏହିମାନେ (ପ୍ରାସାଦମାନଙ୍କ) ନାମ।

Verse 59

हिमवान्हेमकूटश्च कैलासः पृथिवीजयः । इन्द्रनीलो महानीलो भूधरो रत्नकूटकः

ହିମବାନ, ହେମକୂଟ, କୈଲାସ, ପୃଥିବୀଜୟ; ଇନ୍ଦ୍ରନୀଳ, ମହାନୀଳ, ଭୂଧର ଓ ରତ୍ନକୂଟକ—ଏହିମାନେ ମଧ୍ୟ (ପ୍ରାସାଦମାନଙ୍କ) ନାମ।

Verse 60

वैडूर्यः पद्मरागश्च वज्रको मुकुटोज्ज्वलः । ऐरावतो राजहंसो गरुडो वृषभस्तथा

ବୈଡୂର୍ୟ, ପଦ୍ମରାଗ, ବଜ୍ରକ ଓ ମୁକୁଟୋଜ୍ଜ୍ୱଳ; ଏବଂ ଐରାବତ, ରାଜହଂସ, ଗରୁଡ ଓ ବୃଷଭ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପ୍ରାସାଦ ଅଟନ୍ତି।

Verse 61

मेरुः प्रासादराजा च देवानामालयो हि सः । आदौ पञ्चाण्डको ज्ञेयः केसरीनामतः स्थितः

‘ମେରୁ’ ପ୍ରାସାଦମାନଙ୍କର ରାଜା; ସେହି ଦେବମାନଙ୍କର ଆଳୟ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ପ୍ରଥମେ ‘କେସରୀ’ ନାମରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ‘ପଞ୍ଚାଣ୍ଡକ’ ପ୍ରାସାଦ ଜାଣିବା ଉଚିତ।

Verse 62

चतुर्थांशा च तद्वृद्धिर्यावन्मेरुः प्रकीर्तितः

ତାହାର ବୃଦ୍ଧି କ୍ରମେ କ୍ରମେ ପ୍ରତି ପଦକ୍ଷେପରେ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ହେବାକୁ କୁହାଯାଇଛି, ଏବଂ ‘ମେରୁ’ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହିପରି ପ୍ରକୀର୍ତିତ।

Verse 63

एवं पृथक्कारयित्वा प्रासादांश्च चतुर्दश । ब्रह्मादीनां देवतानां समीपस्थानवासिनाम्

ଏଭଳି ଭାବେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ପ୍ରାସାଦକୁ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ କରାଇ, ସମୀପସ୍ଥାନରେ ବସୁଥିବା ବ୍ରହ୍ମାଦି ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ କରାଗଲା।

Verse 64

दश चान्यान्भूधरादीन्वृषभान्तान्वरानने । आदौ कपर्द्दिनं कृत्वा प्रासादान्पर्यकल्पयत्

ଏବଂ ହେ ସୁନ୍ଦରୀ! ଭୂଧରରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବୃଷଭ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆଉ ଦଶଟି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରାସାଦ ମଧ୍ୟ (ନିର୍ମିତ ହେଲା)। ପ୍ରଥମେ କପର୍ଦ୍ଦିନଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରି, ପରେ ପ୍ରାସାଦମାନଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ।

Verse 65

मेरुः प्रासादराजो वै स तु सोमेश्वरे कृतः । त्रेतायुगे तु दशमे मनोवैर्वस्वतस्य च

ଏହି ମେରୁ—ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ପ୍ରାସାଦମାନଙ୍କର ରାଜା—ସୋମେଶ୍ୱରେ ନିର୍ମିତ ହେଲା। ତ୍ରେତାୟୁଗର ଦଶମ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ, ବୈବସ୍ୱତପୁତ୍ର ମନୁଙ୍କ କାଳରେ ଏହା ତିଆରି ହେଲା।

Verse 66

कारयित्वा मंडपांश्च प्रतिष्ठाप्य यथाविधि । नदानां तु शतं कृत्वा वापीकूप सहस्रकम्

ମଣ୍ଡପଗୁଡ଼ିକୁ ନିର୍ମାଣ କରାଇ ବିଧିମତେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଇ, ଜଳପ୍ରବାହ ପାଇଁ ଶତ ନଦୀ/ନାଳା କରାଇ, ସେ ଏକ ସହସ୍ର ବାପୀ ଓ କୂପ ମଧ୍ୟ ନିର୍ମାଣ କରାଇଲେ।

Verse 67

गृहाणां तु सहस्राणि दीनानाथाश्रयाणि च । कारयित्वा विधानेन विप्रेभ्यः प्रददौ पृथक्

ସେ ସହସ୍ର ଘର ଓ ଦୀନ-ଅନାଥମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ ମଧ୍ୟ ନିର୍ମାଣ କରାଇଲେ। ପରେ ବିଧାନାନୁସାରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ କରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ।

Verse 68

निवेश्य नगरं सोमः श्रीसोमेश्वरसन्निधौ । स्वकर्मणां प्रचारार्थमथाभ्यर्थयत द्विजान्

ଶ୍ରୀ ସୋମେଶ୍ୱରଙ୍କ ସନ୍ନିଧିରେ ସୋମ ଏକ ନଗର ସ୍ଥାପନ କଲେ। ପରେ ନିଜ ନିଜ ବୈଦିକ କର୍ମର ପ୍ରଚାର ଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇଁ ସେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଅଭ୍ୟର୍ଥନା କଲେ।

Verse 69

सोमोऽस्मि भवतां राजा प्रसादात्परमेष्ठिनः । तथापि विनयेनैव भक्त्यां विज्ञापयामि वः

ମୁଁ ସୋମ—ପରମେଷ୍ଠୀଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ତୁମମାନଙ୍କର ରାଜା। ତଥାପି ବିନୟ ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ ଏହି ନିବେଦନ କରୁଛି।

Verse 70

धनं हिरण्यरत्नादि धान्यं व्रीहियवादिकम् । गोमहिष्यादिपशवो वस्त्राणि विविधानि च

ଏଠାରେ ଧନ—ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ରତ୍ନାଦି—ତଥା ଧାନ୍ୟ, ଯେପରି ଧାନ ଓ ଯବ; ଗୋ, ମହିଷୀ ଆଦି ପଶୁ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ବସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 71

कदलीनालिकेराणि तांबूलीपूगमालिनः । मनोऽभिरामचरमा आरामाः परितः स्थिताः

ଚାରିଦିଗରେ ଉଦ୍ୟାନ ରହିଛି—କଦଳୀ ଓ ନାଡ଼ିଆ ଗଛରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ତାମ୍ବୂଳ ଓ ସୁପାରିରେ ଶୋଭିତ—ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ଏବଂ ମଧୁର ଫଳରେ ସମୃଦ୍ଧ।

Verse 72

जंबूद्वीपाधिपाः सर्वे भवतामत्रवासि नाम् । आदेशं च करिष्यंति शिरस्याधाय शोभनम्

ଜମ୍ବୂଦ୍ୱୀପର ସମସ୍ତ ରାଜା ଏଠାରେ ବସୁଥିବା ଆପଣମାନଙ୍କ ଆଦେଶ ପାଳନ କରିବେ; ତାହାକୁ ଶୋଭନ ଦାୟିତ୍ୱ ଭାବି ଶିରେ ଧାରଣ କରିବେ।

Verse 73

द्वीपांतरादागतैश्च कर्पूरागुरुचंदनैः । अन्यैश्च विविधैर्द्रव्यैः संपूर्णा भवतां गृहाः

ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱୀପରୁ ଆଣିଥିବା କର୍ପୂର, ଅଗୁରୁ ଓ ଚନ୍ଦନ, ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଆପଣମାନଙ୍କ ଗୃହ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ରହିବ।

Verse 74

पण्यानां शतसंख्यानां व्यवहारनिदर्शिनः । ब्रह्मोत्तराणि तन्वंति वणिजो लाभकांक्षिणः

ଲାଭକାମୀ, ବ୍ୟବହାରରେ ନିପୁଣ ବଣିକମାନେ ଶତଶଂଖ୍ୟକ ପଣ୍ୟରେ ଲେନଦେନ ବିସ୍ତାର କରନ୍ତି; ତଥାପି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଦେୟ (ବ୍ରହ୍ମୋତ୍ତର)କୁ ଯଥୋଚିତ ଭାବେ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି।

Verse 75

भवत्सु भृत्यभावेन वर्त्तमाना हितैषिणः । ते चान्ये च तथा पौरा नावसीदंति कर्हिचित्

ତୁମମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଭୃତ୍ୟଭାବରେ ସେବା କରି ତୁମ ମଙ୍ଗଳ କାମନା କରୁଥିବା ସେମାନେ—ଏବଂ ଅନ୍ୟ ନଗରବାସୀମାନେ ମଧ୍ୟ—କେବେ ବି କଷ୍ଟରେ ପଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 76

एवं संपूर्णविभवैर्भवद्भिः श्रेयसे मम । क्रतुक्रिया वितन्यंतां विधिवद्भूरिदक्षिणाः

ଏହିପରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଭବରେ ସମୃଦ୍ଧ ତୁମେ ମୋ ଶ୍ରେୟ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କର; ବିଧିମତେ ଯଜ୍ଞକ୍ରିୟା ବିସ୍ତାରିତ ହେଉ ଏବଂ ପ୍ରଚୁର ଦକ୍ଷିଣା-ଦାନ ଦିଆଯାଉ।

Verse 77

ब्रह्मादीनि च सर्वाणि प्रवर्तंतामहर्निशम् । दीनांधकृपणादीनां क्रियतामार्तिनाशनम्

ବ୍ରହ୍ମାଦି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦିନରାତି ଅବିରତ ଚାଲୁ ରହୁ; ଏବଂ ଦୀନ, ଅନ୍ଧ, ଦରିଦ୍ର ଆଦିଙ୍କ ଆର୍ତ୍ତି କରୁଣାମୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିବାରିତ ହେଉ।

Verse 78

अभ्यागतानामौचित्यादातिथ्यं च विधीयताम् । तीर्थयात्राप्रसंगेन समेतानां महात्मनाम्

ଆଗତ ଅତିଥିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯଥୋଚିତ ଆତିଥ୍ୟ ବିଧିମତେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଉ—ବିଶେଷତଃ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଏଠାରେ ସମେତ ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କ ପାଇଁ।

Verse 79

ब्रह्मर्षीणामाश्रमेषु दीयतामाश्रयाः सदा । मयात्र स्थापितं लिंगं सर्वकालं दृढव्रताः

ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ସଦା ଆଶ୍ରୟ ଓ ସହାୟତା ଦିଆଯାଉ। ମୁଁ ଏଠାରେ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କରିଛି; ତେଣୁ ତୁମେ ସର୍ବକାଳ ଦୃଢ଼ବ୍ରତୀ ରୁହ।

Verse 80

पवित्रैरुपचारैश्च पूजयंतु द्विजोत्तमाः । अष्टौ प्रमाणपुरुषाः पौराणां कार्यदर्शिनः

ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ ପବିତ୍ର ଉପଚାର ଓ ନିବେଦନରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତୁ। ପୁରାଣପରମ୍ପରାରେ ପାରଦର୍ଶୀ ଓ ଲୋକକାର୍ଯ୍ୟ ନିରୀକ୍ଷଣେ ଦକ୍ଷ ଏମିତି ଆଠଜଣ ପ୍ରମାଣପୁରୁଷଙ୍କୁ ମାନଦଣ୍ଡରୂପେ ନିଯୁକ୍ତ କରାଯାଉ।

Verse 81

व्यवहारानवेक्षध्वं स्मृत्याचारविशारदाः । व्यवस्थां मत्कृतामेतां भवंतोऽत्र द्विजोत्तमाः

ସ୍ମୃତି ଓ ସଦାଚାରରେ ପାରଦର୍ଶୀ ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଏଠାରେ ହେଉଥିବା ବ୍ୟବହାର ଓ ବିବାଦଗୁଡ଼ିକୁ ତୁମେ ନିରୀକ୍ଷଣ କର। ମୋ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ତୁମେ ଯଥାର୍ଥରେ ଧାରଣ କର।

Verse 82

धारयंतु महात्मानो दिग्गजा इव मेदिनीम् । एवं प्रभुत्वमास्थाय स्थानेऽस्मिञ्छिवशालिनि

ମହାତ୍ମାମାନେ ଦିଗ୍ଗଜମାନେ ଯେପରି ପୃଥିବୀକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି ସେପରି ଏହି ଭୂମିକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତୁ। ଶିବଶୋଭିତ ଏହି ସ୍ଥାନରେ ଯଥୋଚିତ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ଗ୍ରହଣ କରି ସ୍ଥିରତା ଓ ନିୟମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।

Verse 83

श्रुतिस्मृतिपुराणोक्तान्धर्मानाचरत द्विजाः । निशम्य सोमस्य वचो विनीतमिति ते द्विजाः

ସୋମଙ୍କର ବିନୀତ ବଚନ ଶୁଣି ସେହି ଦ୍ୱିଜମାନେ ଶ୍ରୁତି, ସ୍ମୃତି ଓ ପୁରାଣୋକ୍ତ ଧର୍ମଗୁଡ଼ିକୁ ଆଚରଣ କରିବାକୁ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେଲେ।

Verse 84

उवाच कौशिकस्तेषु गोत्राणां प्रथमो द्विजः । साधूपदिष्टमस्माकं द्विजराजेन सर्वथा

ତାପରେ ସେହି ଗୋତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ଦ୍ୱିଜ କୌଶିକ କହିଲେ— “ଦ୍ୱିଜରାଜ ଆମକୁ ଯେ ସଦୁପଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି, ତାହା ସର୍ବଥା ଯୁକ୍ତିସଙ୍ଗତ।”

Verse 85

सर्वमेतत्करिष्यामः किंतु किंचिन्निशामय । नियोगतः पूजयतां शिवनिर्माल्यसेविनाम्

ଆମେ ଏସବୁ କରିବୁ; କିନ୍ତୁ ଆଉ ଗୋଟିଏ କଥା ଶୁଣ—ନିୟୋଗକ୍ରମେ ଶିବଙ୍କ ନିର୍ମାଲ୍ୟ-ସେବକମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଓ ପୂଜା ହେଉ।

Verse 86

पातित्यं जायतेऽस्माकं श्रुतिस्मृतिविगर्हितम् । श्रुतिस्मृती हि रुद्रस्य यस्मादाज्ञाद्वयं महत्

ଆମ ପାଇଁ ପାତିତ୍ୟ (ପାପପତନ) ହୁଏ, ଯାହା ଶ୍ରୁତି-ସ୍ମୃତିରେ ନିନ୍ଦିତ; କାରଣ ଶ୍ରୁତି ଓ ସ୍ମୃତି ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦୁଇଟି ମହାନ ଆଜ୍ଞା।

Verse 87

कस्तदुल्लंघयेन्मूढः प्राणैः कंठग तैरपि

କିଏ ସେ ମୂଢ ତାହାକୁ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିବ—ପ୍ରାଣ କଣ୍ଠଗତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ?

Verse 88

अष्टमूर्तेः पुनर्मूर्त्तावग्नौ देवमुखे मखान् । कुर्वाणाः श्रुतिमार्गेण प्रीणयामोऽखिलं जगत्

ଅଷ୍ଟମୂର୍ତ୍ତି ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପୁନଃ ପ୍ରକଟ ମୂର୍ତ୍ତି—ଦେବମୁଖ ଅଗ୍ନିରେ—ଶ୍ରୁତିମାର୍ଗେ ଯଜ୍ଞ କରି ଆମେ ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ପ୍ରୀତ କରୁ।

Verse 89

जगद्भगवतो रूपं व्यक्तमेत त्पुरद्विषः । मिथो विभिन्नमित्येतदभिन्नं पुनरीश्वरात्

ଏହି ପ୍ରକଟ ଜଗତ ତ୍ରିପୁରଦ୍ୱେଷୀ ଭଗବାନଙ୍କର ରୂପ; ପରସ୍ପର ଭିନ୍ନ ଲାଗିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଈଶ୍ୱରଠାରୁ ଅଭିନ୍ନ।

Verse 90

अग्नौ प्रास्ताहुतिः सम्यगादित्यमुपतिष्ठते । आदित्याज्जायते वृष्टिर्वृष्टेरन्नं ततः प्रजाः

ଅଗ୍ନିରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ଦିଆଯାଇଥିବା ଆହୁତି ଆଦିତ୍ୟଙ୍କୁ ପହଞ୍ଚେ। ଆଦିତ୍ୟରୁ ବର୍ଷା, ବର୍ଷାରୁ ଅନ୍ନ, ଏବଂ ଅନ୍ନରୁ ପ୍ରଜା (ଜୀବ) ପୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 91

श्रुतिस्मृतिपुराणादिसदभ्यासप्रसंगिनाम् । तत्तदर्थेषु पुण्यार्थं प्रवृत्ताखिलकर्मणाम्

ଯେମାନେ ଶ୍ରୁତି, ସ୍ମୃତି, ପୁରାଣ ଆଦିର ସଦଭ୍ୟାସରେ ସଦା ନିମଗ୍ନ ଓ ତତ୍ତଦର୍ଥ-ଲକ୍ଷ୍ୟାନୁସାରେ ପୁଣ୍ୟାର୍ଥେ ସମସ୍ତ କର୍ମରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ରହନ୍ତି—

Verse 92

अस्माकमवकाशोऽपि विरलो लिंग पूजने । रुद्रजाप्यैर्महायज्ञैर्यजानाश्चैवमीश्वरम्

ଆମ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଲିଙ୍ଗପୂଜାର ସୁଯୋଗ ଦୁର୍ଲଭ। ରୁଦ୍ରଜପ ଓ ମହାଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଏହିପରି ଆମେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞାର୍ଚ୍ଚନା କରୁ।

Verse 93

यथाक्षणं यथाकालं लिंगं वेदमुपास्महे । यत्तु तेऽभिमतं सोम श्रीसोमेश्वरपूजनम् । तच्च संपादयिष्यामः सविशेषं महामते

ଯଥାକ୍ଷଣ ଯଥାକାଳ ଆମେ ଲିଙ୍ଗ ଓ ବେଦକୁ ଉପାସନା କରୁ। ହେ ସୋମ, ତୁମ ଅଭିମତ ଶ୍ରୀ ସୋମେଶ୍ୱର ପୂଜାକୁ ମଧ୍ୟ, ହେ ମହାମତେ, ଆମେ ବିଶେଷ ଭାବେ ସମ୍ପାଦନ କରିଦେବୁ।

Verse 94

येन त्वदीप्सितं सिध्येत्तमुपायं निशामय । गौरीशंकरसंवादं श्रुत्वा भगवतो मुखात्

ଯେଉଁ ଉପାୟରେ ତୁମ ଇପ୍ସିତ ଲକ୍ଷ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହେବ, ସେହି ଉପାୟ ଶୁଣ। ଭଗବାନଙ୍କ ନିଜ ମୁଖରୁ ଗୌରୀ–ଶଙ୍କର ସଂବାଦ ଶୁଣି (ସେ ମାର୍ଗ ଜାଣିବ)।

Verse 95

नारदः प्राह नः पूर्वं कथयामस्तमेव ते । ब्रह्मदेवद्विषः पूर्वं शतशो दैत्यदानवाः । तपोभिरुग्रैर्विविधैः शंकरं प्रतिपेदिरे

ନାରଦ ଆମକୁ ପୂର୍ବରୁ କହିଥିଲେ; ସେଇ କଥା ଆମେ ତୁମକୁ କହୁଛୁ। ପୁରାକାଳରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଦେବମାନଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ଶତଶଃ ଦୈତ୍ୟ-ଦାନବ ବିଭିନ୍ନ ଉଗ୍ର ତପସ୍ୟାରେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ।

Verse 96

तेषामत्युग्रतपसामनन्यासक्तचेतसाम् । प्रसादमीश्वरश्चक्रे कारुण्यामृतसागरः

ସେମାନଙ୍କର ଅତ୍ୟୁଗ୍ର ତପସ୍ୟା ଓ ଅନନ୍ୟଭକ୍ତିରେ ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତ ଦେଖି, କରୁଣାମୃତସାଗର ଈଶ୍ୱର ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସାଦ ଦାନ କଲେ।

Verse 97

स हि त्रिभुवनस्वामी देवदेवो महेश्वरः । अपेक्षते वरं दातुं भक्तिमेवानपायिनीम्

ତ୍ରିଭୁବନସ୍ୱାମୀ ଦେବଦେବ ମହେଶ୍ୱର ଯେତେବେଳେ ବର ଦିଅନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ମୁଖ୍ୟତଃ ଅଚଳ ଓ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଭକ୍ତିକୁ ମାତ୍ର ଆଶା କରନ୍ତି।

Verse 98

ददौ स भुवनैश्वर्य्यप्रायानभिमतान्वरान् । तेषां भक्त्यैव संतुष्टो देवब्रह्मद्विषामपि

ଦେବ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ, ସେମାନଙ୍କର ଭକ୍ତିରେ ମାତ୍ର ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ସେ ଇଚ୍ଛିତ ବର ଦେଲେ—ଯାହା ପ୍ରାୟ ଭୁବନୈଶ୍ୱର୍ୟ ସମାନ ଥିଲା।

Verse 99

ब्रह्मणा विष्णुना चापि यस्यांतो नाधिगम्यते । तस्यातर्क्यप्रभावस्य को नु वेदाशयं प्रभोः

ଯାହାଙ୍କର ଅନ୍ତକୁ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ ପାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେଇ ଅତର୍କ୍ୟ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଅନ୍ତରାଶୟକୁ କିଏ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜାଣିପାରିବ?

Verse 100

दुर्वृत्तेभ्योऽपि दैत्येभ्यस्तपोभिर्वरदायिनम् । पप्रच्छ स्वच्छ्हृदया पार्वती परमेश्वरम्

ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟରେ ପାର୍ବତୀ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—ତପସ୍ୟାଦ୍ୱାରା ବରଦାନ କରୁଥିବା ଆପଣ ଦୁର୍ବୃତ୍ତ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କାହିଁକି ବର ଦିଅନ୍ତି?

Verse 101

पार्वत्युवाच । भगवन्प्रसादं ते प्राप्य धृष्यंतो भुवनत्रयम् । उपद्रवंतींद्रमुखान्देवान्संक्षोभयंति च

ପାର୍ବତୀ କହିଲେ—ହେ ଭଗବନ୍! ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରସାଦ ପାଇ ସେମାନେ ଧୃଷ୍ଟ ହୋଇ ତ୍ରିଭୁବନକୁ ଉତ୍କଳିତ କରନ୍ତି ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରମୁଖ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଉପଦ୍ରବ କରନ୍ତି।

Verse 102

वरं ददासि किं तेषां तादृशानां दुरात्मनाम् । जगतः स्वस्तये येषां न मनागपि चेष्टितम्

ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଅଳ୍ପମାତ୍ରେ ମଧ୍ୟ ଚେଷ୍ଟା ନକରିଥିବା ଏମିତି ଦୁରାତ୍ମାମାନଙ୍କୁ ଆପଣ କାହିଁକି ବର ଦିଅନ୍ତି?

Verse 103

त्वया दत्तवरानेतान्दिव्यान्भोगोपभोगिनः । अवधीर्य तवैश्वर्यं कथं विष्णुर्निहंति च

ଆପଣ ଦିଆ ଦିବ୍ୟ ବରରେ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରୁଥିବା ଏମାନେ ଆପଣଙ୍କ ଐଶ୍ୱର୍ୟକୁ ଅବହେଳା କରି—ବିଷ୍ଣୁ କିପରି ଏମାନଙ୍କୁ ନିହନ୍ତି?

Verse 104

हतानां च पुनस्तेषां का गतिः स्याद्वद प्रभो

ଏବଂ ସେମାନେ ନିହତ ହେଲାପରେ ପୁଣି ସେମାନଙ୍କର କେଉଁ ଗତି ହେବ? ହେ ପ୍ରଭୋ, କହନ୍ତୁ।

Verse 105

ईश्वर उवाच । सात्त्विका राजसाश्चैव तामसाश्चेति वै त्रिधा । भवंति लोकास्तेष्वेते तमःप्राया दुरासदाः

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ଲୋକ ସତ୍ୟରେ ତିନି ପ୍ରକାର: ସାତ୍ତ୍ୱିକ, ରାଜସ ଓ ତାମସ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ସତ୍ତ୍ୱମାନେ ତମୋଗୁଣ-ପ୍ରାୟ, ଦମନ କରିବା କଠିନ।

Verse 106

सुरैः सह स्पर्धमानास्तपोभिरपि तामसैः । मां भजंते मुहुर्मोहाज्जगदुत्सादनोद्यताः

ତାମସ ତପସ୍‌ଦ୍ୱାରା ଦେବମାନଙ୍କ ସହିତ ମଧ୍ୟ ସ୍ପର୍ଧା କରି, ଜଗତ୍‌ବିନାଶକୁ ଉଦ୍ୟତ ଥିବାମାନେ ମଧ୍ୟ—ମୋହବଶତଃ ପୁନଃପୁନଃ ମୋର ଭଜନ କରନ୍ତି।

Verse 107

वरं ददामि यत्तेषां भक्तिस्तत्र तु कारणम् । अहं हि भक्त्या सुग्राह्यो नात्र कार्या विचारणा

ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ଯେ ବର ଦେଉଛି, ତାହାର କାରଣ ସେଠାରେ କେବଳ ଭକ୍ତି ହିଁ। ଭକ୍ତିଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସହଜେ ଲଭ୍ୟ; ଏଥିରେ ଆଉ ବିଚାର ଦରକାର ନାହିଁ।

Verse 108

तपोनुरूपानासाद्य वरांस्ते पापकारिणः । विष्णुना यन्निहन्यते तच्च देवि निबोध मे

ସେହି ପାପକାରୀମାନେ ନିଜ ତପସ୍‌ଅନୁରୂପ ବର ପାଆନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ବିଷ୍ଣୁ ଯାହାକୁ ନିହନନ୍ତି—ହେ ଦେବୀ—ସେ କଥା ମୋ ପାଖରୁ ବୁଝ।

Verse 109

अहं हरिश्च यद्भिन्नौ गुणभागोऽत्र कारणम् । परमार्थादभिन्नौ च रहस्यं परमं ह्यदः

ହରି ଓ ମୁଁ ଯଦି ଭିନ୍ନ ଭାବେ ପ୍ରତୀତ ହୁଅଁ, ତେବେ ଏଠାରେ ଗୁଣବିଭାଗ ହିଁ କାରଣ। ପରମାର୍ଥରେ ଆମେ ଅଭିନ୍ନ—ଏହିଁ ପରମ ରହସ୍ୟ।

Verse 111

वहामि शिरसा भक्त्या त्वदीक्षाशंकितोऽपि सन् । अपि विष्णुस्त्रिभुवनं परित्रातुं व्यवस्थया

ତୁମ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ନେଇ ଶଙ୍କିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତିରେ ତୁମ ଆଜ୍ଞାକୁ ମୁଁ ଶିରୋଧାର୍ଯ୍ୟ କରେ; ଏହି ନିୟତ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ରିଭୁବନକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।

Verse 112

मामुपास्य चिरं लेभे चक्रं दुष्टनिबर्हणम् । त्वां च तस्य महामायामप्रमेयात्मनो हरेः

ଦୀର୍ଘକାଳ ମୋତେ ଉପାସନା କରି ସେ ଦୁଷ୍ଟନିବର୍ହଣକାରୀ ଚକ୍ର ପାଇଲା; ଏବଂ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଅପ୍ରମେୟାତ୍ମା ହରିଙ୍କ ମହାମାୟା ହେଲା।

Verse 113

आराधयामि तद्भक्त्या त्रिजगजन्मकारणम् । शिरस्याधाय चान्यां मे शक्तिरूपां तथा हरिः

ସେହି ଭକ୍ତିରେ ମୁଁ ତ୍ରିଜଗତ୍‌ର ଜନ୍ମକାରଣ ପରମତତ୍ତ୍ୱକୁ ଆରାଧନା କରେ; ଏବଂ ହରି ମଧ୍ୟ ମୋର ଅନ୍ୟ ଶକ୍ତିରୂପକୁ ଶିରେ ଧାରଣ କରି ମୋତେ ପୂଜନ୍ତି।

Verse 114

अजोऽपि जन्मान्यासाद्य लोकरक्षां करोति वै । हंतुं हिरण्यकशिपुं नरसिंहवपुश्च सः

ଅଜ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଲୋକରକ୍ଷା ପାଇଁ ଅବତାର ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି; ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କୁ ବଧ କରିବାକୁ ନରସିଂହ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ।

Verse 115

जगज्जिघांसुः शमितो मया शरभ रूपिणा । मां च बाणपरित्राणे त्रिशूलोद्यमकारिणम्

ସେ ଯେତେବେଳେ ଜଗତ୍‌ନାଶକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲା, ମୁଁ ଶରଭ ରୂପ ଧାରଣ କରି ତାକୁ ଶମିତ କଲି; ଏବଂ ବାଣଙ୍କ ପରିତ୍ରାଣ ପାଇଁ ତ୍ରିଶୂଳ ଉଠାଇଥିବା ରୂପ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଧାରଣ କଲି।

Verse 116

मानुष्येऽप्यवतारेऽसौ स्तंभयित्वा स लीलया । प्रभावं महिमानं च वर्द्धयन्मामकं हरिः । वरिवस्यति मां नित्यमंतरात्मापि मे विभुः

ମାନବ ଅବତାରରେ ମଧ୍ୟ ସେହି ହରି ଲୀଳାରେ ସମସ୍ତ ବିରୋଧକୁ ସ୍ତମ୍ଭିତ କରି ମୋର ପ୍ରଭାବ ଓ ମହିମା ବଢ଼ାନ୍ତି। ମୋର ଅନ୍ତରାତ୍ମା ହୋଇଥିବା ସେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପ୍ରଭୁ ନିତ୍ୟ ମୋତେ ପୂଜନ କରନ୍ତି।

Verse 117

अथाहं परमात्मानमेनमाद्यंतवर्जितम् । ध्यानयोगैः समाधौ च भावयामि निरंतरम्

ଏହିପରି ମୁଁ ଆଦି-ଅନ୍ତ ରହିତ ଏହି ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନଯୋଗର ଅନୁଷ୍ଠାନଦ୍ୱାରା, ସମାଧିରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ, ନିରନ୍ତର ଭାବନା କରେ।

Verse 119

तदेवं नावयोर्भेदो विद्यते पारमार्थिकः । भेदं च तारतम्यं च मूढा एव वितन्वते

ଏହିପରି ପରମାର୍ଥ ସତ୍ୟରେ ଆମ ଦୁହିଁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ପ୍ରକୃତ ଭେଦ ନାହିଁ; ଭେଦ ଓ ତାରତମ୍ୟ କେବଳ ମୂଢମାନେ ହିଁ ପ୍ରସାର କରନ୍ତି।

Verse 120

मयि भक्त्यवसाने तु हरेः संदर्शनेन च । क्रोधदर्पाभिभूतत्वान्न मुक्तिं प्राप्नुवंति ते

କିନ୍ତୁ ମୋ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଶେଷ ହେଲେ, ହରିଙ୍କ ଦର୍ଶନ ହେଲା ସତ୍ତ୍ୱେ ସେମାନେ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ; କାରଣ କ୍ରୋଧ ଓ ଦର୍ପ ସେମାନଙ୍କୁ ଆବୃତ କରିଥାଏ।

Verse 121

आवयोस्तु प्रभावेन ते पुनर्द्धौतकल्मषाः । ब्रह्मर्षीणां कुले जन्म संप्राप्ता मुक्तिहेतुकम्

ତଥାପି ଆମ ଦୁହିଁଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ସେମାନେ ପୁନର୍ବାର କଲ୍ମଷ ଧୋଇ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନଙ୍କ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ପାଆନ୍ତି—ଯାହା ମୁକ୍ତିର ହେତୁ ହୁଏ।

Verse 122

ब्रह्मचारिव्रता दूर्ध्वं योगं पाशुपतं श्रिताः । प्राचीनकर्मसंस्कारात्ते पुनर्मामुपासते

ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟବ୍ରତ ପାଳନ କରି ସେମାନେ ଉଚ୍ଚ ପାଶୁପତ-ଯୋଗକୁ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି; ପ୍ରାଚୀନ କର୍ମସଂସ୍କାରବଶେ ସେମାନେ ପୁନର୍ବାର ମୋତେ ହିଁ ଉପାସନା କରନ୍ତି।

Verse 123

भक्तियोगेन चास्थाय व्रतं पाशुपतादिकम् । श्मशानवासिनो नग्ना अपरे चैकवाससः

ଭକ୍ତିଯୋଗକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ସେମାନେ ପାଶୁପତ ଆଦି ବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି—କେହି ଶ୍ମଶାନବାସୀ, କେହି ନଗ୍ନ, ଆଉ କେହି କେବଳ ଏକବସ୍ତ୍ରଧାରୀ।

Verse 124

भिक्षाभुजो भूतिभृतो मल्लिंगान्यर्च्चयंति ते । तथा मदेकाग्रधियो मद्ध्यानैकदृढव्रताः

ସେମାନେ ଭିକ୍ଷାରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରି ଭସ୍ମ ଧାରଣ କରନ୍ତି ଏବଂ ମୋର ଲିଙ୍ଗଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରନ୍ତି; ତାଙ୍କର ଚିତ୍ତ ମୋରେ ଏକାଗ୍ର, ଏବଂ କେବଳ ମୋ ଧ୍ୟାନର ଏକ ଦୃଢ଼ ବ୍ରତରେ ସ୍ଥିର।

Verse 125

ये त्वामपि नमस्यंति जगतां मम चेश्वरीम् । देहावसानयोगेन मुक्तिं तेषां ददाम्यहम्

ଯେମାନେ ତୁମକୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି—ହେ ଜଗତର ଏବଂ ମୋର ମଧ୍ୟ ଅଧୀଶ୍ୱରୀ—ଦେହାନ୍ତ ସମୟରେ ସେଇ ଅନ୍ତିମ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତି ଦେଉଛି।

Verse 126

सारूप्यसालोक्यमयीं मय्यावेशितचेतसाम् । सायुज्यमुक्तये नायं योगः पाशुपतो यतः । स्मृत्याचारेण मुनिभिः स सद्भिस्तेन गर्हितः

ଯାହାଙ୍କ ଚିତ୍ତ ମୋରେ ଲୀନ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ପଥ ସାରୂପ୍ୟ ଓ ସାଲୋକ୍ୟ ଆଦି ଫଳ ଦେଏ; କିନ୍ତୁ ସାୟୁଜ୍ୟ-ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ପାଶୁପତ-ଯୋଗ ସାଧନ ନୁହେଁ। ସ୍ମୃତିବିହିତ ଆଚାରକୁ ବିରୋଧ କରୁଥିବାରୁ ମୁନି ଓ ସଦ୍ଜନମାନେ ତାହାକୁ ଗର୍ହା କରନ୍ତି।

Verse 127

द्विजा ऊचुः । तीर्थयात्राप्रसंगेन तानि होपगतान्द्विजान् । स्वमानमुपनेष्यामो भक्त्यावर्ज्जितमानसान्

ଦ୍ୱିଜମାନେ କହିଲେ—ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଏଠାକୁ ଆସିଥିବା, ଭକ୍ତିହୀନ ମନଯୁକ୍ତ ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଆମେ ପୁନଃ ଆତ୍ମସଂଯମ ଓ ସଦାଚାରରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବୁ।

Verse 128

शुचिभिक्षान्नकौपीनकमण्डल्वादिसत्कृताः । अनन्यकार्य्याः सततमिहागत्य तपस्विनः

ଶୁଚି ଭିକ୍ଷା, ଅନ୍ନ, କୌପୀନ, କମଣ୍ଡଲୁ ଆଦି ଦ୍ୱାରା ସତ୍କୃତ ସେହି ତପସ୍ବୀମାନେ—ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ନଥିବାରୁ—ସଦା ଏଠାକୁ ଆସି ତପସ୍ୟାରେ ନିମଗ୍ନ ହୋଇ ବସନ୍ତି।

Verse 129

भवत्प्रदत्तैर्विविधैरुपहारैरतंद्रिताः । तत्त्वतस्तत्त्वसंख्यास्ते शिवधर्मैकतत्पराः

ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଦତ୍ତ ବିଭିନ୍ନ ଉପହାରରେ ସେମାନେ କ୍ଲାନ୍ତିହୀନ ଭାବେ ପୋଷିତ; ସେମାନେ ସତ୍ୟରେ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ ଏବଂ ଶିବଧର୍ମର ଏକମାତ୍ର ପଥରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତତ୍ପର।

Verse 130

श्रीसोमेश्वरमभ्यर्च्य तव श्रेयोऽभिवर्द्धकाः । मुक्तिमंते गमिष्यंति देवस्यातिसुदुर्ल्लभाम्

ଶ୍ରୀ ସୋମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଅଭ୍ୟର୍ଚ୍ୟା କରି, ତାହାଦ୍ୱାରା ଆପଣଙ୍କ ଶ୍ରେୟ ବୃଦ୍ଧି କରି, ସେମାନେ ଶେଷରେ ଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଦତ୍ତ ଅତିସୁଦୁର୍ଲଭ ମୁକ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ।

Verse 131

ततोऽन्येऽथ ततोऽप्यन्ये ततश्चान्ये तपोधना । परीक्षितास्तु तेऽस्माभिर्भवितारो निशापते

ତାପରେ ଅନ୍ୟେ, ପୁଣି ତାଙ୍କ ପରେ ଅନ୍ୟେ—ତପୋଧନ ଅନେକ—ଆସିବେ; ହେ ନିଶାପତେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଆମ ଦ୍ୱାରା ପରୀକ୍ଷିତ ହେବେ।

Verse 132

द्विजा ऊचुः । इत्याह भगवान्देव्या पृष्टः स च त्रिलोचनः । तत्रैव नारदः सर्वं संवादं शिवयेरितम्

ଦ୍ୱିଜମାନେ କହିଲେ—ଦେବୀ ପଚାରିବାରେ ତ୍ରିଲୋଚନ ଭଗବାନ ଏପରି କହିଲେ। ସେଠାରେ ନାରଦ ଶିବା (ପାର୍ବତୀ) କହିଥିବା ସମଗ୍ର ସଂବାଦ ଶୁଣିଲେ।

Verse 133

श्रुत्वा नः कथयामास कथां गोष्ठीषु पृच्छताम् । तव चास्माभिरधुना सर्वमेतदुदीरितम्

ତାହା ଶୁଣି ନାରଦ ଆମ ଗୋଷ୍ଠୀମାନେ ପଚାରିଲେ ସେଇ କଥା କହିଥିଲେ। ଏବେ ଆମେ ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ତୁମକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲୁ।

Verse 134

एवमुक्तस्तु तैः प्रीतः सोमः स्वभवनं ययौ । तदाज्ञया च तत्सर्वं यथोक्तं तेऽपि कुर्वते

ସେମାନେ ଏପରି କହିବାରେ ପ୍ରୀତ ହୋଇ ସୋମ ନିଜ ଧାମକୁ ଗଲେ। ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ କହିଥିବା ପରି ସବୁ କରୁଛନ୍ତି।

Verse 135

देव्युवाच । एवं प्रभावो देवेशः सोमेशः पापनाशनः । केनोपायेन तुष्येत व्रतेन नियमेन वा

ଦେବୀ କହିଲେ—ଦେବେଶ ସୋମେଶ୍ୱର ପାପନାଶକ; ଏହିପରି ତାଙ୍କ ପ୍ରଭାବ। କେଉଁ ଉପାୟରେ ସେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି—କେଉଁ ବ୍ରତରେ କିମ୍ବା କେଉଁ ନିୟମରେ?

Verse 136

ईश्वर उवाच । कथयामि स्फुटं धर्म्मं मानुषाणां हिताय वै । स येन तुष्यते देवः शृणु त्वं सुरसुन्दरि

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ହିତ ପାଇଁ ମୁଁ ଧର୍ମକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ କହୁଛି। ହେ ସୁରସୁନ୍ଦରୀ, ଯେଉଁଥିରେ ଦେବ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ସେଥି ଶୁଣ।

Verse 137

नित्योपवासनक्तानि व्रतानि विविधानि च । तीर्थे दानानि सर्वाणि पात्रे दत्तान्यशेषतः

ନିତ୍ୟ ଉପବାସ, ନକ୍ତବ୍ରତ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ବ୍ରତ; ଏବଂ ତୀର୍ଥରେ ଯୋଗ୍ୟ ପାତ୍ରକୁ ସମସ୍ତ ଦାନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦେବା—ଏସବୁ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପ୍ରୀତିକର ସାଧନ।

Verse 138

तपश्च तप्तं तेनैव स्नातं तेनैव पुष्करे । केदारे तु जलं तेन गत्वा पीतं तु निश्चितम्

ତାହାର ଦ୍ୱାରା ହିଁ ସତ୍ୟ ତପ ତପ୍ତ ହେଲା; ତାହାର ଦ୍ୱାରା ହିଁ ପୁଷ୍କରେ ସ୍ନାନ ସମ୍ପନ୍ନ ହେଲା; କେଦାରକୁ ଯାଇ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ସେଠାର ପବିତ୍ର ଜଳ ପାନ କଲା।

Verse 139

तेन दृष्टं वरारोहे ज्योतिर्लिंगं महाप्रभम् । सोमवारव्रतं दिव्यं येन चीर्णं तु संश्रये

ହେ ବରାରୋହେ! ତାହାର ଦ୍ୱାରା ହିଁ ମହାପ୍ରଭ ଜ୍ୟୋତିର୍ଲିଙ୍ଗ ଦର୍ଶିତ ହେଲା; ଏବଂ ତାହାର ଦ୍ୱାରା ହିଁ ଦିବ୍ୟ ସୋମବାର ବ୍ରତ ବିଧିପୂର୍ବକ ପାଳିତ ହେଲା—ଏହା ମୁଁ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ କହୁଛି।

Verse 140

किमन्यैर्बहुभिर्दानैर्दत्तैः पात्रेषु सुन्दरि

ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତେବେ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ଦାନର କି ଆବଶ୍ୟକତା—ଯଦିଓ ସେଗୁଡ଼ିକ ଯୋଗ୍ୟ ପାତ୍ରକୁ ଦିଆଯାଏ?

Verse 141

पूजितं येन भावेन सोमवारदिनाष्ट कम् । तेन सर्वं कृतं देवि चीर्णं तत्र महाव्रतम्

ଦେବି, ଯେ ଆଠଟି ସୋମବାରର କ୍ରମରେ ଭାବଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କରେ—ତାହାର ଦ୍ୱାରା ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ; ଯେନେ ସେଠାରେ ମହାବ୍ରତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପାଳିତ ହେଲା।

Verse 142

इतिहासमिमं पूर्वं कथयामि तव प्रिये । यथावृत्तं महादेवि सोमवारव्रतं प्रति

ପ୍ରିୟେ, ହେ ମହାଦେବୀ! ସୋମବାର ବ୍ରତ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ଇତିହାସକୁ ଯେପରି ଘଟିଥିଲା ସେପରି ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି।

Verse 143

ईश्वर उवाच । कैलासस्य महेशानि उत्तरे च व्यवस्थिता । निषधोपरि विस्तीर्णा पुरी नाम स्वयंप्रभा

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ମହେଶାନୀ! କୈଲାସର ଉତ୍ତରେ ନିଷଧ ପର୍ବତ ଉପରେ ବିସ୍ତୃତ ‘ସ୍ୱୟଂପ୍ରଭା’ ନାମକ ନଗରୀ ଅଛି।

Verse 144

नानारत्नसुशोभाढ्या नानागन्धर्वसंकुला । सर्वावयवसंपूर्णा शक्रस्येवामरावती

ସେ ନଗରୀ ନାନାରତ୍ନର ଶୋଭାରେ ଭୂଷିତ, ନାନା ଗନ୍ଧର୍ବଦଳରେ ସଂକୁଳ, ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷଣରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ—ଶକ୍ରଙ୍କ ଅମରାବତୀ ପରି ଥିଲା।

Verse 145

घनवाहननामा च गन्धर्वस्तत्र तिष्ठति । भुंक्ते तत्र महाभोगान्देवैरपि सुदुर्लभान्

ସେଠାରେ ଘନବାହନ ନାମକ ଗନ୍ଧର୍ବ ବସୁଥିଲା; ଏବଂ ସେ ସେଠାରେ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ମହାଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲା।

Verse 146

नवयौवनसंयुक्ता भार्या तस्य मनोहरा । प्रौढवाक्या सुशीला च पीनोन्नतपयोधरा

ତାହାର ଭାର୍ଯ୍ୟା ମନୋହରା ଥିଲା—ନବଯୌବନସଂଯୁକ୍ତା, ବାକ୍ୟରେ ପ୍ରୌଢା, ସୁଶୀଳା, ଏବଂ ପୀନୋନ୍ନତ ସ୍ତନଯୁଗଳା ସୁଲକ୍ଷଣା।

Verse 147

तया सार्द्धं तु सम्भोगान्भुंक्ते गंधर्वनायकः । उत्पन्ना तस्य कालेन पुत्री पुत्राष्टकोपरि

ତାହା ସହିତ ଗନ୍ଧର୍ବନାୟକ ଦାମ୍ପତ୍ୟସୁଖ ଭୋଗ କଲେ; କାଳକ୍ରମେ ଅଷ୍ଟ ପୁତ୍ର ପରେ ତାଙ୍କର ଏକ କନ୍ୟା ଜନ୍ମିଲା।

Verse 148

सर्वावयवसंपन्ना सर्वविज्ञानवेदिनी । गंधर्वसेना विख्याता नाम्ना सा परमेश्वरि

ହେ ପରମେଶ୍ୱରୀ! ସେ ସର୍ବାଙ୍ଗସମ୍ପନ୍ନା ଓ ସର୍ବବିଦ୍ୟାବିଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତା ଥିଲା; ‘ଗନ୍ଧର୍ବସେନା’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।

Verse 149

कन्यानां तु सहस्रेषु प्रवरा रूपशालिनी । कौतूहलेन सा पित्रा प्रोक्ता क्रीडस्व भामिनि

ହଜାର କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା, ରୂପଶାଳିନୀ ଥିଲା। ସ୍ନେହମୟ କୌତୁହଳରେ ପିତା କହିଲେ— “କ୍ରୀଡ଼ା କର, ହେ ଭାମିନି!”

Verse 150

उद्याने रमणीयेऽत्र नानाद्रुमलताकुले । वृक्षैरनेकैः संकीर्णे फलपुष्पसमन्विते

ଏଠାରେ ଏହି ରମଣୀୟ ଉଦ୍ୟାନ ନାନା ପ୍ରକାର ଦ୍ରୁମ ଓ ଲତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଅନେକ ବୃକ୍ଷରେ ଘନ, ଫଳପୁଷ୍ପରେ ସମୃଦ୍ଧ।

Verse 151

एवं सा रमते नित्यं कन्यापरिवृता सदा । एवं दृष्ट्वा क्रीडमाना माता भर्तारमब्रवीत्

ଏଭଳି ସେ ନିତ୍ୟ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲା, ସଦା କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ଘେରାଉରେ ଥାଉଥିଲା। ତାକୁ ଏଭଳି କ୍ରୀଡ଼ା କରୁଥିବା ଦେଖି ମାତା ଭର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 152

जीवितं निष्फलं स्वामिन्मम ते सह बांधवैः । यस्येदृशी गृहे कन्या तिष्ठते भर्तृवर्ज्जिता

ହେ ସ୍ୱାମୀ! ଏପରି କନ୍ୟା ଘରେ ପତିବିହୀନା ହୋଇ ରହୁଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋର, ଆପଣଙ୍କ ଓ ଆମ ବାନ୍ଧବମାନଙ୍କ ଜୀବନ ନିଷ୍ଫଳ।

Verse 153

इत्युक्तः स तु गंधर्वो भार्यां वचनमब्रवीत् । अन्वेषयामि भर्त्तारं पुत्र्यर्थे तु मनोहरम्

ଏପରି କୁହାଯାଉଥିବାବେଳେ ସେ ଗନ୍ଧର୍ବ ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ କହିଲା—“କନ୍ୟାର ନିମିତ୍ତେ ମନୋହର ଓ ଯୋଗ୍ୟ ଭର୍ତ୍ତାକୁ ମୁଁ ଅନ୍ୱେଷଣ କରିବି।”

Verse 154

इत्युक्त्वाऽह्वाप यामास पुत्रीं तां घनवाहनः । आहूता पितृमातृभ्यां त्वरिताऽगत्य सुन्दरि

ଏପରି କହି ଘନବାହନ ନିଜ କନ୍ୟାକୁ ଡାକିଲେ। ପିତାମାତାଙ୍କ ଡାକରେ ସେ ସୁନ୍ଦରୀ ଶୀଘ୍ର ଆସିଲା।

Verse 155

अनुक्रमेण सर्वेषां पतिता पादयोः शुभा । आदेशं देहि मे तात कि नु कार्यं मयाऽधुना

ସେ ଶୁଭା କନ୍ୟା କ୍ରମେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଦରେ ପଡ଼ି ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲା—“ତାତ, ମୋତେ ଆଦେଶ ଦିଅ; ଏବେ ମୁଁ କ’ଣ କରିବି?”

Verse 156

उक्तं च घनवाहेन हर्षितेन वचस्ततः । हे पुत्रि तव यः कश्चिद्वरः संप्रति रोचते । दिव्यं द्रक्ष्ये त्वत्सदृशं गंधर्वाणां शिरोमणिम्

ତେବେ ହର୍ଷିତ ଘନବାହନ କହିଲେ—“ହେ କନ୍ୟେ! ଏବେ ତୁମକୁ ଯେ କୌଣସି ବର ଭଲ ଲାଗେ, ତୁମ ସଦୃଶ ଦିବ୍ୟ—ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ଶିରୋମଣି—ସେହି ବରକୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖାଇବି।”

Verse 157

इत्युक्ता क्रोधताम्राक्षी पितरं वाक्यमब्रवीत् । मम रूपस्य कोट्यंशे किं कोप्यस्ति जगत्त्रये । तच्छ्रुत्वा चाद्भुतं वाक्यं पिता माता च मोहितौ

ଏପରି କୁହାଯାଉଥିବାବେଳେ କ୍ରୋଧରେ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ନୟନଯୁକ୍ତ କନ୍ୟା ପିତାଙ୍କୁ କହିଲା— “ତ୍ରିଲୋକରେ କେହି ଅଛି କି, ଯାହାଙ୍କ ପାଖରେ ମୋ ରୂପର କୋଟିଅଂଶର ଏକ ଅଂଶ ମଧ୍ୟ ଅଛି?” ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ପିତା ଓ ମାତା ଉଭୟେ ବିସ୍ମୟରେ ମୋହିତ ହେଲେ।

Verse 158

सर्वे विषादमापन्ना बांधवाश्च परे जनाः । अशोभनमिदं वाक्यं कन्यया यत्प्रभाषितम् । इत्युक्त्वा तु गताः सर्वे जननीजनबांधवाः

ତେବେ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ବାନ୍ଧବ ଓ ଅନ୍ୟ ଲୋକମାନେ ବିଷାଦଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ କହିଲେ— “କନ୍ୟା ଯେ ଏହି କଥା କହିଛି, ତାହା ଅଶୋଭନ।” ଏପରି କହି ମାତୃପକ୍ଷର ଲୋକମାନେ ସହ ସମସ୍ତ ବାନ୍ଧବ ସେଠାରୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 159

सा तत्रैव महोद्याने रमते सखिसंयुता । हिंडोलके समारूढा वसंते मासि भामिनि

ସେ ସେଠାରେଇ ମହାଉଦ୍ୟାନରେ ସଖୀମାନଙ୍କ ସହ କ୍ରୀଡାରେ ରମିଲା। ବସନ୍ତମାସରେ ସେଇ ସୁନ୍ଦରୀ ଝୁଲାରେ ଆରୋହଣ କରି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲା।

Verse 160

तावद्दिव्यविमानस्थः शिखण्डी गणनायकः । गच्छन्खे ददृशे कन्यां रूपौदार्य्यसमाकुलाम्

ସେତେବେଳେ ଦିବ୍ୟବିମାନରେ ଅବସ୍ଥିତ ଗଣନାୟକ ଶିଖଣ୍ଡୀ ଆକାଶମାର୍ଗେ ଯାଉଥିବା ସମୟରେ, ରୂପଔଦାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଯୌବନଶୋଭାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ସେଇ କନ୍ୟାକୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 161

गीतवाद्येन नृत्येन रमतीं दुदुभिस्वनैः । स माध्याह्निकसंध्यायामवतीर्य विमानतः

ସେ କନ୍ୟା ଗୀତ, ବାଦ୍ୟ ଓ ନୃତ୍ୟରେ—ଦୁନ୍ଦୁଭିର ନାଦ ମଧ୍ୟରେ—ରମିଥିଲା। ସେତେବେଳେ ମାଧ୍ୟାହ୍ନିକ ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟରେ ସେ (ଶିଖଣ୍ଡୀ) ବିମାନରୁ ଅବତରିଲେ।

Verse 162

क्रीडमानोऽप्सरोभिस्तु तत्रोद्याने स्थितस्ततः । शुश्राव वाक्यं कन्याया गंधर्वदुहितुस्तदा

ତେବେ ସେ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ସହ କ୍ରୀଡା କରୁଥିବାବେଳେ ସେହି ଉଦ୍ୟାନରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲା; ସେତେବେଳେ ଗନ୍ଧର୍ବ-ଦୁହିତା କନ୍ୟାର ବାକ୍ୟ ସେ ଶୁଣିଲା।

Verse 163

न कोऽपि सदृशो लोके मम रूपेण दृश्यते । देवो वा दानवो वापि कोट्यंशे मम रूपतः

ମୋ ରୂପ ସମାନ ଏହି ଲୋକରେ କେହି ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ। ଦେବ ହେଉ କି ଦାନବ—ମୋ ରୂପର କୋଟ୍ୟଂଶକୁ ମଧ୍ୟ କେହି ସମ ନୁହେଁ।

Verse 164

इति वाक्यं ततः श्रुत्वा गणः क्रोधसमन्वितः । शशाप तां सुचार्वंगीं साहंकारां गणेश्वरः

ଏହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ସେ ଗଣ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା; ଅହଂକାରିଣୀ ସୁଚାରୁଅଙ୍ଗୀ ସେ କନ୍ୟାକୁ, ହେ ଗଣେଶ୍ୱର, ସେ ଶାପ ଦେଲା।

Verse 165

गण उवाच । मां दृष्ट्वा यद्विशालाक्षि रूपसौभाग्यगर्विता । समाक्षिपसि गंधर्वान्देवाद्यांश्चैव गर्विता

ଗଣ କହିଲା—ହେ ବିଶାଳାକ୍ଷି! ରୂପ ଓ ସୌଭାଗ୍ୟର ଗର୍ବରେ ମତ୍ତ ହୋଇ, ମୋତେ ଦେଖି ଗର୍ବବଶେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କୁ ଓ ଦେବାଦିମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଉପହାସ କରୁଛ।

Verse 166

तस्मात्ते गर्वसंयुक्ते कुष्ठमंगे भविष्यति । श्रुत्वा शापं ततः कन्या भयभीता तपस्विनी

ଏହେତୁ, ହେ ଗର୍ବସଂଯୁକ୍ତେ! ତୋ ଦେହରେ କୁଷ୍ଠ ହେବ। ସେଇ ଶାପ ଶୁଣି ସେ କନ୍ୟା ଭୟଭୀତ ହୋଇ ତପସ୍ୱିନୀ ପରି କମ୍ପିତ ହେଲା।

Verse 167

साष्टांगं प्रणिपत्याथानुग्रहार्थमयाचत । भगवन्मम दीनायाः शापस्यानुग्रहं प्रभो । प्रयच्छ त्वं महा भाग नैवं कर्त्री पुनः क्वचित्

ସେ ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗ ପ୍ରଣାମ କରି ଅନୁଗ୍ରହ ପାଇଁ ବିନତି କଲା— “ଭଗବନ୍, ପ୍ରଭୋ! ମୁଁ ଦୀନା; ମୋର ଏହି ଶାପ ବିଷୟରେ କୃପାକରି ଅନୁଗ୍ରହ ଦିଅନ୍ତୁ। ମହାଭାଗ! ପ୍ରସାଦ କରନ୍ତୁ; ମୁଁ ପୁଣି କେବେ ମଧ୍ୟ ଏପରି କରିବି ନାହିଁ।”

Verse 168

इत्युक्तस्तव कारुण्याच्छिखण्डी गणनायकः । अनुग्रहं ददौ तस्या गंधर्वदुहितुस्तदा

ଏପରି କହିବା ପରେ, ଆପଣଙ୍କ କାରୁଣ୍ୟରେ ପ୍ରେରିତ ଗଣନାୟକ ଶିଖଣ୍ଡୀ ସେତେବେଳେ ସେଇ ଗନ୍ଧର୍ବର କନ୍ୟାକୁ ଅନୁଗ୍ରହ ଦେଲେ।

Verse 169

शिखण्ड्युवाच । जातिरूपेण संयुक्तो विद्याहंकारसंपदा । यो येन गर्वितः प्राणी स तं प्राप्य विनश्यति

ଶିଖଣ୍ଡୀ କହିଲେ— “ଜନ୍ମ ଓ ରୂପରେ ଯୁକ୍ତ, ଏବଂ ବିଦ୍ୟା, ଅହଂକାର, ସମ୍ପଦାରେ ସମୃଦ୍ଧ ପ୍ରାଣୀ ଯେଉଁଥିରେ ଗର୍ବ କରେ, ସେହି ଜିନିଷ ପାଇଲେ ହିଁ ସେ ବିନଶିଯାଏ।”

Verse 170

तस्माद्गर्वो नैव कार्यो गर्वस्यैतत्फलं स्मृतम् । शृणुष्वानुग्रहं बाले श्रुत्वा चैवावधारय

“ତେଣୁ ଗର୍ବ କେବେ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ—ଏହାକୁ ଗର୍ବର ଫଳ ବୋଲି ସ୍ମୃତି କହେ। ଏବେ, ବାଳେ, ମୋର ଅନୁଗ୍ରହ ଶୁଣ; ଶୁଣି ମନେ ଦୃଢ଼ କର।”

Verse 171

हिमवद्वनमध्यस्थो गोशृंग ऋषिपुंगवः । करिष्यत्युपकारं स एवमुक्त्वा गतः प्रिये

“ହିମାଳୟ ଅରଣ୍ୟର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଗୋଶୃଙ୍ଗ ନାମକ ଋଷିପୁଙ୍ଗବ ବସନ୍ତି; ସେ ତୁମକୁ ଉପକାର କରିବେ।” ଏପରି କହି, ହେ ପ୍ରିୟେ, ସେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 172

तावत्संध्या समायाता तत्क्षणाद्भुवनांतरे

ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସନ୍ଧ୍ୟା ଆସିପହଞ୍ଚିଲା; ସେଇ କ୍ଷଣେ କଥାପ୍ରବାହ ଅନ୍ୟ ଲୋକ-ପ୍ରସଙ୍ଗକୁ ମୁହଁ ଫେରାଇଲା।

Verse 173

ततो गंधर्व्वतनया भग्नोत्साहा नतानना । परित्यज्य वनं रम्यमागता पितुरंतिके

ତାପରେ ଗନ୍ଧର୍ବଙ୍କ କନ୍ୟା—ଉତ୍ସାହ ଭଙ୍ଗ ହୋଇ, ମୁହଁ ନମାଇ—ସେଇ ରମ୍ୟ ବନକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ପିତାଙ୍କ ସନ୍ନିଧିକୁ ଆସିଲା।

Verse 174

कथयामास तत्सर्वं कारणं कुष्ठसंभवम् । तच्छ्रुत्वा शोकसंतप्तौ पितरौ विगतप्रभौ

ସେ କୁଷ୍ଠ ଉଦ୍ଭବର ସମସ୍ତ କାରଣ କହିଦେଲା। ତାହା ଶୁଣି ପିତାମାତା ଶୋକରେ ଦଗ୍ଧ ହେଲେ ଏବଂ ପୂର୍ବ ପ୍ରଭା ହରାଇଲେ।

Verse 175

हिमवंतं गिरिं प्राप्तौ त्वरितौ सुतया सह । गोशृंगस्य ऋषेस्तत्र ददृशाते तथाश्रमम्

ସେମାନେ କନ୍ୟା ସହ ତ୍ୱରାନ୍ବିତ ହୋଇ ହିମବାନ୍ ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଠାରେ ଋଷି ଗୋଶୃଙ୍ଗଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଦେଖିଲେ।

Verse 176

तत्र मध्यस्थितं दृष्ट्वा गोशृंगमृषिपुंगवम् । प्रणम्य दण्डवद्भूमौ स्तुत्वा स्तोत्रैरनेकधा

ସେଠାରେ ମଧ୍ୟରେ ଆସୀନ ଋଷିପୁଙ୍ଗବ ଗୋଶୃଙ୍ଗଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେମାନେ ଭୂମିରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରି, ଅନେକ ସ୍ତୋତ୍ରରେ ବହୁପ୍ରକାରେ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 177

उपविष्टोग्रतस्तस्य प्रणिपत्य पुनःपुनः । प्रोवाच वचनं तत्र पूर्ववृत्तं यथाऽभवत्

ସେ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ବସି, ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରଣାମ କରି, ସେଠାରେ ପୂର୍ବରୁ ଯାହା ଘଟିଥିଲା ତାହା ଯଥାର୍ଥଭାବେ କହିଲା।

Verse 178

कथिते चैव वृत्तांते पुनः पप्रच्छ कारणम् । पृष्टे तु कारणे तत्र गंधर्वः प्रोक्तवांस्तदा

ବୃତ୍ତାନ୍ତ କହାଯାଇସାରିଲେ ସେ ପୁନର୍ବାର କାରଣ ପଚାରିଲା; ସେଠାରେ କାରଣ ପଚାରାଯିବାମାତ୍ରେ ଗନ୍ଧର୍ବ ତେବେ କହିଲା।

Verse 179

गंधर्व उवाच । दुहितुर्मे शरीरं तु व्याधिकुष्ठेनपीडितम् । येनोपशमनं याति तत्त्वं कर्त्तुमिहार्हसि

ଗନ୍ଧର୍ବ କହିଲା—“ମୋ ଝିଅର ଶରୀର କୁଷ୍ଠରୋଗରେ ପୀଡିତ। ଯାହାଦ୍ୱାରା ଏହା ଶମିବ, ସେହି ସତ୍ୟ ଉପାୟ ଏଠାରେ କହିଦିଅ।”

Verse 180

प्रसादं कुरु विप्रर्षे मम दीनस्य सांप्रतम् । यथा कुष्ठं शमं याति मम पुत्र्यास्तु कारणम्

“ହେ ବିପ୍ରର୍ଷେ, ଏହିକ୍ଷଣେ ଦୀନ ମୋପରେ କୃପା କର; ମୋ ଝିଅର କୁଷ୍ଠ ଯେପରି ଶମିବ, ସେହି କାରଣ-ଉପାୟ କହ।”

Verse 181

गोशृंग उवाच । भारते तु महातेजास्तिष्ठत्युदधिसन्निधौ । देवः सोमेश्वरोनाम सर्वदेवनमस्कृतः

ଗୋଶୃଙ୍ଗ କହିଲେ—“ଭାରତରେ ସମୁଦ୍ର ସନ୍ନିଧାନରେ ଏକ ମହାତେଜସ୍ବୀ ଦେବ ବିରାଜିତ; ତାଙ୍କ ନାମ ସୋମେଶ୍ୱର, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଯାହାକୁ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି।”

Verse 182

क्षणं कृत्वा हि संपूज्य एकाहारेण मानवैः । सर्वव्याधिविनाशाय सर्वकार्यार्थसिद्धये

ନିୟମରେ କିଛି କ୍ଷଣ ରହି ଏବଂ ବିଧିପୂର୍ବକ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କରି, ମନୁଷ୍ୟ ଦିନକୁ ଏକବେଳ ଭୋଜନ କଲେ ସମସ୍ତ ରୋଗର ନାଶ ଓ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ-ଅର୍ଥର ସିଦ୍ଧି ଲଭେ।

Verse 183

सोमवारव्रतेनेशं समाराधय शंकरम् । एवं कृते व्याधिनाशस्तव पुत्र्या भविष्यति

ସୋମବାର ବ୍ରତଦ୍ୱାରା ଈଶ୍ୱର ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଭକ୍ତିସହ ଆରାଧନା କର। ଏପରି କଲେ ତୋର କନ୍ୟାର ରୋଗନାଶ ନିଶ୍ଚୟ ହେବ।

Verse 184

ईश्वर उवाच । इति तद्वचनं श्रुत्वा महर्षेर्भावितात्मनः । तत्र गंतुं मनश्चक्रे सोमेशाराधनं प्रति

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ଭାବିତାତ୍ମା ମହର୍ଷିଙ୍କ ସେହି ବଚନ ଶୁଣି ସେ ତାହାଁକୁ ଯିବାକୁ ମନସ୍ଥ କଲା ଏବଂ ସୋମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଆରାଧନା ପ୍ରତି ମନ ନିବେଶ କଲା।