Adhyaya 10

Verse 1

प्रह्लाद उवाच । ततो गच्छेद्द्विजश्रेष्ठास्तीर्थं पापप्रणाशनम् । कृकलासमिति ख्यातं नृगतीर्थमनुत्तमम्

ପ୍ରହ୍ଲାଦ କହିଲେ—ତତ୍ପରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ପାପ-ପ୍ରଣାଶକ ସେହି ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ଯାହା ‘କୃକଲାସ’ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ—ଅନୁତ୍ତମ ନୃଗତୀର୍ଥ।

Verse 2

नृगो यत्र महीपालः कृकलासवपुर्धरः । कृष्णेन सह संगत्य संप्राप परमां गतिम्

ସେଠାରେ କୃକଲାସ-ଦେହଧାରୀ ରାଜା ନୃଗ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହ ସଙ୍ଗତି ପାଇ, ସେହି ସାକ୍ଷାତ୍କାରେ ପରମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 3

ऋषय ऊचुः । नृगो नाम नृपः कोऽयं कथं कृष्णेन संगतः । कर्मणा कृकलासत्वं केन तद्वद विस्तरात्

ଋଷିମାନେ କହିଲେ— ‘ନୃଗ ନାମକ ଏହି ରାଜା କିଏ, ଏବଂ ସେ କିପରି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହ ସଙ୍ଗତ ହେଲେ? କେଉଁ କର୍ମରେ ସେ କୃକଲାସତ୍ୱ ପାଇଲେ? ତାହା ବିସ୍ତାରରେ କହ।’

Verse 4

प्रह्लाद उवाच । नृगो नाम नृपो विप्राः सार्वभौमो बलान्वितः । बुद्धिमान्धृतिमान्दक्षः श्रीमान्सर्वगुणान्वितः

ପ୍ରହ୍ଲାଦ କହିଲେ— ‘ହେ ବିପ୍ରମାନେ! ନୃଗ ନାମରେ ଜଣେ ରାଜା ଥିଲେ; ସେ ସାର୍ବଭୌମ, ବଳବାନ, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଧୃତିମାନ, ଦକ୍ଷ, ଶ୍ରୀମାନ ଓ ସର୍ବଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ଥିଲେ।’

Verse 5

अनेकशतसाहस्रा भूमिपा अपि तद्वशाः । हस्त्यश्वरथसंघैश्च पत्तिभिर्बहुभिर्वृतः

ତାଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଅନେକ ଲକ୍ଷ ଭୂପାଳ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ; ଏବଂ ସେ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥଦଳ ଓ ଅନେକ ପଦାତି ସେନାରେ ପରିବୃତ ଥିଲେ।

Verse 6

सैन्यं च तस्य नृपतेः कोशं चैवाक्षयं तथा । स नित्यं गुरुभक्तश्च देवताराधने रतः

ସେହି ନୃପତିଙ୍କ ପାଖରେ ବିଶାଳ ସେନା ଥିଲା ଏବଂ ଅକ୍ଷୟ କୋଷ ମଧ୍ୟ ଥିଲା। ସେ ସଦା ଗୁରୁଭକ୍ତିରେ ନିଷ୍ଠ ଓ ଦେବତାରାଧନାରେ ରତ ଥିଲେ।

Verse 7

महा दानानि विप्रेन्द्रा ददात्यनुदिनं नृपः । शश्वत्स गोसहस्रं तु ददाति नृपसत्तमः

ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରମାନେ, ସେ ରାଜା ପ୍ରତିଦିନ ମହାଦାନ ଦେଉଥିଲେ; ନୃପସତ୍ତମ ସେ ସଦା ଏକ ସହସ୍ର ଗାଈ ନିରନ୍ତର ଦାନ କରୁଥିଲେ।

Verse 8

प्रक्षाल्य चरणौ भक्त्या ह्युपविश्यासने शुभे । परिधाप्य शुभे क्षौमे सुगन्धेनोपलिप्य च

ଭକ୍ତିରେ (ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ) ଚରଣ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ କରି ଶୁଭ ଆସନରେ ବସାଉଥିଲେ; ଶୁଭ କ୍ଷୌମବସ୍ତ୍ର ପରିଧାପନ କରାଇ ସୁଗନ୍ଧ ଲେପନ କରୁଥିଲେ।

Verse 9

संपूज्य पुष्पमालाभि धूपेन च सुगन्धिना । ददौ दक्षिणया सार्द्धं प्रतिविप्राय गां तदा । तांबूलसहितां भक्त्या विष्णुर्मे प्रीयतामिति

ପୁଷ୍ପମାଳା ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ଧୂପରେ ଯଥାବିଧି ସମ୍ପୂଜା କରି, ପରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବିପ୍ରଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ସହିତ ଗୋଟିଏ ଗାଈ ଦାନ କଲେ; ଭକ୍ତିରେ ତାମ୍ବୂଳ ଅର୍ପି କହିଲେ—“ବିଷ୍ଣୁ ମୋପରେ ପ୍ରୀତ ହେଉନ୍ତୁ।”

Verse 10

एवं प्रददतस्तस्य यजतश्च तथा मखैः । ययौ कालो द्विजश्रेष्ठा भोगांश्चैवानुभुञ्जतः

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଏଭଳି ଦାନ ଦେଇ ଓ ଯଜ୍ଞମାନେ କରି କରି ତାହାର କାଳ ଅତିବାହିତ ହେଲା; ସେ ଯଥୋଚିତ ଭୋଗମାନେ ମଧ୍ୟ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ।

Verse 11

एकदा तु द्विजश्रेष्ठं जैमिनिं संशितव्रतम् । श्रद्धया तं च नृपतिः प्रतिग्रहपराङ्मुखम् । उवाच वाक्यं नृपतिः कृतांजलिपुटः स्थितः

ଏକଦା ରାଜା ବ୍ରତନିଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜୈମିନିଙ୍କୁ ସମୀପ କଲେ; ସେ ପ୍ରତିଗ୍ରହ ଗ୍ରହଣରେ ପରାଙ୍ମୁଖ ବୋଲି ଦେଖି, ରାଜା ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ କରଯୋଡ଼ି ଦାଁଡ଼ି ସମ୍ମାନପୂର୍ବକ କଥା କହିଲେ।

Verse 12

मामुद्धर महाभाग कृपां कुरु तपोनिधे । गृहाण गां मया दत्तां दयां कृत्वा ममोपरि

ହେ ମହାଭାଗ! ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କର; ହେ ତପୋନିଧି! ମୋପରେ କୃପା କର। ମୋ ଦ୍ୱାରା ଦତ୍ତ ଏହି ଗାଈକୁ ଦୟାକରି ଗ୍ରହଣ କର।

Verse 13

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य अनिच्छन्नपि गौरवात् । नृपस्य चाब्रवीद्विप्र एवमस्त्विति लज्जितः

ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ବିପ୍ର—ଇଚ୍ଛା ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ—ରାଜଗୌରବରୁ ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ କହିଲେ, “ଏମିତି ହେଉ।”

Verse 14

अवनिज्य ततः पादौ शिरसा धारयज्जलम् । सुवर्णशृंगसहितां रौप्यखुरविभूषिताम्

ତାପରେ (ରାଜା) ତାଙ୍କ ପାଦ ଧୋଇ ସେହି ଜଳକୁ ଶିରେ ଧାରଣ କଲେ; ସୁବର୍ଣ୍ଣଶୃଙ୍ଗଯୁକ୍ତ ଓ ରୌପ୍ୟଖୁରରେ ବିଭୂଷିତ ଗାଈ (ଅର୍ପଣ କଲେ)।

Verse 15

रत्नपुच्छां कांस्यदोहां सितवस्त्रावगुंठिताम् । समभ्यर्च्य च विप्रेन्द्रं ददौ दक्षिणयान्विताम्

ରତ୍ନପୁଚ୍ଛା, କାଂସ୍ୟ ଦୋହନପାତ୍ରଯୁକ୍ତା, ଶ୍ୱେତବସ୍ତ୍ରରେ ଆବୃତ—ଏମିତି ଗାଈକୁ, ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କରି, ଦକ୍ଷିଣାସହିତ ଦାନ କଲେ।

Verse 16

आसीमान्तमनुव्रज्य हृष्टो राजा बभूव ह । तरुणीं हंसवर्णां च हंसीनामेति विश्रुताम्

ସୀମାନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସହଯାଇ ରାଜା ହର୍ଷିତ ହେଲେ। ସେ ଗାଈ ତରୁଣୀ, ହଂସବର୍ଣ୍ଣା, ଏବଂ ‘ହଂସୀ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲା।

Verse 17

गां गृह्य स्वगृहं प्राप्तो दाम्ना बद्धां सवत्सकाम् । स तस्यै यवसं चार्द्रं ददौ ब्राह्मणसत्तमः

ଗାଈଟିକୁ ନେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ ନିଜ ଘରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ; ଦୋରିରେ ବାନ୍ଧା ଓ ବଛଡ଼ାସହିତ ଥିବା ସେ ଗାଈକୁ ସେ ତାଜା, ଭିଜା ଯବସ (ଚାରା-ଘାସ) ଦେଲେ।

Verse 18

सुतृप्ता यवसेनैव मध्याह्ने तृषितां तदा । गृहीत्वा निर्ययौ विप्रो दामबद्धां जलाशयम्

ଯବସ ଖାଇ ତୃପ୍ତ ହୋଇଥିବା ସେ ଗାଈ ମଧ୍ୟାହ୍ନେ ତୃଷ୍ଣାର୍ତ୍ତ ହେଲା। ତେବେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦୋରିରେ ବାନ୍ଧା ଅବସ୍ଥାରେ ତାକୁ ନେଇ ଜଳାଶୟକୁ ବାହାରିଲେ।

Verse 19

मार्गे गजाश्वसंबाधे त्रस्ता सा उष्ट्रदर्शनात् । हस्तादाच्छिद्य सा धेनुर्ब्राह्मणस्य ययौ तदा

ହାତୀ-ଘୋଡ଼ାରେ ଭିଡ଼ ଥିବା ପଥରେ ଉଷ୍ଟ୍ରକୁ ଦେଖି ସେ ଭୟଭୀତ ହେଲା। ତେବେ ସେ ଧେନୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ହାତରୁ ଛୁଟି ପଳାଇଗଲା।

Verse 20

विचिन्वन्सकलामुर्वीं नापश्यत्तां द्विजर्षभः । सा ययौ विद्रुता धेनुस्तन्महद्राजगोधनम्

ସମଗ୍ର ଭୂମି ଖୋଜିଲେ ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ତାକୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ। ସେ ଧେନୁ ପଳାଇ ଦୂରକୁ ଚାଲିଗଲା—ଯେ ଥିଲା ସେଇ ମହାରାଜଙ୍କ ମହାନ ଗୋଧନ-ଧନ।

Verse 21

द्वितीयेऽह्नि पुनर्विप्रमाहूय नृपसत्तमः । संपूज्य विधिवद्भक्त्या वस्त्रालंकारभूषणैः

ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁନର୍ବାର ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଡାକି, ବିଧିମତ ଭକ୍ତିସହିତ ବସ୍ତ୍ର, ଅଳଙ୍କାର ଓ ଭୂଷଣ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ।

Verse 22

विधिवद्गां ददौ तां च स नृपः सोमशर्मणे । गृहीत्वा राजभवनान्निर्ययौ गां द्विजर्षभः

ତେବେ ସେ ନୃପତି ବିଧିପୂର୍ବକ ସେହି ଗାଈଟି ସୋମଶର୍ମାଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ। ଗାଈଟି ଗ୍ରହଣ କରି ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରାଜଭବନରୁ ବାହାରିଗଲେ।

Verse 23

आशंसमानो राजानं धर्मज्ञमिति कोविदम् । स च विप्रो विचिन्वानः सर्वतो गां सुदुःखितः

ଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ କୁଶଳ ରାଜାଙ୍କ ରକ୍ଷା ଆଶା କରି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ସବୁଦିଗରେ ଗାଈଟିକୁ ଖୋଜିଲେ।

Verse 24

ददर्श पथि गच्छन्तीं पृष्ठतः सोमशर्मणः । दृष्ट्वा तां गां च स मुनिर्जैमिनिस्तमभाषत

ପଥରେ ସୋମଶର୍ମାଙ୍କ ପଛରେ ପଛରେ ଯାଉଥିବା ଗାଈଟିକୁ ସେ ଦେଖିଲେ। ସେହି ଗାଈଟିକୁ ଦେଖି ମୁନି ଜୈମିନି ତାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 25

मम गां चापि हृत्वा त्वं नयसे दस्युवत्कथम् । स तस्य वचनं श्रुत्वा विस्मयं दस्युकीर्त्तनात्

“ମୋ ଗାଈଟିକୁ ମଧ୍ୟ ହରି ତୁମେ ଦସ୍ୟୁ ପରି କିପରି ନେଇଯାଉଛ?” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦସ୍ୟୁ ବୋଲି କୁହାଯାଇଥିବାରୁ ସେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲା।

Verse 26

राजतो हि मया लब्धां गां नयामि स्वमन्दिरम् । गोहर्त्तेति च मां कस्माद्ब्रवीषि द्विजसत्तम

“ଏହି ଗାଈଟି ମୁଁ ରାଜାଙ୍କଠାରୁ ପାଇଛି; ମୁଁ ଏହାକୁ ମୋ ଘରକୁ ନେଇଯାଉଛି। ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ମୋତେ ଗୋହର୍ତ୍ତା କାହିଁକି କୁହୁଛ?”

Verse 27

ब्राह्मण उवाच । मयापि राजतो लब्धा ममेयं गौर्न संशयः । कथं नयसि विप्र त्वं मयि जीवति मन्दिरम्

ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ—ମୋତେ ମଧ୍ୟ ରାଜାଙ୍କଠାରୁ ଏହି ଗାଈ ମିଳିଛି; ନିଶ୍ଚୟ ଏହା ମୋର। ହେ ବିପ୍ର! ମୁଁ ବଞ୍ଚିଥିବାବେଳେ ତୁମେ ଏହାକୁ ନିଜ ଘରକୁ କିପରି ନେଉଛ?

Verse 28

सोऽब्रवीदद्य मे लब्धा कथं मां वदसे मृषा । सोऽब्रवीद्ध्यो मया लब्धा बलान्नेतुं त्वमिच्छसि

ଜଣେ କହିଲେ—ଆଜି ମୋତେ ଏହା ମିଳିଛି; ମୋ ବିଷୟରେ ତୁମେ ମିଥ୍ୟା କିପରି କହୁଛ? ଅନ୍ୟଜଣ କହିଲେ—ଗତକାଲି ମୋତେ ଏହା ମିଳିଥିଲା; ତୁମେ ବଳପୂର୍ବକ ନେବାକୁ ଚାହୁଁଛ।

Verse 29

ममेयमिति संक्रुद्धः सोमशर्माऽब्रवीद्वचः । प्रज्वलत्क्रोधरक्ताक्षो ममेयमिति सोऽपरः

କ୍ରୋଧରେ ଉତ୍ତେଜିତ ସୋମଶର୍ମା କହିଲେ—“ଏହା ମୋର!” ଅନ୍ୟଜଣ ମଧ୍ୟ, ଜ୍ୱଳନ୍ତ କ୍ରୋଧରେ ରକ୍ତଚକ୍ଷୁ ହୋଇ—“ଏହା ମୋର!” ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ।

Verse 30

विवदतौ तथा विप्रौ राजद्वारमुपागतौ । कुर्वाणौ कलहं घोरं त्यक्तुकामौ स्वजीवितम्

ଏଭଳି ବିବାଦ କରୁଥିବା ସେ ଦୁଇ ବିପ୍ର ରାଜଦ୍ୱାରକୁ ଆସିଲେ। ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର କଳହ କରୁଥିଲେ, ଯେନେ ନିଜ ପ୍ରାଣ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ।

Verse 31

संक्रुद्धौ ब्राह्मणौ दृष्ट्वा शपन्तौ तौ परस्परम् । राज्ञे निवेदयामास द्वास्थं प्रणयपूर्वकम्

କ୍ରୋଧିତ ଦୁଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପରସ୍ପରକୁ ଶାପ ଦେଉଥିବା ଦେଖି, ଦ୍ୱାରପାଳ ବିନୟପୂର୍ବକ ରାଜାଙ୍କୁ ସେ କଥା ନିବେଦନ କଲା।

Verse 32

अवज्ञाय तदा विप्रौ विवदन्तौ रुषान्वितौ । कामव्याकुलचेतस्को न बहिर्निःसृतो नृपः

ସେତେବେଳେ କ୍ରୋଧରେ ବିବାଦ କରୁଥିବା ସେଇ ଦୁଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅବଜ୍ଞା କରି, କାମରେ ବ୍ୟାକୁଳଚିତ୍ତ ରାଜା ବାହାରକୁ ନିଷ୍କ୍ରମଣ କଲେ ନାହିଁ।

Verse 33

एवं विवदमानौ तौ त्रिरात्रं समुपस्थितौ । अवज्ञातौ नृपेणाथ राजानं प्रति च क्रुधा

ଏଭଳି ବିବାଦ କରୁଥିବା ସେ ଦୁଇଜଣ ତିନି ରାତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ରହିଲେ; ରାଜା ଅବଜ୍ଞା କରିଥିବାରୁ ସେମାନେ ରାଜା ପ୍ରତି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।

Verse 34

ऊचतुः कुपितो वाक्यं सामर्षौ नृपतिं प्रति । अवमन्यसे नौ यस्मात्त्वं न निर्गच्छसि मन्दिरात्

ସେ ଦୁଇଜଣ ରୋଷ ଓ କ୍ରୋଧରେ ରାଜାଙ୍କୁ କଠୋର ବାକ୍ୟ କହିଲେ—“ତୁମେ ଆମକୁ ଅବମାନ କରୁଛ; କାରଣ ତୁମେ ମହଳରୁ ବାହାରକୁ ନିଷ୍କ୍ରମଣ କରୁନାହଁ।”

Verse 35

शास्ता भवान्प्रजानां हि न न्यायेन नियोक्ष्यति । भविष्यति भवांस्तस्मात्कृकलासो न संशयः

“ତୁମେ ପ୍ରଜାଙ୍କର ଶାସ୍ତା ହୋଇ ମଧ୍ୟ ନ୍ୟାୟରେ ଶାସନ କରୁନାହଁ; ତେଣୁ ତୁମେ କୃକଲାସ (ଟିକଟିକି) ହେବ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।”

Verse 36

एवं शप्त्वा तदा विप्रावन्यस्मै गां प्रदाय तौ । क्षुधितौ खेदसंयुक्तौ स्वगृहं गन्तुमुद्यतौ

ଏଭଳି ଶାପ ଦେଇ ସେ ଦୁଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସେଇ ଗାଈଟିକୁ ଅନ୍ୟଜଣଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ; ପରେ ଭୁଖା ଓ କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇ ସେମାନେ ନିଜ ଘରକୁ ଯିବାକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 37

प्रस्थितौ तौ नृगो द्वार आगत्य समुपस्थितः । दंडवत्प्रणिपत्याऽशु कृतांजलिरभाषत

ସେମାନେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରୁଥିବାବେଳେ ରାଜା ନୃଗ ଦ୍ୱାରକୁ ଆସି ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ସେ ଶୀଘ୍ର ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରି କରଯୋଡ଼ି କହିଲେ।

Verse 38

अमोघवचना यूयं तत्तथा न तदन्यथा । ममोपरि कृपां कृत्वा शापांत उपदिश्यताम्

ଆପଣମାନଙ୍କ ବଚନ ଅମୋଘ; ସେହିପରି ହେବ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ। ମୋପରେ କୃପା କରି ଏହି ଶାପର ଅନ୍ତ ବିଷୟରେ ଉପଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ।

Verse 39

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा ऊचतुर्वचनं नृपम् । द्वापरस्य युगस्यान्तं भगवान्देवकीसुतः

ତାହାର ବଚନ ଶୁଣି ସେଇ ଦୁଇ ବିପ୍ର ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଦ୍ୱାପର ଯୁଗର ଅନ୍ତେ ଭଗବାନ ଦେବକୀସୁତ (ପ୍ରକଟ ହେବେ)…।”

Verse 40

वसुदेवगृहे राजन्हरिराविर्भविष्यति । तस्य संस्पर्शनादेव शापमुक्तिर्भविष्यति

ହେ ରାଜନ୍, ବସୁଦେବଙ୍କ ଗୃହରେ ହରି ପ୍ରକଟ ହେବେ। ତାଙ୍କୁ କେବଳ ସ୍ପର୍ଶ କରିଲେ ମାତ୍ରେ ଶାପମୁକ୍ତି ହେବ।

Verse 41

इत्युक्त्वा तौ तदा विप्रौ प्रयातौ स्वनिवेशनम् । राजा बहुविधान्भोगान्भुक्त्वा दत्त्वा च भूरिशः

ଏପରି କହି ସେଇ ଦୁଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତେବେ ନିଜ ନିବାସକୁ ପ୍ରୟାଣ କଲେ। ରାଜା ନାନାପ୍ରକାର ଭୋଗ ଭୋଗି ଏବଂ ପ୍ରଚୁର ଦାନ ଦେଇ (ଜୀବନ ଅତିବାହିତ କଲେ)।

Verse 42

इष्ट्वा च विविधैर्यज्ञैः कालधर्ममुपेयिवान् । ततः स गतवान्विप्रा धर्मराजनिवेशनम्

ବିଭିନ୍ନ ଯଜ୍ଞ କରି ସେ କାଳଧର୍ମକୁ (ନିୟତ ମୃତ୍ୟୁକୁ) ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ତାପରେ, ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ସେ ଧର୍ମରାଜ ଯମଙ୍କ ନିବାସକୁ ଗଲେ।

Verse 43

सत्कृत्योक्तो यमेनाथ स्वागतेन नृपोत्तमः । प्रथमं सुकृतं राजन्नथवा दुष्कृतं त्वया । भोक्तव्यमिति मे ब्रूहि तत्ते संपाद्यते मया

ଯମ ତାଙ୍କୁ ସତ୍କାର କରି ‘ସ୍ୱାଗତ’ ବୋଲି କହି ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନୃପଙ୍କୁ କହିଲେ— ‘ହେ ରାଜନ୍, ପ୍ରଥମେ ତୁମେ ପୁଣ୍ୟଫଳ ଭୋଗିବ କି ପାପଫଳ? ମୋତେ କୁହ; ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ସେହିପରି ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଦେବି।’

Verse 44

नृग उवाच । यद्यस्ति दुष्कृतं किंचित्प्रथमं प्रतिपादय । अनुज्ञातो यमेनैवं कृकलासो भवेति वै । ततो वर्षसहस्राणि कृकलासत्वमाप्तवान्

ନୃଗ କହିଲେ— ‘ଯଦି କିଛିମାତ୍ର ପାପ ଥାଏ, ପ୍ରଥମେ ସେହିଟି ମୋତେ ଭୋଗାଇଦିଅ।’ ଯମ ଏଭଳି ଅନୁମତି ଦେଇ— ‘ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ କୃକଲାସ (ଟିକଟିକି) ହେଅ’ କହିଲେ। ତାପରେ ସେ ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ କୃକଲାସତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 45

एकस्मिन्दिवसे विप्राः सर्वे यदुकुमारकाः । वनं जग्मुर्मृगान्हन्तुं सर्वे कृष्णसमन्विताः

ଏକ ଦିନ, ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ସମସ୍ତ ଯଦୁକୁମାର ମୃଗ ଶିକାର କରିବାକୁ ବନକୁ ଗଲେ; ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହିତ ଥିଲେ।

Verse 46

तृषार्द्दिताश्च मध्याह्ने विचिन्वंतो जलं ह्रदे । सत्वं च सुमहत्तत्र कृकलासं च संस्थितम्

ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ତୃଷାର୍ତ୍ତ ହୋଇ ସେମାନେ ହ୍ରଦରେ ଜଳ ଖୋଜୁଥିଲେ; ସେଠାରେ ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଶାଳ ଏକ ସତ୍ତ୍ୱକୁ—କୃକଲାସ (ଟିକଟିକି) ରୂପେ ଅବସ୍ଥିତ—ଦେଖିଲେ।

Verse 47

चक्रुश्चोद्धरणे तस्य यत्नं यदुकुमारकाः । आकृष्यमाणः स तदा गुरुत्वान्न चचाल ह

ତାହାକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବାକୁ ଯଦୁକୁମାରମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଯତ୍ନ କଲେ। କିନ୍ତୁ ସେତେବେଳେ ଟାଣାଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଭାରୀପଣରୁ ସେ କିଛିମାତ୍ରେ ହଲିଲେ ନାହିଁ।

Verse 48

यदा न शेकुस्ते सर्व आचख्युः कृष्णरामयोः । ददर्श तं तदा कृष्णो नृगं मत्वा हसन्निव

ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ତାହାକୁ ହଲାଇ ପାରିଲେ ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ କୃଷ୍ଣ ଓ ରାମଙ୍କୁ ସବୁ କଥା ଜଣାଇଲେ। ତାପରେ କୃଷ୍ଣ ତାହାକୁ ନୃଗ ବୋଲି ଚିହ୍ନି, ଯେନେ ହସିଲେ ପରି ଦେଖିଲେ।

Verse 49

चिक्षेप वामहस्तेन लीलयैव जगत्पतिः । स संस्पृष्टो भगवता विमुक्तः शापबंधनात्

ଜଗତ୍ପତି ଭଗବାନ୍ ବାମହସ୍ତରେ କେବଳ ଲୀଳାରୂପେ ତାହାକୁ ବାହାରକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ଭଗବାନଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶରେ ସେ ଶାପବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ।

Verse 50

त्यक्त्वा कलेवरं राजा दिव्यमाल्यानुलेपनः । कृतांजलिरुवाचेदं भक्त्या परमया युतः

ରାଜା ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି, ଦିବ୍ୟ ମାଳା ଓ ଅନୁଲେପନରେ ଭୂଷିତ ହୋଇ, କୃତାଞ୍ଜଳି ହୋଇ ପରମ ଭକ୍ତିସହ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 51

नमस्ते जगदाधार सर्गस्थित्यंतकारिणे । सहस्रशिरसे तुभ्यं ब्रह्मणेऽनंतशक्तये

ହେ ଜଗଦାଧାର, ସୃଷ୍ଟି-ସ୍ଥିତି-ପ୍ରଳୟକାରୀ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ସହସ୍ରଶିର ବ୍ରହ୍ମ, ଅନନ୍ତଶକ୍ତିସ୍ୱରୂପ, ତୁମକୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 52

एवं संस्तुवतः प्राह भगवान्देवकीसुतः । ददामि ते वरं तुष्टो यत्ते मनसि वर्त्तते

ଏଭଳି ସ୍ତୁତି କରୁଥିବାବେଳେ ଦେବକୀନନ୍ଦନ ଭଗବାନ କହିଲେ—“ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ; ତୋ ମନରେ ଯାହା ଅଛି, ସେହି ବର ତୋତେ ଦେଉଛି।”

Verse 53

याहि पुण्यकृतांल्लोकान्दर्शनात्स्पर्शनाच्च मे । एवमुक्तः स देवेन संप्रहृष्टतनूरुहः

“ମୋର ଦର୍ଶନ ଓ ମୋର ସ୍ପର୍ଶ ଦ୍ୱାରା ପୁଣ୍ୟକର୍ମୀମାନଙ୍କ ଲୋକକୁ ଯାଅ।” ଦେବ ଏଭଳି କହିଲେ; ସେ ଆନନ୍ଦରେ ରୋମାଞ୍ଚିତ ହେଲା।

Verse 54

उवाच यदि तुष्टोऽसि यदि देयो वरो मम । गर्त्तेयं मम नाम्ना तु ख्यातिं गच्छतु केशव

ସେ କହିଲା—“ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ, ଯଦି ମୋତେ ବର ଦେବା ଯୋଗ୍ୟ, ତେବେ ହେ କେଶବ, ଏହି ଗର୍ତ୍ତ/କୂପ ମୋ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଉ।”

Verse 55

यः स्नात्वा परया भक्त्या पितॄन्संतर्पयिष्यति । त्वत्प्रसादेन गोविंद विष्णुलोकं स गच्छतु

“ଯେ କେହି ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ପରମ ଭକ୍ତିରେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରିବ, ହେ ଗୋବିନ୍ଦ, ତୁମ ପ୍ରସାଦରେ ସେ ବିଷ୍ଣୁଲୋକକୁ ଯାଉ।”

Verse 56

एवमुक्त्वा स भगवान्पुनर्द्वारावतीमगात्

ଏଭଳି କହି ସେ ଭଗବାନ ପୁନର୍ବାର ଦ୍ୱାରାବତୀ (ଦ୍ୱାରକା) କୁ ଗଲେ।

Verse 57

स च राजा विमानेन दिव्यमाल्यानुलेपनः । जगाम भवनं विष्णोर्विबुधैरनुसंस्तुतः

ସେ ରାଜା ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ଆରୋହଣ କରି, ଦିବ୍ୟ ମାଳା ଓ ସୁଗନ୍ଧ ଲେପନରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଥେ ପଥେ ସ୍ତୁତିତ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଧାମକୁ ଗଲେ।

Verse 58

प्रह्लाद उवाच । तदाप्रभृति विप्रेंद्राः स कूपो नृगसंज्ञया । वरदानाच्च कृष्णस्य पावनः सर्वदेहिनाम्

ପ୍ରହ୍ଲାଦ କହିଲେ—ସେହି ସମୟରୁ, ହେ ବିପ୍ରଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ସେ କୂପ ‘ନୃଗ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା; ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ବରଦାନରୁ ତାହା ସମସ୍ତ ଦେହଧାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ପାବନକାରୀ ହେଲା।

Verse 59

तत्र गत्वा द्विजश्रेष्ठा ह्यर्घ्यं दद्याद्यथाविधि । फलपुष्पाक्षतैर्युक्तं चंदनेन च भूसुराः

ସେଠାକୁ ଯାଇ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ବିଧିଅନୁସାରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ—ଫଳ, ପୁଷ୍ପ, ଅକ୍ଷତ ଓ ଚନ୍ଦନ ସହିତ, ହେ ଭୂସୁରମାନେ।

Verse 60

नमस्ते विश्वरूपाय विष्णवे परमात्मने । अर्घ्यं गृहाण देवेश कूपेऽस्मिन्नृगसंज्ञके

ହେ ବିଶ୍ୱରୂପ ବିଷ୍ଣୁ, ହେ ପରମାତ୍ମନ୍, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ହେ ଦେବେଶ, ‘ନୃଗ’ ନାମକ ଏହି କୂପରେ ଏହି ଅର୍ଘ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।

Verse 61

ततः स्नायाद्द्विजश्रेष्ठा मृदमालिप्य पाणिना । संतर्पयेत्पितॄन्देवान्मनुष्यांश्च यथाक्रमात्

ତାପରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ହାତରେ ମାଟି ଲେପି ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ କ୍ରମାନୁସାରେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ, ଦେବମାନଙ୍କୁ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଦେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 62

ततः श्राद्धं प्रकुर्वीत पितॄणां श्रद्धयान्वितः । विप्रेभ्यो भोजनं दद्याद्दक्षिणां च स्वशक्तितः

ତାପରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେଇ ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଦକ୍ଷିଣା ମଧ୍ୟ ଦେବ।

Verse 63

विशेषतः प्रदातव्या सवत्सा गौः स्वलंकृता । शय्या सोपस्करां दद्याद्विष्णुर्मे प्रीयतामिति

ବିଶେଷତଃ ବଛଡ଼ାସହିତ ସୁଶୋଭିତ ଗାଈ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଉପକରଣସହ ଶୟ୍ୟା ଦେଇ ‘ବିଷ୍ଣୁ ମୋପରେ ପ୍ରୀତ ହେଉନ୍ତୁ’ ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବ।

Verse 64

दीनांधकृपणानां च सदा तत्तीरवासिनाम् । दद्याद्दानं स्वशक्त्या च वित्त शाठ्यविवर्जितः

ସେହି ପବିତ୍ର ତୀରତଟରେ ବସୁଥିବା ଦୀନ, ଅନ୍ଧ ଓ ଦରିଦ୍ରମାନଙ୍କୁ, ଧନରେ ଛଳ ତ୍ୟାଗ କରି, ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ସଦା ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 65

स्नानमात्रेण विप्रेन्द्रा लभेद्गोदानजं फलम् । पितृणां श्राद्धदानेन वियोनिं न च गच्छति

ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରମାନେ! କେବଳ ସ୍ନାନମାତ୍ରେ ଗୋଦାନଜନିତ ଫଳ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ; ଏବଂ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧଦାନ କଲେ ଅଶୁଭ ଯୋନିକୁ ଯାଏ ନାହିଁ।

Verse 66

कृकलासे कृतं श्राद्धं येनैव तर्पणं तथा । स गच्छेद्विष्णुलोकं तु पितृभिः सहितो नरः

ଯେ ନର କୃକଲାସରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରେ ଏବଂ ସେଠାରେ ତର୍ପଣ ମଧ୍ୟ କରେ, ସେ ପିତୃମାନଙ୍କ ସହିତ ବିଷ୍ଣୁଲୋକକୁ ଗମନ କରେ।

Verse 67

तथा मनोरथावाप्तिर्यात्रा च सफला भवेत् । सर्वतीर्थफलावाप्तिं लभते नात्र संशयः

ତେବେ ମନୋବାଞ୍ଛିତ ସମସ୍ତ କାମନା ସିଦ୍ଧ ହୁଏ ଏବଂ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ନିଶ୍ଚୟ ସଫଳ ହୁଏ। ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ଫଳ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।