Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 20

Devanagari script

विचिन्वन्सकलामुर्वीं नापश्यत्तां द्विजर्षभः । सा ययौ विद्रुता धेनुस्तन्महद्राजगोधनम्

Transliteration

vicinvansakalāmurvīṃ nāpaśyattāṃ dvijarṣabhaḥ | sā yayau vidrutā dhenustanmahadrājagodhanam

Translation

ସମଗ୍ର ଭୂମି ଖୋଜିଲେ ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ତାକୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ। ସେ ଧେନୁ ପଳାଇ ଦୂରକୁ ଚାଲିଗଲା—ଯେ ଥିଲା ସେଇ ମହାରାଜଙ୍କ ମହାନ ଗୋଧନ-ଧନ।

Word by Word

• विचिन्वन्: searching
• विचिन्वन्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: वि-चि (धातु)
• Form: वर्तमानकाले कृदन्तः (शतृ-प्रत्ययः), परस्मैपदी; प्रथमा-एकवचनम्, पुंलिङ्ग (कर्तरि वर्तमानकृदन्तः)

• सकलाम्: entire
• सकलाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सकल (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचनम्; विशेषणम्

• उर्वीम्: earth, land
• उर्वीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: उर्वी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचनम्

• न: not
• न: Modifier (अव्यय-विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्ययम् (particle of negation)

• अपश्यत्: saw
• अपश्यत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लङ्-लकारः (अनद्यतनभूत/Imperfect), परस्मैपदम्; प्रथमपुरुषः, एकवचनम्

• ताम्: her/that (cow)
• ताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचनम्; सर्वनाम

• द्विजर्षभः: best of Brahmins
• द्विजर्षभः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्विज + ऋषभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (द्विजानाम् ऋषभः)

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचनम्; सर्वनाम

• ययौ: went
• ययौ: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (परोक्षभूत/Perfect), परस्मैपदम्; प्रथमपुरुषः, एकवचनम्

• विद्रुता: having fled, running away
• विद्रुता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वि-द्रु (धातु)
• Form: भूतकृदन्तः (क्त-प्रत्ययः); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचनम्; विशेषणम्

• धेनुः: cow
• धेनुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धेनु (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचनम्

• तत्: that
• तत्: Modifier (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; सर्वनाम; विशेषणरूपेण

• महत्: great
• महत्: Modifier (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; विशेषणम्

• राजगोधनम्: the king's cattle-wealth
• राजगोधनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: राज + गोधन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (राज्ञः गोधनम्)

Speaker

Sūta (contextual attribution within Prabhāsa Khaṇḍa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dvārakā

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: The brāhmaṇa roams across open ground and lanes, scanning anxiously; in the distance the cow runs away, rope trailing, emphasizing her value as royal cattle-wealth.

Characters & Entities

• dvijarṣabha (excellent brāhmaṇa)
• dhenu (cow)
• rāja-godhana (royal cattle-wealth)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Material value is secondary to dharma; when a sacred trust is lost, one must seek a righteous remedy rather than despair.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dvārakā Māhātmya remains the framework; the verse supports its moral geography by depicting dharma in action.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; it sets up the need for corrective action (often resolved through renewed dāna/atonement in Purāṇic patterns).