Adhyaya 77

Verse 1

। ऋषय ऊचुः । यदेतद्भवता प्रोक्तं तत्र तौ परमेश्वरौ । उमामहेश्वरौ सूत हरिश्चन्द्रेण भूभुजा

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ସୂତ! ଆପଣ ସେଠାରେ ଥିବା ସେ ଦୁଇ ପରମେଶ୍ୱର—ଉମା ଓ ମହେଶ୍ୱର—ବିଷୟରେ ଯାହା କହିଲେ, ସେମାନେ ରାଜା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହ କିପରି ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଥିଲେ?

Verse 2

कृतौ कथयसीत्येवं वेदिमध्यं समाश्रितौ । उतान्यौ स्थापितौ तत्र चमत्कारपुरांतिकम्

“ଏଗୁଡ଼ିକ କିପରି ନିର୍ମିତ କିମ୍ବା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା?”—ଏମିତି କହି ସେ ଦୁଇଜଣ ବେଦୀର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ; ଆଉ ଦୁଇଜଣକୁ ସେଠାରେ ଚମତ୍କାରପୁର ନିକଟେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଗଲା।

Verse 3

वेदिमध्यगतौ नित्यं पार्वतीपरमेश्वरौ । एतत्संश्रूयते सूत विवाहः प्रागभूत्तयोः । ओषधिप्रस्थमासाद्य पुरं हिम वतः प्रियम्

ବେଦୀର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ପାର୍ବତୀ ଓ ପରମେଶ୍ୱର ସଦା ବିରାଜମାନ। ହେ ସୂତ, ହିମବତଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଓଷଧିପ୍ରସ୍ଥ ନଗରକୁ ପହଞ୍ଚି ପୂର୍ବେ ତାଙ୍କର ବିବାହ ହୋଇଥିଲା ବୋଲି ଶୁଣାଯାଏ।

Verse 4

अत्र नः संशयो जातः श्रद्धेयमपि ते वचः । श्रुत्वा किं वा भ्रमस्तेऽयं किं वाऽस्माकं प्रकीर्तय

ଏଠାରେ ଆମ ମନେ ସନ୍ଦେହ ଜନ୍ମିଛି, ଯଦିଓ ଆପଣଙ୍କ ବଚନ ଶ୍ରଦ୍ଧେୟ। ଏହା ଶୁଣି—ଭ୍ରମ ଆପଣଙ୍କର କି ଆମର? ଦୟାକରି ସ୍ପଷ୍ଟ କରି କହନ୍ତୁ।

Verse 5

सूत उवाच । नास्माकं विभ्रमो जातो युष्माकं तु द्विजोत्तमाः । परं यत्कारणं कृत्स्नं तद्ब्रवीमि निबोध्यताम्

ସୂତ କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ମୋ ପାଖରେ କୌଣସି ଭ୍ରମ ହୋଇନାହିଁ; ସନ୍ଦେହ ତ ତୁମମାନଙ୍କ ମନେ ଉଠିଛି। ତାହାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଯଥାର୍ଥ କାରଣ ମୁଁ କହୁଛି—ଶୁଣି ବୁଝ।

Verse 6

य एष ओषधिप्रस्थे विवाहः प्रागभू त्तयोः । उमात्रिनेत्रयो रम्यः सर्वदेवप्रमोदकृत्

ଓଷଧିପ୍ରସ୍ଥରେ ଉମା ଓ ତ୍ରିନେତ୍ରଧାରୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଯେ ପୂର୍ବ ବିବାହ ହୋଇଥିଲା, ସେହି ବିବାହ ଅତ୍ୟନ୍ତ ରମ୍ୟ ଥିଲା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲା।

Verse 7

वैवस्वतेऽन्तरे पूर्वं संजातो द्विजसत्तमाः । सप्तमस्य तु विख्यातो युष्माकं विदितोऽत्र यः

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଏହା ବୈବସ୍ୱତ ମନ୍ୱନ୍ତରର ପୂର୍ବରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା; ସପ୍ତମ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ—ଏଠାରେ ତୁମମାନଙ୍କୁ ସବୁଙ୍କୁ ଜଣା।

Verse 8

हाटकेश्वरजे क्षेत्रे यश्चोद्वाहस्तयोरभूत् । स्वायंभुवमनोराद्ये स संजातः सुविस्तरः

ହାଟକେଶ୍ୱର ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଯେ ବିବାହ ହୋଇଥିଲା, ତାହା ସ୍ୱାୟଂଭୁବ ମନୁଙ୍କ ଆଦିଯୁଗରେ ପ୍ରଥମେ ପ୍ରକଟ ହୋଇ; ପରମ୍ପରାଶ୍ରୁତିରେ ବିସ୍ତାରରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇଛି।

Verse 9

ऋषय ऊचुः । विवाह ओषधिप्रस्थे यः पुरा समभूत्तयोः । पार्वतीहरयोः सूत सोऽस्माभिर्विस्तराच्छ्रुतः

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ସୂତ! ଓଷଧିପ୍ରସ୍ଥରେ ପୁରାତନକାଳେ ପାର୍ବତୀ ଓ ହରଙ୍କ ଯେ ବିବାହ ହୋଇଥିଲା, ତାହାର ବିସ୍ତାର ଆମେ ଶୁଣିଛୁ।

Verse 10

हाटकेश्वरजे क्षेत्रे दक्षयज्ञे मनोहरे । विवाहो वृषयानस्य मनौ स्वायंभुवे पुरा

ହାଟକେଶ୍ୱର କ୍ଷେତ୍ରର ମନୋହର ଦକ୍ଷଯଜ୍ଞରେ, ସ୍ୱାୟଂଭୁବ ମନୁଙ୍କ ସମୟରେ ପୁରାତନକାଳେ ବୃଷୟାନଙ୍କ ବିବାହ ହୋଇଥିଲା।

Verse 11

सोऽस्माकं कीर्तनीयश्च त्वया सूतकुलोद्वह । विस्तरेण यथा वृत्तः एतन्न कौतुकं परम्

ଏହେତୁ ହେ ସୂତକୁଳଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଏହା ଆମ ପାଇଁ ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ କୀର୍ତ୍ତନୀୟ କର—କିପରି ଘଟିଲା ତାହା ବିସ୍ତାରରେ; କାରଣ ଏହା ପରମ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର ବିଷୟ।

Verse 12

सूत उवाच । अत्र वः कीर्तयिष्यामि सर्वपातकनाशनम् । विवाहसमयं सम्यग्देवदेवस्य शूलिनः

ସୂତ କହିଲେ—ଏଠାରେ ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ କ୍ରମରେ ଦେବଦେବ ଶୂଳଧାରୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ବିବାହସମୟର ପବିତ୍ର ବୃତ୍ତାନ୍ତ କୀର୍ତ୍ତନ କରିବି; ଏହା ସର୍ବ ପାପନାଶକ।

Verse 13

ब्रह्मणो दक्षिणांगुष्ठाद्दक्षः प्राचेतसोऽभवत् । शतानि पञ्च कन्यानां तस्य जातानि च द्विजाः

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ ଅଙ୍ଗୁଠାରୁ ପ୍ରାଚେତସ ଦକ୍ଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ତାଙ୍କର ପାଞ୍ଚଶେ କନ୍ୟା ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 14

तासां ज्येष्ठतमा साध्वी सतीनाम शुचिस्मिता । बभूव कन्यका सर्वैर्गुणैर्युक्ताऽयतेक्षणा

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ସାଧ୍ୱୀ କନ୍ୟା ‘ସତୀ’—ପବିତ୍ର ମୃଦୁସ୍ମିତରେ ଶୁଚିସ୍ମିତା; ସେ ସର୍ବଗୁଣସମ୍ପନ୍ନା ଓ ଦୀର୍ଘ, ମନୋହର ନୟନବତୀ ଥିଲା।

Verse 15

न देवी न च गंधर्वी नासुरी न च नागजा । तादृग्रूपाऽभवच्चान्या यादृशी सा सुमध्यमा

ଦେବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଗନ୍ଧର୍ବକନ୍ୟାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଅସୁରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, କିମ୍ବା ନାଗଜା ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ—ସେହି ସୁମଧ୍ୟମା ସତୀ ପରି ରୂପବତୀ ଅନ୍ୟ କେହି ନଥିଲେ।

Verse 17

ततः पुण्यतमं क्षेत्रं कन्यादानस्य स क्षमम् । संध्याय ससुतामात्यः सभृत्यः समुपस्थितः

ତାପରେ ସେ କନ୍ୟାଦାନ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ର ନିର୍ବାଚନ କଲେ; ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ କନ୍ୟା, ଅମାତ୍ୟ ଓ ଭୃତ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।

Verse 18

ततश्चोद्वाहयोग्यानि वसुनि विविधान्यपि । आनयामास भूरीणि मांगल्यानि विशेषतः

ତାପରେ ସେ ବିବାହଯୋଗ୍ୟ ନାନାପ୍ରକାର ଧନ-ସାମଗ୍ରୀ ଆଣିଲେ; ବିଶେଷତଃ ମଙ୍ଗଳକର୍ମ ପାଇଁ ପ୍ରଚୁର ଶୁଭ ବସ୍ତୁ ସଂଗ୍ରହ କଲେ।

Verse 19

अथ चैत्रस्य शुक्लस्य नक्षत्रे भगदैवते । त्रयोदश्यां दिने भानोः समायातो महेश्वरः

ତାପରେ ଚୈତ୍ର ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ, ଭଗଦେବତା ନକ୍ଷତ୍ର ସମୟରେ, ତ୍ରୟୋଦଶୀ ତିଥିରେ, ଭାନୁବାର (ରବିବାର) ଦିନ ମହେଶ୍ୱର ଆଗମନ କଲେ।

Verse 20

सर्वैः सुरगणैः सार्धं देवविष्णुपुरःसरैः । आदित्यैर्वसुभी रुद्रैरश्विभ्यां च तथाऽपरैः

ସେ ସମସ୍ତ ସୁରଗଣଙ୍କ ସହ ଆସିଲେ—ଅଗ୍ରେ ଦେବ ବିଷ୍ଣୁ; ସହିତ ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ସତ୍ତ୍ୱମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

Verse 21

सिद्धैः साध्यगणैर्भूतैः प्रेतैर्वैनायकैस्तथा । गन्धर्वैश्चारणौघैश्च गुह्यकैर्यक्षराक्षसैः

ସିଦ୍ଧ, ସାଧ୍ୟଗଣ, ଭୂତ-ପ୍ରେତ ଓ ବୈନାୟକମାନଙ୍କ ସହ; ଗନ୍ଧର୍ବ, ଚାରଣସମୂହ, ଗୁହ୍ୟକ, ଯକ୍ଷ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ସହିତ ମଧ୍ୟ।

Verse 22

एतस्मिन्नंतरे दक्षः संप्रहृष्टतनूरुहः । प्रययौ संमुखस्तस्य युक्तः सर्वैः सुहृद्गणैः

ଏହି ମଧ୍ୟବେଳେ ଦକ୍ଷ ଆନନ୍ଦରେ ରୋମାଞ୍ଚିତ ଦେହଧାରୀ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ସୁହୃଦ୍ଗଣଙ୍କ ସହ, ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖେ ସ୍ୱାଗତ ପାଇଁ ଆଗେଇ ଗଲେ।

Verse 23

वाद्यमानैर्महावाद्यैः सूतमागधबन्दिभिः । पठद्भिः सर्वतोऽनेकैर्गायद्भिर्गायनैस्तथा

ମହାବାଦ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ବାଜୁଥିଲା; ସୂତ, ମାଗଧ ଓ ବନ୍ଦୀମାନେ ସବୁଦିଗରୁ ସ୍ତୁତିପାଠ କରୁଥିଲେ, ଗାୟକମାନେ ମଧ୍ୟ ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ।

Verse 24

ततः सर्वे सुरास्तत्र स्वयं दक्षेण पूजिताः । यथाश्रेष्ठं यथाज्येष्ठमुपविष्टा यथाक्रमम् । परिवार्याखिलां वेदिं मंडपांतरवर्तिनीम्

ତାପରେ ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦକ୍ଷ ସ୍ୱୟଂ ପୂଜା କଲେ। ପଛେ ସେମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଓ ଜ୍ୟେଷ୍ଠତା ଅନୁସାରେ କ୍ରମରେ ବସି, ମଣ୍ଡପ ଭିତରେ ଥିବା ସମଗ୍ର ବେଦୀକୁ ଚାରିଦିଗରୁ ଘେରି ଆସୀନ ହେଲେ।

Verse 25

ततः पितामहं प्राह दक्षः प्रीतिपुरःसरम् । प्रणिपत्य त्वया कर्म कार्यं वैवाहिकं विभोः

ତାପରେ ଦକ୍ଷ ପ୍ରୀତିପୂର୍ବକ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ। ପ୍ରଣାମ କରି— “ହେ ବିଭୋ, ଏହି ବିବାହକର୍ମ ଆପଣଙ୍କୁ ହିଁ କରିବାକୁ ହେବ” ବୋଲି କହିଲେ।

Verse 26

स्वयमेव सुताऽस्माकं येन स्यात्सुभगा सती । पुत्र पौत्रवती नित्यं सुशीला पतिवल्लभा

“ଯାହାଦ୍ୱାରା ଆମର କନ୍ୟା ସତୀ ସତ୍ୟେ ସୁଭାଗ୍ୟବତୀ ହେଉ— ସଦା ପୁତ୍ର-ପୌତ୍ରବତୀ, ସୁଶୀଳା ଓ ପତିପ୍ରିୟା ହେଉ।”

Verse 27

बाढमित्येव सोऽप्युक्त्वा प्रहृष्टेनांतरात्मना । समुत्थाय ततश्चक्रे कृत्यमर्हणपूर्वकम्

ସେ “ବାଢମ୍ (ତଥାସ୍ତୁ)” ବୋଲି କହି, ଅନ୍ତରେ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ଉଠିଲେ; ପ୍ରଥମେ ବିଧିପୂର୍ବକ ଅର୍ଘ୍ୟାଦି ସମ୍ମାନ କରି, ପରେ କରଣୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କଲେ।

Verse 28

संप्रदानक्रियां कृत्वा तत्रैव विधिपूर्वकम् । ततो हस्तग्रहं ताभ्यां मिथश्चक्रे यथाक्रमम् । मातॄणां पुरतो वेधाः सतीशाभ्यां यथोचितम्

ସେଠାରେ ହିଁ ବିଧିପୂର୍ବକ ସଂପ୍ରଦାନକ୍ରିୟା (କନ୍ୟାଦାନ) ସମ୍ପନ୍ନ କରି, ପରେ ଯଥାକ୍ରମେ ଉଭୟଙ୍କର ପରସ୍ପର ହସ୍ତଗ୍ରହଣ କରାଇଲେ। ମାତୃଗଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ବେଧା (ବ୍ରହ୍ମା) ସତୀ–ଈଶଙ୍କ ପାଇଁ ଯଥୋଚିତ ବିବାହବିଧି କଲେ।

Verse 29

अथ वेदिं समासाद्य गृह्योक्तविधिनाऽखिलम् । अग्निकार्यं यथोद्दिष्टं चकाराथ सुविस्तरम्

ତାପରେ ସେ ବେଦୀକୁ ସମୀପ କରି, ଗୃହ୍ୟସୂତ୍ରୋକ୍ତ ବିଧିଅନୁସାରେ, ଯଥାନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଭାବେ, ସୁବିସ୍ତାରରେ ସମଗ୍ର ଅଗ୍ନିକାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କଲେ।

Verse 30

यथायथा स रम्याणि वीक्षतेंऽगानि कौतुकात् । सत्याः पितामहो हृष्टः कामार्तोऽभूत्तथातथा

କୌତୁକବଶେ ସେ ଯେତେ ଯେତେ ତାହାର ରମ୍ୟ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ନିହାରୁଥିଲା, ସେତେ ସେତେ ସତ୍ୟାଙ୍କ ପିତାମହ ହର୍ଷିତ ହେଉଥିଲେ ଏବଂ ସେହି ମାପରେ କାମାର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ହେଉଥିଲେ।

Verse 31

तेनैकं वदनं मुक्त्वा तस्या वस्त्रावगुंठितम् । वीक्षिताऽतिस्मरार्तेन यथा कश्चिन्न बुद्ध्यते

ସେହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସେ ତାହାର ବସ୍ତ୍ରାବଗୁଣ୍ଠିତ ଦେହକୁ ଢାକି ରଖି, କେବଳ ମୁହଁଟିକୁ ମାତ୍ର ଖୋଲା ରଖିଲା। ଅତିସ୍ମରାର୍ତ୍ତ ହୋଇ ସେ ଏମିତି ନିହାରିଲା, ଯେପରି କାହାର ବୁଦ୍ଧି ମଧ୍ୟ ଟିକି ନ ରହେ।

Verse 32

न शंभोर्लज्जया वक्त्रं प्रत्यक्षं स व्यलोकयत् । न च सा लज्जयाविष्टा करोति प्रकटं मुखम्

ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ପ୍ରତି ଲଜ୍ଜାରୁ ସେ ତାହାର ମୁହଁକୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଭାବେ ଦେଖିଲା ନାହିଁ; ଏବଂ ସେ ମଧ୍ୟ ଲଜ୍ଜାବିଷ୍ଟ ହୋଇ ନିଜ ମୁହଁକୁ ଖୋଲାମେଳା ଭାବେ ପ୍ରକାଶ କଲା ନାହିଁ।

Verse 33

ततस्तद्दर्शनार्थाय स उपायं व्यलो कयत् । धूमद्वारेण कामार्तश्चकार च ततः परम्

ତାପରେ ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ସେ ଗୋଟିଏ ଉପାୟ ଭାବିଲା। କାମାର୍ତ୍ତ ହୋଇ ଧୂମକୁ ନିମିତ୍ତ ଓ ସାଧନ କରି ପରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲା।

Verse 34

आर्द्रेंधनानि भूरीणि क्षिप्त्वाक्षित्वा विभावसौ । स्वल्पाज्याहुतिविन्यासादार्द्रद्रव्योद्भव स्तथा

ସେ ଅଗ୍ନିରେ ବହୁ ପରିମାଣ ଭିଜା କାଠ ଛାଡ଼ିଦେଲା ଏବଂ ଅଳ୍ପ ଅଳ୍ପ ଘୃତାହୁତି ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲା; ତେଣୁ ଆର୍ଦ୍ର ଦ୍ରବ୍ୟରୁ ତାହାର ଇଚ୍ଛାମତେ ଧୂମ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା।

Verse 35

एतस्मिन्नंतरे धूमः प्रादुर्भूतः समंततः । तादृग्येन तमोभूतं वेदिमूलं विनिर्मितम्

ଏହି ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଧୂମ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲା; ତାହାର ଘନତାରେ ବେଦୀର ମୂଳଭାଗ ଯେନ ଅନ୍ଧକାରେ ଢାକିଗଲା।

Verse 36

ततो धूमाकुलेनेत्रे भगवांस्त्रिपु रान्तकः । हस्ताभ्यां छादयामास येऽन्ये तत्र व्यवस्थिताः

ତାପରେ ଧୂମରେ ବ୍ୟାକୁଳ ନୟନ ଥିବା ଭଗବାନ ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକ ନିଜ ହସ୍ତଦ୍ୱୟରେ ଆଖି ଢାକିଲେ; ସେଠାରେ ଥିବା ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଏମିତି କଲେ।

Verse 37

ततो वस्त्रं समुत्क्षिप्य सतीवक्त्रं पितामहः । वीक्षयामास कामार्तः प्रहृष्टेनांतरात्मना

ତାପରେ ପିତାମହ ବସ୍ତ୍ରଟି ଉଠାଇ ସତୀଙ୍କ ମୁଖ ଦର୍ଶନ କଲେ। କାମାର୍ତ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଅନ୍ତରାତ୍ମା ହର୍ଷରେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲିତ ହେଲା।

Verse 38

तस्य रेतः प्रचस्कन्द ततस्तद्वीक्षणाद्द्रुतम् । पतितं च धरापृष्ठे तुषारचयसंनिभम्

ସେ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିମାତ୍ରେ ତାହାର ରେତଃ ସହସା ସ୍ଖଳିତ ହେଲା ଏବଂ ଶୀଘ୍ର ଧରାପୃଷ୍ଠରେ ପତିତ ହୋଇ ତୁଷାରର ଢେର ପରି ଦିଶିଲା।

Verse 39

ततश्च सिकतौघेना तत्क्षणात्पद्मसंभवः । छादयामास तद्रेतो यथा कश्चिन्न बुद्ध्यते

ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ପଦ୍ମସମ୍ଭବ ବ୍ରହ୍ମା ବାଳୁକାର ପ୍ରବଳ ଓଘରେ ସେହି ରେତଃକୁ ଢାକିଦେଲେ, ଯେପରି କେହି ତାହା ଜାଣିନ ପାରେ।

Verse 40

अथ तद्भगवाञ्च्छंभुर्ज्ञात्वा दिव्येन चक्षुषा । रेतोऽवस्कन्दनात्तस्य कोपादेतदुवाच ह

ତାପରେ ଭଗବାନ୍ ଶମ୍ଭୁ ଦିବ୍ୟଚକ୍ଷୁରେ ତାହା ଜାଣି, ରେତଃ ଅବସ୍କନ୍ଦନ କାର୍ଯ୍ୟରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଏହିପରି କହିଲେ।

Verse 41

किमेतद्विहितं पाप त्वया कर्म विगर्हितम् । नैवार्हा मम कान्ताया वक्त्रवीक्षाऽनुरागतः

ହେ ପାପୀ! ଏହା କ’ଣ କଲୁ? ତୁମେ ନିନ୍ଦ୍ୟ କର୍ମ କରିଛ। ଏପରି ଆଚରଣରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇ ତୁମେ ମୋ ପ୍ରିୟା ଦେବୀଙ୍କ ମୁଖ ଦେଖିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ।

Verse 43

त्वं वेत्सि शंकरेणैतत्कर्मजालं न विंदितम् । त्रैलोक्येऽपि मयाऽप्यस्ति गूढं तत्स्यात्कथं विधे । यत्किञ्चित्त्रिषु लोकेषु जंगमं स्थावरं तथा । तस्याहं मध्यगो मूढ तैलं यद्वत्तिलांतगम्

ତୁମେ ଭାବୁଛ—‘ମୁଁ ଜାଣେ’; କିନ୍ତୁ ଏହି କର୍ମଜାଳ ଶଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଜାଣିନାହାନ୍ତି। ତ୍ରିଲୋକରେ ମୋ ପାଖରେ ମଧ୍ୟ କିଛି ଗୁପ୍ତ ରହେ; ତେବେ, ହେ ବିଧାତା, ସବୁ କିପରି ଜଣାଯିବ? ତିନି ଲୋକରେ ଯାହା କିଛି ଜଙ୍ଗମ ଓ ସ୍ଥାବର ଅଛି, ତାହାର ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ଅବସ୍ଥିତ—ତିଳ ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚିଥିବା ତେଲ ପରି, ହେ ମୂଢ!

Verse 44

तस्मात्स्पृश निजं शीर्षं ब्रह्मन्नेतदसंशयम् । यावदेवं गते ब्रह्मा शिरः स्पृशति पाणिना । तावत्तत्र स्थितः साक्षात्तद्रूपो वृषवाहनः

ଏହେତୁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ନିଜ ମସ୍ତକକୁ ସ୍ପର୍ଶ କର—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ବ୍ରହ୍ମା ଯେମିତି ହାତରେ ଶିର ସ୍ପର୍ଶ କଲେ, ସେହି କ୍ଷଣେ ବୃଷବାହନ ଭଗବାନ ଶିବ ସେହି ରୂପ ଧାରି ସାକ୍ଷାତ୍ ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ।

Verse 45

ततो लज्जापरीतांगः स्थितश्चाधोमुखो द्विजाः । इन्द्राद्यैरमरैः सर्वैः सहितः सर्वतः स्थितैः

ତେବେ ଲଜ୍ଜାରେ ଆବୃତ ଦେହଧାରୀ ସେ ଅଧୋମୁଖ ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲା, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ। ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ସମସ୍ତ ଅମରଦେବତା ସବୁଦିଗରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ତାଙ୍କ ସହିତ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 46

अथाऽसौ लज्जयाविष्टः प्रणिपत्य महेश्वरम् । प्रोवाच च स्तुतिं कृत्वा क्षम्यतां क्षम्यतामिति

ତାପରେ ଲଜ୍ଜାରେ ଆବିଷ୍ଟ ହୋଇ ସେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲା; ସ୍ତୁତି କରି କହିଲା—“କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ, କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ।”

Verse 47

अस्य पापस्य शुद्ध्यर्थं प्राय श्चित्तं वद प्रभो । निग्रहं च यथान्यायं येन पापं प्रयाति मे

ଏହି ପାପର ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଯଥୋଚିତ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କହନ୍ତୁ। ଏବଂ ନ୍ୟାୟାନୁସାରେ ଯୋଗ୍ୟ ନିଗ୍ରହ/ଶାସନ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରନ୍ତୁ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ମୋର ପାପ ଦୂର ହେଉ।

Verse 48

श्रीभगवानुवाच । अनेनैव तु रूपेण मस्तकस्थेन वै ततः । तपः कुरु समाधिस्थो ममाराधनतत्परः

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ—“ଏହି ଏକେ ରୂପକୁ ମସ୍ତକରେ ସ୍ଥିର କରି ତପ କର। ସମାଧିରେ ନିଷ୍ଠିତ ହୋଇ, ମୋର ଆରାଧନାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତତ୍ପର ରୁହ।”

Verse 49

ख्यातिं यास्यति सर्वत्र नाम्ना रुद्रशिरः क्षितौ । साधकः सर्वकृत्यानां तेजोभाजां द्विजन्म नाम्

ଏହି ତୀର୍ଥ ପୃଥିବୀରେ ସର୍ବତ୍ର ‘ରୁଦ୍ରଶିରଃ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିବ; ଏବଂ ତେଜସ୍ବୀ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ ଧର୍ମକୃତ୍ୟ ସିଦ୍ଧ କରିବ।

Verse 50

मानुषाणामिदं कृत्यं यस्माच्चीर्णं त्वयाऽधुना । तस्मात्त्वं मानुषो भूत्वा विचरिष्यसि भूतले

ତୁମେ ଏବେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଯୋଗ୍ୟ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବାରୁ, ତୁମେ ମନୁଷ୍ୟ ହୋଇ ପୃଥିବୀରେ ବିଚରଣ କରିବ।

Verse 51

यस्त्वां चानेन रूपेण दृष्ट्वा पृच्छां करिष्यति । किमेतद्ब्रह्मणो मूर्ध्नि भगवांस्त्रिपुरांतकः

ଏବଂ ଯେ କେହି ତୁମକୁ ଏହି ରୂପରେ ଦେଖି ପ୍ରଶ୍ନ କରିବ—‘ହେ ଭଗବାନ୍ ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକ! ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଏହା କ’ଣ?’—

Verse 52

ततस्ते चेष्टितं सर्वं कौतुकाच्च शृणोति यः । परदारकृतात्पापात्ततो मुक्तिं प्रयास्यति

ତାପରେ ଯେ ଭକ୍ତିମୟ କୌତୁହଳରେ ତୁମ ସମସ୍ତ ଚେଷ୍ଟିତ କଥା ଶୁଣେ, ସେ ପରସ୍ତ୍ରୀସମ୍ବନ୍ଧଜନିତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ପରେ ମୋକ୍ଷପଥେ ପ୍ରୟାଣ କରିବ।

Verse 53

यथायथा जनस्त्वेतत्कृत्यं ते कीर्तयिष्यति । तथातथा विशुद्धिस्ते पापस्यास्य भविष्यति

ଲୋକେ ଯେତେ ଯେତେ ପରିମାଣରେ ତୁମ ଏହି କୃତ୍ୟକୁ କୀର୍ତ୍ତନ କରିବେ, ସେତେ ସେତେ ପରିମାଣରେ ଏହି ପାପରୁ ତୁମର ଶୁଦ୍ଧି ହେବ।

Verse 54

एतदेव हि ते ब्रह्मन्प्रायश्चित्तं प्रकीर्तितम् । जनहास्यकरं लोके तव गर्हाकरं परम्

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ଏହିଟି ହିଁ ତୋର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ବୋଲି ଘୋଷିତ—ଯାହା ଲୋକରେ ତୋତେ ଜନହାସ୍ୟର ପାତ୍ର କରେ ଏବଂ ତୋପରେ ପରମ ନିନ୍ଦା ଆଣେ।

Verse 55

एतच्च तव वीर्यं तु पतितं वेदिमध्यगम् । कामार्तस्य मया दृष्टं नैतद्व्यर्थं भविष्यति

ଏବଂ ତୋର ଏହି ବୀର୍ୟ ବେଦୀର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ପତିତ ହୋଇଛି। କାମାର୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ମୁଁ ଏହା ଦେଖିଛି; ଏହା ବ୍ୟର୍ଥ ହେବ ନାହିଁ।

Verse 56

यावन्मात्रैः परिस्पृष्टमेतत्सैकतरेणुभिः । तावन्मात्रा भविष्यंति मुनयः संशितव्रताः

ଯେତେ ପରିମାଣରେ ଏହା ବାଲୁକା-ରେଣୁଦ୍ୱାରା ସ୍ପୃଷ୍ଟ ହୋଇଛି, ସେତେ ପରିମାଣରେ ଦୃଢବ୍ରତ ମୁନିମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବେ।

Verse 57

वालखिल्या इति ख्याताः सर्वेंऽगुष्ठप्रमाणकाः । तपोवीर्यसमोपेताः शापानुग्रहकारकाः

ସେମାନେ ‘ବାଲଖିଲ୍ୟ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବେ—ସମସ୍ତେ ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠ-ପ୍ରମାଣ, ତପୋବଳ-ଯୁକ୍ତ, ଶାପ ଓ ଅନୁଗ୍ରହ କରିବାରେ ସମର୍ଥ।

Verse 58

एतस्मिन्नंतरे तस्माद्वेदिमध्याच्च तत्क्षणात् । अष्टाशीतिसहस्राणि मुनीनां भावितात्मनाम् । अंगुष्ठकप्रमाणानि निष्क्रान्तानि द्विजोत्तमाः

ସେହି କ୍ଷଣେ ବେଦୀର ମଧ୍ୟଭାଗରୁ ଭାବିତାତ୍ମା ମୁନିମାନଙ୍କ ଅଠାଏଁଶି ହଜାର—ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠ-ପ୍ରମାଣ—ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ!

Verse 59

ततस्ते प्रणिपत्योच्चैः प्रोचुर्देवं पितामहम् । स्थानं दर्शय नस्तात तपोऽर्थं कलिवर्जितम्

ତାପରେ ସେମାନେ ପ୍ରଣାମ କରି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ ଦେବ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ— “ହେ ତାତ! ତପସ୍ୟା ପାଇଁ କଳିଦୋଷବର୍ଜିତ ସ୍ଥାନ ଆମକୁ ଦେଖାନ୍ତୁ।”

Verse 60

पितामह उवाच । अस्मिन्क्षेत्रे मया सार्धं कुरुध्वं पुत्रकास्तपः । गमिष्यथ परां सिद्धिं येन लोके सुदुर्लभाम्

ପିତାମହ କହିଲେ— “ହେ ପୁତ୍ରମାନେ! ଏହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ ମୋ ସହିତ ତପସ୍ୟା କର। ଏହାଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଲୋକରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ପରମ ସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ।”

Verse 61

ते तथेति प्रतिज्ञाय कृत्वा तत्राश्रमं शुभम् । वालखिल्यास्तपश्चक्रुः संसिद्धिं च परां गताः

ସେମାନେ “ତଥାସ୍ତୁ” ବୋଲି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି ସେଠାରେ ଶୁଭ ଆଶ୍ରମ ନିର୍ମାଣ କଲେ। ପରେ ବାଲଖିଲ୍ୟମାନେ ତପସ୍ୟା କରି ପରମ ସଂସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 62

अथ ब्रह्मापि तत्कर्म सर्वं वैवाहिकं क्रमात् । समाप्तिमनयत्प्रोक्तं यच्छ्रुतौ तेन च स्वयम्

ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ଶ୍ରୁତିରେ ଯେପରି ବିଧାନ ଅଛି ଏବଂ ଯେପରି କୁହାଯାଇଥିଲା, ସେହି କ୍ରମରେ ସମଗ୍ର ବୈବାହିକ କର୍ମକୁ ସମାପ୍ତିକୁ ନେଲେ।

Verse 63

पतत्सु पुष्पवर्षेषु समन्ताद्गगनांगणात् । वाद्यमानेषु वाद्येषु गीय मानैश्चगीतकैः

ଆକାଶମଣ୍ଡଳରୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପୁଷ୍ପବର୍ଷା ପଡୁଥିଲା; ବାଦ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ନିନାଦିତ ହେଉଥିଲା ଏବଂ ମଧୁର ଗୀତ ଗାଯାଉଥିଲା।

Verse 64

पठत्सु विप्रमुख्येषु नृत्यमानासु रागतः । रंभादिषु पुरन्ध्रीषु देवानां दृङ्मनोहरम्

ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଠ କରୁଥିବାବେଳେ ରମ୍ଭା ଆଦି ଅପ୍ସରାମାନେ ରାଗଭାବରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ; ସେ ଦୃଶ୍ୟ ଦେବମାନଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଓ ମନକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହର ଲାଗିଲା।

Verse 65

एवं महोत्सवो जज्ञे तत स्तुंबुरुपूर्वकैः । गीयमानेषु गीतेषु यथापूर्वं त्रिविष्टपे

ଏଭଳି ଏକ ମହୋତ୍ସବ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା; ତୁମ୍ବୁରୁ ଆଦିଙ୍କ ଗୀତଗାନ ମଧ୍ୟରେ ତାହା ପୂର୍ବକାଳର ତ୍ରିବିଷ୍ଟପ (ସ୍ୱର୍ଗ) ଉତ୍ସବ ପରି ପ୍ରତୀତ ହେଲା।

Verse 66

अथ कर्मावसाने स भगवांस्त्रिपुरांतकः । प्रोवाच पद्मजं भक्त्या दक्षिणां ते ददामि किम्

ତାପରେ କର୍ମ ସମାପ୍ତ ହେବା ପରେ ଭଗବାନ ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକ (ଶିବ) ଭକ୍ତିସହ ପଦ୍ମଜ (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମୁଁ ତୁମକୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବି; କ’ଣ ଚାହୁଁଛ?”

Verse 67

वैवाहिकी सुरश्रेष्ठ यद्यपि स्यात्सुदुर्लभा । ब्रूहि शीघ्रं महाभाग नादेयं विद्यते मम

ହେ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ! ବୈବାହିକ ଦକ୍ଷିଣା ଯଦି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ହେ ମହାଭାଗ, ଶୀଘ୍ର କହ; ମୋ ପାଖରେ ଅଦେୟ କିଛି ନାହିଁ।

Verse 68

पितामह उवाच । अनेनैव तु रूपेण वेद्यामस्यां सुरेश्वर । त्वया स्थेयं सदैवात्र नृणां पापविशुद्धये

ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା) କହିଲେ—“ହେ ସୁରେଶ୍ୱର! ଏହି ଏକେ ରୂପରେ ଏହି ବେଦୀଭୂମିରେ ତୁମେ ସଦା ସ୍ଥିତ ରହିବା ଉଚିତ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାପ-ବିଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ।”

Verse 69

येन ते सन्निधौ कृत्वा स्वाश्रमं शशिशेखर । तपः करोमि नाशाय पापस्यास्य महत्तमम्

ହେ ଶଶିଶେଖର! ତୁମ ସନ୍ନିଧିରେ ମୋ ଆଶ୍ରମ ସ୍ଥାପନ କରି, ଏହି ମହାପାପର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନାଶ ପାଇଁ ମୁଁ ତପ କରୁଛି।

Verse 70

चैत्रशुक्लत्रयोदश्यां नक्षत्रे भगदैवते । सूर्यवारेण यो भक्त्या वीक्षयिष्यति मानवः । तदैव तस्य पापानि प्रयास्यन्ति च संक्षयम्

ଚୈତ୍ର ଶୁକ୍ଳ ତ୍ରୟୋଦଶୀରେ, ଭଗଦେବତା ନକ୍ଷତ୍ର ଥିବାବେଳେ, ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ରବିବାର ଭକ୍ତିରେ (ଏହି ପବିତ୍ର ସନ୍ନିଧିକୁ) ଦର୍ଶନ କରିବ, ସେହି କ୍ଷଣେ ତାହାର ପାପଗୁଡ଼ିକ କ୍ଷୟ ପାଇ ନଶିଯିବ।

Verse 71

या नारी दुर्भगा वन्ध्या काणा रूपविवर्जिता । साऽपि त्वद्दर्शनादेव भविष्यति सुरूपधृक् । प्रजावती सुभोगाढ्या सुभगा नात्र संशयः

ଯେ ନାରୀ ଦୁର୍ଭାଗିନୀ, ବନ୍ଧ୍ୟା, କାଣୀ କିମ୍ବା ରୂପହୀନା ହେଉ—ସେ ମଧ୍ୟ କେବଳ ତୁମ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ସୁରୂପଧାରିଣୀ ହେବ; ସନ୍ତାନବତୀ, ସୁଭୋଗ-ସମୃଦ୍ଧିଯୁକ୍ତ ଓ ସୁଭାଗ୍ୟବତୀ ହେବ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 72

महेश्वर उवाच । हिताय सर्वलोकानां वेद्यामस्यां व्यवस्थितः । स्थास्यामि सहितः पत्न्या सत्यात्व द्वचनाद्विधे

ମହେଶ୍ୱର କହିଲେ—ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ, ଏହି ବେଦୀରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇ, ମୁଁ ପତ୍ନୀ ସହିତ ଏଠାରେ ରହିବି। ହେ ବିଧି (ବ୍ରହ୍ମା)! ତୁମ ବଚନରେ ଏହାକୁ ସତ୍ୟ କର।

Verse 73

सूत उवाच । एवं स भगवांस्तत्र सभार्यो वृषभध्वजः । विद्यते वेदिमध्यस्थो लोकानां पापनाशनः ०

ସୂତ କହିଲେ—ଏଭଳି ଭଗବାନ ବୃଷଭଧ୍ୱଜ (ଶିବ) ପତ୍ନୀ ସହିତ ସେଠାରେ ବେଦୀର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ବିରାଜିତ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାପ ନାଶକ।

Verse 74

एतद्वः सर्वमाख्यातं यथा तस्य पुराऽभवत् । विवाहो वृषनाथस्य मनौ स्वायंभुवे द्विजाः

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ! ପୁରାତନକାଳରେ ଯେପରି ଘଟିଥିଲା, ସେପରି ଏ ସମସ୍ତ କଥା ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ କହିଦେଲି—ସ୍ୱାୟଂଭୁବ ମନୁଙ୍କ କାଳରେ ବୃଷନାଥଙ୍କ ବିବାହ।

Verse 76

कन्या च सुखसौभाग्य शीलाचारगुणान्विता । तथा स्यात्पुत्रिणी साध्वी पतिव्रतपरायणा

ଏହି କନ୍ୟା ସୁଖ ଓ ସୌଭାଗ୍ୟରେ ଯୁକ୍ତ, ଶୀଳ-ଆଚାର-ଗୁଣରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ସେ ପୁତ୍ରବତୀ, ସାଧ୍ୱୀ ଏବଂ ପତିବ୍ରତଧର୍ମରେ ପରାୟଣା ହୁଏ।

Verse 79

विवाहसमये प्राप्ते प्रारम्भे वा शृणोति यः । एतदाख्यानमव्यग्रं संपूज्य वृषभध्वजम् । तस्याऽविघ्नं भवेत्सर्वं कर्म वैवाहिकं च यत्

ବିବାହ ସମୟ ଆସିଲେ କିମ୍ବା ଆରମ୍ଭରେ, ଯେ ଅବ୍ୟଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ବୃଷଭଧ୍ୱଜ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରି ଏହି ଆଖ୍ୟାନ ଶୁଣେ—ତାହାର ସମସ୍ତ ବୈବାହିକ କର୍ମ ନିର୍ବିଘ୍ନ ହୁଏ।