Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 58

Devanagari script

एतस्मिन्नंतरे तस्माद्वेदिमध्याच्च तत्क्षणात् । अष्टाशीतिसहस्राणि मुनीनां भावितात्मनाम् । अंगुष्ठकप्रमाणानि निष्क्रान्तानि द्विजोत्तमाः

Transliteration

etasminnaṃtare tasmādvedimadhyācca tatkṣaṇāt | aṣṭāśītisahasrāṇi munīnāṃ bhāvitātmanām | aṃguṣṭhakapramāṇāni niṣkrāntāni dvijottamāḥ

Translation

ସେହି କ୍ଷଣେ ବେଦୀର ମଧ୍ୟଭାଗରୁ ଭାବିତାତ୍ମା ମୁନିମାନଙ୍କ ଅଠାଏଁଶି ହଜାର—ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠ-ପ୍ରମାଣ—ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ!

Word by Word

• एतस्मिन्: in this
• एतस्मिन्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; सर्वनाम

• अन्तरे: in the interval/meanwhile
• अन्तरे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• तस्मात्: from that
• तस्मात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; सर्वनाम

• वेदिमध्यात्: from the middle of the altar
• वेदिमध्यात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: वेदी + मध्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; तत्पुरुषः (वेद्याः मध्यः)

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• तत्क्षणात्: at that very moment
• तत्क्षणात्: Apadana (Source/Time-point/अपादान)
• Type: Noun
• Root: तत् + क्षण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; तत्पुरुषः (तस्मिन् क्षणे)

• अष्टाशीतिसहस्राणि: eighty-eight thousand
• अष्टाशीतिसहस्राणि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अष्टाशीति + सहस्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; द्विगु-समासः (अष्टाशीतिः सहस्राणि = 88,000)

• मुनीनाम्: of sages
• मुनीनाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

• भावितात्मनाम्: of those with purified/controlled selves
• भावितात्मनाम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भावित + आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; बहुव्रीहिः (भावितः आत्मा येषाम्)

• अङ्गुष्ठकप्रमाणानि: thumb-sized
• अङ्गुष्ठकप्रमाणानि: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अङ्गुष्ठक + प्रमाण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषः (अङ्गुष्ठकः प्रमाणं येषाम्)

• निष्क्रान्तानि: emerged
• निष्क्रान्तानि: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: निस् + क्रम् (धातु) → निष्क्रान्त (कृदन्त, क्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘having come out/emerged’

• द्विजोत्तमाः: best of the twice-born (Brahmins)
• द्विजोत्तमाः: Apposition (Karta-samānādhikaraṇa/समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: द्विज + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषः (द्विजेषु उत्तमाः)

Speaker

Unspecified (contextual narrator/authority voice within Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: dvijottama (addressed)

Visual Art Cues

Scene: From the altar’s center, a torrent-like emergence of thumb-sized sages—eighty-eight thousand—radiant and orderly, filling the ritual ground like a living constellation of ascetics.

Characters & Entities

• Vālakhilya sages
• Vedi (altar)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Consecrated ritual space is portrayed as generative of holiness; disciplined beings arise where purity and divine order converge.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No named tīrtha appears in the verse; the altar (vedi) functions as the sacred locus in the narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it narrates an emergence event tied to the vedi (altar).