Home›Skanda Purana›Nagara Khanda›Tirtha Mahatmya›Adhyaya 77›Shloka 43
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 43

Devanagari script

त्वं वेत्सि शंकरेणैतत्कर्मजालं न विंदितम् । त्रैलोक्येऽपि मयाऽप्यस्ति गूढं तत्स्यात्कथं विधे । यत्किञ्चित्त्रिषु लोकेषु जंगमं स्थावरं तथा । तस्याहं मध्यगो मूढ तैलं यद्वत्तिलांतगम्

Transliteration

tvaṃ vetsi śaṃkareṇaitatkarmajālaṃ na viṃditam | trailokye'pi mayā'pyasti gūḍhaṃ tatsyātkathaṃ vidhe | yatkiñcittriṣu lokeṣu jaṃgamaṃ sthāvaraṃ tathā | tasyāhaṃ madhyago mūḍha tailaṃ yadvattilāṃtagam

Translation

ତୁମେ ଭାବୁଛ—‘ମୁଁ ଜାଣେ’; କିନ୍ତୁ ଏହି କର୍ମଜାଳ ଶଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଜାଣିନାହାନ୍ତି। ତ୍ରିଲୋକରେ ମୋ ପାଖରେ ମଧ୍ୟ କିଛି ଗୁପ୍ତ ରହେ; ତେବେ, ହେ ବିଧାତା, ସବୁ କିପରି ଜଣାଯିବ? ତିନି ଲୋକରେ ଯାହା କିଛି ଜଙ୍ଗମ ଓ ସ୍ଥାବର ଅଛି, ତାହାର ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ଅବସ୍ଥିତ—ତିଳ ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚିଥିବା ତେଲ ପରି, ହେ ମୂଢ!

Word by Word
त्वम्you
त्वम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
वेत्सिknow
वेत्सि:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootविद् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपदम
शंकरेणby Śaṅkara
शंकरेण:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootशंकर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
एतत्this
एतत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
कर्मजालम्net/complex of actions
कर्मजालम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकर्म + जाल (प्रातिपदिक-समास)
Formतत्पुरुष-समासः (कर्मणां जालम्); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
नnot
न:
Pratishedha (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध
विंदितम्known/understood
विंदितम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootविद् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (PPP); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मजालम् इत्यस्य विशेषणम्
त्रैलोक्येin the three worlds
त्रैलोक्ये:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootत्रि + लोक (प्रातिपदिक-समास)
Formद्विगु-समासः (त्रयाणां लोकानां समाहारः); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
अपिeven
अपि:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; अपि—समुच्चय/अपवाद (even/also)
मयाby me
मया:
Karta (Agent/कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया-विभक्ति, एकवचन
अपिalso
अपि:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; अपि—समुच्चय (also)
अस्तिis/exists
अस्ति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम
गूढम्hidden
गूढम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootगूढ (प्रातिपदिक; √गुह् धातोः क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (कर्मजालम्/एतत्) इत्यस्य विशेषणम्
तत्that
तत्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
स्यात्could be / would be
स्यात्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formविधिलिङ्-लकार (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन
कथम्how
कथम्:
Kriya-visheshana (Interrogative manner/प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootकथम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रश्न-क्रियाविशेषण (how)
विधेO Vidhi (Brahmā)
विधे:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootविधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन (ब्रह्मणः सम्बोधनम्)
यत्whatever
यत्:
Karma (Correlative object/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्ध-प्रत्यय (relative)
किञ्चित्anything
किञ्चित्:
Karta (Subject of implied 'is')
TypeNoun
Rootकिञ्चित् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अनिश्चितवाचक
त्रिषुin three
त्रिषु:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootत्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
Formसप्तमी-विभक्ति, बहुवचन; लोकेषु इत्यस्य विशेषणम्
लोकेषुin the worlds
लोकेषु:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन
जंगमम्moving
जंगमम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootजङ्गम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; किञ्चित् इत्यस्य विशेषणम्
स्थावरम्immobile
स्थावरम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्थावर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; किञ्चित् इत्यस्य विशेषणम्
तथाand also
तथा:
Sambandha (Connector/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/प्रकार (and likewise)
तस्यof that/of it
तस्य:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
अहम्I
अहम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा-विभक्ति, एकवचन
मध्यगःsituated in the middle
मध्यगः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमध्य + ग (प्रातिपदिक; √गम् धातोः क्त/ग-प्रत्ययान्त)
Formतत्पुरुष-समासः (मध्यं गतः); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; अहम् इत्यस्य विशेषणम्
मूढO deluded one
मूढ:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमूढ (प्रातिपदिक; √मुह् धातोः क्त)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन
तैलम्oil
तैलम्:
Karta (Subject in simile clause/कर्ता)
TypeNoun
Rootतैल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; उपमान-उपमेय-प्रयोगे उपमेय/उपमान-भागः
यद्वत्just as
यद्वत्:
Sambandha (Simile marker/उपमा)
TypeIndeclinable
Rootयद्वत् (अव्यय)
Formअव्यय; उपमान-वाचक (just as)
तिलान्तगम्present within sesame seeds
तिलान्तगम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootतिल + अन्त + ग (प्रातिपदिक-समास)
Formतत्पुरुष-समासः (तिलानाम् अन्तं गतं/अन्तर्गतं); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तैलम् इत्यस्य विशेषणम्
Speaker

Brahmā (addressing Śiva; self-referential cosmological speech within the episode)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A contemplative tableau: Śiva speaking to Brahmā (Vidhātṛ), with the universe symbolically shown—moving beings, trees, mountains—while a sesame seed motif illustrates hidden oil, signifying immanence.

Characters & Entities
B
Brahmā (Vidhātṛ)
Ś
Śiva (Śaṅkara)

FAQs

Karma is subtle and difficult to fully comprehend; the divine presence pervades beings invisibly, like oil within sesame.

The verse is part of the origin-story sequence in Nāgarakhaṇḍa that leads to the sanctification and fame of Rudraśiraḥ tīrtha.

No explicit ritual is prescribed; the verse is doctrinal, explaining the subtlety of karma and immanence.

←Previous Verse
Next Verse→