Adhyaya 207

Verse 1

विश्वामित्र उवाच । एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि नराधिप । बालमंडनमाहात्म्यं सर्वपातकनाशनम्

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ—ହେ ନରାଧିପ, ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଥିଲ, ସେ ସବୁ ମୁଁ କହିଦେଲି। ଏହା ବାଲମଣ୍ଡନର ମାହାତ୍ମ୍ୟ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନାଶ କରେ।

Verse 2

यत्रैकस्मिन्नपि स्नाने कृते पार्थिवसत्तम । सर्वेषां लभ्यते पुण्यं तीर्थानां स्नानसंभवम् । माघमासे त्रयोदश्यां शुक्लपक्ष उपस्थिते

ହେ ରାଜଶ୍ରେଷ୍ଠ! ସେହି ସ୍ଥାନରେ ଏକଥର ମାତ୍ର ସ୍ନାନ କଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅନେକ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନରୁ ଜନ୍ମିତ ପୁଣ୍ୟ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ—ବିଶେଷକରି ମାଘମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ତ୍ରୟୋଦଶୀ ଆସିଲେ।

Verse 3

आनर्त उवाच । कस्माच्छक्रस्य संस्थानं पंचरात्रं धरातले । नाधिकं जायते तेषां यथान्येषां दिवौकसाम्

ଆନର୍ତ କହିଲେ—ଶକ୍ରଙ୍କର ପୃଥିବୀରେ ଅବସ୍ଥାନ କାହିଁକି କେବଳ ପାଞ୍ଚ ରାତି? ଅନ୍ୟ ଦିବ୍ୟବାସୀମାନଙ୍କ ପରି ତାଙ୍କର ଅଧିକ ସମୟ କାହିଁକି ହୁଏ ନାହିଁ?

Verse 4

वर्षांते कानि चाहानि येषु शक्रो धरातले । समागच्छति को मास एतत्सर्वं ब्रवीहि मे

ବର୍ଷା ଶେଷରେ କେଉଁ କେଉଁ ଦିନରେ ଶକ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ଆସନ୍ତି? ସେ କେଉଁ ମାସରେ ଆଗମନ କରନ୍ତି? ଏ ସବୁ ମୋତେ କହ।

Verse 5

विश्वामित्र उवाच । श्रूयतामभिधास्यामि कथा मेनां धराधिप । पंचरात्रात्परं शक्रो यथा न स्याद्धरातले

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ—ହେ ଧରାଧିପ, ଶୁଣ; ମୁଁ ଏହି କଥା କହିବି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଶକ୍ର ପାଞ୍ଚ ରାତି ପରେ ପୃଥିବୀରେ କାହିଁକି ରହନ୍ତି ନାହିଁ ତାହା ସ୍ପଷ୍ଟ ହେବ।

Verse 6

आसीत्पूर्वं बृहत्कल्पे जयत्सेनः सुरेश्वरः । त्रैलोक्यस्य समस्तस्य स्वामी दानवदर्पहा

ପୂର୍ବକାଳର ବୃହତ୍କଳ୍ପରେ ଜୟତ୍ସେନ ନାମକ ଏକ ସୁରେଶ୍ୱର ଥିଲେ—ସମଗ୍ର ତ୍ରିଲୋକର ସ୍ୱାମୀ ଏବଂ ଦାନବମାନଙ୍କ ଦର୍ପ ନାଶକ।

Verse 7

त्रैलोक्ये सकले पूजां भजमानः सदैव हि । कस्यचित्त्वथ कालस्य गौतमस्य मुनेः प्रिया

ସେ ସମଗ୍ର ତ୍ରିଲୋକରେ ସଦା ପୂଜିତ ହେଉଥିଲେ। ତାପରେ କେତେକ ସମୟରେ ଗୌତମ ମୁନିଙ୍କ ପ୍ରିୟା ପତ୍ନୀ (ପ୍ରସଙ୍ଗ ଆସିଲା)—

Verse 8

अहिल्यानाम भार्याऽभूद्रूपे णाप्रतिमा भुवि । तां दृष्ट्वा चकमे शक्रः कामदेववशं गतः

ତାଙ୍କ ନାମ ଅହିଲ୍ୟା; ପୃଥିବୀରେ ରୂପରେ ସେ ଅପ୍ରତିମା ଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଶକ୍ର କାମଦେବର ବଶରେ ପଡ଼ି ତାଙ୍କୁ କାମନା କଲା।

Verse 9

नित्यमेव समागत्य स्वर्गलोकात्स कामभाक् । गौतमे निर्गते राजन्समिदिध्मार्थमेव हि । दर्भार्थं फलमूलार्थं स्वयमेव महात्मभिः

କାମରେ ଆକୁଳ ସେ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକରୁ ପୁନଃପୁନଃ ଆସୁଥିଲା। ହେ ରାଜନ୍, ଗୌତମ ଯେତେବେଳେ ସମିଧା-ଇନ୍ଧନ, ଦର୍ଭ, ଫଳ ଓ ମୂଳ ସଂଗ୍ରହ ପାଇଁ—ଯାହା ମହାତ୍ମା ଋଷିମାନେ ସ୍ୱୟଂ କରନ୍ତି—ବାହାରିଯାଉଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ସେ ସୁଯୋଗ ଖୋଜୁଥିଲା।

Verse 11

तच्छ्रुत्वा सहसा तूर्णं गौतमो गृहमभ्यगात् । यावत्पश्यति देवेशं सह पत्न्या समागतम्

ତାହା ଶୁଣି ଗୌତମ ହଠାତ୍ ତୁରନ୍ତ ଘରକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ସେ ଦେବେଶଙ୍କୁ ନିଜ ପତ୍ନୀ ସହିତ ଆସିଥିବା ଦେଖିଲେ।

Verse 12

शक्रोऽपि गौतमं दृष्ट्वा पलायनपरायणः । निर्जगामाश्रमात्तस्माद्विवस्त्रोऽपि भयाकुलः

ଶକ୍ର ମଧ୍ୟ ଗୌତମଙ୍କୁ ଦେଖି ପଳାୟନକୁ ମାତ୍ର ଉଦ୍ୟତ ହେଲା। ଭୟାକୁଳ ହୋଇ ସେ ବସ୍ତ୍ରହୀନ ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଆଶ୍ରମରୁ ବାହାରି ପଳାଇଗଲା।

Verse 13

अहिल्यापि भयत्रस्ता दृष्ट्वा भर्तारमागतम् । अधोमुखी स्थिता राजंस्तदा व्याकुलितेंद्रिया

ହେ ରାଜନ, ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଆସିବାର ଦେଖି ଅହଲ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଭୟଭୀତ ହୋଇଗଲେ ଏବଂ ବ୍ୟାକୁଳ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସହ ମୁଣ୍ଡ ନୁଆଁଇ ଛିଡା ହେଲେ ।

Verse 14

गौतमोऽपि च तद्दृष्ट्वा सम्यग्भार्याविचेष्टितम् । ददौ शापं महाराज कोपसंरक्तलोचनः

ହେ ମହାରାଜ, ନିଜ ପତ୍ନୀଙ୍କ ସେହି ଅନୁଚିତ ଆଚରଣକୁ ଭଲଭାବେ ଦେଖି ଗୌତମ କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଆଖି କରି ଅଭିଶାପ ଦେଲେ ।

Verse 15

यस्माच्छक्र पापकर्म कृतमीदृग्विगर्हितम् । भार्या मे दूषिता साध्वी तस्मादवृषणो भव

ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଯେହେତୁ ତୁମେ ଏପରି ନିନ୍ଦନୀୟ ପାପକର୍ମ କରିଛ ଏବଂ ମୋର ସାଧ୍ୱୀ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଦୂଷିତ କରିଛ, ତେଣୁ ତୁମେ ବୃଷଣହୀନ (ନପୁଂସକ) ହୁଅ ।

Verse 16

सहस्रं च भगानां ते वक्त्रे भवतु मा चिरम् । येन त्वं विप्लवं यासि त्रैलोक्ये सचराचरे

ଏବଂ ଶୀଘ୍ର ତୁମ ଶରୀରରେ ହଜାର ଯୋନି ଚିହ୍ନ ପ୍ରକଟ ହେଉ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଚରାଚର ସହିତ ତିନି ଲୋକରେ ନିନ୍ଦାର ପାତ୍ର ହେବ ।

Verse 17

अपरं मर्त्यलोकेऽत्र यद्यागच्छसि वासव । पूजाकृते ततो मूर्धा शतधा ते भविष्यति

ହେ ବାସବ, ଏହା ବ୍ୟତୀତ ଯଦି ତୁମେ ପୂଜା ପାଇଁ ଏଠାରେ ମର୍ତ୍ତ୍ୟଲୋକକୁ ଆସିବ, ତେବେ ତୁମର ମସ୍ତକ ଶହେ ଖଣ୍ଡ ହୋଇଯିବ ।

Verse 18

एवं शप्त्वा च तं शक्रं ततोऽहिल्यामुवाच सः । कोपसंरक्तनेत्रस्तु भर्त्सयित्वा मुहुर्मुहुः

ଏଭଳି ଶକ୍ରଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଇ ସେ ପରେ ଅହଲ୍ୟାଙ୍କୁ କହିଲେ। କ୍ରୋଧରେ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ନୟନରେ ସେ ମୁହୁର୍ମୁହୁର୍ ତାଙ୍କୁ ଭର୍ତ୍ସନା କଲେ।

Verse 19

यस्मात्पापे त्वया कर्म कृतमेतद्विगर्हितम् । तस्माच्छिलामयी भूत्वा त्वं तिष्ठ वसुधातले

ହେ ପାପିନୀ! ତୁମେ ଏହି ନିନ୍ଦିତ କର୍ମ କରିଥିବାରୁ, ତୁମେ ଶିଳାମୟୀ ହୋଇ ପୃଥିବୀତଳେ ଅବସ୍ଥିତ ରୁହ।

Verse 20

ततः सा तत्क्षणाज्जाता तस्य भार्या शिलात्मिका । इन्द्रोऽपि च परित्यक्तो वृषणाभ्यां तथाऽभवत्

ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଶିଳାସ୍ୱରୂପା ହୋଇଗଲେ; ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ବୃଷଣଦ୍ୱୟ ହରାଇ ସେହିପରି ହେଲେ।

Verse 21

सहस्रभगचिह्नस्तु वक्त्रदेशे बभूव ह

ତାଙ୍କ ମୁଖପ୍ରଦେଶରେ ସହସ୍ର ‘ଭଗ’ ଚିହ୍ନ ପ୍ରକଟ ହେଲା।

Verse 22

अथ मेरोः समासाद्य कंदरं विजनं हरिः । सव्रीडः सेवते नित्यं न जगाम निजां पुरीम्

ତାପରେ ହରି (ଇନ୍ଦ୍ର) ମେରୁ ପର୍ବତର ଏକ ନିର୍ଜନ କନ୍ଦରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଲଜ୍ଜାଭାବରେ ସେ ନିତ୍ୟ ସେଠାରେ ବସିଲେ ଏବଂ ନିଜ ପୁରୀକୁ ଫେରିଲେ ନାହିଁ।

Verse 23

ततो देवगणाः सर्वे सोद्वेगास्तेन वर्जिताः । नो जानंति च तत्रस्थं कन्दरान्वेषणे रताः ओ

ତେବେ ସେ ତାଙ୍କୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରିଥିବାରୁ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ ତାହା କେଉଁଠି ଅବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି ଜାଣିପାରିଲେ ନାହିଁ; ଗୁହା ଖୋଜାରେ ଲଗି ରହିଲେ।

Verse 24

पीड्यंते दानवै रौद्रैः स्वर्गे जाते विराजके

ସ୍ୱର୍ଗରେ ବିରାଜକ ଆସିଥିବାବେଳେ, ରୌଦ୍ର ଦାନବମାନେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ପୀଡ଼ା ଦେବାକୁ ଲାଗିଲେ।

Verse 25

एतस्मिन्नन्तरे जीवः शक्राण्या भयभीतया । सोद्वेगया परिपृष्टः क्व गतोऽथ पुरंदरः

ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଭୟରେ କମ୍ପିତ ଓ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ଶକ୍ରାଣୀ (ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀ) ଜୀବଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ— “ପୁରନ୍ଦର (ଇନ୍ଦ୍ର) କେଉଁଠି ଗଲେ?”

Verse 26

अथ जीवश्चिरं ध्यात्वा दृष्ट्वा तं ज्ञानचक्षुषा । जगाम सहितो देवैः प्रोवाचाथ सुनिष्ठुरम्

ତାପରେ ଜୀବ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧ୍ୟାନ କରି ଜ୍ଞାନଚକ୍ଷୁରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ଦେବମାନଙ୍କ ସହିତ ସେଠାକୁ ଯାଇ କଠୋର ଭାବେ କହିଲେ।

Verse 27

किमित्थं राज्यभोगांस्त्वं त्यक्त्वा विजनमाश्रितः । किं त्वया विहितं ध्यानं किं रौद्रं संश्रितं तपः

“ତୁମେ ରାଜ୍ୟଭୋଗ ତ୍ୟାଗ କରି କାହିଁକି ଏହି ନିର୍ଜନତାକୁ ଆଶ୍ରୟ କଲ? ତୁମେ କେମିତି ଧ୍ୟାନ କରିଛ, ଏବଂ କେଉଁ ଉଗ୍ର ତପସ୍ୟାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଛ?”

Verse 28

बृहस्पतेर्वचः श्रुत्वा भगवक्त्रः पुरंदरः । प्रोवाच लज्जया युक्तो दीनो बाष्पपरिप्लुतः

ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି, ମୁହଁ ନମାଇଥିବା ପୁରନ୍ଦର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଲଜ୍ଜାୟୁକ୍ତ, ଦୀନ ହୋଇ, ଅଶ୍ରୁରେ ପ୍ଲାବିତ ହୋଇ କହିଲେ।

Verse 29

नाहं राज्यं करिष्यामि त्रैलोक्येऽपि कथंचन । पश्य मे यादृशी जाता ह्यवस्था गौतमान्मुनेः

ମୁଁ କେହିପରି ତ୍ରିଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ରାଜ୍ୟ କରିବି ନାହିଁ। ଗୌତମ ମୁନିଙ୍କ କାରଣରେ ମୋର କେମିତି ଅବସ୍ଥା ହୋଇଛି, ଦେଖ।

Verse 31

मर्त्यलोकोद्भवा पूजा नष्टा मम बृहस्पते । गौतमस्य मुनेः शापात्कस्मिंश्चित्कारणांतरे

ହେ ବୃହସ୍ପତେ! ମର୍ତ୍ୟଲୋକରୁ ମୋ ପାଇଁ ଉଦ୍ଭୂତ ପୂଜା, କିଛି କାରଣାନ୍ତରରେ—ଗୌତମ ମୁନିଙ୍କ ଶାପରୁ—ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା।

Verse 32

तच्छ्रुत्वा देवराजस्य बृहस्पतिरुवाचह । दुःखेन महता युक्तः सर्वैर्देवैः समावृतः । गौतमस्य समीपे च गत्वा प्रोवाच तं स्वयम्

ଦେବରାଜଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ। ମହାଦୁଃଖରେ ଯୁକ୍ତ ଓ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇ, ସେ ଗୌତମଙ୍କ ସମୀପକୁ ଯାଇ ସ୍ୱୟଂ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 33

एतच्छक्रपरित्यक्तं त्रैलोक्यमपि चाखिलम् । पीड्यते दानवैर्विप्र नष्टयज्ञोत्सवक्रियम्

ହେ ବିପ୍ର! ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ପରିତ୍ୟକ୍ତ ଏହି ସମଗ୍ର ତ୍ରିଲୋକ ଦାନବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ ହେଉଛି, ଏବଂ ଯଜ୍ଞ-ଉତ୍ସବର କ୍ରିୟାମାନ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି।

Verse 34

नैष वांछति राज्यं स्वं लज्जया परया युतः । तस्मादस्य प्रसादं त्वं यथावत्कर्तुमर्हसि । अनुग्रहेण शापस्य मम वाक्याद्द्विजोत्तम

ସେ ଗଭୀର ଲଜ୍ଜାରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ନିଜ ରାଜ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ଇଚ୍ଛା କରୁନାହିଁ। ତେଣୁ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ଯଥାବିଧି ତା’ପରେ ପ୍ରସାଦ କର—ମୋ ବାକ୍ୟାନୁଗ୍ରହରେ ଶାପକୁ ଶିଥିଲ କର।

Verse 35

तच्छ्रुत्वा गौतमः प्राह न मे वाक्यं भवेन्मृषा । न वाक्यं लोपयिष्यामि यदुक्तं स्वयमेव हि

ଏହା ଶୁଣି ଗୌତମ କହିଲେ—ମୋ ବାକ୍ୟ ମିଥ୍ୟା ହେବ ନାହିଁ। ମୁଁ ନିଜେ ଯାହା କହିଛି, ସେହି ବାକ୍ୟକୁ ମୁଁ ପଛେ ହଟାଇବି ନାହିଁ।

Verse 36

ततः प्रोवाच ते विष्णुः स्वयं चापि महेश्वरः । तथा देवगणाः सर्वे विनयावनता स्थिताः

ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, ଏବଂ ସ୍ୱୟଂ ମହେଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଭାବେ କହିଲେ। ତଥା ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ ବିନୟରେ ନତ ହୋଇ ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ।

Verse 37

अन्यथा ब्रह्मणो वाक्यं न ते कर्तुं प्रयुज्यते । तस्मात्कुरुष्व विप्रेन्द्र शापस्यानुग्रहं हरेः

ନହେଲେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବାକ୍ୟ ତୁମ ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟରୂପେ ପ୍ରୟୋଗ ହେବା ଯୋଗ୍ୟ ହେବ ନାହିଁ। ତେଣୁ, ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର, ହରିଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ସେଇ ଶାପକୁ ଅନୁଗ୍ରହରେ ପରିଣତ କର।

Verse 38

दृष्ट्वा तन्मनसो दार्ढ्यं सुरा विष्णुपुरोगमाः । ब्रह्मणोंऽतिकमभ्येत्य तस्मै सर्वं न्यवेदयन्

ତାଙ୍କ ମନର ଦୃଢତା ଦେଖି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି ଦେବଗଣ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ସମସ୍ତ କଥା ତାଙ୍କୁ ନିବେଦନ କଲେ।

Verse 39

शापं शक्रस्य संजातं तथा तस्मान्महामुनेः

ଶକ୍ରଙ୍କ ଉପରେ ଯେ ଶାପ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା, ଏବଂ ସେହିପରି ସେଇ ମହାମୁନିଠାରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ବିଷୟଟି ମଧ୍ୟ।

Verse 40

यथा विडंबना जाता देवराजस्य गर्हिता । तथा च दानवैः सर्वं त्रैलोक्यं व्याकुलीकृतम्

ଦେବରାଜଙ୍କ ଉପରେ ନିନ୍ଦ୍ୟ ଅପମାନ କିପରି ଆସିଲା; ଏବଂ ଦାନବମାନେ ସମଗ୍ର ତ୍ରିଲୋକକୁ କିପରି ବ୍ୟାକୁଳ କରିଦେଲେ।

Verse 41

यथा न कुरुते राज्यं व्रीडितः स शचीपतिः । तच्छ्रुत्वा पद्मजस्तूर्णं हरिशंभुसमन्वितः

ଲଜ୍ଜିତ ଶଚୀପତି ରାଜ୍ୟକାର୍ଯ୍ୟ କରୁନଥିଲେ; ଏହା ଶୁଣି ପଦ୍ମଜ (ବ୍ରହ୍ମା) ହରି ଓ ଶମ୍ଭୁ ସହିତ ଶୀଘ୍ର ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 42

जगाम तत्र यत्रास्ते दुःखितः पाकशासनः । गौतमं च समानीय तत्रैव च पितामहः

ସେ ଯେଉଁଠାରେ ଦୁଃଖିତ ପାକଶାସନ (ଇନ୍ଦ୍ର) ବସିଥିଲେ ସେଠାକୁ ଗଲେ; ଏବଂ ସେଠାରେଇ ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା) ଗୌତମଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନେଇଆସିଲେ।

Verse 43

ततः प्रोवाच प्रत्यक्षं देवानां वासवस्य च । अयुक्तं देवराजेन विहितं मुनिसत्तम

ତାପରେ ଦେବମାନଙ୍କ ଓ ବାସବ (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସେ କହିଲେ—“ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେବରାଜ ଯାହା କରିଛନ୍ତି ତାହା ଅଯୁକ୍ତ।”

Verse 44

यत्ते प्रदूषिता भार्या कामोपहतचेतसा । न ते दोषोऽस्ति यच्छप्तश्छिद्रे चास्मिन्पुरंदरः । परं प्रशस्यते नित्यं मुनीनां परमा क्षमा

କାମରେ ଆବୃତ ଚିତ୍ତ ଥିବା ଜଣେ ତୁମ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଦୂଷିତ କରିଥିଲା; ତେଣୁ ତାକୁ ଶାପ ଦେବାରେ ତୁମର କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ—ଏହି ନୀତିଛିଦ୍ରରେ ପୁରନ୍ଦର (ଇନ୍ଦ୍ର) ହିଁ ପତିତ ହୋଇଥିଲେ। ତଥାପି ମୁନିମାନଙ୍କର ପରମ କ୍ଷମା ସଦା ପ୍ରଶଂସିତ।

Verse 45

यथा त्रैलोक्यराज्यं स्वं प्रकरोति शतक्रतुः । त्वया स्वयं प्रसादेन तथा नीतिर्विधीयताम्

ଯେପରି ଶତକ୍ରତୁ (ଇନ୍ଦ୍ର) ନିଜ ତ୍ରିଲୋକ୍ୟ ରାଜ୍ୟକୁ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି, ସେପରି ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ପ୍ରସାଦରେ ଯଥୋଚିତ ନୀତି ଓ କାର୍ଯ୍ୟମାର୍ଗ ବିଧିତ ହେଉ।

Verse 46

दत्त्वाऽस्य वृषणौ भूयो नाश यित्वा भगानिमान् । मर्त्यलोके गतिश्चास्य यथा स्यात्तत्समाचर

ତାହାର ବୃଷଣ ଆଉଥରେ ଦେଇ, ଏଠାରେ ଥିବା ଏହି ‘ଭଗ’ଗୁଡ଼ିକୁ ନାଶ କରି, ମର୍ତ୍ୟଲୋକରେ ତାହାର ଗତି ଯଥାଯଥ ହେବା ପରି ଆଚରଣ କର।

Verse 47

तच्छ्रुत्वा वचनं तेषां स मुनिर्देवगौरवात् । वृषणौ मेषसंभूतौ योजयामास तौ तदा

ସେମାନଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ସେ ମୁନି ଦେବଗୌରବରୁ, ସେତେବେଳେ ମେଷରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବୃଷଣଯୁଗଳ ତାହାକୁ ଯୋଡ଼ିଦେଲେ।

Verse 48

तान्भगान्पाणिना स्पृष्ट्वा चक्रे नेत्राणि सन्मुनिः । ततः प्रोवाच तान्देवान्गौतमश्च महातपाः

ସେ ‘ଭଗ’ଗୁଡ଼ିକୁ ହାତରେ ସ୍ପର୍ଶ କରି ସେ ସନ୍ମୁନି ସେଗୁଡ଼ିକୁ ନେତ୍ର କରିଦେଲେ। ତାପରେ ମହାତପସ୍ବୀ ଗୌତମ ସେ ଦେବମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 49

सहस्राक्षो मया शक्रो निर्मितोयं सुरोत्तमाः । स मेषवृषणश्चापि स्वं च राज्यं करिष्यति । शोभाऽस्य नेत्रजा वक्त्रे सुरम्या संभविष्यति

ହେ ସୁରୋତ୍ତମମାନେ, ମୁଁ ଏହି ଶକ୍ରଙ୍କୁ ‘ସହସ୍ରାକ୍ଷ’ (ହଜାର ନେତ୍ରବାନ) ଭାବେ ନିର୍ମାଣ କରିଛି। ମେଷଜ ବୃଷଣ ଧାରଣ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ନିଜ ରାଜ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ; ଏବଂ ସେହି ନେତ୍ରଜନିତ ଅତି ରମଣୀୟ କାନ୍ତି ତାଙ୍କ ମୁଖରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେବ।

Verse 50

पुंस्त्वं च मेषजोत्थाभ्यां वृषणाभ्यां भविष्यति । न च मर्त्ये गतिश्चास्य पूजार्थं संभविष्यति

ମେଷଜନିତ ସେଇ ଦୁଇ ବୃଷଣ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ପୁଂସ୍ତ୍ୱ ଅବିଚଳ ରହିବ; କିନ୍ତୁ ମାନବପୂଜା ପାଇବା ନିମିତ୍ତେ ମର୍ତ୍ୟଲୋକରେ ତାଙ୍କର ଗତି କେବେ ହେବ ନାହିଁ।

Verse 51

एतस्मिन्नन्तरे जातः सहस्राक्षः पुरंदरः । शोभया परया युक्तो मुनेस्तस्य प्रभाव तः

ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ପୁରନ୍ଦର (ଇନ୍ଦ୍ର) ‘ସହସ୍ରାକ୍ଷ’ ହେଲେ; ଏବଂ ସେଇ ମୁନିଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ସେ ପରମ ଶୋଭାରେ ଯୁକ୍ତ ହେଲେ।

Verse 52

ततः संगृह्य पादौ च गौतमस्य महात्मनः । प्रोवाच वचनं शक्रः सर्वदेवसमागमे

ତାପରେ ଶକ୍ର ମହାତ୍ମା ଗୌତମଙ୍କ ପାଦଦ୍ୱୟକୁ ଧରି, ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ସମାଗମରେ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 53

दुर्लभा मर्त्यलोकोत्था पूजा ब्राह्मणसत्तम । सा मे तव प्रसादेन यथा स्यात्तत्समाचर

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମର୍ତ୍ୟଲୋକରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ପୂଜା ଦୁର୍ଲଭ। ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ସେହି ପୂଜା ମୋତେ ମିଳୁ—ଏପରି ବ୍ୟବସ୍ଥା କରନ୍ତୁ।

Verse 54

त्रैलोक्यपतिजा संज्ञा मा नाशं यातु मे द्विज । प्रसादात्तव सा नित्यं यथा स्यात्तद्विधीयताम्

ହେ ଦ୍ୱିଜ! ‘ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟପତି’ ବୋଲି ମୋର ସଂଜ୍ଞା ନଶି ନଯାଉ। ତୁମ ପ୍ରସାଦରେ ସେହି ଉପାଧି ମୋ ପାଇଁ ସଦା ସ୍ଥିର ରହୁ—ଏମିତି ବିଧାନ କର।

Verse 55

तच्छ्रुत्वा लज्जयाविष्टः कृपया चाथ सन्मुनिः । तमूचे सर्वदेवानां प्रत्यक्षं पाकशासनम्

ତାହା ଶୁଣି ସତ୍ମୁନି ଲଜ୍ଜାରେ ଆବିଷ୍ଟ ହେଲେ; ତଥାପି କୃପାରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଥିବା ପାକଶାସନ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 56

पंचरात्रं च ते पूजा मर्त्यलोके भविष्य ति । अनन्यां तृप्तिमभ्येषि यथा चैव तु वत्सरम्

ମର୍ତ୍ୟଲୋକରେ ତୁମ ପାଇଁ ପାଞ୍ଚ ରାତିର ପୂଜା ହେବ। ତାହାଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଅନନ୍ୟ, ଅପୂର୍ବ ତୃପ୍ତି ପାଇବ—ଯେପରି ପୂରା ଏକ ବର୍ଷର ସମାନ।

Verse 57

यत्र देशे पुरे ग्रामे पंचरात्रं महोत्सवः । तत्र संवत्सरं यावन्नीरोगो भविता जनः

ଯେଉଁ ଦେଶ, ନଗର କିମ୍ବା ଗ୍ରାମରେ ପଞ୍ଚରାତ୍ର ମହୋତ୍ସବ ହୁଏ, ସେଠାର ଲୋକେ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିରୋଗ ରହିବେ।

Verse 58

आधयो व्याधयो नैव न दुर्भिक्षं कथंचन । न च राज्ञो विनाशः स्यान्नैव लोकेऽसुखं क्वचित्

ସେଠାରେ ମାନସିକ କ୍ଳେଶ ନଥିବ, ଶାରୀରିକ ବ୍ୟାଧି ମଧ୍ୟ ନଥିବ; କୌଣସି ପ୍ରକାର ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ହେବ ନାହିଁ; ରାଜାଙ୍କ ବିନାଶ ମଧ୍ୟ ହେବ ନାହିଁ—ଏବଂ ସେହି ଲୋକରେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଅସୁଖ ରହିବ ନାହିଁ।

Verse 59

यत्र स्थाने महो भावी तावकश्च पुरंदर । प्रभूतपयसो गावः प्रभविष्यंति तत्र च । सुभिक्षं सुखिनो लोकाः सर्वोपद्रववर्जिताः

ହେ ପୁରନ୍ଦର! ଯେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ତୁମର ଏହି ମହୋତ୍ସବ ହେବ, ସେଠାରେ ପ୍ରଚୁର ଦୁଧ ଥିବା ଗାଈମାନେ ସମୃଦ୍ଧି ପାଇବେ। ସେଠାରେ ସୁଭିକ୍ଷ ରହିବ, ଲୋକେ ସୁଖୀ ହେବେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଉପଦ୍ରବ ଦୂର ହେବ।

Verse 60

इन्द्र उवाच । यद्येवं शरदि प्राप्ते सर्व सत्त्वमनोहरे । सप्तच्छदसमाकीर्णे बन्धूकसुविराजिते

ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ— ଯଦି ଏମିତି, ତେବେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମନକୁ ମୋହିତ କରୁଥିବା ଶରତ୍ ଋତୁ ଆସିଲେ, ସପ୍ତଛଦ ପୁଷ୍ପରେ ଭରିଥିବା ଏବଂ ବନ୍ଧୂକ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ—

Verse 61

मालतीगन्धसंकीर्णे नवसस्यसमाकुले । चंद्रज्योत्स्नाकृतोद्द्योते षट्पदाराव संकुले

—ମାଳତୀର ସୁଗନ୍ଧରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ନବ ଶସ୍ୟରେ ସମୃଦ୍ଧ, ଚନ୍ଦ୍ରଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନାରେ ଆଲୋକିତ ଏବଂ ଭ୍ରମରମାନଙ୍କ ଗୁଞ୍ଜନରେ ମୁଖର—

Verse 62

कुमुदोत्पलसंयुक्ते तत्र स्यात्सुमहोत्सवः । येन बालोऽपि वृद्धोऽपि संहृष्टस्तत्समाचर

କୁମୁଦ ଓ ଉତ୍ପଲ ପଦ୍ମରେ ଶୋଭିତ ସେଠାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭବ୍ୟ ମହୋତ୍ସବ ହେଉ; ଯେପରି ଶିଶୁ ମଧ୍ୟ ଓ ବୃଦ୍ଧ ମଧ୍ୟ ହର୍ଷିତ ହେବେ, ସେପରି ତାହା ଆଚରଣ କର।

Verse 63

गौतम उवाच । अद्य श्रवणनक्षत्रे तव दत्तो महोत्सवः । वैष्णवे पुण्यनक्षत्रे सर्वपापविवर्जिते

ଗୌତମ କହିଲେ— ଆଜି ଶ୍ରବଣ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ତୁମକୁ ଏହି ମହୋତ୍ସବ ଦତ୍ତ ହେଲା; ଏହା ବୈଷ୍ଣବ ପୁଣ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ର, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ବିମୁକ୍ତ।

Verse 64

त्वया मे धर्षिता भार्या पौष्णे नक्षत्रसंज्ञिते । तस्मिन्भविष्यति व्यक्तं तव पातः पुरंदर

ପୌଷ୍ଣ ନାମକ ନକ୍ଷତ୍ର ଚାଲିଥିବା ବେଳେ ତୁମେ ମୋର ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଅପମାନ କଲ; ତେଣୁ, ହେ ପୁରନ୍ଦର, ସେହି ସମୟରେ ତୁମ ପତନ ପ୍ରକଟ ହେବ।

Verse 65

येनैषा मामकी कीर्तिस्तावकं वक्तु कर्म तत् । विख्यातिं यातु लोकेऽत्र न कश्चित्पापमाचरेत्

ଯେ କର୍ମଦ୍ୱାରା ମୋର କୀର୍ତ୍ତି ଅଟୁଟ ରହେ, ତୁମର ସେହି କର୍ମ ଏଠାରେ ପ୍ରଚାରିତ ହେଉ। ଏହା ଏଇ ଲୋକରେ ବିଖ୍ୟାତ ହେଉ, ଏବଂ ଏଠାରେ କେହି ପାପ ନ କରୁ।

Verse 66

श्रवणादीनि पंचैव नक्षत्राणि पृथक्पृथक् । तव पूजाकृते पंच क्रतुतुल्यानि तानि च । भविष्यंति न संदेहः सर्वतीर्थमयानि च

ଶ୍ରବଣ ଆଦି ପାଞ୍ଚଟି ନକ୍ଷତ୍ର—ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭିନ୍ନ—ତୁମ ପୂଜାର୍ଥେ ପାଳିତ ହେଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକ ପାଞ୍ଚ କ୍ରତୁ ସମାନ ଫଳଦାୟକ ହେବ। ନିଶ୍ଚୟ, ସେମାନେ ସର୍ବତୀର୍ଥପୁଣ୍ୟମୟ ହେବେ।

Verse 67

यो यं काममभिध्याय पूजां तव करिष्यति । विशेषात्फलपुष्पैश्च स तं कृत्स्नमवाप्नुयात्

ଯେ କେହି ଯେଉଁ କାମନାକୁ ଧ୍ୟାନ କରି ତୁମ ପୂଜା କରିବ—ବିଶେଷକରି ଫଳ ଓ ପୁଷ୍ପ ଅର୍ପଣ କରି—ସେ ସେହି ଇଚ୍ଛାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପାଇବ।

Verse 68

परं मूर्तिर्न ते पूज्या कुत्रापि च भविष्यति । त्वया मे दूषिता भार्या ब्राह्मणी प्राणसंमता

ତୁମର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ମୂର୍ତ୍ତି କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ପୂଜିତ ହେବ ନାହିଁ; କାରଣ ତୁମେ ମୋର ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ—ବ୍ରାହ୍ମଣୀ, ଯେ ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରାଣସମ ପ୍ରିୟ—ଦୂଷିତ କରିଛ।

Verse 69

तस्माद्वृक्षोद्भवां यष्टिं ब्राह्मणा वेदपारगाः । तावकैः सकलैर्मंत्रैः स्थापयिष्यंति शक्तितः

ଏହେତୁ ବେଦପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତୁମ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ବୃକ୍ଷଜନ୍ୟ ଯଷ୍ଟି (ଦଣ୍ଡ)କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଯଥାଶକ୍ତି ସ୍ଥାପନ କରିବେ।

Verse 70

पंचरात्रविधानेन यथान्येषां दिवौकसाम् । ततः संक्रमणं कृत्वा पूजा मर्त्यसमुद्भवा । त्वया ग्राह्या सहस्राक्ष तृप्तिश्चैव भविष्यति

ପଞ୍ଚରାତ୍ର ବିଧାନ ଅନୁସାରେ—ଯେପରି ସ୍ୱର୍ଗସ୍ଥ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ—ତାପରେ ସଂକ୍ରମଣ କର୍ମ କରି, ମର୍ତ୍ୟଜନ୍ୟ ପୂଜାକୁ, ହେ ସହସ୍ରାକ୍ଷ, ତୁମେ ଗ୍ରହଣ କର; ନିଶ୍ଚୟ ତୃପ୍ତି ହେବ।

Verse 71

यो यथा चैव ते यष्टिं सुप्तामुत्थापयिष्यति । तस्य तस्याधिका सिद्धिः संभविष्यंति वासव

ଯେ ଯେପରି ଭାବେ ତୁମ ସୁପ୍ତ ଯଷ୍ଟିକୁ ଜାଗ୍ରତ କରି ଉଠାଇବ, ହେ ବାସବ, ସେହି ପରିମାଣରେ ତାହାର ଅଧିକ ସିଦ୍ଧି ହେବ।

Verse 72

पंचरात्रव्रतरतो यो ब्रह्मचर्यपरायणः । प्रकरिष्यति ते पूजां फलपुष्पैर्यथोदितैः

ଯେ ପଞ୍ଚରାତ୍ର ବ୍ରତରେ ରତ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟରେ ପରାୟଣ, ସେ ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ଫଳ-ପୁଷ୍ପଦ୍ୱାରା ତୁମ ପୂଜା କରିବ।

Verse 73

परदारकृतात्पापात्स सर्वान्मुक्तिमेष्यति

ପରସ୍ତ୍ରୀସମ୍ବନ୍ଧଜନିତ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ସେ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ।

Verse 74

नमः शक्राय देवाय शुनासीराय ते नमः । नमस्ते वज्रहस्ताय नमस्ते वज्रपाणये

ଦେବରାଜ ଶକ୍ରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ହେ ଶୁନାସୀର, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ହେ ବଜ୍ରହସ୍ତ, ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ; ହେ ବଜ୍ରପାଣି, ଆପଣଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର।

Verse 76

यश्चेदं तव संवादं मया सार्धं पुरंदर । कीर्तयिष्यति सद्भक्त्या तथैवाकर्णयिष्यति

ହେ ପୁରନ୍ଦର! ଯେ କେହି ସଦ୍ଭକ୍ତିରେ ମୋ ସହିତ ତୁମର ଏହି ସଂବାଦକୁ କୀର୍ତ୍ତନ କରିବ, ଏବଂ ସେହିପରି ଭକ୍ତିରେ ଶ୍ରବଣ କରିବ।

Verse 77

तस्य संवत्सरं यावन्नैव रोगो भविष्यति । तच्छ्रुत्वा विबुधाः सर्वे तथेत्युक्त्वा प्रहर्षिताः

ଏମିତି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୌଣସି ରୋଗ ହେବ ନାହିଁ। ଏହା ଶୁଣି ସମସ୍ତ ଦେବତା ‘ତଥାସ୍ତୁ’ ବୋଲି କହି ହର୍ଷିତ ହେଲେ।

Verse 78

जग्मुः शक्रं समादाय पुनरेवामरावतीम् । गौतमोऽपि निजा वासं गतः कोपसमाश्रितः

ସେମାନେ ଶକ୍ରଙ୍କୁ ସହିତ ନେଇ ପୁନର୍ବାର ଅମରାବତୀକୁ ଗଲେ। ଗୌତମ ମଧ୍ୟ କ୍ରୋଧରେ ଆବୃତ ହୋଇ ନିଜ ବାସସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଗଲେ।

Verse 207

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्य इन्द्रमहोत्सववर्णनंनाम सप्तोत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କାନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ଷଷ୍ଠ ନାଗରଖଣ୍ଡରେ, ହାଟକେଶ୍ୱର କ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ ‘ଇନ୍ଦ୍ରମହୋତ୍ସବବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଦୁଇଶେ ସାତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 785

मन्त्रेणानेन यश्चार्घ्यं तव शक्र प्रदास्यति । परदारकृतं पापं तस्य सर्वं प्रयास्यति

ହେ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର), ଯେ ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ତୁମକୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବ, ତାହାର ପରସ୍ତ୍ରୀଗମନଜନିତ ସମସ୍ତ ପାପ ନଶିଯିବ।