Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 36

Devanagari script

ततः प्रोवाच ते विष्णुः स्वयं चापि महेश्वरः । तथा देवगणाः सर्वे विनयावनता स्थिताः

Transliteration

tataḥ provāca te viṣṇuḥ svayaṃ cāpi maheśvaraḥ | tathā devagaṇāḥ sarve vinayāvanatā sthitāḥ

Translation

ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, ଏବଂ ସ୍ୱୟଂ ମହେଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଭାବେ କହିଲେ। ତଥା ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ ବିନୟରେ ନତ ହୋଇ ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ।

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Sambandha (Discourse connector)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: काल/क्रमवाचक-अव्ययम् (then/thereupon)

• प्रोवाच: spoke, said
• प्रोवाच: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-उच्/वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (परोक्षभूत), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्

• ते: to you
• ते: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: मध्यमपुरुष-सर्वनाम, चतुर्थी/षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्; अत्र चतुर्थी (सम्प्रदान: to you)

• विष्णुः: Viṣṇu
• विष्णुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• स्वयम्: personally
• स्वयम्: Kriya-visheshana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; आत्मनः/स्वतः

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction)

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अप्यर्थक-अव्ययम् (also/even)

• महेश्वरः: Maheśvara (Śiva)
• महेश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महेश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• तथा: likewise
• तथा: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: रीतिवाचक-अव्ययम् (thus/likewise)

• देवगणाः: groups of gods
• देवगणाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक) + गण (प्रातिपदिक)
• Form: समासः (तत्पुरुषः: देवानां गणाः), पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्

• सर्वे: all
• सर्वे: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम् (देवगणाः)

• विनयावनताः: bowed in humility
• विनयावनताः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विनय (प्रातिपदिक) + अवनत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: समासः (तत्पुरुषः/कर्मधारय-सदृशः: विनयेन अवनताः), पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम्

• स्थिताः: stood/remained
• स्थिताः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) → स्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्तः (क्त-प्रत्ययः), पुंलिङ्गे, प्रथमा-बहुवचनम्; कर्तरि-भावे ‘stood/remained’

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narrator)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A luminous gathering: Viṣṇu and Maheśvara appear before the sage; rows of devas stand with folded hands, heads bowed, embodying humility.

Characters & Entities

• Viṣṇu
• Maheśvara (Śiva)
• Devagaṇa (the gods)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even the gods model humility; divine guidance supports dharma when a crisis affects the worlds.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The shloka is within Nāgarakhaṇḍa’s Tīrthamāhātmya setting; this verse itself highlights divine intervention rather than naming a particular tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a narrative transition describing the gods’ respectful stance.