Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 34

Devanagari script

नैष वांछति राज्यं स्वं लज्जया परया युतः । तस्मादस्य प्रसादं त्वं यथावत्कर्तुमर्हसि । अनुग्रहेण शापस्य मम वाक्याद्द्विजोत्तम

Transliteration

naiṣa vāṃchati rājyaṃ svaṃ lajjayā parayā yutaḥ | tasmādasya prasādaṃ tvaṃ yathāvatkartumarhasi | anugraheṇa śāpasya mama vākyāddvijottama

Translation

ସେ ଗଭୀର ଲଜ୍ଜାରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ନିଜ ରାଜ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ଇଚ୍ଛା କରୁନାହିଁ। ତେଣୁ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ଯଥାବିଧି ତା’ପରେ ପ୍ରସାଦ କର—ମୋ ବାକ୍ୟାନୁଗ୍ରହରେ ଶାପକୁ ଶିଥିଲ କର।

Word by Word

• न: not
• न: Sambandha (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्ययम् (negation particle)

• एषः: this person
• एषः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• वाञ्छति: desires
• वाञ्छति: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वाञ्छ् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (वर्तमानकालः), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्

• राज्यम्: kingdom, rule
• राज्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: राज्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• स्वम्: his own
• स्वम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (राज्यम्)

• लज्जया: out of shame; with modesty
• लज्जया: Hetu/Karana (Cause/Instrument/हेतु/करण)
• Type: Noun
• Root: लज्जा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; हेतु/साधनार्थे

• परया: great, extreme
• परया: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (लज्जया)

• युतः: endowed with
• युतः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: युज् (धातु) → युत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्तः (क्त-प्रत्ययः), पुंलिङ्गे, प्रथमा-एकवचनम्; विशेषणम् (एषः)

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: Sambandha (Discourse connector)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तस्मात् इति अव्ययीभूत-रूपम्; हेत्वर्थे (therefore)

• अस्य: of him
• अस्य: Shashthi-sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: इदम्/एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्

• प्रसादम्: favor, grace
• प्रसादम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रसाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: मध्यमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• यथावत्: properly, duly
• यथावत्: Kriya-visheshana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: यथावत् (अव्यय)
• Form: रीतिवाचक-अव्ययम् (adverb: properly)

• कर्तुम्: to do
• कर्तुम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Indeclinable
• Root: कृ (धातु) → कर्तुम् (तुमुन्-प्रत्यय)
• Form: तुमुनन्तम् (infinitive), क्रियार्थक-अव्ययम्

• अर्हसि: you ought/are fit
• अर्हसि: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अर्ह् (धातु)
• Form: लट्-लकारः, परस्मैपदम्, मध्यमपुरुषः, एकवचनम्

• अनुग्रहेण: by (your) favor
• अनुग्रहेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अनुग्रह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; साधन/उपायार्थे

• शापस्य: of the curse
• शापस्य: Shashthi-sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: शाप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्

• मम: my
• मम: Shashthi-sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्

• वाक्यात्: from (my) word/statement
• वाक्यात्: Apadana/Hetu (Source/Cause/अपादान/हेतु)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, पञ्चमी-विभक्तिः, एकवचनम्; कारण/अपादानार्थे

• द्विजोत्तम: O best of Brahmins
• द्विजोत्तम: Sambodhana (Vocative/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: समासः (कर्मधारयः: उत्तमः द्विजः), पुंलिङ्गे, सम्बोधन-विभक्तिः, एकवचनम्

Speaker

Bṛhaspati (petitioning Gautama)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A humbled figure, refusing kingship with downcast eyes, stands before a venerable brāhmaṇa-sage; a divine intercessor requests that the curse be softened into grace.

Characters & Entities

• Bṛhaspati
• Gautama (dvijottama)
• Indra (implied)
• Śāpa (curse)
• Prasāda (grace)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Repentance invites grace: when pride collapses into humility, a rishi’s compassion can transform punishment into purification.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not explicitly stated; the verse highlights the power of a sage’s āśrama-like sanctity and the Māhātmya theme of grace restoring cosmic order.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite; it prescribes seeking prasāda (favor) and anugraha (grace) to alleviate a śāpa, a common Purāṇic framework for atonement leading to renewed ritual life.