Adhyaya 131

Verse 1

देव उवाच । एषा रात्रिः समादिष्टा दानवानां सुरेश्वरि । पिशाचानां च भूतानां राक्षसानां विशेषतः

ଦେବ କହିଲେ—ହେ ସୁରେଶ୍ୱରୀ! ଏହି ରାତ୍ରି ଦାନବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ; ବିଶେଷତଃ ପିଶାଚ, ଭୂତ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ପାଇଁ।

Verse 2

यत्किंचित्क्रियते कर्म तत्र स्नानादिकं शुभम् । तत्सर्वं जायते तेषां पुरा दत्तं स्वयंभुवा

ସେ ସମୟରେ ଯେ କିଛି କର୍ମ କରାଯାଏ—ସ୍ନାନ ଆଦି ଶୁଭ କର୍ମ ମଧ୍ୟ—ସବୁ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଫଳଦାୟକ ହୁଏ; କାରଣ ପୁରାତନକାଳରେ ସ୍ୱୟଂଭୂ (ବ୍ରହ୍ମା) ତାଙ୍କୁ ଏହା ଦାନ କରିଥିଲେ।

Verse 3

मर्यादा तैः समं येन देवानां च यदा कृता । अर्हाणां यज्ञभागस्य काश्यपानामथाग्रजाम्

ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ସହ ଦେବମାନଙ୍କର ମର୍ଯ୍ୟାଦା/ସନ୍ଧି ସ୍ଥାପିତ ହେଲା—ଯଜ୍ଞଭାଗର ଅଧିକାରୀ, ଅର୍ଥାତ କାଶ୍ୟପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ରଜମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ।

Verse 4

तदर्थं दशसाहस्रा दानवा युद्ध दुर्मदाः । कुंतप्रासकरा भानुं रुंधन्त्युद्गतकार्मुकाः

ସେହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧୋନ୍ମତ୍ତ ଦଶ ସହସ୍ର ଦାନବ—କୁନ୍ତ ଓ ପ୍ରାସ ଧାରଣ କରି, ଉତ୍ତୋଳିତ ଧନୁଷ ସହ—ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଅବରୋଧ କରନ୍ତି।

Verse 5

तमुद्दिश्य सहस्रांशुं यज्जलं परिक्षिप्यते । सावित्रेण च मन्त्रेण तेषां तज्जायते फलम्

ସହସ୍ରକିରଣ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଯେ ଜଳ ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ, ସାବିତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ—ତାହାର ପୁଣ୍ୟଫଳ ସେମାନଙ୍କୁ ହିଁ ମିଳେ।

Verse 6

ते हतास्तेन तोयेन वज्रतुल्येन तत्क्षणात् । प्रमुंचंति सहस्रांशुं नित्यमेव सुरेश्वरि

ହେ ସୁରେଶ୍ୱରୀ! ବଜ୍ରସମ ଏହି ଜଳରେ ସେମାନେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ନିହତ ହୁଅନ୍ତି; ଏବଂ ସେମାନେ ସଦା ସହସ୍ରକିରଣ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିଦିଅନ୍ତି (ଅଗ୍ରସର ହେବାକୁ)।

Verse 7

एतस्मात्कारणात्तोयमस्त्ररूपं क्षिपाम्यहम् । संध्या कालं समुद्दिश्य भानुं संध्यां न पार्वति

ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ଏହି ଜଳକୁ ଅସ୍ତ୍ରରୂପେ କ୍ଷେପଣ କରୁଛି, ସନ୍ଧ୍ୟାକାଳକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ଭାନୁଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି—ହେ ପାର୍ବତୀ! ଏହା ସ୍ତ୍ରୀରୂପ ସନ୍ଧ୍ୟାକୁ ନମସ୍କାର ନୁହେଁ; ସୂର୍ଯ୍ୟରକ୍ଷାର୍ଥେ।

Verse 8

यद्यदाचरति श्रेष्ठस्तत्तदुत्तरतः स्थितः । उदयार्थं रविं यान्तं निरुन्धन्ति च दारुणाः

ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ଯାହା ଯାହା ଆଚରଣ କରନ୍ତି, ପଛରେ ଥିବାମାନେ ସେହି ଆଚରଣକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି; ଏବଂ ଉଦୟ ପାଇଁ ଯାଉଥିବା ରବିଙ୍କୁ ଦାରୁଣ ସତ୍ତାମାନେ ଅଟକାନ୍ତି।

Verse 9

तेऽपि संध्याजलैर्देवि निहता ब्राह्मणोत्तमैः । मया च तं विमुञ्चंति मूर्च्छिता निपतन्ति च

ହେ ଦେବୀ! ବ୍ରାହ୍ମଣୋତ୍ତମମାନଙ୍କ ସନ୍ଧ୍ୟାଜଳରେ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ନିହତ ହୁଅନ୍ତି; ଏବଂ ମୋ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ (ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ) ମୁକ୍ତ କରିଦିଅନ୍ତି, ପରେ ମୂର୍ଛିତ ହୋଇ ପଡ଼ିଯାଆନ୍ତି।

Verse 10

एतस्मात्कारणाद्देवि सन्ध्ययोरुभयोरपि । अहं चान्ये च विप्रा ये ते नमंति दिवाकरम्

ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ଦେବୀ, ପ୍ରାତଃ ଓ ସାୟଂ—ଉଭୟ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ—ମୁଁ ଓ ଅନ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦିନକର୍ତ୍ତା ଦିବାକରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରୁ।

Verse 11

तस्मात्त्वं गृहमागच्छ त्यक्त्वेर्ष्यां पर्वतात्मजे । प्रशस्यां त्वां परित्यक्त्वा नान्यास्ति हृदये मम

ଏହେତୁ, ହେ ପର୍ବତାତ୍ମଜେ, ଇର୍ଷ୍ୟା ତ୍ୟାଗ କରି ଘରକୁ ଆସ। ପ୍ରଶଂସନୀୟ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ି ମୋ ହୃଦୟରେ ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ।

Verse 12

देव्युवाच । निष्कामो वा सकामो वा संध्यां स्त्रीसंज्ञितामिमाम् । यत्त्वं नमसि देवेश तन्मे दुःखं प्रजायते

ଦେବୀ କହିଲେ—ହେ ଦେବେଶ! ତୁମେ ନିଷ୍କାମ ହେଉ କି ସକାମ, କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଏହି ସ୍ତ୍ରୀରୂପିଣୀ ସନ୍ଧ୍ୟାକୁ ପ୍ରଣାମ କର, ସେତେବେଳେ ମୋତେ ଦୁଃଖ ହୁଏ।

Verse 13

तस्माद्गङ्गापरित्यागं सन्ध्यायाश्च विशेषतः । यावन्न कुरुषे देव तावत्तुष्टिर्न मे भवेत्

ଏହେତୁ, ହେ ଦେବ, ତୁମେ ଗଙ୍ଗାକୁ—ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ସନ୍ଧ୍ୟାକୁ—ପରିତ୍ୟାଗ ନ କରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋର ତୁଷ୍ଟି ହେବ ନାହିଁ।

Verse 14

एवमुक्त्वाऽथ सा देवी विशेषव्रतमास्थिता । अवमन्य महादेवं प्रार्थयानमपि स्वयम्

ଏଭଳି କହି ସେ ଦେବୀ ବିଶେଷ ବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ଏବଂ ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଥିବା ମହାଦେବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅବମାନ କଲେ।

Verse 16

न च साम्ना व्रजेत्तुष्टिं कथंचिदपि पार्वती । मृषेर्ष्यांधारिणी देवी नैतत्स्वल्पं हि कारणम्

ଏବଂ ପାର୍ବତୀ କୌଣସି ପ୍ରକାର ସାନ୍ତ୍ୱନାରେ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ନାହିଁ। ଅକାରଣ ଈର୍ଷ୍ୟା ଧାରଣ କରୁଥିବା ଦେବୀ ପାଇଁ ଏହା ଛୋଟ କାରଣ ନୁହେଁ।

Verse 17

ततो मन्त्रप्रभावं तं विज्ञाय परमेश्वरः । ध्यानं धृत्वा सुसूक्ष्मेण ज्ञानेनाथ स्वयं ततः

ତାପରେ ପରମେଶ୍ୱର ସେହି ମନ୍ତ୍ରର ପ୍ରଭାବ ଜାଣି, ଗଭୀର ଧ୍ୟାନ ଧାରଣ କଲେ ଏବଂ ଅତିସୂକ୍ଷ୍ମ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଜ୍ଞାନରେ ସ୍ୱୟଂ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।

Verse 18

तमेव मन्त्रं मन्त्रेण न्यासेन च विशेषतः । सम्यगाराधयामास संपूज्यात्मानमात्मना

ସେ ଏହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ମନ୍ତ୍ରସାଧନାରେ, ବିଶେଷତଃ ନ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା, ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ଆରାଧନା କଲେ—ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମାର ପୂଜା କଲେ।

Verse 19

ततः स चिन्तयामास किमेतत्कारणं स्थितम् । विरक्ताऽपि ममोत्कण्ठां येनैषा प्रकरोति न

ତାପରେ ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ—“ଏଠାରେ କେଉଁ କାରଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେ ବିରକ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମୋ ମନରେ ଉତ୍କଣ୍ଠା ଜଗାଉନାହିଁ?”

Verse 21

तस्मान्नास्ति परः कश्चित्पूज्यपूज्यः स एव च । ऐश्वर्यात्सर्वदेवानामीशानस्तेन निर्मितः

ଏହେତୁ ତାଙ୍କଠାରୁ ଉଚ୍ଚ କେହି ନାହିଁ; ସେଇ ଏକମାତ୍ର ପରମ ପୂଜ୍ୟ। ନିଜ ଐଶ୍ୱର୍ୟବଳରେ ସେ ଈଶାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଅଧିପତି ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଛନ୍ତି।

Verse 22

एवं यावत्स ईशानः समाराधयति प्रभुः । तावद्देवी समायाता मन्त्राकृष्टा च यत्र सः

ଏଭଳି ପ୍ରଭୁ ଈଶାନ ଯେତେବେଳେ ଆରାଧନା କରୁଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ମନ୍ତ୍ରାକୃଷ୍ଟା ଦେବୀ ସେ ଯେଉଁଠି ଥିଲେ ସେଇ ସ୍ଥାନକୁ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 23

ततः प्रोवाच तं देवं प्रणिपत्यकृतांजलिः । ज्ञातं मया विभो सर्वं न मां त्यज तव प्रियाम्

ତାପରେ ସେ ଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କରଯୋଡ଼ି କହିଲେ— “ହେ ବିଭୋ, ସମସ୍ତ କଥା ମୁଁ ଜାଣିଲି; ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରିୟା ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।”

Verse 24

तस्मादागच्छ गच्छावो यत्र त्वं वाञ्छसि प्रभो । क्षम्यतां देव मे सर्वं न कृतं यद्वचस्तव

“ତେଣୁ ଆସନ୍ତୁ; ହେ ପ୍ରଭୋ, ଆପଣ ଯେଉଁଠି ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି ସେଠାକୁ ଆମେ ଯାଉ। ହେ ଦେବ, ମୋର ସବୁ ଅପରାଧ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ; ଆପଣଙ୍କ କଥା ଅନୁସାରେ ମୁଁ କରିନଥିଲି।”

Verse 25

ततस्तुष्टो महादेवस्तामालिङ्ग्य शुचिस्मिताम् । इदमूचे विहस्योच्चैर्मेघगम्भीरया गिरा

ତାପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ମହାଦେବ ସେଇ ଶୁଚି-ସ୍ମିତା ଦେବୀଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ହସିହସି, ମେଘଗମ୍ଭୀର ସ୍ୱରରେ ଉଚ୍ଚରେ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 26

यैषा त्वयाऽत्मभूतोत्था निर्मिता परमा तनुः । एतां या कामिनी काचित्पूजयिष्यति भक्तितः । अनेनैव विधानेन तस्या भर्ता भविष्यति

“ତୁମ ନିଜ ସ୍ୱରୂପରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ହୋଇ ତୁମେ ନିର୍ମାଣ କରିଥିବା ଏହି ପରମ ତନୁକୁ—ଯେ କୌଣସି ନାରୀ ଭକ୍ତିରେ, ଏହି ଏକେ ବିଧାନ ଅନୁସାରେ ପୂଜିବ, ସେ ଭର୍ତ୍ତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ।”

Verse 27

तृतीयायां विशेषेण यावत्संवत्सरं शुभे । सा लभिष्यति सत्कान्तं पुत्रदं सर्वकामदम्

ହେ ଶୁଭେ! ତୃତୀୟା ତିଥିରେ ବିଶେଷରୂପେ, ଏକ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଷ (ଏହି ବ୍ରତ କଲେ) ସେ ସତ୍କାନ୍ତ, ପୁତ୍ରପ୍ରଦ ଓ ସର୍ବକାମଦ ପତିଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ।

Verse 28

तथैतां मामकीं मूर्तिमीशानाख्यां च ये नराः । तेषां दुष्टापि या कान्ता सौम्या चैव भविष्यति

ସେହିପରି, ‘ଈଶାନା’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମୋର ଏହି ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଯେ ପୁରୁଷମାନେ ପୂଜନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟା ଦୁଷ୍ଟା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ସୌମ୍ୟା ଓ ସୁଶୀଳା ହୋଇଯାଏ।

Verse 29

ये पुनः कन्यकाहेतोः पूजयिष्यंति भक्तितः । यां कन्यां मनसि स्थाप्य तां लभिष्यन्त्यसंशयम्

ଏବଂ ଯେମାନେ କନ୍ୟା-ପ୍ରାପ୍ତିର ହେତୁରେ ଭକ୍ତିସହିତ ପୂଜା କରନ୍ତି—ମନରେ ଯେ କନ୍ୟାକୁ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି—ସେହି କନ୍ୟାକୁ ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।

Verse 30

निष्कामाश्चापि ये मर्त्या पूजयिष्यंति सर्वदा । ते यास्यंति परां सिद्धिं जरामरणवर्जिताम्

ଏବଂ ଯେ ମର୍ତ୍ୟମାନେ ନିଷ୍କାମ ହୋଇ ସଦା ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଜରା-ମରଣବର୍ଜିତ ପରମ ସିଦ୍ଧିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।

Verse 31

एवमुक्त्वा महादेवो वृषमारोप्य तां प्रियाम् । स्वयमारुह्य पश्चाच्च कैलासं पर्वतं गतः

ଏଭଳି କହି ମହାଦେବ ନିଜ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ବୃଷଭ ଉପରେ ଆରୋହଣ କରାଇଲେ; ପରେ ସ୍ୱୟଂ ମଧ୍ୟ ଆରୋହଣ କରି କୈଲାସ ପର୍ବତକୁ ଗମନ କଲେ।

Verse 32

नारद उवाच तस्मात्तव सुतेयं या तामाराधयतु द्रुतम् । पञ्चपिण्डमया गौरीं यावत्संवत्सरं शुभाम्

ନାରଦ କହିଲେ—ଏହେତୁ ତୁମ କନ୍ୟା ଶୀଘ୍ର ସେଇ ଗୌରୀଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରୁ। ପଞ୍ଚ ପବିତ୍ର ପିଣ୍ଡରେ ନିର୍ମିତ ଶୁଭ ଗୌରୀଙ୍କୁ ଏକ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଷ ପୂଜା କରୁ।

Verse 33

तृतीयायां विशेषेण ततः प्राप्स्यति सत्पतिम् । मुखप्रेक्षमतिप्रीतं रूपादिभिर्गुणैर्युतम्

ତାପରେ ବିଶେଷକରି ତୃତୀୟା ତିଥିରେ ସେ ସତ୍ପତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ—ଯାହାଙ୍କ ମୁଖଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରୀତି ହୁଏ, ଏବଂ ରୂପ ଆଦି ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ।

Verse 34

शांडिल्युवाच । एवमुक्त्वा मुनिश्रेष्ठो नारदः प्रययौ ततः । तीर्थयात्रां प्रति प्रीत्या मम मात्रा विसर्जितः

ଶାଣ୍ଡିଲ୍ୟ କହିଲେ—ଏପରି କହି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରଦ ତାପରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ମୋ ମାଆ ପ୍ରେମରେ ତାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଲେ, ଏବଂ ସେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଗଲେ।

Verse 35

मयापि च तदादेशात्कौमार्येपि च संस्थया । पूजया वत्सरं यावत्पूजिता पतिकाम्यया

ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ—କୌମାର୍ୟ ଅବସ୍ଥାରେ ନିୟମପୂର୍ବକ—ପତିକାମନାରେ (ଗୌରୀଙ୍କୁ) ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୂଜା କଲି।

Verse 36

तृतीयायां विशेषेण मार्गमासादितः शुभे । नैवेद्यैर्विविधैर्दानैर्गंधमाल्यानुलेपनैः

ବିଶେଷକରି ତୃତୀୟା ତିଥିରେ, ଶୁଭ ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ବିଭିନ୍ନ ନୈବେଦ୍ୟ, ଦାନ, ସୁଗନ୍ଧ, ମାଳା ଓ ଅନୁଲେପନ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରାଗଲା।

Verse 37

तत्प्रभावादयं प्राप्तो जैमिनिर्नाम सद्द्विजः । कात्यायनि यथा दृष्टस्त्वया किं कीर्तितैः परैः

ସେହି ବ୍ରତର ପ୍ରଭାବରୁ ‘ଜୈମିନି’ ନାମକ ଏହି ସଦ୍ଦ୍ୱିଜ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏଠାରେ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି। ହେ କାତ୍ୟାୟନୀ, ଯାହାକୁ ତୁମେ ନିଜେ ଦେଖିଛ, ସେଥିପାଇଁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣନା କାହିଁକି?

Verse 38

तस्मात्त्वमपि कल्याणि पूजयैनां समाहिता । संप्राप्स्यसि सुसौभाग्यं मैत्रेय्या सदृशं शुभे

ଏହେତୁ, ହେ କଲ୍ୟାଣୀ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ମନକୁ ସମାହିତ କରି ଏହି ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କର। ହେ ଶୁଭେ, ତୁମେ ମୈତ୍ରେୟ୍ୟା ସଦୃଶ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସୁସୌଭାଗ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ।

Verse 39

त्वया न पूजिता चेयं कौमार्ये वर्तमानया । यावत्संवत्सरं गौरी तृतीयायां न चाधिकम्

ତୁମେ କୌମାର୍ୟାବସ୍ଥାରେ ଥିବାବେଳେ ତୃତୀୟା ତିଥିରେ ପୂରା ଏକ ବର୍ଷ ଏହି ଗୌରୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରିନଥିଲ—ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ମଧ୍ୟ କରିନଥିଲ—

Verse 40

सापत्न्यं तेन संजातं सौभाग्येपि निरर्गले । यथोक्तविधिना देवी सत्यमेतन्मयोदितम्

ସେହି ଅବହେଳାରୁ, ସୌଭାଗ୍ୟ ନିର୍ବାଧ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ‘ସାପତ୍ନ୍ୟ’—ଅର୍ଥାତ୍ ସହପତ୍ନୀ ଥିବା ଅବସ୍ଥା—ଜନ୍ମିଲା। ହେ ଦେବୀସ୍ୱରୂପେ, ଯଥୋକ୍ତ ବିଧିଅନୁସାରେ ମୁଁ ଯାହା କହିଛି, ସେହିଟା ସତ୍ୟ।

Verse 41

सूत उवाच । श्रुत्वा कात्यायनी सर्वं शांडिल्या यत्प्रकीर्तितम् । ततः प्रणम्य तां पृष्ट्वा स्वमेव भवनं ययौ

ସୂତ କହିଲେ—ଶାଣ୍ଡିଲ୍ୟା ଯାହା ସବୁ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ, ସେସବୁ ଶୁଣି କାତ୍ୟାୟନୀ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ; ପୁନଃ ପ୍ରଶ୍ନ କରି ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ।

Verse 42

मार्गशीर्षेऽथ संप्राप्ते तृतीयादिवसे सिते । तां देवीं पूजयामास वर्षं यावकृतक्षणा

ତାପରେ ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସ ଆସିଲାବେଳେ, ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ତୃତୀୟା ତିଥିଦିନ, ସେ ତାହିଁ ଦେବୀଙ୍କ ପୂଜା ଆରମ୍ଭ କଲା ଏବଂ ବ୍ରତର ନିୟତ ସମୟ ଅନୁସାରେ ପୂରା ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅବିରତ କଲା।

Verse 43

गौरिणीर्भोजयामास मृष्टान्नैर्भोजनै रसैः । तैलक्षारपरित्यक्तैर्गन्धैः कुंकुमपूर्वकैः

ସେ ଗୌରୀବ୍ରତିନୀ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ମିଷ୍ଟାନ୍ନ, ଉତ୍ତମ ଭୋଜନ ଓ ରସମୟ ବ୍ୟଞ୍ଜନରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲା; ତେଲ ଓ କ୍ଷାର ବର୍ଜିତ ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ କୁଙ୍କୁମ ଆଦି ସହ ପ୍ରଥମେ ଅର୍ପଣ କଲା।

Verse 44

ततस्तु वत्सरे पूर्णे याज्ञवल्क्यस्तदन्तिकम् । गत्वा प्रोवाच किं कष्टं त्वं करोषि शुचिस्मिते

ତାପରେ ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲାପରେ ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ କହିଲେ— “ହେ ଶୁଚିସ୍ମିତେ, ତୁମେ କେଉଁ କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ ନିୟମ କରୁଛ?”

Verse 45

मया कांतेन रक्तेन कामदेन सदैव तु । तस्मादागच्छ गच्छाव स्वमेव भवनं शुभे

“ମୁଁ—ତୁମ କାନ୍ତ—ସଦା ତୁମପ୍ରତି ଅନୁରକ୍ତ ଓ ତୁମ କାମନା ପୂରଣକାରୀ। ତେଣୁ ଆସ; ହେ ଶୁଭେ, ଆମେ ନିଜ ଘରକୁ ଯାଉ।”

Verse 46

एवमुक्त्वा तु तां हृष्टां गृहीत्वा दक्षिणे करे । जगाम भवनं पश्चात्पुलकांकितगात्रजाम्

ଏଭଳି କହି ସେ ଆନନ୍ଦିତାକୁ ଦକ୍ଷିଣ ହାତରେ ଧରିଲା; ପରେ ଘରକୁ ଗଲା, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦେହ ଆନନ୍ଦର ରୋମାଞ୍ଚରେ ଚିହ୍ନିତ ହେଲା।

Verse 47

ततः परं तया सार्धं वर्तते हर्षिताननः । मैत्रेय्या सहितो यद्वदविशेषेण सर्वदा

ତାପରେ ସେ ତାଙ୍କ ସହ ବସିଲେ, ମୁଖ ସଦା ହର୍ଷିତ; ମୈତ୍ରେୟ୍ୟାଙ୍କ ପରି ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସର୍ବଦା ଭେଦ ନ କରି ସମଭାବେ ବ୍ୟବହାର କଲେ।

Verse 48

ततः संजनयामास तस्यां पुत्रं गुणान्वितम् । कात्यायनाभिधानं च यज्ञ विद्याविचक्षणम्

ତାପରେ ସେ ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ—‘କାତ୍ୟାୟନ’ ନାମରେ, ଯଜ୍ଞବିଦ୍ୟାରେ ନିପୁଣ ଓ ବିଚକ୍ଷଣ।

Verse 49

पुत्रो वररुचिर्यस्य बभूव गुणसागरः । सर्वज्ञः सर्वकृत्येषु वेदवेदांगपारगः

ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ‘ବରରୁଚି’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ—ଗୁଣସାଗର; ସମସ୍ତ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ସର୍ବଜ୍ଞ, ଏବଂ ବେଦ-ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ।

Verse 50

स्थापितोऽत्र शुभे क्षेत्रे येन विद्यार्थिनां कृते । समाराध्य विशेषेण चतुर्थ्यां शुक्लवासरे

ଏହି ଶୁଭ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଛାତ୍ରମାନଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ ସେ (ଦେବତାଙ୍କୁ) ସ୍ଥାପନ କଲେ; ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଚତୁର୍ଥୀ ଦିନ ବିଶେଷ ଭକ୍ତିରେ ଆରାଧନା କରି।

Verse 51

महागणपतिर्भक्त्या सर्वविद्याप्रदायकः । यस्तस्य पुरतो विप्राः शांतिपाठविधानतः

ସେଇ ମହାଗଣପତି ଭକ୍ତିରେ ପୂଜିତ ହେଲେ ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟା ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି; ଏବଂ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବିଧିଅନୁସାରେ ଶାନ୍ତିପାଠ ପାଠ କରନ୍ତି।

Verse 52

गृह्णाति पुष्पमालां यः पठेच्छक्त्या द्विजोत्तमाः । वेदांतकृत्स विप्रः स्यात्सदा जन्मनिजन्मनि

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ! ଯେ ପୁଷ୍ପମାଳା ଧାରଣ କରି ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଏହି ସ୍ତୁତିପାଠ କରେ, ସେ ଜନ୍ମେ ଜନ୍ମେ ସଦା ବେଦାନ୍ତନିପୁଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହୁଏ।

Verse 53

अशक्त्या चाथ पाठस्य यो गृह्णाति धनेन च । स विशेषाद्भवेद्विप्रो वेदवेदांगपारगः

ଯେ ପାଠ କରିବାକୁ ଅଶକ୍ତ ହୋଇ ଧନଦ୍ୱାରା ସେହି ଅନୁଷ୍ଠାନ କରାଏ, ସେ ମଧ୍ୟ ବିଶେଷରେ ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହୁଏ।

Verse 54

विदुषां स गृहे जन्म याज्ञिकानां सदा लभेत् । न कदाचित्तु मूर्खार्णां निन्दितानां कथञ्चन

ସେ ସଦା ବିଦ୍ୱାନ ଓ ଯଜ୍ଞପରାୟଣମାନଙ୍କ ଘରେ ଜନ୍ମ ଲାଭ କରେ; ମୂର୍ଖ ଓ ନିନ୍ଦିତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଇନାହିଁ।

Verse 131

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्य ईशानोत्पत्तिपंचपिंडिकागौरीमाहात्म्य वररुचिस्थापितगणपतिमाहात्म्यवर्णनं नामैकत्रिंशदुत्तरशततमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀ-ସହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ଷଷ୍ଠ ଭାଗ ନାଗରଖଣ୍ଡରେ ‘ହାଟକେଶ୍ୱରକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ, ଈଶାନୋତ୍ପତ୍ତି ପଞ୍ଚପିଣ୍ଡିକା-ଗୌରୀମାହାତ୍ମ୍ୟ ଏବଂ ବରରୁଚି-ସ୍ଥାପିତ ଗଣପତିମାହାତ୍ମ୍ୟ-ବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଏକଶେ ଏକତିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।