Adhyaya 117

Verse 1

ऋषय ऊचुः । भट्टिकाख्या पुरा प्रोक्ता या त्वया सूतनन्दन । कस्मात्तस्याः शरीरान्ताद्दंष्ट्रा नागसमुद्भवाः

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ସୂତନନ୍ଦନ! ତୁମେ ପୂର୍ବେ ଭଟ୍ଟିକା ନାମ୍ନୀଙ୍କ କଥା କହିଥିଲ। ତାଙ୍କ ଶରୀରାନ୍ତରୁ ନାଗସମୁଦ୍ଭବ ଦଂଷ୍ଟ୍ରା କେଉଁ କାରଣରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା?

Verse 2

विशीर्णाः किं प्रभावश्च तपसः सूतनन्दन । किं वा मंत्रप्रभावश्च एतन्नः कौतुकं परम्

ହେ ସୂତନନ୍ଦନ! ସେ ଦଂଷ୍ଟ୍ରାମାନେ କେଉଁ ପ୍ରଭାବରେ ଭଙ୍ଗ ହେଲେ—ତପସ୍ୟାର ପ୍ରଭାବରେ କି ମନ୍ତ୍ରପ୍ରଭାବରେ? ଏହା ଆମର ପରମ କୌତୁହଳ; କହ।

Verse 3

यन्मानुषशरीरेऽपि विशीर्णास्ता विषोल्बणाः । नागानां तु विशेषेण तस्मात्सर्वं प्रकीर्तय

ବିଷରେ ଉଗ୍ର ଏହି ପୀଡାମାନେ ମାନବ ଶରୀରକୁ ମଧ୍ୟ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଇପାରେ; ନାଗମାନଙ୍କ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ତ ଅଧିକ। ତେଣୁ ସମସ୍ତ କଥା ବିସ୍ତାରେ କହ।

Verse 4

।सूत उवाच । सा पुरा ब्राह्मणी बाल्ये वर्तमाना पितुर्गृहे । वैधव्येन समायुक्ता जाता कर्मविपाकतः

ସୂତ କହିଲେ—ପୁରାକାଳରେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ବାଲ୍ୟାବସ୍ଥାରେ ପିତୃଗୃହରେ ରହୁଥିବାବେଳେ, କର୍ମବିପାକରୁ ବୈଧବ୍ୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 5

ततो बाल्येऽपि शुश्राव शास्त्राणि विविधानि च । देवयात्रां प्रचक्रेऽथ तीर्थे स्नाति समाहिता

ତାପରେ ସେ ବାଲ୍ୟାବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ଶାସ୍ତ୍ର ଶ୍ରବଣ କଲା; ତଦନନ୍ତରେ ଦେବଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କରି, ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତରେ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କଲା।

Verse 6

तत्र केदारदेवं च गत्वा नित्यं समाहिता । प्रातरुत्थाय गीतं च भक्त्या चक्रे तदग्रतः

ସେ ସେଠାରେ ପ୍ରତିଦିନ କେଦାରଦେବଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରୁଥିଲା। ପ୍ରଭାତେ ଉଠି ଭକ୍ତିରେ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଭଜନ ଗାଉଥିଲା।

Verse 7

ततस्तद्गीतलौल्येन पातालात्समुपेत्य च । तक्षको वासुकिश्चैव द्विज रूपधरावुभौ

ତାଙ୍କ ଗୀତ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତିରେ ଆକର୍ଷିତ ହୋଇ ତକ୍ଷକ ଓ ବାସୁକି ପାତାଳରୁ ଉପରକୁ ଆସିଲେ; ଉଭୟେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ।

Verse 8

साऽपि तत्र महद्गीतं तानैः सर्वैरलंकृतम् । मूर्च्छनाभिः समोपेतं सप्तस्वरविराजितम्

ସେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଏକ ମହାନ ଗୀତ ଗାଇଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ତାନରେ ଅଲଙ୍କୃତ; ମୂର୍ଛନାରେ ସମୃଦ୍ଧ ଏବଂ ସପ୍ତସ୍ୱରରେ ଦୀପ୍ତିମାନ।

Verse 9

यतिभिश्च तथा ग्रामैर्वर्णग्रामैः पृथ ग्विधैः । ततं च विततं चैव घनं सुषिरमेव च

ଯତି-ଲୟ ଓ ଗ୍ରାମ-ରାଗ ସହ, ବିଭିନ୍ନ ବର୍ଣ୍ଣ-ସମୂହର ବିନ୍ୟାସ ସହ; ତତ, ବିତତ, ଘନ ଓ ସୁଷିର—ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ବାଦ୍ୟ ସହିତ ତାଙ୍କ ପ୍ରଦର୍ଶନ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।

Verse 10

तालकालक्रियामानवर्धमानादिकं च यत् । अविदग्धापि सा तेषां गीतांगानां द्विजांगना । केवलं कंठसंशुद्ध्या ताभ्यां तोषं समादधे

ତାଳ, କାଳ, କ୍ରିୟା, ମାନ, ବର୍ଧମାନ ଆଦି ଗୀତାଙ୍ଗର ଯାହା କିଛି—ସେ ଯଦିଓ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଶିକ୍ଷାପ୍ରାପ୍ତ ନଥିଲା, ତଥାପି ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣୀ କେବଳ କଣ୍ଠଶୁଦ୍ଧିରେ ହିଁ ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲା।

Verse 12

ततस्तद्गीतलोभेन सर्वे तत्पुरवासिनः । प्रातरुत्थाय केदारं समागच्छंति कौतुकात् । कस्य चित्त्वथ कालस्य नागौ तौ स्वपुरं प्रति । निन्युर्बलात्समुद्यम्य सर्वलोकस्य पश्यतः

ସେହି ଗୀତର ଲୋଭରେ ନଗରବାସୀ ସମସ୍ତେ ପ୍ରଭାତେ ଉଠି କୌତୁକରେ କେଦାରକୁ ଆସିଲେ। କିନ୍ତୁ କିଛି ସମୟ ପରେ ସେଇ ଦୁଇ ନାଗ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ତାକୁ ବଳପୂର୍ବକ ଉଠାଇ ନିଜ ନଗରକୁ ନେଇଗଲେ।

Verse 13

नागरूपं समाधाय रौद्रं जनविभीषणम् । भोगाग्र्येण च संवेष्ट्य पातालतलमभ्ययुः

ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରୁଥିବା ରୌଦ୍ର ନାଗରୂପ ଧାରଣ କରି, ନିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୋଗରେ ତାକୁ ଘେରି, ସେ ପାତାଳତଳକୁ ଅବତରିଲା।

Verse 14

अथ तां स्वगृहं नीत्वा प्रोचतुः कामपीडितौ । भवावाभ्यां विशालाक्षि भार्या धर्मपरायणा । एतदर्थं समानीता त्वं पाताले महीतलात्

ତାପରେ ତାକୁ ନିଜ ଗୃହକୁ ନେଇ କାମପୀଡିତ ସେମାନେ କହିଲେ—“ହେ ବିଶାଳାକ୍ଷି! ତୁମେ ଆମର ଧର୍ମପରାୟଣା ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେବ। ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ତୁମକୁ ଭୂମିତଳରୁ ପାତାଳକୁ ଆଣାଯାଇଛି।”

Verse 15

भट्टिकोवाच । यत्त्वं तक्षक मां शांतामनपेक्षां रतोत्सवे । आनैषीरपहृत्याशु ब्राह्मणान्वय संभवाम्

ଭଟ୍ଟିକା କହିଲା—“ହେ ତକ୍ଷକ! ରତିର ଉନ୍ମାଦରେ ତୁମେ ମୋତେ—ଶାନ୍ତା, ଅନିଚ୍ଛୁକା, ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ୱୟସମ୍ଭବା—ଶୀଘ୍ର ଅପହରଣ କରି ଆଣିଲ।”

Verse 16

मानुषं रूपमास्थाय पुरा मां त्वं समाश्रितः । कामोपहृतचित्तात्मा तस्मान्मर्त्यो भविष्यसि

“ପୂର୍ବେ ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରି ତୁମେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଥିଲ; କାମ ତୁମ ଚିତ୍ତ ଓ ଆତ୍ମାକୁ ହରିନେଲା। ତେଣୁ ତୁମେ ମର୍ତ୍ୟ (ନଶ୍ୱର) ହେବ।”

Verse 17

यदि मां त्वं दुराचार धर्षयिष्यसि वीर्यतः । शतधा तव मूर्धाऽयं सद्य एव भविष्यति

ହେ ଦୁରାଚାରୀ, ଯଦି ତୁମେ ବଳପୂର୍ବକ ମୋତେ ଧର୍ଷଣ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର, ତେବେ ତୁମର ଏହି ମୁଣ୍ଡ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଶତଖଣ୍ଡ ହୋଇଯିବ।

Verse 18

तं श्रुत्वा सुमहाशापं तस्याः स भयविह्वलः । ततः प्रसादयामास कृतांजलिपुटः स्थितः

ତାହାର ସୁମହାଶାପ ଶୁଣି ସେ ଭୟରେ ବିହ୍ୱଳ ହେଲା; ପରେ କରଯୋଡ଼ି ଦାଁଡ଼ି ତାକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲା।

Verse 19

मया त्वं कामसक्तेन समानीता सुमोहतः । तस्मात्कुरु प्रसादं मे शापस्यांतो यथा भवेत्

କାମାସକ୍ତ ଓ ଘୋର ମୋହରେ ପଡ଼ି ମୁଁ ତୁମକୁ ଏଠାକୁ ଆଣିଛି; ତେଣୁ ମୋପରେ କୃପା କର, ଯେପରି ଶାପର ଅନ୍ତ ହେଉ।

Verse 20

सूत उवाच । एवं प्रसादिता तेन तक्षकेण द्विजात्मजा । ततः प्रोवाच तं नागं बाष्पव्याकुललोचना

ସୂତ କହିଲେ—ଏଭଳି ତକ୍ଷକ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସନ୍ନ କରାଯାଇଥିବା ଦ୍ୱିଜକନ୍ୟା, ଅଶ୍ରୁରେ ବ୍ୟାକୁଳ ନୟନରେ, ପରେ ସେ ନାଗକୁ କହିଲା।

Verse 21

यदि मां मर्त्यलोके त्वं भूयो न यसि तक्षक । तत्र शापस्य पर्यंतं करिष्यामि न संशयः

ହେ ତକ୍ଷକ, ଯଦି ମୋ ପାଇଁ ତୁମେ ପୁଣି ମର୍ତ୍ୟଲୋକକୁ ନ ଯାଅ, ତେବେ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଶାପର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କରିଦେବି—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 22

एतस्मिन्नंतरे ज्ञात्वा मानुषीं स्वगृहागताम् । तक्षकेण समानीतां कामोपहतचे तसा

ଏହି ମଧ୍ୟବେଳେ, କାମମୋହିତଚିତ୍ତ ତକ୍ଷକ ଜଣେ ମାନବୀ ନାରୀକୁ ନିଜ ଗୃହକୁ ଆଣିଛି ବୋଲି ଜାଣି, ସମସ୍ତେ ତଦନୁରୂପ ଭାବେ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କଲେ।

Verse 23

ततस्तस्य कलत्राणि महेर्ष्यासंश्रितानि च । तस्या नाशार्थमाजग्मुः कोपरक्तेक्षणानि च

ତାପରେ, ଈର୍ଷ୍ୟାବଶେ ମହର୍ଷିଙ୍କ ଶରଣ ନେଇଥିବା ତାହାର ପତ୍ନୀମାନେ, କ୍ରୋଧରେ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ନୟନ ଧରି, ସେ ନାରୀର ନାଶ ପାଇଁ ଆସିଲେ।

Verse 24

अथ तासां परिज्ञाय तक्षकः स विचेष्टितम् । वाञ्छञ्छापस्य पर्यंतं तत्पार्श्वाद्भयसंयुतः

ସେମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଓ ଉତ୍ତେଜନା ଜାଣି ଭୟାକୁଳ ତକ୍ଷକ, ଶାପର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରି, ରକ୍ଷା ପାଇଁ ତାହାର ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ଆଶ୍ରୟ କଲା।

Verse 25

वज्रां नामास्मरद्विद्यां तस्या गात्रं ततस्तया । योजयामास रक्षार्थं प्राप्ता चाथ भुजंगमी

ସେ ‘ବଜ୍ରା’ ନାମକ ବିଦ୍ୟାକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ତାହାର ବଳରେ ନିଜ ଦେହକୁ ରକ୍ଷା କଲା; ତାପରେ ନାଗିନୀ ସେଠାକୁ ଆସିଲା।

Verse 26

अदशत्तां ततः क्रुद्धा ब्राह्मणस्य सुतां सतीम् । सपत्नीं मन्यमानोच्चैः शीर्णदंष्ट्रा व्यजायत

ତାପରେ କ୍ରୋଧିତ ନାଗିନୀ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସତୀ କନ୍ୟାକୁ ସପତ୍ନୀ ଭାବି ଦଂଶନ କଲା; ତାହାର ଦଂଷ୍ଟ୍ରା ଭାଙ୍ଗି ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା।

Verse 27

अथ तामपि सा क्रुद्धा शशाप द्विजसंभवा । दृष्ट्वा सापत्न्यजैर्भावैर्वर्तमानां सहेर्ष्यया

ତେବେ ଦ୍ୱିଜକୁଳଜାତା ସେ ନାରୀ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ତାକୁ ମଧ୍ୟ ଶାପ ଦେଲା। ସପତ୍ନୀସଦୃଶ ଈର୍ଷ୍ୟାଭାବରେ ସେ ଏମିତି ଆଚରଣ କରୁଥିବା ଦେଖି।

Verse 28

यस्मात्त्वं दोषहीनां मां सदोषामिव मन्यसे । तस्माद्भव द्रुतं पापे मानुषी दुःखभागिनी

ତୁମେ ମୋତେ—ଦୋଷହୀନା ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ—ଦୋଷିଣୀ ପରି ଭାବୁଛ; ତେଣୁ, ହେ ପାପିନୀ, ଶୀଘ୍ର ମାନବୀ ନାରୀ ହୋଇ ଦୁଃଖର ଭାଗିନୀ ହେ।

Verse 29

अथ तां संगृहीत्वा स तक्षको नागसत्तमः । केदारायतने तस्मिन्नर्धरात्रे मुमोच ह

ତାପରେ ନାଗଶ୍ରେଷ୍ଠ ତକ୍ଷକ ତାକୁ ଉଠାଇ ନେଇ, ସେହି କେଦାରାୟତନରେ ଅର୍ଧରାତ୍ରି ସମୟରେ ଛାଡ଼ିଦେଲା।

Verse 30

ततः प्रोवाच तां देवीं कृतां जलिपुटः स्थितः । शापांतं कुरु मे साध्वि स्वगृहं येन याम्यहम्

ତାପରେ ସେ କରଯୋଡ଼ି ଦାଁଡ଼ି ଥାଇ ସେହି ସାଧ୍ୱୀ ଦେବୀଙ୍କୁ କହିଲା—“ହେ ସାଧ୍ୱୀ, ମୋ ଶାପର ଅନ୍ତ କର, ଯେପରି ମୁଁ ମୋ ସ୍ୱଗୃହକୁ ଯାଇପାରିବି।”

Verse 31

भट्टिकोवाच । सौराष्ट्रविषये राजा त्वं भविष्यसि पन्नग । भूमौ रैवतको नाम भोगानां भाजनं सदा

ଭଟ୍ଟିକା କହିଲେ—“ହେ ପନ୍ନଗ, ତୁମେ ସୌରାଷ୍ଟ୍ର ଦେଶରେ ରାଜା ହେବ। ପୃଥିବୀରେ ‘ରୈବତକ’ ନାମକ ସ୍ଥାନ ସଦା ଭୋଗ-ସମୃଦ୍ଧିର ଆଧାର ହେବ।”

Verse 32

ततश्चैव तनुं त्यक्त्वा क्षेत्रेष्वाश्रममध्यतः । संप्राप्स्यसि निजं स्थानं तत्क्षेत्रस्य प्रभावतः

ତାପରେ ଏହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ, ଆଶ୍ରମମଧ୍ୟରେ, ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି, ସେହି କ୍ଷେତ୍ରର ପ୍ରଭାବରେ ତୁମେ ନିଜ ସ୍ଥାନ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ।

Verse 33

तक्षक उवाच । एषा मम प्रिया कांता त्वया शापेन योजिता । या सा भवतु मे भार्या मानुषत्वेऽपि वर्तिते

ତକ୍ଷକ କହିଲା—ଏହା ମୋର ପ୍ରିୟ କାନ୍ତା; ତୁମ ଶାପରେ ବନ୍ଧିତ ହୋଇଛି; ମାନବ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୋର ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେଉ।

Verse 34

एत त्कुरु प्रसादं मे दीनस्य परियाचतः । माऽस्या भवतु चान्येन पुरुषेण समागमः

ଦୀନ ହୋଇ ମୁଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଛି—ମୋତେ ଏହି ପ୍ରସାଦ କର; ତାହାର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପୁରୁଷ ସହ ସମାଗମ ନ ହେଉ।

Verse 35

भट्टिकोवाच । आनर्ताधिपतेरेषा भवित्री दुहिता शुभा । ततः पाणिग्रहं प्राप्य भार्या तव भविष्यति

ଭଟ୍ଟିକା କହିଲା—ଏହା ଆନର୍ତ୍ତାଧିପତିଙ୍କ ଶୁଭ କନ୍ୟା ଭାବେ ଜନ୍ମିବ; ପରେ ପାଣିଗ୍ରହଣ ପାଇ ତୁମ ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେବ।

Verse 36

क्षेमंकरीति विख्याता रूपयौवनशालिनी । त्वया सार्धं बहून्भोगान्भुक्त्वाऽथ पृथिवीतले । परलोके पुनस्त्वां वै चानुयास्यति शोभना

ସେ ‘କ୍ଷେମଂକରୀ’ ନାମେ ବିଖ୍ୟାତ, ରୂପ-ଯୌବନରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହେବ; ପୃଥିବୀତଳେ ତୁମ ସହ ଅନେକ ଭୋଗ ଭୋଗି, ପରଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଶୋଭନା ତୁମକୁ ଅନୁସରଣ କରିବ।

Verse 37

सूत उवाच । एवं च स तया प्रोक्तः क्षम्यतामिति सादरम् । प्रणिपत्य जगामाऽथ निजं स्थानं प्रहर्षितः

ସୂତ କହିଲେ—ସେ ଏଭଳି କହିବା ପରେ ସେ ଆଦରସହ “ମୋତେ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ” ବୋଲି କହି, ପ୍ରଣାମ କରି ହର୍ଷିତ ହୋଇ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଗଲା।

Verse 38

साऽपि प्राप्ते निशाशेषे केदारस्य पुरः स्थिता । पुनश्चक्रे च तद्गीतं श्रुतिसौख्यकरं परम्

ରାତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶେଷ ହେଲାପରେ ସେ ମଧ୍ୟ କେଦାରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ, କାନକୁ ପରମ ସୁଖ ଦେଇଥିବା ସେଇ ଗୀତକୁ ପୁନର୍ବାର ଗାଇଲା।

Verse 39

अथ तस्य समायाताः केदारस्य दिदृक्षवः । पुनः केदारभक्त्याढ्या ब्राह्मणाः शतशः परम्

ତାପରେ କେଦାରଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଇଚ୍ଛାରେ, କେଦାରଭକ୍ତିରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଶତଶଃ ଶତଶଃ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 40

ते तां दृष्ट्वा समायातां भट्टिंकां तां द्विजोद्भवाम् । विस्मयेन समायुक्ताः पप्रच्छुस्तदनंत रम्

ସେଠାକୁ ଆସିଥିବା ଦ୍ୱିଜକୁଳଜାତ ଭଟ୍ଟିଙ୍କାକୁ ଦେଖି ସେମାନେ ବିସ୍ମୟରେ ଭରିଗଲେ ଏବଂ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

Verse 42

कस्मात्पुनः प्रमुक्ताऽसि सर्वं वद यथातथम् । अत्र नः कौतुकं जातं सुमहत्तव कारणात्

“ତୁମେ ପୁନଃ କିପରି ମୁକ୍ତ ହେଲ? ଯାହା ଯେପରି ଘଟିଛି ସେସବୁ ଯଥାର୍ଥ କହ। ତୁମ ଏହି ଅସାଧାରଣ କାରଣରୁ ଆମ ମନରେ ଏଠାରେ ବହୁତ ବଡ଼ କୌତୁହଳ ଜନ୍ମିଛି।”

Verse 43

सूत उवाच । ततः सा कथयामास सर्वं तक्षकसंभवम् । वृत्तांतं नागसंभूतं शापानुग्रहजं तथा

ସୂତ କହିଲେ—ତାପରେ ସେ ତକ୍ଷକରୁ ଉଦ୍ଭବିତ ସମସ୍ତ ବୃତ୍ତାନ୍ତ, ନାଗଜନ୍ୟ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଏବଂ ଶାପ-ଅନୁଗ୍ରହରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଘଟଣାକ୍ରମକୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ କହିଲା।

Verse 44

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तं सर्वं तस्याः कुटुम्बकम् । रोरूयमाणं दुःखार्तं श्रुत्वा तां तत्र चागताम्

ଏହି ମଧ୍ୟରେ ତାହାର ସମଗ୍ର ପରିବାର ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲା। ସେ ସେଠାକୁ ଆସିଛି ବୋଲି ଶୁଣି, ସେମାନେ ଦୁଃଖାର୍ତ୍ତ ହୋଇ ରୋଇବା-ବିଲାପ କରି ସେଇ ସ୍ଥାନକୁ ଧାଇଁ ଆସିଲେ।

Verse 45

अथ सा जननी तस्या वाष्प पर्याकुलेक्षणा । सस्वजे तां तथा चान्याः सख्यः स्निग्धेन चेतसा

ତାପରେ ତାହାର ମାଆ, ଅଶ୍ରୁରେ ଭରିଥିବା ଚକ୍ଷୁ ସହ, ତାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ; ଅନ୍ୟ ସଖୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ନେହଭରା ହୃଦୟରେ ତାକୁ ଜଡ଼ିଧରିଲେ।

Verse 46

ततो निन्युर्गृहं स्वं च शृण्वंतश्च मुहुर्मुहुः । नागलोकोद्भवां वार्तां विस्य याविष्टचेतसः

ତାପରେ ସେମାନେ ତାକୁ ନିଜ ଘରକୁ ନେଇଗଲେ। ନାଗଲୋକରୁ ଉଦ୍ଭବିତ ସେଇ କଥାକୁ ସେମାନେ ପୁନଃପୁନଃ ଶୁଣୁଥିଲେ; ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ଚିତ୍ତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସେଥିରେ ଲୀନ ହେଲା।

Verse 47

अथ तत्र पुरे पौराः सर्वे प्रोचुः परस्परम् । अयुक्तं कृतमेतेन ब्राह्मणेन दुरात्मना

ତାପରେ ସେଇ ନଗରର ସମସ୍ତ ପୌରଜନ ପରସ୍ପର କହିଲେ—“ଏହି ଦୁରାତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅଯୁକ୍ତ, ଅନୁଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛି।”

Verse 48

यदानीता सुतरुणी परहर्म्योषिता तया । अन्येषामपि विप्राणां संति नार्यो ह्यनेकशः

ସେ ଅତି ଯୁବତୀ କନ୍ୟାକୁ ପୁନଃ ଆଣିଛି, ଯେ ପରପୁରୁଷର ପତ୍ନୀ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଅନ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପାଖରେ ମଧ୍ୟ ଏପରି ଅନେକ ନାରୀ ଅଛନ୍ତି।

Verse 49

तरुण्यो रूपवत्यश्च वैधव्येन समन्विताः । तासामपि च सर्वासामेष न्यायो भविष्यति । योनिसंकरजो नूनं तस्मान्निर्वास्यतामिति

ଯୁବତୀ ଓ ରୂପବତୀ, ବିଧବା ହୋଇଥିବା ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଏକେ ‘ନ୍ୟାୟ’ ଆଗକୁ ନିୟମ ହେବ। ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଯୋନିସଂକରଜ; ତେଣୁ ତାକୁ ନିର୍ବାସିତ କରାଯାଉ—ବୋଲି ସେମାନେ କହିଲେ।

Verse 50

एकीभूय ततः सर्वे ब्राह्मणं तं द्विजोत्तमाः । सामपूर्वमिदं वाक्यं प्रोचुः शास्त्र समुद्भवम्

ତାପରେ ସେ ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ ଏକତ୍ର ହୋଇ ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ ସାମପୂର୍ବକ (ମୃଦୁ) ବଚନରେ ସମ୍ବୋଧନ କରି, ଶାସ୍ତ୍ରସମୁଦ୍ଭବ ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 51

एषा तव सुता विप्र तरुणी रूपसंयुता । सानुरागेण नागेण पाताले च समाहृता

ହେ ବିପ୍ର! ଏହି ତୁମର କନ୍ୟା—ଯୁବତୀ ଓ ରୂପସମ୍ପନ୍ନା। ଅନୁରାଗରେ ମତ୍ତ ଏକ ନାଗ ତାକୁ ପାତାଳକୁ ନେଇଯାଇଥିଲା।

Verse 52

तद्वक्ष्यति प्रमुक्ताहं निर्दोषा तेन रागिणा । न श्रद्धां याति लोकोऽयं शुद्धैषा समुदाहृता

ସେ କହିବ—‘ମୁଁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଛି; ସେହି ରାଗୀ ଦ୍ୱାରା (ନୀତ) ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ନିର୍ଦୋଷ।’ କିନ୍ତୁ ଏହି ଲୋକ ଶ୍ରଦ୍ଧା କରେନାହିଁ, ଯଦ୍ୟପି ତାକୁ ଶୁଦ୍ଧ ବୋଲି ଘୋଷିତ କରାଯାଇଛି।

Verse 53

तस्माच्छुद्धिं द्विजेद्राणां प्रयच्छतु द्विजोत्तम । येनान्येषामपि प्राज्ञ विनश्यंति न योषितः

ଏହେତୁ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶୁଦ୍ଧିର ଉପାୟ ଦିଅ; ଯେପରି, ହେ ପ୍ରାଜ୍ଞ, ଅନ୍ୟ ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସନ୍ଦେହ ଓ କଳଙ୍କରେ ନଶିନଯାଆନ୍ତୁ ନାହିଁ।

Verse 54

बाढमित्येव स प्रोक्त्वा ततस्तां विजने सुताम् । पप्रच्छ यदि ते दोषः कश्चिदस्ति प्रकीर्तय

ସେ “ବାଢ଼ମ୍” ବୋଲି କହି, ପରେ ଏକାନ୍ତରେ ନିଜ କନ୍ୟାକୁ ପଚାରିଲା— “ତୋରେ ଯଦି କିଛି ଦୋଷ ଅଛି, ତାହା ସ୍ପଷ୍ଟ କରି କହ।”

Verse 55

नो चेत्प्रयच्छ संशुद्धिं ब्राह्मणानां प्रतुष्टये

ନଚେତ୍, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୋଷ ପାଇଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଦ୍ଧି ଦିଅ।

Verse 56

भट्टिकोवाच । युक्तमुक्तं त्वया तात तथान्यैरपि च द्विजैः । युक्ता स्याद्योषितः शुद्धिर्द्वारातिक्रमणादपि

ଭଟ୍ଟିକା କହିଲା— “ତାତ, ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ତାହା ଯୁକ୍ତିସଙ୍ଗତ; ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱିଜମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି କହିଛନ୍ତି। ସତ୍ୟକୁହିଲେ, କେବଳ ଦ୍ୱାରଦେହଳି ଅତିକ୍ରମ କଲେ ମଧ୍ୟ ନାରୀର ଶୁଦ୍ଧି ଯୁକ୍ତ ହୋଇପାରେ।”

Verse 57

किं पुनः परदेशं च गताया रागिणा सह । तस्मादहं न संदेहः प्रातः स्नाता हुताशनम्

ତେବେ, ରାଗୀ ପୁରୁଷ ସହ ପରଦେଶକୁ ଯାଇଥିବା ନାରୀର ବିଷୟରେ ଆଉ କ’ଣ କହିବା! ତେଣୁ ମୋର କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ— ପ୍ରାତଃସ୍ନାନ କରି ମୁଁ ପବିତ୍ର ହୁତାଶନଙ୍କୁ ସମୀପ କରିବି।

Verse 58

प्रविश्य सर्वविप्राणां शुद्धिं दास्याम्य संशयम् । अहमत्र च पानं च यच्चान्यदपि किंचन । प्राशयिष्यामि संप्राप्य शुद्धिं चैव हुताशनात्

ବିଧିସ୍ଥାନରେ ପ୍ରବେଶ କରି ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଶୁଦ୍ଧି ଦେବି। ଏଠାରେ ପାନୀୟ ଓ ଯାହା କିଛି ଅନ୍ୟ ଅଛି ସବୁ ଅର୍ପଣ କରି, ହୁତାଶନରୁ ଶୁଦ୍ଧି ପାଇ ସେମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ ମଧ୍ୟ କରାଇବି।

Verse 59

एवमुक्तस्तया सोऽथ हर्षेण महतान्वितः । प्रातरुत्थाय दारूणि पुरबाह्ये न्ययोजयत्

ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ସେ ମହାହର୍ଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ପ୍ରଭାତେ ଉଠି ସେ ନଗରବାହାରେ କାଠଗୁଡ଼ିକୁ ସଜାଇ ରଖିଲା।

Verse 60

भट्टिकाऽपि ततः स्नात्वा शुक्लांबरधरा शुचिः । सर्वैः परिजनैः सार्धं तथा निज कुटुंबकैः

ତାପରେ ଭଟ୍ଟିକା ମଧ୍ୟ ସ୍ନାନ କରି ଶୁଚି ହୋଇ ଶ୍ୱେତବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କଲା। ସେ ସମସ୍ତ ପରିଜନ ଓ ନିଜ କୁଟୁମ୍ବଜନଙ୍କ ସହିତ ଗଲା।

Verse 61

प्रसन्नवदना हृष्टा विष्णुध्यानपरायणा । जगाम तत्र यत्रास्ते सुमहान्दारुपर्वतः

ପ୍ରସନ୍ନ ମୁହଁ ଓ ହର୍ଷିତ ହୃଦୟ ସହ, ବିଷ୍ଣୁଧ୍ୟାନରେ ପରାୟଣ ହୋଇ, ସେ ସେଠାକୁ ଗଲା ଯେଉଁଠାରେ କାଠର ଅତିବିଶାଳ ଢେର ପର୍ବତ ପରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲା।

Verse 62

ततो वह्निं समाधाय स्वयं तत्र द्विजोत्तमाः । प्रदक्षिणात्रयं कृत्वा प्राह चैव कृतांजलिः

ତାପରେ ସେଠାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ ନିଜେ ଅଗ୍ନି ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କଲେ। ତିନିଥର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, କୃତାଞ୍ଜଳି ହୋଇ ସେ କହିଲେ।

Verse 63

यदि मेऽस्ति क्वचिद्दोषः कामजोऽल्पोऽपि गात्रके । कृतो वाऽपि बलात्तेन तक्षकेण दुरात्मना

ଯଦି ମୋ ଶରୀରରେ କାମଜନିତ ଅଳ୍ପ ମାତ୍ର ଦୋଷ ଥାଏ, କିମ୍ବା ସେହି ଦୁରାତ୍ମା ତକ୍ଷକ ଦ୍ୱାରା ବଳପୂର୍ବକ କିଛି କରାଯାଇଥାଏ...

Verse 64

अन्येनापि च केनापि भविष्यत्यथवा परः । तस्मात्प्रदहतु क्षिप्रं समिद्धोऽयं हुताशनः

କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କାହା ଦ୍ୱାରା ଭବିଷ୍ୟତରେ କିଛି ହେବାର ଥାଏ, ତେବେ ଏହି ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ଅଗ୍ନି ମୋତେ ଶୀଘ୍ର ଭସ୍ମ କରିଦିଅନ୍ତୁ।

Verse 65

एवमुक्त्वाऽथ सा साध्वी प्रविष्टा निजहर्म्यवत् । सुसमिद्धो हुतो वह्निर्जातो जलमयः क्षणात्

ଏପରି କହି ସେହି ସାଧ୍ୱୀ ନିଜ ଘର ପରି ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେତେବେଳେ ସେହି ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ଅଗ୍ନି କ୍ଷଣକ ମଧ୍ୟରେ ଜଳମୟ ହୋଇଗଲା।

Verse 66

पपाताऽथ महावृष्टिः कुसुमानां नभस्तलात्

ତତ୍ପରେ ଆକାଶରୁ ପୁଷ୍ପର ମହାବୃଷ୍ଟି ହେବାକୁ ଲାଗିଲା।

Verse 67

देवदूतो विमानस्थ इदं वाक्यमुवाच ह । शुद्धासि त्वं महाभागे चारित्रै र्निजगात्रजैः

ବିମାନରେ ଥିବା ଦେବଦୂତ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ: 'ହେ ମହାଭାଗେ! ତୁମେ ନିଜ ଚରିତ୍ର ବଳରେ ଶୁଦ୍ଧ ଅଟ।'

Verse 68

न त्वया सदृशी चान्या काचिन्नारी भविष्यति । तिस्रः कोट्योर्धकोटी च यानि लोमानि मानुषे । प्रभवंति महाभागे सर्वगात्रेषु सर्वदा

ତୁମ ସମାନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନାରୀ ହେବ ନାହିଁ, ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ। ମନୁଷ୍ୟର ସର୍ବ ଅଙ୍ଗରେ ସର୍ବଦା ଉତ୍ପନ୍ନ ଲୋମ ତିନି କୋଟି ଓ ଅର୍ଧକୋଟି ଅଟେ।

Verse 69

तेषां मध्ये न ते साध्वि पापमेकमपि क्वचित् । तस्माच्छीघ्रं ग्रहं गच्छ निजं बांधवसंयुता

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ହେ ସାଧ୍ବୀ, ତୁମର ଗୋଟିଏ ପାପ ମଧ୍ୟ କେଉଁଠି ନାହିଁ। ତେଣୁ ବାନ୍ଧବମାନଙ୍କ ସହ ଶୀଘ୍ର ନିଜ ଘରକୁ ଯାଅ।

Verse 70

कुरु कृत्यानि पुण्यानि समाराधय केशवम् । एतच्चैव चितेः स्थानं त्वदीयं जलपूरितम्

ପୁଣ୍ୟ କର୍ମ କର ଏବଂ କେଶବଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ଆରାଧନା କର। ଏହି ଚିତାସ୍ଥାନ ଏବେ ତୁମର—ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି।

Verse 71

तव नाम्ना सुविख्यातं तीर्थं लोके भविष्यति । येऽत्र स्नानं करिष्यंति शयने बोधने हरेः

ତୁମ ନାମରେ ଲୋକେ ସୁପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏକ ତୀର୍ଥ ହେବ। ହରିଙ୍କ ଶୟନ ଓ ବୋଧନ ସମୟରେ ଯେମାନେ ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରିବେ…

Verse 72

ते यास्यंति परां सिद्धिं दुष्प्राप्या याऽमरैरपि । उक्त्वैवं विरता वाणी देवदूतसमुद्भवा

…ସେମାନେ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ଏହି ପରମ ସିଦ୍ଧିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ। ଏପରି କହି ଦେବଦୂତଜନିତ ବାଣୀ ନିରବ ହେଲା।

Verse 73

भट्टिका तु ततो हृष्टा प्रणम्य जनकं निजम् । नाहं गृहं गमिष्यामि किं करिष्याम्यहं गृहे

ତେବେ ଭଟ୍ଟିକା ହର୍ଷିତ ହୋଇ ନିଜ ପିତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲା— “ମୁଁ ଘରକୁ ଯିବିନି; ଗୃହେ ମୋର କଣ କାମ?”

Verse 74

अत्रैवाराधयिष्यामि निजतीर्थे सदाऽच्यु तम् । तथा तपः करिष्यामि भिक्षान्नकृतभोजना

“ଏଠିଏ, ମୋର ନିଜ ତୀର୍ଥରେ, ମୁଁ ସଦା ଅଚ୍ୟୁତ (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରିବି; ଭିକ୍ଷାଲବ୍ଧ ଅନ୍ନ ଗ୍ରହଣ କରି ତପସ୍ୟା ମଧ୍ୟ କରିବି।”

Verse 75

तस्मात्तात गृहं गच्छ स्थिताऽहं चाग्र संश्रये

“ଏହେତୁ, ତାତ, ଆପଣ ଘରକୁ ଯାଆନ୍ତୁ; ମୁଁ ଏଠିଏ ରହି ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଶ୍ରୟରେ ଶରଣ ନେବି।”

Verse 76

ततः स जनकस्तस्यास्ते वाऽपि पुरवासिनः । संप्रहृष्टा गृहं जग्मुः शंसतस्तां पृथक्पृथक्

ତାପରେ ତାଙ୍କ ପିତା ଓ ନଗରବାସୀମାନେ ମଧ୍ୟ ହର୍ଷିତ ହୃଦୟରେ ନିଜନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ; ପ୍ରତ୍ୟେକେ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।

Verse 77

तया त्रैविक्रमी तत्र प्रतिमा प्राग्विनिर्मिता । पश्चान्माहेश्वरं लिंगं कृत्वा प्रासादमुत्तमम्

ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେଠାରେ ପ୍ରଥମେ ତ୍ରିବିକ୍ରମଙ୍କ ପ୍ରତିମା ନିର୍ମିତ ହେଲା; ପରେ ମାହେଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି ଏକ ଉତ୍ତମ ପ୍ରାସାଦ-ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କଲେ।

Verse 78

ततः परं तपश्चक्रे भिक्षान्नकृतभोजना । शस्यमाना जनैः सर्वैश्चमत्कारपुरोद्भवैः

ତାପରେ ସେ ତପସ୍ୟା କଲେ; ଭିକ୍ଷାରେ ମିଳିଥିବା ଅନ୍ନ ହିଁ ତାଙ୍କର ଭୋଜନ ଥିଲା। ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣାରେ ବିସ୍ମିତ ସମସ୍ତ ଲୋକ ତାଙ୍କୁ ଅତିଶୟ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।

Verse 79

सूत उवाच । एतद्वः सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि द्विजोत्तमाः । यथा तस्या दृढं कायमभेद्यं संस्थितं सदा

ସୂତ କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ! ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଥିଲ, ସେ ସବୁ ମୁଁ କହିଦେଲି—ତାଙ୍କର ଦେହ କିପରି ସଦା ଦୃଢ଼, ଅଖଣ୍ଡ ଓ ଅଭେଦ୍ୟ ଭାବେ ସ୍ଥିର ରହିଥିଲା।

Verse 80

सा च पश्यति चात्मानं जलमध्यगतां शुभा

ଏବଂ ସେ ଶୁଭା ନାରୀ ଜଳର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ନିଜକୁ ନିଜେ ଦେଖିଲେ।