Adhyaya 1

Verse 1

। ओंनमः पुरुषोत्तमाय । अथ स्कान्दे महापुराणे षष्ठनागरखण्डप्रारम्भः । व्यास उवाच । स धूर्जटि जटाजूटो जायतां विजयाय वः । यत्रैकपलितभ्रांतिं करोत्यद्यापि जाह्नवी

ଓଁ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଏବେ ସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଷଷ୍ଠ ନାଗରଖଣ୍ଡର ଆରମ୍ଭ। ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ଜଟାଜୂଟଧାରୀ ଧୂର୍ଜଟି (ଶିବ) ତୁମମାନଙ୍କ ବିଜୟର କାରଣ ହେଉନ୍ତୁ; ଯାହାଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ଜାହ୍ନବୀ (ଗଙ୍ଗା) ଆଜି ମଧ୍ୟ ଗୋଟିଏ ଧଳା କେଶର ଅଦ୍ଭୁତ ଭ୍ରମ ସୃଷ୍ଟି କରେ।

Verse 2

ऋषय ऊचुः । हरस्य पूज्यते लिंगं कस्मादतन्महामते । विशेषात्संपरित्यज्य शेषांगानि सुरासुरैः

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ମହାମତେ, ହର (ଶିବ)ଙ୍କ ଅନ୍ୟ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି, ବିଶେଷତଃ ଦେବ ଓ ଅସୁରମାନେ କାହିଁକି ତାଙ୍କ ଲିଙ୍ଗକୁ ହିଁ ପୂଜନ୍ତି?

Verse 3

तस्मादेतन्महाबाहो यथावद्वक्तुमर्हसि । सांप्रतं सूत कार्त्स्न्येन परं कौतूहलं हि नः

ଏହେତୁ, ହେ ମହାବାହୋ, ଏହାକୁ ଯଥାବତ୍ କହିବାକୁ ଆପଣ ଅର୍ହ। ହେ ସୂତ, ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିସ୍ତାରରେ ଶୁଣିବାକୁ ଆମର ପରମ କୌତୂହଳ ଅଛି।

Verse 4

सूत उवाच । प्रश्नभारो महानेष यो भवद्भिरुदाहृतः । कीर्तयिष्ये तथाप्येनं नमस्कृत्य स्वयंभुवे

ସୂତ କହିଲେ—ଆପଣମାନେ ଉଠାଇଥିବା ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ନିଶ୍ଚୟ ମହାନ ଓ ଭାରୀ। ତଥାପି, ସ୍ୱୟଂଭୂ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ମୁଁ ଏହାକୁ କୀର୍ତ୍ତନ/ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।

Verse 5

आनर्तविषये चास्ति वनं मुनिजनाश्रयम् । मनोज्ञं सर्वसत्त्वानां सर्वर्तुफलितद्रुमम्

ଆନର୍ତ ଦେଶରେ ମୁନିଜନଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ଥିବା ଗୋଟିଏ ବନ ଅଛି; ତାହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ମନୋହର, ଏବଂ ସେଠାର ଗଛମାନେ ସମସ୍ତ ଋତୁରେ ଫଳଧାରଣ କରନ୍ତି।

Verse 6

तत्राश्रमपदं रम्यं सौम्यसत्त्वनिषेवितम् । अस्ति तापससंकीर्णं वेदध्वनिविराजितम्

ସେଠାରେ ଏକ ରମ୍ୟ ଆଶ୍ରମସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯାହା ସୌମ୍ୟ ସ୍ୱଭାବର ସତ୍ଜନମାନେ ସେବନ କରନ୍ତି। ତାହା ତପସ୍ବୀମାନେ ଭରିଥିବା ଏବଂ ବେଦପାଠର ଧ୍ୱନିରେ ଶୋଭିତ।

Verse 7

अब्भक्षैर्वायुभक्षैश्च शीर्णपर्णाशिभिस्तथा । दन्तोलूखलिभिर्विप्रैः सेवितं चाश्मकुट्टकैः

ସେ ପବିତ୍ର ବନ କଠୋରବ୍ରତଧାରୀ ବିପ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ ଥିଲା—କେହି କେବଳ ଜଳାହାରୀ, କେହି ବାୟୁଭକ୍ଷୀ, କେହି ଝରା ପତ୍ରମାତ୍ର ଭୋଜନକାରୀ; କେହି ଦାନ୍ତକୁ ଉଖଳି ସମାନ କରି ତପ କରୁଥିଲେ, ଆଉ କେହି ପଥରରେ କୁଟା ଧାନ୍ୟରେ ଜୀବନ ଧାରଣ କରୁଥିଲେ।

Verse 8

स्नानहोमपरैश्चैव जपस्वाध्यायतत्परैः । वानप्रस्थैस्त्रिदण्डैश्च हंसैश्चापि कुटीचरैः

ସେ ସ୍ଥାନ ସ୍ନାନ ଓ ହୋମରେ ତତ୍ପର, ଜପ ଓ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟରେ ନିରତ ଲୋକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଆବାଦ ଥିଲା—ବାନପ୍ରସ୍ଥମାନେ, ତ୍ରିଦଣ୍ଡୀ ସନ୍ନ୍ୟାସୀମାନେ, ହଂସ-ସ୍ୱରୂପ ମୁନିମାନେ ଏବଂ କୁଟୀଚର ତପସ୍ବୀମାନେ ମଧ୍ୟ।

Verse 9

स्नातकैर्यतिभिर्दान्तैस्तथा पंचाग्निसाधकैः । कस्यचित्त्वथ कालस्य भगवांस्त्रिपुरांतकः

ସେ ଆଶ୍ରମବନ ସ୍ନାତକ, ଦାନ୍ତ ଯତି ଏବଂ ପଞ୍ଚାଗ୍ନି ସାଧକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ତାପରେ କିଛି କାଳ ବିତିଗଲାପରେ ଭଗବାନ ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକ—ତ୍ରିପୁରବିନାଶକ—(ସେଠାରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ)।

Verse 10

सतीवियोगसंतप्तो भ्रममाण इतस्ततः । तस्मिन्वने समायातः सौम्यसत्त्वनिषेविते

ସତୀ-ବିୟୋଗର ଦୁଃଖରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ, ଇତସ୍ତତଃ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବା ସେ, ସୌମ୍ୟ ଓ ଶାନ୍ତ ସତ୍ତ୍ୱମାନେ ସେବନ କରୁଥିବା ସେଇ ବନକୁ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 11

क्रीडंति नकुला यत्र सार्धं सर्पैःप्रहर्षिताः । पञ्चाननाश्च मातंगैर्वृषदंशास्तथाखुभिः । काकाः कौशिकसंघैश्च वैरभावविवर्जिताः

ସେଠାରେ ନକୁଳମାନେ ସର୍ପମାନଙ୍କ ସହ ହର୍ଷରେ କ୍ରୀଡ଼ା କରୁଥିଲେ; ସିଂହମାନେ ହାତୀମାନଙ୍କ ସହ; ଦଂଶକାରୀ ପ୍ରାଣୀ ମୂଷାମାନଙ୍କ ସହ; କାକମାନେ ଉଲ୍ଲୁକ-ସଂଘ ସହ—ସମସ୍ତେ ବୈରଭାବରହିତ ଥିଲେ।

Verse 12

ततश्च भगवान्रुद्रो दृष्ट्वाश्रमपदं तदा । नग्नः कपालमादाय भिक्षार्थं प्रविवेश सः

ତାପରେ ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର ସେଇ ଆଶ୍ରମସ୍ଥାନକୁ ଦେଖି, ନଗ୍ନ ହୋଇ ହାତରେ କପାଳପାତ୍ର ଧରି ଭିକ୍ଷାର୍ଥେ ସେଠାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 13

अथ तस्य समालोक्य रूपं गात्रसमुद्भवम् । अदृष्टपूर्वं तापस्यः सर्वाः कामवशं गताः

ତାପରେ ତାଙ୍କ ଦେହଜ ଅଦୃଷ୍ଟପୂର୍ବ ରୂପକୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ତାପସୀ ନାରୀମାନେ କାମବଶ ହେଲେ।

Verse 14

गृहकर्म परित्यज्य गुरुशुश्रूषणानि च । मिथः संभाषणं चक्रुः स्थानेस्थाने च ताः स्थिताः

ଗୃହକର୍ମ ଓ ଗୁରୁଶୁଶ୍ରୂଷାକୁ ମଧ୍ୟ ପରିତ୍ୟାଗ କରି, ସେମାନେ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଥାନେ ଦାଁଡ଼ି ପରସ୍ପର କଥାବାର୍ତ୍ତା କରିଲେ।

Verse 15

एका सा कापि धन्या या चक्रे तस्यावगूहनम् । विश्रब्धा सर्वगात्रेषु तापसस्य महात्मनः

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ନାରୀ ନିଜକୁ ଧନ୍ୟ ଭାବି, ନିର୍ଭୟରେ ସେଇ ମହାତ୍ମା ତାପସଙ୍କ ସର୍ବାଙ୍ଗକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଜଡ଼ି ଧରିଲା।

Verse 16

तथान्याः कौतुकाविष्टा धावंत्यः सर्वतोदिशम् । दृश्यंते तं समुद्दिश्य विस्तारितविलोचनाः

ସେହିପରି ଅନ୍ୟା ନାରୀମାନେ କୌତୁହଳାବେଶରେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଧାଉଥିଲେ; ତାଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ବିସ୍ତୃତ ନୟନରେ ଧାଉଥିବା ଦେଖାଗଲା।

Verse 17

काश्चिदर्द्धानुलिप्तांग्यः काश्चिदेकांजितेक्षणाः । अर्धसंयमितैः कैशैस्तथान्यास्त्यक्तबालकाः

କେହି କେହି ନାରୀଙ୍କ ଦେହରେ ଅର୍ଧମାତ୍ର ଅନୁଲେପନ ଥିଲା, କେହିଙ୍କ ଗୋଟିଏ ନୟନରେ ମାତ୍ର ଅଞ୍ଜନ; କେହିଙ୍କ କେଶ ଅର୍ଧବନ୍ଧ, ଆଉ କେହି ଭୟରେ ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଧାଇଲେ।

Verse 18

एवमालोक्यमानः स कामिनीभिर्महेश्वरः । बभ्राम राजमार्गेण भिक्षां देहीति कीर्तयन्

ନାରୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏଭଳି ନିରୀକ୍ଷିତ ହୋଇ ମହେଶ୍ୱର ରାଜମାର୍ଗରେ ଭ୍ରମଣ କରି ‘ଭିକ୍ଷା ଦେହି’ ବୋଲି ଘୋଷଣା କଲେ।

Verse 19

अथ ते मुनयो दृष्ट्वा तं तथा विगतांबरम् । कामोद्भवकरंस्त्रीणां प्रोचुः कोपारुणेक्षणाः

ତାପରେ ମୁନିମାନେ ତାଙ୍କୁ ଏଭଳି ନିର୍ବସ୍ତ୍ର ଦେଖି—ନାରୀମାନଙ୍କ ମନେ କାମୋଦ୍ରେକ ଜଗାଉଥିବା—କ୍ରୋଧରେ ରକ୍ତିମ ନୟନରେ କହିଲେ।

Verse 20

यस्मात्पाप त्वयास्माकमाश्रमोऽयं विडंबितः । तस्माल्लिंगं पतत्वाशु तवैव वसुधातले

‘ହେ ପାପୀ! ତୁମେ ଆମ ଏହି ଆଶ୍ରମକୁ ବିଡ଼ମ୍ବିତ ଓ ଅପମାନିତ କରିଛ; ତେଣୁ ତୁମର ଲିଙ୍ଗ ଶୀଘ୍ର ଏହି ବସୁଧାତଳରେ ପତିତ ହେଉ!’

Verse 21

एतस्मिन्नंतरे भूमौ लिंगं तस्य पपात तत् । भित्त्वाथ धरणीपृष्ठं पातालं प्रविवेश ह

ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତାଙ୍କର ଲିଙ୍ଗ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲା; ପୃଥିବୀପୃଷ୍ଠକୁ ଭେଦି ପାତାଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।

Verse 22

सोऽपि लिंगपरित्यक्तो लज्जायुक्तो महेश्वरः । गर्तां गुर्वीं समाश्रित्य भ्रूणरूपः समाविशत्

ଲିଙ୍ଗରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଓ ଲଜ୍ଜାୟୁକ୍ତ ମହେଶ୍ୱର ଗଭୀର ଗର୍ତ୍ତକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ଭ୍ରୂଣରୂପ ଧାରଣ କରି ସେଥିରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 23

अथ लिंगस्य पातेन त्रैलोक्यभयशंसिनः । उत्पाता दारुणास्तस्थुः सर्वत्र द्विजसत्तमाः

ତାପରେ ଲିଙ୍ଗପାତ ହେତୁ ତ୍ରିଲୋକର ଭୟ ସୂଚକ ଭୟଙ୍କର ଉତ୍ପାତ ସର୍ବତ୍ର ଦେଖାଦେଲା, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 24

शीर्यते गिरिशृङ्गाणि पतंत्युल्का दिवापि च । त्यजंति सागराः सर्वे मर्यादां च शनैः शनैः

ପର୍ବତଶିଖରଗୁଡ଼ିକ ଭାଙ୍ଗିପଡ଼ିଲା, ଦିନେ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍କା ପତିଲା; ସମସ୍ତ ସାଗର ଧୀରେ ଧୀରେ ନିଜ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

Verse 25

अथ देवगणाः सर्वे भयसंत्रस्तमानसाः । शक्रविष्णुमुखा जग्मुर्यत्र देवः पितामहः

ତେବେ ଭୟରେ ସନ୍ତ୍ରସ୍ତ ମନ ଥିବା ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ—ଶକ୍ର ଓ ବିଷ୍ଣୁ ଆଦିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ—ଯେଉଁଠାରେ ଦେବ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ଥିଲେ ସେଠାକୁ ଗଲେ।

Verse 26

प्रोचुश्च प्रणताः स्तुत्वा स्तोत्रैः सुश्रुतिसंभवैः । त्रैलोक्ये सृष्टिरूपं यत्कमलासनसंस्थितम्

ସେମାନେ ପ୍ରଣାମ କରି, ବେଦଜନ୍ୟ ସ୍ତୋତ୍ରରେ ସ୍ତୁତି କରି କହିଲେ—ଯିଏ ତ୍ରିଲୋକର ସୃଷ୍ଟିସ୍ୱରୂପ, କମଳାସନରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ।

Verse 27

किमिदं किमिदं देव वर्तते ह्यधरोत्तरम् । त्रैलोक्यं सकलं येन व्याकुलत्वमुपागतम्

ଏହା କ’ଣ, ଏହା କ’ଣ, ହେ ଦେବ! ଏପରି ଅଧରୋତ୍ତର ଭାବେ କାହିଁକି ଘଟୁଛି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସମଗ୍ର ତ୍ରିଲୋକ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇଯାଇଛି?

Verse 28

प्रलयस्येव चिह्नानि दृश्यंते पद्मसंभव । किं सांप्रतमकालेऽपि भविष्यति परिक्षयः

ହେ ପଦ୍ମସମ୍ଭବ! ପ୍ରଳୟ ସଦୃଶ ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକ ଦେଖାଯାଉଛି। ତେବେ କ’ଣ ଏବେ, ଅକାଳରେ ମଧ୍ୟ, ପରିକ୍ଷୟ—ବିନାଶ—ହେବ?

Verse 29

सर्वेषां सुरमर्त्यानां दैत्यानां मन्त्रकोविदः । गतिर्भयार्तदेहानां सर्वलोकपितामहः

ଦେବ, ମର୍ତ୍ୟ ଓ ଦୈତ୍ୟ—ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ମନ୍ତ୍ର-ପରାମର୍ଶର କୋବିଦ; ଭୟାର୍ତ୍ତ ଦେହଧାରୀମାନଙ୍କର ଗତି ଓ ଶରଣ ସେଇ ସର୍ବଲୋକପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା) ଅଟନ୍ତି।

Verse 30

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा देवानां चतुराननः । उवाच सुचिरं ध्यात्वा ज्ञात्वा दिव्येन चक्षुषा

ଦେବମାନଙ୍କର ସେହି ବଚନ ଶୁଣି ଚତୁରାନନ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧ୍ୟାନ କଲେ; ଦିବ୍ୟ ଚକ୍ଷୁରେ ବିଷୟ ଜାଣି ପରେ କହିଲେ।

Verse 31

प्रलयस्य न कालोऽयं सांप्रतं सुरसत्तमाः । शृणुध्वं यन्निमित्तोत्था महोत्पाता भवन्त्यमी

ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ! ଏହା ପ୍ରଳୟର କାଳ ନୁହେଁ। ଶୁଣ—ଏକ ବିଶେଷ କାରଣରୁ ଏହି ମହା ଅପଶକୁନ ଉଦ୍ଭବିଛି।

Verse 32

ऋषिभिः पातितं लिंगं देवदेवस्य शूलिनः । शापेनानर्तके देशे कलत्रार्थे महात्मभिः

ଦେବଦେବ ଶୂଲିନଙ୍କ ଲିଙ୍ଗକୁ ଋଷିମାନେ ପତିତ କରିଛନ୍ତି; ମହାତ୍ମ ମୁନିମାନଙ୍କ ଶାପରେ, ଅନର୍ତକ ଦେଶରେ, ପତ୍ନୀ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କାରଣରୁ।

Verse 33

तेनैतद्व्याकुलीभूतं त्रैलोक्यं सचराचरम् । तस्माद्गच्छामहे तत्र यत्र देवो महेश्वरः

ତାହାର ଫଳରେ ଚରାଚର ସହିତ ସମଗ୍ର ତ୍ରିଲୋକ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇଛି। ତେଣୁ ଯେଉଁଠାରେ ଦେବ ମହେଶ୍ୱର ଅଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ଆମେ ଯାଉ।

Verse 34

येनास्मद्वचनाच्छीघ्रं तल्लिंगं निदधाति सः । नो चेद्भविष्यति व्यक्तमकाले चापि संक्षयः । त्रैलोक्यस्यापि कृत्स्नस्य सत्यमेतन्मयोदितम्

ଯେ ଆମ ବଚନ ମାନି ଶୀଘ୍ର ସେହି ଲିଙ୍ଗକୁ ପୁନଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବ, ସେଇ ବିପଦ ନିବାରିବ। ନଚେତ୍ କାଳ ପୂର୍ବରୁ ମଧ୍ୟ ସମଗ୍ର ତ୍ରିଲୋକର ସ୍ପଷ୍ଟ ସଂକ୍ଷୟ ହେବ—ଏହା ମୋର କହିତ ସତ୍ୟ।

Verse 35

अथ देवगणाः सर्वे ब्रह्मविष्णुपुरःसराः । आदित्या वसवो रुद्रा विश्वेदेवास्तथाश्विनौ

ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ—ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ବିଶ୍ୱେଦେବ ଏବଂ ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀ—(ସମବେତ ହେଲେ)।

Verse 36

प्रजग्मुस्त्वरितास्तत्र यत्र देवो महेश्वरः । गर्तामध्यगतः सुप्तो लज्जया परया वृतः

ସେମାନେ ତ୍ୱରିତ ଗତିରେ ସେଠାକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବ ମହେଶ୍ୱର ଥିଲେ—ଗର୍ତ୍ତର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଶୟନ କରି ନିଦ୍ରିତ, ଏବଂ ପରମ ଲଜ୍ଜାରେ ଆବୃତ।

Verse 37

देवा ऊचुः । नमस्ते देवदेवेश भक्तानामभयप्रद । नमस्ते जगदाधार शशिराजितशेखर

ଦେବମାନେ କହିଲେ—ହେ ଦେବଦେବେଶ! ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଅଭୟ ଦେଇଥିବା ପ୍ରଭୁ! ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ହେ ଜଗଦାଧାର! ଯାହାଙ୍କ ଶିରେ ଚନ୍ଦ୍ରରାଜ ବିରାଜିତ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 38

त्वं यज्ञस्त्वं वषट्कारस्त्वमापस्त्वं मही विभो । त्वया सृष्टमिदं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम्

ଆପଣ ହିଁ ଯଜ୍ଞ, ଆପଣ ହିଁ ବଷଟ୍କାର; ଆପଣ ହିଁ ଜଳ, ଆପଣ ହିଁ ପୃଥିବୀ, ହେ ବିଭୋ। ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମଗ୍ର ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟ—ଚରାଚର ସହିତ—ସୃଷ୍ଟ ହୋଇଛି।

Verse 39

त्वं पासि च सुरश्रेष्ठ तथा नाशं नयिष्यसि । त्वं विष्णुस्त्वं चतुर्वक्त्रस्त्वं चंद्रस्त्वं दिवाकरः

ହେ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଆପଣ ହିଁ ପାଳନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଆପଣ ହିଁ ଲୟକୁ ନେଇଯାନ୍ତି। ଆପଣ ହିଁ ବିଷ୍ଣୁ, ଆପଣ ହିଁ ଚତୁର୍ବକ୍ତ୍ର (ବ୍ରହ୍ମା); ଆପଣ ହିଁ ଚନ୍ଦ୍ର, ଆପଣ ହିଁ ଦିବାକର (ସୂର୍ଯ୍ୟ)।

Verse 40

त्वया विना महादेव न किंचिदिह विद्यते । अपि कृत्वा महत्पापं नरो देव धरातले

ହେ ମହାଦେବ! ଆପଣ ବିନା ଏଠାରେ କିଛିମାତ୍ର ନାହିଁ। ହେ ଦେବ! ଧରାତଳରେ କୌଣସି ମନୁଷ୍ୟ ମହାପାପ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ—

Verse 41

तव नामापि संकीर्त्य प्रयाति त्रिदिवालयम् । महादेव महादेव महादेवेति कीर्तनात्

ହେ ମହାଦେବ! ତୁମ ନାମମାତ୍ର ସଂକୀର୍ତ୍ତନ କଲେ ମଧ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟ ତ୍ରିଦିବଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ‘ମହାଦେବ, ମହାଦେବ, ମହାଦେବ’—ଏହି କୀର୍ତ୍ତନରେ।

Verse 42

कोटयो ब्रह्महत्यानामगम्यागमकोटयः । सद्यः प्रलयमायांति महादेवेति कीर्तनात्

ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ସଦୃଶ ପାପର କୋଟି କୋଟି ରାଶି, ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଅନ୍ୟ ପାପର କୋଟି କୋଟି ମଧ୍ୟ—‘ମହାଦେବ’ କୀର୍ତ୍ତନ କରିଲେ ସଙ୍ଗେସଙ୍ଗେ ନଶିଯାଏ।

Verse 43

विप्रो यथा मनुष्याणां नदीनां वा महार्णवः । तथा त्वं सर्वदेवानामाधिपत्ये व्यवस्थितः

ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ମହାସମୁଦ୍ର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେପରି ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ଉପରେ ଅଧିପତ୍ୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

Verse 44

नक्षत्राणां यथा चंद्रः प्रदीप्तानां दिवाकरः । तथा त्वं सर्वदेवानामाधिपत्ये व्यवस्थितः

ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୀପ୍ତିମାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଦିବାକର (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେପରି ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ଉପରେ ଅଧିପତ୍ୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

Verse 45

धातूनां कांचनं यद्वद्गंधर्वाणां च नारदः । तथा त्वं सर्वदेवानामाधिपत्ये व्यवस्थितः

ଧାତୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି କାଞ୍ଚନ (ସୁବର୍ଣ୍ଣ) ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ନାରଦ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେପରି ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ଉପରେ ଅଧିପତ୍ୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

Verse 46

ओषधीनां यथा सस्यं नगानां हेमपर्वतः । तथा त्वं सर्वदेवानामाधिपत्ये व्यवस्थितः

ଔଷଧୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଶସ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହେମପର୍ବତ ଯେପରି, ସେପରି ଆପଣ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ଉପରେ ଅଧିପତ୍ୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

Verse 47

तस्मात्कुरु प्रसादं नः सर्वेषां च नृणां विभो । संधारय पुनर्लिंगं स्वकीयं सुरसत्तम

ଏହେତୁ, ହେ ବିଭୋ, ଆମ ଉପରେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଉପରେ କୃପା କରନ୍ତୁ। ହେ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନିଜ ପବିତ୍ର ଲିଙ୍ଗକୁ ପୁନର୍ବାର ଧାରଣ କରି ଆବାର ସଂଧାରଣ କରନ୍ତୁ।

Verse 48

नोचेज्जगत्त्रयं देव नूनं नाशममुपेष्यति । यद्येतद्भूतले लिङ्गं पतति स्थास्यति प्रभो

ନଚେତ୍, ହେ ଦେବ, ତ୍ରିଲୋକ ନିଶ୍ଚୟ ନାଶକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ, ହେ ପ୍ରଭୋ—ଯଦି ଏହି ଲିଙ୍ଗ ଭୂତଳରେ ପଡ଼ି ସେଠାରେ ରହିଯାଏ।

Verse 49

सूत उवाच । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा भगवान्बृषभध्वजः । प्रोवाच प्रणतान्सर्वांस्तान्देवान्व्रीडयान्वितः

ସୂତ କହିଲେ—ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ବୃଷଭଧ୍ୱଜ ଭଗବାନ, ନିଜ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରଣତ ଥିବା ସେହି ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଲଜ୍ଜାମିଶ୍ରିତ ସଂକୋଚରେ କହିଲେ।

Verse 50

मया सतीवियोगार्तियुक्तेन सुरसत्तम । लिंगमेतत्परित्यक्तं शापव्याजाद्द्विजन्मनाम्

ହେ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସତୀ-ବିୟୋଗର ବେଦନାରେ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ ମୁଁ ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରିଥିଲି—ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ଶାପକୁ ନିମିତ୍ତ କରି।

Verse 51

कोऽलं पातयितुं लिंगं ममैतद्भुवनत्रये । देवो वा ब्राह्मणो वापि वेत्थ यूयमपि स्फुटम्

ତିନି ଲୋକରେ ମୋର ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ ପତିତ କରିବାକୁ କିଏ ସମର୍ଥ—ଦେବ ହେଉ କି ବ୍ରାହ୍ମଣ? ତୁମେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଜାଣ।

Verse 52

तस्मान्नैव धरिष्यामि लिंगमेतद्धरातलात् । किमनेन करिष्यामि भार्यया परिवर्जितः

ଏହିହେତୁ ମୁଁ ଧରାତଳରୁ ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ ଆଉ ଧାରଣ କରିବି ନାହିଁ। ଭାର୍ଯ୍ୟାବିହୀନ ମୁଁ ଏହାକୁ ନେଇ କ’ଣ କରିବି?

Verse 53

देवा ऊचुः । तव कांता सती नाम या मृता प्राक्सुरोत्तम । सा जाता मेनकागर्भे गौरी नाम हिमाचलात्

ଦେବମାନେ କହିଲେ—ହେ ସୁରୋତ୍ତମ! ପୂର୍ବେ ଯେ ତୁମ ପ୍ରିୟା ସତୀ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ, ସେ ମେନକାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି—ହିମାଚଳଙ୍କ କନ୍ୟା ‘ଗୌରୀ’ ନାମରେ।

Verse 54

भविष्यति पुनर्भार्या तवैव त्रिपुरांतक । तस्माल्लिंगं समादाय कुरु क्षेमं दिवौकसाम्

ହେ ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକ! ସେ ପୁନର୍ବାର ତୁମର ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେବେ। ତେଣୁ ଲିଙ୍ଗକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନଙ୍କ କ୍ଷେମ ସାଧନ କର।

Verse 55

देवदेव उवाच । अद्यप्रभृति मे लिंगं यदि देवा द्विजातयः । पूजयंति प्रयत्नेन तर्हीदं धारयाम्यहम्

ଦେବଦେବ କହିଲେ—ଆଜିଠାରୁ ଯଦି ଦେବମାନେ ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ ମୋର ଲିଙ୍ଗକୁ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ପୂଜା କରନ୍ତି, ତେବେ ମୁଁ ଏହାକୁ ଧାରଣ କରିବି।

Verse 56

ब्रह्मोवाच । अहं तव स्वयं लिंगं पूजयिष्यामि शंकर । तथान्ये विबुधाः सर्वे किं पुनर्भुवि मानवाः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ଶଙ୍କର! ମୁଁ ସ୍ୱୟଂ ତୁମ ଲିଙ୍ଗର ପୂଜା କରିବି; ଏହିପରି ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ—ତେବେ ପୃଥିବୀର ମନୁଷ୍ୟମାନେ ତ ଅଧିକ ନିଶ୍ଚୟ କରିବେ।

Verse 57

ततः प्रविश्य पातालं देवैः सार्धं पितामहः । स्वयमेवाकरोत्पूजां तस्य लिंगस्य भक्तितः

ତାପରେ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ପାତାଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଭକ୍ତିରେ ସ୍ୱୟଂ ସେହି ପବିତ୍ର ଲିଙ୍ଗର ପୂଜା କଲେ।

Verse 58

तस्मादनंतरं विष्णुः श्रद्धापूतेन चेतसा । तथान्ये विबुधाः सर्वे शक्राद्याः श्रद्धयान्विताः

ତାହା ପରେ ସତ୍ୱରେ ବିଷ୍ଣୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପବିତ୍ର ହୋଇଥିବା ଚିତ୍ତରେ ପୂଜା କଲେ; ଏହିପରି ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଆଦି ସହ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧାନ୍ୱିତ ହୋଇ ପୂଜା କଲେ।

Verse 59

ततस्तुष्टो महादेवः पितामहमिदं वचः । प्रोवाच वासुदेवं च विनयावनतं स्थितम्

ତେବେ ପ୍ରସନ୍ନ ମହାଦେବ ପିତାମହଙ୍କୁ ଏହି ବଚନ କହିଲେ; ଏବଂ ବିନୟରେ ନମି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିବା ବାସୁଦେବ (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କହିଲେ।

Verse 60

भवद्भ्यां परितुष्टोऽस्मि तस्मान्मत्तः प्रगृह्यताम् । वरमिष्टं महाभागौ यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्

ମୁଁ ତୁମ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ନେଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସନ୍ନ; ତେଣୁ, ହେ ମହାଭାଗଦ୍ୱୟ, ମୋଠାରୁ ତୁମ ଇଚ୍ଛିତ ବର ଗ୍ରହଣ କର—ଯଦିଓ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ହୋଇଥାଏ।

Verse 61

तावूचतुः । यदि तुष्टोसि देवेश त्रिभागेन समाश्रयम् । आवाभ्यां देहि लिंगेन येनैकत्राश्रयो भवेत्

ସେ ଦୁଇଜଣ କହିଲେ—“ହେ ଦେବେଶ! ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ, ତେବେ ଲିଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ତ୍ରିଭାଗରେ ଆମକୁ ସଂଯୁକ୍ତ ଆଶ୍ରୟ ଦିଅନ୍ତୁ, ଯେପରି ଏକେଠାରେ ଏକ ଶରଣ ହେବ।”

Verse 62

सूत उवाच । स तथेति प्रतिज्ञाय लिंगमादाय च प्रभुः । स्थाने नियोजयामास सर्वदेवाधिपूजितम्

ସୂତ କହିଲେ—“‘ତଥାସ୍ତୁ’ ବୋଲି ପ୍ରଭୁ ସମ୍ମତି ଦେଲେ; ପରେ ସର୍ବଦେବାଧିପମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ସେହି ଲିଙ୍ଗକୁ ନେଇ ତାହାର ଯଥାସ୍ଥାନରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ।”

Verse 63

ततो हाटकमादाय तदाकारं पितामहः । कृत्वा लिंगं स्वयं तत्र स्थापयामास हर्षितः

ତାପରେ ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା) ସୁନା ନେଇ ସେହି ଆକାରର ଲିଙ୍ଗ ତିଆରି କରି, ହର୍ଷିତ ହୋଇ ସ୍ୱହସ୍ତେ ସେଠାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ।”

Verse 64

प्रोवाच चाथ भो विप्राः साधुनादेन नादयन् । लोकत्रयं समस्तानां शृण्वतां त्रिदिवौकसाम्

ତାପରେ ସେ କହିଲେ—“ହେ ବିପ୍ରମାନେ!” ଏବଂ ‘ସାଧୁ!’ ନାଦରେ ଏମିତି ଘୋଷ କଲେ ଯେ, ଶୁଣୁଥିବା ତ୍ରିଦିବବାସୀମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସମଗ୍ର ଲୋକତ୍ରୟ ଗୁଞ୍ଜି ଉଠିଲା।”

Verse 65

मया ह्याद्यं त्विदं लिंगं हाटकेन विनिर्मितम् । ख्यातिं यास्यति सर्वत्र पाताले हाटकेश्वरम्

“ଆଜି ମୁଁ ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ ସୁନାରେ ନିର୍ମାଣ କରିଛି; ପାତାଳରେ ଏହା ‘ହାଟକେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ସର୍ବତ୍ର ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କରିବ।”

Verse 66

तथान्ये मनुजा ये च हाटकादीनि भक्तितः । मणिमुक्तासुरत्नैश्च कृत्वा लिंगानि कृत्स्नशः

ସେହିପରି ଅନ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତିସହିତ ସୁନା ଆଦି ପଦାର୍ଥ ଓ ମଣି, ମୁକ୍ତା, ଉତ୍ତମ ରତ୍ନଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶିବଲିଙ୍ଗ ଗଢ଼ନ୍ତି।

Verse 67

त्रिकालं पूजयिष्यंति ते यास्यंति परां गतिम् । मृन्मयं संपरित्यज्य नीचधातुमयं तथा

ଯେମାନେ ତ୍ରିକାଳ (ପ୍ରାତଃ, ମଧ୍ୟାହ୍ନ, ସାୟଂ) ପୂଜା କରନ୍ତି ସେମାନେ ପରମ ଗତି ପାଆନ୍ତି। ମୃଣ୍ମୟ ଓ ନୀଚ ଧାତୁମୟ ଲିଙ୍ଗକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉପାସନାରେ ଲଗ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 68

एवमुक्त्वा चतुर्वक्त्रः सह सर्वैर्दिवालयैः । जगाम त्रिदिवं सोऽपि कैलासं शशिशेखरः

ଏପରି କହି ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତ ଦେବଗଣଙ୍କ ସହ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକକୁ ଗଲେ; ଏବଂ ଶଶିଶେଖର ଭଗବାନ ଶିବ ମଧ୍ୟ କୈଲାସକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 69

एतस्मात्कारणाल्लिंगं पूज्यतेऽत्र सुरासुरैः । हरस्य चोत्तमांगानि परित्यज्य विशेषतः

ଏହି କାରଣରୁ ଏଠାରେ ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ ଦେବ ଓ ଅସୁର—ଦୁହେଁ ପୂଜନ୍ତି; ବିଶେଷତଃ ହର (ଶିବ)ଙ୍କ ଅନ୍ୟ ଉତ୍ତମ ଅଙ୍ଗ-ରୂପଗୁଡ଼ିକୁ ପାଶେ ରଖି।

Verse 70

ततः प्रभृति तल्लिंगं स्वयं ब्रह्मा व्यवस्थितः । भगवान्वासुदेवश्च तेन पूज्यं शिवं हि तत्

ସେତେବେଳୁ ସେହି ଲିଙ୍ଗ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ସ୍ୱୟଂ ବ୍ରହ୍ମା ସେଠାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲେ; ଭଗବାନ ବାସୁଦେବ (ବିଷ୍ଣୁ) ମଧ୍ୟ—ଏହିହେତୁ ସେହି (ଲିଙ୍ଗ) ନିଶ୍ଚୟ ଶିବରୂପେ ପୂଜ୍ୟ।

Verse 71

यस्तु पूजयते नित्यं श्रद्धायुक्तेन चेतसा । त्र्यंबकाच्युतब्रह्माद्यास्तेन स्युः पूजितास्त्रयः

ଯେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଯୁକ୍ତ ଚିତ୍ତରେ ନିତ୍ୟ ପୂଜା କରେ, ତାହାଦ୍ୱାରା ତ୍ର୍ୟମ୍ବକ (ଶିବ), ଅଚ୍ୟୁତ (ବିଷ୍ଣୁ) ଓ ବ୍ରହ୍ମା—ଏ ତିନିଜଣ ମଧ୍ୟ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 72

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन शिवलिंगं प्रपूजयेत् । स्पर्शयेदीक्षयेन्नित्यं कीर्तयेच्च द्विजोत्तमाः

ଏହେତୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟତ୍ନରେ ଶିବଲିଙ୍ଗକୁ ଭଲଭାବେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ନିତ୍ୟ ତାହାକୁ ସ୍ପର୍ଶ କର, ଦର୍ଶନ କର ଏବଂ କୀର୍ତ୍ତନ ମଧ୍ୟ କର।