Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 64

Devanagari script

प्रोवाच चाथ भो विप्राः साधुनादेन नादयन् । लोकत्रयं समस्तानां शृण्वतां त्रिदिवौकसाम्

Transliteration

provāca cātha bho viprāḥ sādhunādena nādayan | lokatrayaṃ samastānāṃ śṛṇvatāṃ tridivaukasām

Translation

ତାପରେ ସେ କହିଲେ—“ହେ ବିପ୍ରମାନେ!” ଏବଂ ‘ସାଧୁ!’ ନାଦରେ ଏମିତି ଘୋଷ କଲେ ଯେ, ଶୁଣୁଥିବା ତ୍ରିଦିବବାସୀମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସମଗ୍ର ଲୋକତ୍ରୟ ଗୁଞ୍ଜି ଉଠିଲା।”

Word by Word

• प्रोवाच: proclaimed/said
• प्रोवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction)

• अथ: then
• अथ: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अनन्तरार्थक-अव्ययम् (then/now)

• भो: O!
• भो: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Indeclinable
• Root: भो (अव्यय)
• Form: सम्बोधनार्थक-अव्ययम् (vocative particle)

• विप्राः: O brāhmaṇas
• विप्राः: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सम्बोधन-विभक्तिः (Vocative), बहुवचनम् (Plural)

• साधुनादेन: with an auspicious cry
• साधुनादेन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: साधुनाद (प्रातिपदिक: साधु + नाद)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मधारयः (साधुः नादः)

• नादयन्: making (it) resound
• नादयन्: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: नद् (धातु; णिच् causative, शतृ)
• Form: वर्तमान-कृदन्तः (present active participle, शतृ-प्रत्यय), पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम्; णिच्-प्रयोगः: ‘causing to resound’

• लोकत्रयम्: the three worlds
• लोकत्रयम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: लोकत्रय (प्रातिपदिक: लोक + त्रय)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः (त्रयाणां लोकानाम् समाहारः)

• समस्तानाम्: of all (beings)
• समस्तानाम्: Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: समस्त (कृदन्त-प्रातिपदिक; सम् + अस् धातोः क्त)
• Form: पुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive/6th), बहुवचनम्; ‘of all/entire’

• शृण्वताम्: of the listeners
• शृण्वताम्: Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु; शतृ/शानच् → शृण्वत्)
• Form: वर्तमान-कृदन्तः (present participle), षष्ठी-विभक्तिः, बहुवचनम्; ‘of those who are hearing’

• त्रिदिवौकसाम्: of the dwellers of heaven (gods)
• त्रिदिवौकसाम्: Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: त्रिदिवौकस् (प्रातिपदिक: त्रिदिव + ओकस्)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, बहुवचनम्; तत्पुरुषः (त्रिदिवे ओकः यस्य/येषाम्)

Speaker

Narrator (Sūta continuing; proclamation attributed to Pitāmaha by context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Brahmā (or the proclaiming figure) calls out to the brāhmaṇas; the cry of ‘Sādhu!’ ripples outward, with devas in the sky listening as the three worlds seem to vibrate.

Characters & Entities

• Vipras (sages)
• Triloka (three worlds)
• Tridivaukas (celestials)
• Sādhu-nāda

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The greatness of a sacred establishment is affirmed through open praise and communal hearing, spreading dharma across worlds.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The newly established liṅga-sthāna in Pātāla that is being publicly celebrated.

What ritualistic prescription is mentioned?

Stuti/udghoṣa (public praise) accompanying sacred installation is indicated.