Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 61

Devanagari script

तावूचतुः । यदि तुष्टोसि देवेश त्रिभागेन समाश्रयम् । आवाभ्यां देहि लिंगेन येनैकत्राश्रयो भवेत्

Transliteration

tāvūcatuḥ | yadi tuṣṭosi deveśa tribhāgena samāśrayam | āvābhyāṃ dehi liṃgena yenaikatrāśrayo bhavet

Translation

ସେ ଦୁଇଜଣ କହିଲେ—“ହେ ଦେବେଶ! ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ, ତେବେ ଲିଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ତ୍ରିଭାଗରେ ଆମକୁ ସଂଯୁକ୍ତ ଆଶ୍ରୟ ଦିଅନ୍ତୁ, ଯେପରି ଏକେଠାରେ ଏକ ଶରଣ ହେବ।”

Word by Word

• तौ: those two
• तौ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), द्विवचनम् (Dual)

• ऊचतुः: said
• ऊचतुः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), प्रथम-पुरुषः (3rd person), द्विवचनम् (Dual), परस्मैपदम्

• यदि: if
• यदि: Sambandha (सम्बन्ध/condition)
• Type: Indeclinable
• Root: यदि (अव्यय)
• Form: शर्तार्थक-अव्ययम् (conditional particle)

• तुष्टः: pleased
• तुष्टः: Kartṛ-samānādhikaraṇa (कर्ता-समानााधिकरण/subject complement)
• Type: Adjective
• Root: तुष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक; तुष् धातोः क्त)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्तः (past passive participle)

• असि: you are
• असि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), मध्यम-पुरुषः (2nd person), एकवचनम् (Singular), परस्मैपदम्

• देवेश: O Lord of gods
• देवेश: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवेश (प्रातिपदिक: देव + ईश)
• Form: पुंलिङ्गे, सम्बोधन-विभक्तिः (Vocative), एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (देवानाम् ईशः)

• त्रिभागेन: by a threefold share / in three parts
• त्रिभागेन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: त्रिभाग (प्रातिपदिक: त्रि + भाग)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/3rd), एकवचनम्; तत्पुरुषः (त्रयाणां भागः)

• समाश्रयम्: a common refuge/support
• समाश्रयम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: समाश्रय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्

• आवाभ्याम्: to/for us two (by us two)
• आवाभ्याम्: Sampradana/Adhikarana-context (सम्प्रदान/संबन्ध)
• Type: Noun
• Root: अहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उभयलिङ्गे (pronoun), तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/3rd), द्विवचनम् (Dual)

• देहि: give
• देहि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु)
• Form: लोट्-लकारः (Imperative), मध्यम-पुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्

• लिङ्गेन: by/with the liṅga (emblem)
• लिङ्गेन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/3rd), एकवचनम्

• येन: by which
• येन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/3rd), एकवचनम्

• एकत्र: in one place / together
• एकत्र: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: एकत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्ययम् (adverb of place)

• आश्रयः: refuge/support
• आश्रयः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आश्रय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्

• भवेत्: may become
• भवेत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ्-लकारः (Optative), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्

Speaker

Brahmā and Viṣṇu (together)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Two supplicants stand before the Lord of gods, hands folded, requesting a shared threefold abode through the liṅga so that their refuge becomes one.

Characters & Entities

• Deveśa (Śiva)
• Brahmā
• Viṣṇu
• Liṅga
• Tri-bhāga (threefold division)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The liṅga is affirmed as a unifying refuge—devotion seeks not division but shared sacred anchoring.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The liṅga-sthāna in this chapter where divine beings seek an enduring, shared āśraya.

What ritualistic prescription is mentioned?

A boon-request centered on liṅga-based establishment/āśraya (implying liṅga-pratiṣṭhā and continued worship).