Adhyaya 33

Verse 1

ऋषय ऊचुः । किन्नामा च किरातोऽभूत्किं तेन व्रतमाहितम् । तत्त्वं कथय विप्रेंद्र परं कौतूहलं हि नः

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ସେ କିରାତର ନାମ କ’ଣ ଥିଲା, ଏବଂ ସେ କେଉଁ ବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲା? ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର, ତତ୍ତ୍ୱ କହ; ଆମର କୌତୁହଳ ଅତ୍ୟଧିକ।

Verse 2

तत्सर्वं श्रोतुमिच्छामो याथातथ्येन कथ्यताम् । न ह्यन्यो विद्यते लोके त्वद्विना वदतां वरः । तस्मात्कथ भो विप्र सर्वं शुश्रूषतां हि नः

ସେ ସବୁ ଆମେ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛୁ; ଯେପରି ଘଟିଥିଲା ସେପରି ଯଥାତଥ୍ୟ କହନ୍ତୁ। ଏହି ଲୋକରେ ଆପଣ ବ୍ୟତୀତ କଥକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ। ତେଣୁ, ହେ ବିପ୍ର, ସବୁ କହନ୍ତୁ—ଆମେ ଶ୍ରବଣକୁ ଆତୁର।

Verse 3

एवमुक्तस्तदा तेन शौनकेन महात्मना । कथयामास तत्सर्वं पुष्कसेन कृतं यत्

ମହାତ୍ମା ଶୌନକ ଏଭଳି କହିଲେ ପରେ, ସେ ପୁଷ୍କସେନ ଯାହା କରିଥିଲା ତାହା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସେତେବେଳେ ବିସ୍ତାରରେ କଥାଇଲେ।

Verse 4

लोमश उवाच । आसीत्पुरा महारौद्रश्चडोनाम दुरात्मवान् । क्रूरसंगो निष्कृतिको भूतानां भयवाहकः

ଲୋମଶ କହିଲେ—ପୁରାକାଳରେ ‘ଚଡ’ ନାମର ଏକ ଦୁରାତ୍ମା ଥିଲା, ଅତ୍ୟନ୍ତ ରୌଦ୍ର ସ୍ୱଭାବର। ସେ କ୍ରୂର ସଙ୍ଗରେ ରହୁଥିଲା, ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରୁଥିଲା, ଏବଂ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭୟର କାରଣ ଥିଲା।

Verse 5

जालेन मत्स्यान्दुष्टात्मा घातयत्यनिशं खलु । भल्लैर्मृगाञ्छापदांश्च कृष्णसारांश्च शल्लकान्

ସେ ଦୁଷ୍ଟହୃଦୟ ଲୋକ ଜାଲରେ ନିରନ୍ତର ମାଛ ମାରୁଥିଲା; ଏବଂ ବାଣରେ ହରିଣ, ବନ୍ୟ ପଶୁ, କୃଷ୍ଣସାର ଓ ଶଲ୍ଲକ (ସାହି) କୁ ମଧ୍ୟ ନିହତ କରୁଥିଲା।

Verse 6

खड्गांश्चैव च दुष्टात्मा दृष्ट्वा कांश्चिच्च पापवान् । पक्षिणोऽघातयत्क्रुद्धो ब्राह्मणांश्च विशेषतः

ସେ ଦୁଷ୍ଟ ପାପୀ କେତେକ ଖଡ୍ଗମୃଗ (ଗଣ୍ଡା) ଦେଖିଲେ ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମାରିଦେଉଥିଲା; କ୍ରୋଧରେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଘାତ କରୁଥିଲା—ବିଶେଷତଃ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ।

Verse 7

लुब्धको हि महापापो दुष्टो दुष्टजनप्रियः । भार्या तथाविधआ तस्य पुष्कसस्य महाभया

ସେ ଶିକାରୀ ଥିଲା—ମହାପାପୀ, ଦୁଷ୍ଟ ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟଜନଙ୍କ ସଙ୍ଗ ପ୍ରିୟ। ତାହାର ଭାର୍ଯ୍ୟା ମଧ୍ୟ ସେହିପରି—ପୁଷ୍କସର ସ୍ତ୍ରୀ, ମହାଭୟଙ୍କର।

Verse 8

एवं विहरतस्तस्य बहुकालोत्यवर्तत । गते बहुतिथेकाले पापौघनिरतस्य च

ଏଭଳି ଭାବେ ଜୀବନ କାଟୁଥିବା ତାହାର ବହୁକାଳ ଅତିବାହିତ ହେଲା; ଅନେକ ଦିନ ଗତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ପାପର ଓଘରେ ନିରତ ରହିଲା।

Verse 9

निषंगे जलमादाय क्षुत्पिपासार्द्दितो भृशम् । एकदा निशि पापीयाच्छ्रीवृक्षोपरि संस्थितः । कोलं हंतुं धनुष्पाणिर्जाग्रच्चानिमिषेण हि

ନିଷଙ୍ଗରେ ଜଳ ନେଇ, ଭୁଖ ଓ ପିପାସାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡିତ ସେ ପାପୀ ଏକ ରାତିରେ ଶ୍ରୀବୃକ୍ଷ ଉପରେ ବସିଲା। ଧନୁଷ ହାତରେ ଧରି ବରାହକୁ ମାରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ପଲକ ନ ଝପକାଇ ଜାଗି ରହିଲା।

Verse 10

माघमासेऽसितायां वै चतुर्दश्यामथाग्रतः । मृगमार्गविलोकार्थी बिल्वपत्राण्यपातयत्

ମାଘମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନ ସେ ଆଗକୁ ଚାହିଁ ମୃଗମାର୍ଗ ଦେଖିବାକୁ ବିଲ୍ୱପତ୍ର ଝରାଇଲା।

Verse 11

श्रीवृक्षपर्णानि बहूनि तत्र स च्छेदयामास रुषान्वितोपि । श्रीवृक्षमूले परिवर्तमाने लिंगं तस्योपरिदृष्टभावः

ସେଠାରେ କ୍ରୋଧାବିଷ୍ଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଶ୍ରୀବୃକ୍ଷର ବହୁ ପତ୍ର କାଟିଦେଲା। ଗଛମୂଳ ପାଖେ ଘୁରୁଥିବାବେଳେ ତାହାର ତଳେ ଏକ ଶିବଲିଙ୍ଗ ଦେଖାଗଲା।

Verse 12

ववर्ष गंडूषजलं दुरात्मा यदृच्छया तानि शिवे पतंति । श्रीवृक्षपर्णानि च दैवयोगाज्जातं च सर्वं शिवपूजनं तत्

ସେଇ ଦୁରାତ୍ମା ଗଣ୍ଡୂଷଜଳ ଝରାଇଲା; ଯଦୃଚ୍ଛାବଶତଃ ସେଗୁଡ଼ିକ ଶିବଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ିଲା। ଶ୍ରୀବୃକ୍ଷପତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୈବଯୋଗରେ—ସମସ୍ତେ ମିଶି—ଶିବପୂଜା ହୋଇଗଲା।

Verse 13

गंडूषवारिणा तेन स्नपनं च कृतं महत् । बिल्वपत्रैरसंख्यातैरर्चनं महत्कृतम्

ସେ ଗଣ୍ଡୂଷଜଳରେ ମହା ସ୍ନପନ (ଅଭିଷେକ) କଲା, ଏବଂ ଅସଂଖ୍ୟ ବିଲ୍ୱପତ୍ରରେ ମହା ଅର୍ଚ୍ଚନା କଲା।

Verse 14

अज्ञानेनापि भो विप्राः पुष्कसेन दुरात्मना । माघमासेऽसिते पक्षे चतुर्दश्यां विधूदये

ହେ ବିପ୍ରମାନେ! ଦୁରାତ୍ମା ପୁଷ୍କସେନ ମଧ୍ୟ ଅଜ୍ଞାନବଶତଃ ମାଘମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନ, ଚନ୍ଦ୍ରୋଦୟ ସମୟରେ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଦେଲା।

Verse 15

पुष्कसोऽथ दुराचारो वॉक्षादवततार सः । आगत्य जलसंकाशं मत्स्यान्हंतुं प्रचक्रमे

ତେବେ ଦୁରାଚାରୀ ପୁଷ୍କସ ଗଛରୁ ତଳକୁ ଅବତରିଲା; ଜଳସଦୃଶ ବିସ୍ତାରକୁ ଆସି ମାଛମାନଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲା।

Verse 16

लुब्ध कस्यापि भार्याभून्नाम्ना चैव घनोदरी । दुष्टा सा पापनिरता परद्रव्यापहारिणी

କୌଣସି ଶିକାରୀର ଘନୋଦରୀ ନାମକ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଥିଲା; ସେ ଦୁଷ୍ଟା, ପାପନିରତା ଏବଂ ପରଧନ ଅପହାରିଣୀ ଥିଲା।

Verse 17

गृहान्निर्गत्य सायाह्ने पुरद्वारबहिः स्थिता । वनमार्गं प्रपश्यंती पत्युरागमनेच्छया

ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଘରୁ ବାହାରି ସେ ନଗରଦ୍ୱାରର ବାହାରେ ଦାଁଡ଼ିଲା; ପତିଙ୍କ ଆଗମନ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ବନପଥକୁ ଚାହିଁ ରହିଲା।

Verse 18

चिराद्भर्तरी नायाते चिन्तयामास लुब्धकी । अद्य सायाह्नवेलायामागताः सर्वलुब्धकाः

ଦୀର୍ଘ ସମୟ ହେଲା ଭର୍ତ୍ତା ନ ଆସିବାରୁ ଶିକାରୀର ସ୍ତ୍ରୀ ଚିନ୍ତା କଲା—“ଆଜି ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ସମସ୍ତ ଶିକାରୀ ଫେରିଆସିଛନ୍ତି।”

Verse 19

तमः स्तोमेन संछन्नाश्चतस्रो विदिशो दिशः । रात्रौ यामद्वयं यातं किं मतंगः समागतः

ଅନ୍ଧକାରର ଘନସମୂହରେ ଚାରିଦିଗ ଆବୃତ ହେଲା; ରାତିର ଦୁଇ ଯାମ ଗତ—କି ତାଙ୍କ ଉପରେ ହାତୀ ପଡ଼ିଲା କି?

Verse 20

किं वा केसरलोभेन सिंहेनैव विदारितः । किं भुजंगफणारत्नहारी सर्पविषार्दितः

କି ସେ କେସର-ଲୋଭରେ ସିଂହ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ଚିରିଦିଆଗଲା? କିମ୍ବା ସର୍ପଫଣାର ରତ୍ନ ହରଣକାରୀ ସେ ନାଗବିଷରେ ପୀଡିତ ହେଲା?

Verse 21

किं वा वराहदंष्ट्राग्रघातैः पंचत्वमागतः । मधुलोभेन वृक्षाग्रात्स वै प्रपतितो भुवि

କି ସେ ବରାହର ଦଂଷ୍ଟ୍ରାଗ୍ର ଆଘାତରେ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଲା? କିମ୍ବା ମଧୁ-ଲୋଭରେ ବୃକ୍ଷଶିଖରରୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା?

Verse 22

क्वान्वेषयामि पृच्छामि क्व गच्छामि च कं प्रति । एवं विलप्य बहुधा निवृत्ता स्वं गृहं प्रति

“ମୁଁ କେଉଁଠି ଖୋଜିବି? କାହାକୁ ପଚାରିବି? କେଉଁଠି ଯିବି, କାହା ପାଖକୁ?”—ଏଭଳି ବହୁପ୍ରକାରେ ବିଲାପ କରି ସେ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲା।

Verse 23

नैवान्नं नो जलं किंचिन्न भुक्तं तद्दिने तया । चिंतयंती पतिं चापि लुब्धकी त्वयन्निशाम्

ସେ ଦିନ ସେ ଶିକାରିଣୀ ନ ଅନ୍ନ ଖାଇଲା, ନ ଜଳ ପିଇଲା। ପତିଙ୍କୁ ମାତ୍ର ଚିନ୍ତା କରି ଉତ୍କଣ୍ଠାରେ ସାରା ରାତି ଜାଗି ରହିଲା।

Verse 24

अथ प्रभाते विमले पुष्कसी वनमाययौ । अशनार्थं च तस्यान्नमादाय त्वरिता सती

ତାପରେ ନିର୍ମଳ ପ୍ରଭାତେ ସେ ଶିକାରିଣୀ ବନକୁ ଗଲା। ପତିଙ୍କ ଭୋଜନାର୍ଥେ ଅନ୍ନ ନେଇ ସେ ସତୀ ତ୍ୱରିତ ଗତିରେ ଆଗେଇଲା।

Verse 25

भ्रममाणावने तस्मिन्ददर्श महतीं नदीम् । तस्यास्तीरे समासीनं स्वपतिं प्रेक्ष्य हर्षिता

ସେଇ ବନରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବାବେଳେ ସେ ଏକ ମହାନଦୀ ଦେଖିଲା। ତାହାର ତଟରେ ବସିଥିବା ନିଜ ପତିଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ହର୍ଷରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।

Verse 26

तदन्नं कूलनः स्थाप्य नदीं तर्तुं प्रचक्रमे । निरीक्ष्य चाथ मत्स्यान्स जालप्रोतान्समानयत्

ସେ ଅନ୍ନକୁ ନଦୀତଟରେ ରଖି ନଦୀ ପାର ହେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲା। ପରେ ଚାରିପାଖ ଦେଖି ଜାଲରେ ଅଟକିଥିବା ମାଛମାନଙ୍କୁ ସଂଗ୍ରହ କରି ଆଣିଲା।

Verse 27

तावत्तयोक्तश्चण्डोऽसावेहि शीघ्रं च भक्षय । अन्नं त्वदर्थमानीतमुपोष्य दिवसं मया

ତେବେ ସେ ଚଣ୍ଡକୁ କହିଲା—“ଶୀଘ୍ର ଆସ ଓ ଭୋଜନ କର। ତୁମ ପାଇଁ ଏହି ଅନ୍ନ ଆଣିଛି; ମୁଁ ଦିନଭରି ଉପବାସ ରହିଛି।”

Verse 28

कृतं किमद्य रे मंद गतेऽहनि च किं कृतम् । नाऽशितं च त्वया मूढ लंघितेनाद्य पापिना

“ହେ ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି! ଆଜି ତୁମେ କ’ଣ କଲ, ଦିନ ଗଲା ତଥାପି କ’ଣ ସାଧିଲ? ତୁମେ କିଛି ଖାଇନାହ, ମୂଢ! ଆଜି ନିୟମ ଲଂଘନ କରି ଦୋଷୀ ହେଲ।”

Verse 29

नद्यां स्नातौ तथा तौ च दम्पती च शुचि व्रतौ । यावद्गतश्च भोक्तुं स तावच्छ्वा स्वयमागतः

ତାପରେ ସେଇ ଦମ୍ପତି ଶୁଚିବ୍ରତ ପାଳନ କରି ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କଲେ। ସେ ଭୋଜନ କରିବାକୁ ଯାଉଥିବା ସମୟରେ ଏକ କୁକୁର ସ୍ୱୟଂ ତାହାଁକୁ ଆସିପହଞ୍ଚିଲା।

Verse 30

तेन सर्वं भक्षितं च तदन्नं स्वयमेव हि । चंडी प्रकुपिता चैव श्वानं हंतुमुपस्थिता

ସେଇ ଶ୍ୱାନଟି ନିଜେ ହିଁ ସେ ସମସ୍ତ ଅନ୍ନ ଭକ୍ଷଣ କଲା। ତେବେ ଚଣ୍ଡୀ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଶ୍ୱାନକୁ ହନନ କରିବାକୁ ଆଗେଇଲେ।

Verse 31

आवयोर्भक्षितं चान्नमनेनैव च पापिना । किं च भक्षयसे मूढ भविताद्य वुभुक्षितः

“ଆମ ଦୁହେଁ ପାଇଁ ରଖା ଅନ୍ନ ଏହି ପାପୀ ହିଁ ଭକ୍ଷଣ କରିଦେଲା! ହେ ମୂଢ, ଏବେ ତୁମେ କ’ଣ ଖାଇବ? ଆଜି ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଭୁଖା ରହିବ।”

Verse 32

एवं तयोक्तश्चण्डोऽसौ बभाषे तां शिवप्रियः । यच्छुना भक्षितं चान्नं तेनाहं परितोषितः

ଏପରି କୁହାଯାଇଲେ ଶିବପ୍ରିୟ ଚଣ୍ଡ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଶ୍ୱାନ ଯେ ଅନ୍ନ ଭକ୍ଷଣ କରିଛି, ସେହିଥିରେ ମୁଁ ପରିତୃପ୍ତ ହୋଇଛି।”

Verse 33

किमनेन शरीरेण नश्वरेण गतायुषा । शरीरं दुर्लभं लोके पूज्यते क्षणभंगुरम्

ଆୟୁ ଖସିଯାଉଥିବା ଏହି ନଶ୍ୱର ଶରୀରରେ କ’ଣ ଉପକାର? ଲୋକେ ଶରୀରକୁ ଦୁର୍ଲଭ କୁହନ୍ତି, ତଥାପି ଏହା କ୍ଷଣଭଙ୍ଗୁର—ଶୀଘ୍ର ଭଙ୍ଗ ହୋଇଯାଏ।

Verse 34

ये पुष्णंति निजं देहं सर्वभावेन चाहताः । मूढास्ते पापिनो ज्ञेया लोकद्वयबहिष्कृताः

ଯେମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ମଧ୍ୟ କେବଳ ନିଜ ଦେହକୁ ହିଁ ସର୍ବଭାବେ ପୋଷଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମୂଢ ଓ ପାପୀ ବୋଲି ଜାଣ—ଇହପର ଦୁଇ ଲୋକରୁ ବହିଷ୍କୃତ।

Verse 35

तस्मान्मानं परित्यज्य क्रोधं च दुरवग्रहम् । स्वस्था भव विमर्शेन तत्त्वबुद्ध्या स्थिरा भव

ଏହେତୁ ମାନ ଓ ଦମନ କରିବାକୁ କଠିନ କ୍ରୋଧକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କର। ବିଚାରରେ ଆତ୍ମସ୍ଥ ହେଅ, ତତ୍ତ୍ୱବୁଦ୍ଧିରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ ଅବସ୍ଥିତ ହେଅ।

Verse 36

बोधिता तेन चंडी सा पुष्कसेन तदा भृशम् । जागरादि च संप्राप्तः पुष्कसोऽपि चतुर्दशीम्

ତେବେ ପୁଷ୍କସେନ ଦ୍ୱାରା ଚଣ୍ଡୀ ଦେବୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜାଗ୍ରତ ହେଲେ। ଏବଂ ପୁଷ୍କସ ମଧ୍ୟ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନ ଜାଗରଣାଦି ବ୍ରତ-ନିୟମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲା।

Verse 37

शिवरात्रिप्रसंगाच्च जायते यद्ध्यसंशयम् । तज्ज्ञानं परमं प्राप्तः शिवरात्रिप्रसंगतः

ଶିବରାତ୍ରିର ପ୍ରସଙ୍ଗରୁ ଯାହା ନିଶ୍ଚୟ ଜନ୍ମେ, ସେହି ହେଉଛି ପରମ ଜ୍ଞାନ; ସେଇ ଶିବରାତ୍ରି ଅବସରରୁ ସେ ପରମଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତ କଲା।

Verse 38

यामद्वयं च संजातममावास्यां तु तत्र वै । आगताश्च गणास्तत्र बहवः शिवनोदिताः

ସେଠାରେ ଅମାବାସ୍ୟା ରାତିରେ ଦୁଇ ଯାମ ଅତିତ ହେବା ପରେ, ଶିବଙ୍କ ଆଦେଶରେ ପ୍ରେରିତ ଅନେକ ଗଣ ସେଇ ସ୍ଥାନକୁ ଆସିଲେ।

Verse 39

विमानानि बहून्यत्र आगतानि तदंतिकम् । दृष्टानि तेन तान्येव विमानानि गणास्तथा

ସେଠାରେ ଅନେକ ବିମାନ ନିକଟକୁ ଆସିଲା। ସେ ସେହି ବିମାନଗୁଡ଼ିକୁ ଏବଂ ସହିତ ଗଣମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦେଖିଲା।

Verse 40

उवाच परया भक्त्या पुष्कसोऽपि च तान्प्रति । कस्मात्समागता यूयं सर्वे रुद्राक्षधारिणः

ତେବେ ପରମ ଭକ୍ତିରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ପୁଷ୍କସ ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲା—“ତୁମେ ସମସ୍ତେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଧାରଣ କରି ଏଠାକୁ କେଉଁ କାରଣରେ ଆସିଛ?”

Verse 41

विमानस्थाश्च केचिच्च वृषारूढाश्च केचन । सर्वे स्फटिकसंकाशाः सर्वे चंद्रार्द्धशेखराः

କେହି ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ଆସୀନ ଥିଲେ, କେହି ବୃଷଭାରୂଢ ଥିଲେ। ସମସ୍ତେ ସ୍ଫଟିକ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଶିରେ ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ଶୋଭିତ।

Verse 42

कपर्द्दिनश्चर्मपरीतवाससो भुजंगभोगैः कृतहारभूषणाः । श्रियान्विता रुद्रसमानवीर्या यथातथं भो वदतात्मनोचितम्

ହେ ଜଟାଧାରୀ, ଚର୍ମବସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ଭୁଜଙ୍ଗଭୋଗରେ ଗଢ଼ା ହାର-ଭୂଷଣରେ ଅଲଙ୍କୃତ! ତୁମେ ଶ୍ରୀସମ୍ପନ୍ନ ଓ ରୁଦ୍ରସମାନ ପରାକ୍ରମୀ—ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ନିଜ ବିଷୟରେ ଯାହା ଉଚିତ, ତାହା କହ।

Verse 43

पुष्कसेन तदा पृष्टा ऊचुः सर्वे च पार्पदाः । रुद्रस्य देवदेवस्य संनम्राः कमलेक्षणाः

ପୁଷ୍କସ ପଚାରିବା ସହିତ, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସମସ୍ତ ପାର୍ଷଦ—ଦେବଦେବଙ୍କ ପାଦେ ନମ୍ର ହୋଇ, କମଳନେତ୍ର—ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 44

गणा ऊचुः । प्रेषिताः स्मो वयं चंड शिवेन परमेष्ठिना । आगच्छ त्वरितो भुत्वा सस्त्रीको या नमारुह

ଗଣମାନେ କହିଲେ—“ହେ ଚଣ୍ଡ! ପରମେଷ୍ଠୀ ଶିବ ଆମକୁ ପ୍ରେଷିତ କରିଛନ୍ତି। ଶୀଘ୍ର ଆସ—ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ; ଯାନରେ ଆରୋହଣ କରନି, ତୁରନ୍ତ ଆସ।”

Verse 45

लिंगार्च्चनं कृतं यच्च त्वया रात्रौ शिवस्य च । तेन कर्मविपाकेन प्राप्तोऽसि शिवसन्निधिम्

ତୁମେ ରାତିରେ ଶିବଲିଙ୍ଗର ଯେ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିଥିଲ, ସେହି କର୍ମର ଫଳପରିପାକରେ ଏବେ ତୁମେ ଶିବସନ୍ନିଧିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛ।

Verse 46

तथोक्तो वीरभद्रेण उवाच प्रहसन्निव । पुष्कसोऽपि स्वया बुद्ध्या प्रस्तावसदृशं वचः

ବୀରଭଦ୍ର ଏପରି କହିଲେ, ପୁଷ୍କସ ଯେନ ହାଲୁକା ହସ ସହ କହିଲା; ଏବଂ ନିଜ ବୁଦ୍ଧିରେ ପ୍ରସଙ୍ଗୋଚିତ ବଚନ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲା।

Verse 47

पुष्कस उवाच । किं मया कृतमद्यैव पापिना हिंसकेन च । मृगयारसिकेनैव पुष्कसेन दुरात्मना

ପୁଷ୍କସ କହିଲା—ଆଜି ପାପୀ, ହିଂସକ, ମୃଗୟାରସିକ, ଦୁରାତ୍ମା ପୁଷ୍କସ ମୁଁ ଭଲ କେଉଁ ପୁଣ୍ୟକର୍ମ କରିଛି?

Verse 48

पापाचारो ह्यहं नित्यं कथं स्वर्गं व्रजाम्यहम् । कथं लिंगार्चनमिदं कृतमस्ति तदुच्यताम्

ମୋର ଆଚରଣ ସଦା ପାପମୟ—ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ କିପରି ଯିବି? ଏହି ଲିଙ୍ଗାର୍ଚ୍ଚନ ମୋ ଦ୍ୱାରା କିପରି ହେଲା, ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ।

Verse 49

परं कौतुकमापन्नः पृच्छामि त्वां यथातथम् । कथयस्व महाभाग सर्वं चैव यथाविधि

ପରମ କୌତୁହଳରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଯଥାର୍ଥ ପଚାରୁଛି। ହେ ମହାଭାଗ, ଯାହା ଘଟିଛି ସବୁ କ୍ରମେ ଏବଂ ବିଧିମତେ କହ।

Verse 50

इत्येवं पृच्छतस्तस्य पुष्कसस्य यथाविधि । कथयामास तत्सर्वं शिवधर्म मुदान्वितः

ଏହିପରି ପୁଷ୍କସ ଯଥାବିଧି ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାରେ, ସେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ଶିବଧର୍ମର ସମଗ୍ର ଉପଦେଶ ତାହାକୁ ସବୁ କହିଲେ।

Verse 51

वीरभद्र उवाच । देवदेवो महादेवो देवानां पतिरीश्वरः । परितुष्टोऽद्य हे चंड स महेश उमापतिः

ବୀରଭଦ୍ର କହିଲେ—ହେ ଚଣ୍ଡ! ଦେବଦେବ ମହାଦେବ, ଦେବମାନଙ୍କର ପତି ଈଶ୍ୱର, ଉମାପତି ମହେଶ ଆଜି ପ୍ରସନ୍ନ।

Verse 52

प्रासंगिकतया माघे कृतं लिंगार्चनं त्वया । शिवतुष्टिकरं चाद्य पूतोऽसि त्वं न संशयः । शिवरात्र्यां प्रसंगेन कृतमर्चनमेव च

ପ୍ରସଙ୍ଗବଶେ ମାଘ ମାସରେ ତୁମେ ଲିଙ୍ଗାର୍ଚ୍ଚନ କରିଥିଲ। ତାହା ଆଜି ଶିବଙ୍କୁ ତୁଷ୍ଟ କରେ; ତେଣୁ ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ପବିତ୍ର ହୋଇଛ। ଶିବରାତ୍ରିରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସଙ୍ଗବଶେ ଅର୍ଚ୍ଚନ ହୋଇଥିଲା।

Verse 53

कोलं निरीक्षमाणेन बिल्वपत्राणि चैव हि । च्छेदितानि त्वया चंड पतितानि तदैव हि । लिंगस्य मस्तके तानि तेन त्वं सुकृती प्रभो

ହେ ଚଣ୍ଡ! ଶୂକରକୁ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ତୁମେ ବିଲ୍ୱପତ୍ର କାଟିଦେଲ; ସେଗୁଡ଼ିକ ସେହିକ୍ଷଣେ ପଡ଼ି ଶିବଲିଙ୍ଗର ମସ୍ତକ ଉପରେ ପଡ଼ିଲା। ସେଇ କର୍ମରେ, ହେ ପ୍ରଭୋ, ତୁମେ ପୁଣ୍ୟବାନ ହେଲ।

Verse 54

ततश्च जागरो जातो महान्वृक्षोपरि ध्रुवम् । तेनैव जागरेणैव तुतोष जगदीश्वरः

ତାପରେ ନିଶ୍ଚୟ ଗଛ ଉପରେ ତାହାର ମହା ଜାଗରଣ ହେଲା; ସେଇ ଜାଗରଣମାତ୍ରରେ ଜଗଦୀଶ୍ୱର ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।

Verse 55

छलेनैव महाभाग कोलसंदर्शनेन हि । शिवरात्रिदिने चात्र स्वप्नस्ते न च योषितः

ହେ ମହାଭାଗ! କେବଳ ଏକ ଛଳରେ—ଅର୍ଥାତ୍ ବରାହଦର୍ଶନରେ—ଏହି ଶିବରାତ୍ରି ଦିନ ତୁମର ନ ନିଦ୍ରା ହେଲା, ନ ନାରୀସଙ୍ଗ ହେଲା।

Verse 56

तेनोपवासेन च जागरेण तुष्टो ह्यसौ देववरो महात्मा । तव प्रसादाय महानुभावो ददाति सर्वान्वरदो महांश्च

ସେହି ଉପବାସ ଓ ଜାଗରଣରେ ସେ ମହାତ୍ମା ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ତୁମକୁ ପ୍ରସାଦ ଦେବାକୁ ସେ ମହାନ୍, ବରଦ ପ୍ରଭୁ ସମସ୍ତ (ଇଚ୍ଛିତ) ବର ଦାନ କରନ୍ତି।

Verse 57

एवमुक्तस्तदा तेन वीरभद्रेण धीमता । पुष्कसोऽपि विमानाग्र्यमारुहोह च पश्यताम्

ତେବେ ଧୀମାନ୍ ବୀରଭଦ୍ର ଏପରି କହିଲେ, ସମସ୍ତେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ପୁଷ୍କସ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିମାନରେ ଆରୋହଣ କଲା।

Verse 58

गणानां देवतानां च सर्वेषां प्राणिनामपि । तदा दुंदुभयो नेदुर्भेर्यस्तूर्याण्यनेकशः

ତେବେ ଗଣମାନଙ୍କ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁନ୍ଦୁଭି ନିନାଦିତ ହେଲା; ଭେରୀ ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାର ତୂର୍ୟ ବାଜି ଉଠିଲା।

Verse 59

वीणावेणुमृदंगानि तस्य चाग्रे गतानि च । जगुर्गंधर्वपतयो ननृतुश्चाप्सरोगणाः

ବୀଣା, ବେଣୁ ଓ ମୃଦଙ୍ଗ ତାହାର ଆଗରେ ଆଗରେ ଗଲା; ଗନ୍ଧର୍ବନାୟକମାନେ ଗାନ କଲେ, ଅପ୍ସରାଗଣ ନୃତ୍ୟ କଲେ।

Verse 60

विद्याधरगणाः सर्वे तुष्टुवुः सिद्धचारणाः । चामरैवर्वीज्यमानो हि च्छत्रैश्च विविधैरपि । महोत्सवेन महता आनीतो गंधमादनम्

ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟାଧରଗଣ, ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ଚାମରରେ ପଖା ଦିଆଯାଉଥିଲା, ବିଭିନ୍ନ ଛତ୍ରରେ ସମ୍ମାନିତ କରି, ମହା ମହୋତ୍ସବ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଗନ୍ଧମାଦନକୁ ନେଇଯାଗଲା।

Verse 61

शिवसान्निध्यमागच्चंडोसौ तेन कर्मणा । शिवरात्र्युपवासेन परं स्थानं समागमत्

ସେଇ କର୍ମଦ୍ୱାରା ସେ ଚଣ୍ଡ ଶିବସାନ୍ନିଧ୍ୟକୁ ପହଞ୍ଚିଲା। ଶିବରାତ୍ରି ଉପବାସରେ ସେ ପରମ ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 62

पुष्कसोऽपि तथा प्राप्तः प्रसंगेन सदाशिवम् । किं पुनः श्रद्धया युक्ताः शिवाय परमात्मने

ପୁଷ୍କସ ମଧ୍ୟ କେବଳ ସଙ୍ଗତି-ପ୍ରସଙ୍ଗମାତ୍ରରେ ସଦାଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା; ତେବେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଯୁକ୍ତ ହୋଇ ପରମାତ୍ମା ଶିବଙ୍କୁ ଭଜନ୍ତି ଯେ, ସେମାନେ କେତେ ଅଧିକ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ!

Verse 63

पुष्पादिकं फलं गंधं तांबूलं भक्ष्यमृद्धिमत् । ये प्रयच्छंति लोकेऽस्मिन्रुद्रास्ते नात्र संशयः

ଏହି ଲୋକରେ ପୁଷ୍ପ, ଫଳ, ସୁଗନ୍ଧ, ତାମ୍ବୂଳ ଓ ସମୃଦ୍ଧ ଭକ୍ଷ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରୁଥିବାମାନେ—ନିଶ୍ଚୟ ରୁଦ୍ରସ୍ୱରୂପ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 64

चंडेन वै पुष्कसेन सफलं तस्य चाभवत् । प्रसंगेनापि तेनैव कृतं तच्चाल्पबुद्धिना

ନିଶ୍ଚୟ ଚଣ୍ଡ ଅର୍ଥାତ୍ ପୁଷ୍କସେନ ଦ୍ୱାରା କୃତ ସେଇ କର୍ମ ତାହାର ପାଇଁ ସଫଳ ହେଲା। ଅଳ୍ପବୁଦ୍ଧି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ କେବଳ ପ୍ରସଙ୍ଗବଶତଃ କରାଯାଇଥିବା ସେ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଫଳଦାୟୀ ହେଲା।

Verse 65

ऋषय ऊचुः । किं फलं तस्य चोद्देशः केन चैव पुना कृतम् । कस्माद्व्रतमिदं जातं कृतं केन पुरा विभो

ଋଷିମାନେ କହିଲେ— ଏହି ବ୍ରତର ଫଳ କ’ଣ ଏବଂ ଏହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କ’ଣ? ଏହାକୁ ପୁନଃ କିଏ ଆଚରଣ କଲେ? କେଉଁ କାରଣରୁ ଏହି ବ୍ରତ ଜନ୍ମିଲା, ଏବଂ ପୁରାତନ କାଳରେ, ହେ ବିଭୋ, ଏହାକୁ କିଏ କରିଥିଲେ?

Verse 66

लोमश उवाच । यदा सृष्टं जगत्सर्वं ब्रह्मणा परमेष्ठिना । कालचक्रं तदा जातं पुरा राशिमन्विताम्

ଲୋମଶ କହିଲେ— ପରମେଷ୍ଠି ବ୍ରହ୍ମା ଯେତେବେଳେ ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ସେତେବେଳେ ପୁରାତନ କାଳରେ ରାଶିବିଭାଗସହିତ କାଳଚକ୍ର ଉଦ୍ଭବ ହେଲା।

Verse 67

द्वादश राशयस्तत्र नक्षत्राणि तथैव च । सप्तविंशतिसंख्यानि मुख्यानि सिद्धये

ସେଠାରେ ଦ୍ୱାଦଶ ରାଶି ଥିଲା, ଏବଂ ନକ୍ଷତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ— ସତାଇଶ ସଂଖ୍ୟାରେ— ମୁଖ୍ୟତଃ ସିଦ୍ଧି ଓ କାର୍ଯ୍ୟସଫଳତାର ନିୟମାର୍ଥେ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲେ।

Verse 68

एभिः सर्वं प्रचंडं च राशिभिरुडुभिस्तथा । कालचक्रान्वितः कालः क्रीडयन्सृजते जगत्

ଏହି ରାଶି ଓ ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା— ସମସ୍ତ କିଛି ମହାନ୍ ଓ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଭାବେ— କାଳଚକ୍ରସହିତ କାଳ କ୍ରୀଡା କରି ଜଗତକୁ ସୃଷ୍ଟି କରେ।

Verse 69

आब्रह्मस्तंबपर्यंतं सृजत्य वति हंति च । निबद्धमस्ति तेनैव कालेनैकेन भो द्विजाः

ବ୍ରହ୍ମାଠାରୁ ଘାସର ତିଣିକି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ— କାଳ ହିଁ ସୃଷ୍ଟି କରେ, ପାଳନ କରେ, ଏବଂ ସଂହାର ମଧ୍ୟ କରେ। ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ସମସ୍ତ କିଛି ସେଇ ଏକ କାଳଦ୍ୱାରା ନିବଦ୍ଧ।

Verse 70

कालो हि बलवांल्लोके एक एव न चापरः । तस्मात्कालात्मकं सर्वमिदं नास्त्यत्र संशयः

ଏହି ଲୋକରେ କାଳ ହିଁ ଏକମାତ୍ର ବଳବାନ; ତାହା ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ। ତେଣୁ ଏ ସମସ୍ତ ଜଗତ କାଳସ୍ୱରୂପ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 71

आदौ कालः कालनाच्च लोकनायकनायकः । ततो लोका हि संजाताः सृष्टिश्च तदनंतरम्

ଆଦିରେ କାଳ ଥିଲା ଓ କାଳଗଣନା ମଧ୍ୟ; ସେଇ କାଳ ଲୋକନାୟକମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ନାୟକ ହେଲା। ତାପରେ ଲୋକମାନେ ଜନ୍ମିଲେ, ଏବଂ ତଦନନ୍ତରେ ସୃଷ୍ଟି ତୁରନ୍ତ ପ୍ରକଟ ହେଲା।

Verse 72

सृष्टेर्लवो हि संजातो लवाच्च क्षणमेव च । क्षणाच्च निमिषं जातं प्राणिनां हि निरंतरम्

ସୃଷ୍ଟିରୁ ‘ଲବ’ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଲବରୁ ‘କ୍ଷଣ’ ପ୍ରକଟ ହେଲା। ଏବଂ କ୍ଷଣରୁ ‘ନିମିଷ’ ଜନ୍ମିଲା—ଯାହା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିରନ୍ତର ଚାଲିଥାଏ।

Verse 73

निमिषाणां च षष्ट्या वै फल इत्यभिधीयते । पंचदश्या अहोरात्रैः पक्षैत्यभिधीयते

ଷାଠିଏ ନିମିଷକୁ ‘ଫଳ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏବଂ ପନ୍ଦର ଅହୋରାତ୍ର (ଦିନ-ରାତି)କୁ ‘ପକ୍ଷ’ ବୋଲି ଅଭିଧାନ କରାଯାଏ।

Verse 74

पक्षाभ्यां मास एव स्यान्मासा द्वादश वत्सरः । तं कालं ज्ञातुकामेन कार्यं ज्ञानं विचक्षणैः

ଦୁଇ ପକ୍ଷରେ ମାସ ହୁଏ, ଏବଂ ବାର ମାସରେ ବତ୍ସର (ବର୍ଷ) ହୁଏ। ତେଣୁ କାଳକୁ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ବ୍ୟକ୍ତି ବିବେକସହିତ ଏହି ଜ୍ଞାନକୁ ସାଧନ କରୁ।

Verse 75

प्रतिपद्दिनमारभ्य पौर्णमास्यंतमेव च । पक्षं पूर्णो हि यस्माच्च पूर्णिमेत्यभिधीयते

ପ୍ରତିପଦା ଦିନରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପୌର୍ଣ୍ଣମାସ୍ୟନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯେ ପକ୍ଷ ଥାଏ—ସେ ପକ୍ଷ ‘ପୂର୍ଣ୍ଣ’ ହେବାରୁ ତାହାକୁ ‘ପୂର୍ଣ୍ଣିମା’ କୁହାଯାଏ।

Verse 76

पूर्णचंद्रमसी या तु सा पूर्णा देवताप्रिया । नष्टस्तु चंद्रो यस्यां वा अमा सा कथिता बुधैः

ଯେ ରାତିରେ ଚନ୍ଦ୍ର ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ହୋଇ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ, ସେହି ରାତି ‘ପୂର୍ଣ୍ଣା’ (ପୂର୍ଣ୍ଣିମା) ଦେବତାମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ; ଯେ ରାତିରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଲୁପ୍ତ ହୋଇ ଦିଶେନାହିଁ, ତାହାକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ‘ଅମା’ (ଅମାବାସ୍ୟା) କୁହନ୍ତି।

Verse 77

अग्निष्वात्तादिपितॄणां प्रियातीव बभूव ह । त्रिंशद्दिनानि ह्येतानि पुण्यकालयुतानि च । तेषां मध्ये विशेषो यस्तं श्रृणुध्वं द्विजोत्तमाः

ଅଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତ ଆଦି ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଏହି ଦିନଗୁଡ଼ିକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ। ଏହି ତିରିଶ ଦିନ ପୁଣ୍ୟକାଳଯୁକ୍ତ ଅଟେ। ତାହାମଧ୍ୟରେ ଯେ ବିଶେଷ ଭେଦ ଅଛି, ତାହା ଶୁଣ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ।

Verse 78

योगानां वा व्यतीपात ऊडूनां श्रवणस्तथा । अमावास्या तिथीनां च पूर्णिमा वै तथैव च

ଯୋଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟତୀପାତ (ବିଶେଷ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ), ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରବଣ ତଥା। ତିଥିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅମାବାସ୍ୟା ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ପବିତ୍ର।

Verse 79

संक्रांतयस्तथाज्ञेयाः पवित्रा दानकर्मणि । तथाष्टमी प्रिया शंभोर्गणेशस्य चतुर्थिका

ସଂକ୍ରାନ୍ତିମାନେ ଦାନକର୍ମରେ ପବିତ୍ର ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ। ଅଷ୍ଟମୀ ତିଥି ଶମ୍ଭୁ (ଶିବ)ଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଏବଂ ଚତୁର୍ଥୀ ତିଥି ଗଣେଶଙ୍କ ପ୍ରିୟ।

Verse 80

पञ्चमी नागराजस्य कुमारस्य च षष्ठिका । भानोश्च सप्तमी ज्ञेया नवमी चण्डिकाप्रिया

ପଞ୍ଚମୀ ତିଥି ନାଗରାଜଙ୍କର, ଷଷ୍ଠୀ କୁମାର (ସ୍କନ୍ଦ)ଙ୍କର। ସପ୍ତମୀ ଭାନୁ (ସୂର୍ଯ୍ୟ)ଙ୍କର ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ; ନବମୀ ଚଣ୍ଡିକାଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ।

Verse 81

ब्रह्मणो दशमी ज्ञेया रुद्रस्यैकादशी तथा । विष्णुप्रिया द्वादशी च अंतकस्य त्रयोदशी

ଦଶମୀ ତିଥି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ; ଏକାଦଶୀ ମଧ୍ୟ ରୁଦ୍ରଙ୍କର। ଦ୍ୱାଦଶୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ; ତ୍ରୟୋଦଶୀ ଅନ୍ତକ (ମୃତ୍ୟୁ)ଙ୍କର।

Verse 82

चतुर्द्दशी तथा शंभोः प्रिया नास्त्यत्र संशयः । निशीथसंयुता या तु कृष्णपक्षे चतुर्द्दशी । उपोष्या सा तिथिः श्रेष्ठा शिवसायुज्यकारिणी

ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥି ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ଯେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ନିଶୀଥ (ମଧ୍ୟରାତ୍ରି) ସହ ଯୁକ୍ତ, ସେହି ତିଥି ଉପବାସରେ ପାଳନୀୟ; ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତିଥି ଶିବସାୟୁଜ୍ୟଦାୟିନୀ।

Verse 83

शिवरात्रितिथिः ख्याता सर्वपापप्रणाशिनी । अत्रैवोदाहरंतीममितिहासं पुरातनम्

ଶିବରାତ୍ରି ତିଥି ସର୍ବପାପ-ପ୍ରଣାଶିନୀ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ ମୁଁ ଏକ ପୁରାତନ ଇତିହାସ କଥା ଉଦ୍ଧୃତ କରୁଛି।

Verse 84

ब्राह्मणी विधवा काचित्पुरा ह्यासीच्च चंचला । श्वपचाभिरता सा च कामुकी कामहेतुतः

ପୁରାତନ କାଳରେ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ବିଧବା ଥିଲେ, ସ୍ୱଭାବରେ ଚଞ୍ଚଳ। କାମହେତୁରେ ସେ କାମିନୀ ହୋଇ ଶ୍ୱପଚ (ଅନ୍ତ୍ୟଜ) ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ ହେଲେ।

Verse 85

तस्यां तस्य सुतो जातः श्वपचस्य दुरात्मनः । दुः सहो दुष्टनामात्मा सर्वधर्मबहिष्कृतः

ତାହାରୁ ସେଇ ଦୁରାତ୍ମା ଶ୍ୱପଚର ଏକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲା। ସେ ଅସହ୍ୟ, ଦୁଷ୍ଟ ସ୍ୱଭାବ ଓ କୁଖ୍ୟାତ ନାମବାନ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଧର୍ମାଚରଣରୁ ବହିଷ୍କୃତ ଥିଲା।

Verse 86

महापापप्रयोगाच्च पापमारभते सदा । कितवश्च सुरापायी स्तेयी च गुरुतल्पगः

ମହାପାପ କର୍ମରେ ଲିପ୍ତ ହୋଇ ସେ ସଦା ପାପକର୍ମ ଆରମ୍ଭ କରୁଥିଲା। ସେ ଜୁଆଡ଼ି, ମଦ୍ୟପାୟୀ, ଚୋର, ଏବଂ ଗୁରୁଶୟ୍ୟା ଲଂଘନକାରୀ ମହାପାତକୀ ଥିଲା।

Verse 87

मृगयुश्च दुरात्मासौ कर्मचण्डाल एव सः । अधर्मिष्ठो ह्यसद्वृत्तः कदाचिच्च शिवालयम् । शिवरात्र्यां च संप्राप्तो ह्युषितः शिवसन्निधौ

ସେ ଦୁରାତ୍ମା ମୃଗୟୁ ମଧ୍ୟ ଥିଲା—କର୍ମରେ ସତ୍ୟ ସାରେ ଚାଣ୍ଡାଳ। ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଧର୍ମିଷ୍ଠ ଓ ଅସଦ୍ବୃତ୍ତ ସେ କେବେ ଏକଥର ଶିବାଳୟକୁ ଆସିଲା; ଶିବରାତ୍ରିରେ ଆସି ଶିବସନ୍ନିଧିରେ ରହିଲା।

Verse 88

श्रवणं शैवशास्त्रस्य यदृच्छाजातमंतिके । शिवस्य लिंगरूपस्य स्वयंभुवो यदा तदा

ସେଠାରେ ନିକଟେ ତାହାର ଯଦୃଚ୍ଛାବଶତଃ ଶୈବଶାସ୍ତ୍ରର ଉପଦେଶ ଶ୍ରବଣ ହେଲା; ଏବଂ ସେହି ସମୟରେ ସେ ସ୍ୱୟଂଭୂ ଶିବଙ୍କ ଲିଙ୍ଗରୂପର ସନ୍ନିକଟରେ ଥିଲା।

Verse 89

स एकत्रोषितो दुष्टः शिवरात्र्यां तु जागरात् । तेन कर्मविपाकेन पुण्यां योनिमवाप्तवान्

ଦୁଷ୍ଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ସେଠାରେ ଏକ ସ୍ଥାନରେ ରହି ଶିବରାତ୍ରିରେ ଜାଗରଣ କଲା। ସେହି କର୍ମବିପାକର ଫଳରେ ସେ ପୁଣ୍ୟ ଯୋନି—ସଦ୍ଜନ୍ମ ପାଇଲା।

Verse 90

भुक्त्वा पुण्यतामांल्लोकानुषित्वा शाश्वतीः समाः । चित्रांगदस्य पुत्रोभूद्भूपालेश्वरलक्षणः

ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟମୟ ଲୋକଗୁଡ଼ିକୁ ଭୋଗ କରି, ଅସଂଖ୍ୟ ଶାଶ୍ୱତ ବର୍ଷ ସେଠାରେ ବାସ କରି, ସେ ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲା—ରାଜାଧିରାଜଙ୍କ ଲକ୍ଷଣରେ ଯୁକ୍ତ।

Verse 91

नाम्ना विचित्रवीर्योऽसौ सुभगः संदुरी प्रियः । राज्यं महत्तरं प्राप्य निःस्तंभो हि महानभूत्

ତାହାର ନାମ ଥିଲା ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟ—ସେ ସୌଭାଗ୍ୟବାନ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଓ ମନୋହର। ବିଶାଳ ରାଜ୍ୟ ପାଇ ମଧ୍ୟ ସେ ଅହଂକାରହୀନ ହୋଇ ସତ୍ୟରେ ମହାନ ହେଲା।

Verse 92

शिवे भक्तिं प्रकुर्वाणः शिवकर्मपरोऽभवत् । शैवशास्त्रं पुरस्कृत्य शिवपूजनतत्परः । रात्रौ जागरणं यत्नात्करोति शिवसन्निधौ

ଶିବରେ ଭକ୍ତି ପ୍ରକାଶ କରି ସେ ଶିବକର୍ମରେ ପରାୟଣ ହେଲା। ଶୈବଶାସ୍ତ୍ରକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ଶିବପୂଜାରେ ତତ୍ପର ରହି, ଶିବସନ୍ନିଧିରେ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ରାତ୍ରି ଜାଗରଣ କରୁଥିଲା।

Verse 93

शिवस्य गाथा गायंस्तु आनंदाश्रुकणान्मुहुः । प्रमुंचंश्चैव नेत्राभ्यां रोमांचपुलकावृतः

ଶିବଙ୍କ ଗାଥା ଗାଇ ଗାଇ ସେ ପୁନଃପୁନଃ ଆନନ୍ଦାଶ୍ରୁ ଝରାଉଥିଲା; ନୟନଦ୍ୱୟରୁ ଅଶ୍ରୁଧାରା ବହୁଥିଲା, ଏବଂ ଦେହ ରୋମାଞ୍ଚରେ ଆବୃତ ହେଉଥିଲା।

Verse 94

आयुष्यं च गतं तस्य शिवध्यानपरस्य च । शिवो हि सुलभो लोके पशूनां ज्ञाननिनामपि

ତାହାର ଆୟୁଷ୍ୟ କ୍ଷୟ ହେଉଥିଲା, ତଥାପି ସେ ଶିବଧ୍ୟାନରେ ଏକାଗ୍ର ରହିଲା। କାରଣ ଏହି ଲୋକରେ ଶିବ ସତ୍ୟରେ ସୁଲଭ—ବନ୍ଧନବଦ୍ଧ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ, ଅଳ୍ପଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ।

Verse 95

संसेवितुं सुखप्राप्त्यै ह्येक एव सदाशिवः । शिवरात्र्युपवासेन प्राप्तो ज्ञानमनुत्तमम्

ସତ୍ୟ କଲ୍ୟାଣ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ସେବ୍ୟ ଏକମାତ୍ର ସଦାଶିବ। ଶିବରାତ୍ରି ଉପବାସରେ ସେ ଅନୁତ୍ତମ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତ କଲା।

Verse 96

ज्ञानात्सर्वमनुप्राप्तं भूतसाम्यं निरंतरम् । सर्वभूतात्मकं ज्ञात्वा केवलं च सदा शिवम् । विना शिवेन यत्किंचिन्नास्ति वस्त्वत्र न क्वचित्

ସେଇ ଜ୍ଞାନରୁ ସବୁକିଛି ଅନୁଭୂତ ହେଲା—ସମସ୍ତ ଭୂତପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ନିରନ୍ତର ସମତା। ସର୍ବଭୂତର ଆତ୍ମା ଏକମାତ୍ର ନିତ୍ୟ ଶିବ ବୋଲି ଜାଣି, ଶିବ ବିନା ଏଠାରେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ ବୋଲି ସେ ବୁଝିଲା।

Verse 97

एवं पूर्णं निष्प्रपंचं ज्ञानं प्राप्नोति दुर्लभम् । प्राप्तज्ञानस्तदा राजा जातो हि शिववल्लभः

ଏଭଳି ସେ ଦୁର୍ଲଭ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ପ୍ରପଞ୍ଚାତୀତ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତ କଲା। ଜ୍ଞାନ ପାଇ ରାଜା ନିଶ୍ଚୟ ଶିବଙ୍କ ପ୍ରିୟ ହେଲା।

Verse 98

मुक्तिं सायुज्यतां प्राप्तः शिवरात्रेरुपोषणात् । तेन लब्धं शिवाज्जन्म पुरा यत्कथितं मया

ଶିବରାତ୍ରି ଉପବାସରେ ସେ ଶିବସାୟୁଜ୍ୟରୂପ ମୁକ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତ କଲା। ଏଭଳି ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଦତ୍ତ ଜନ୍ମ ସେ ଲଭିଲା—ମୁଁ ପୂର୍ବେ କହିଥିବା ପରି।

Verse 99

दाक्षायणीवीयो गाच्च जटाजूटेन विस्तरात् । य उत्पन्नो मस्तकाच्च शिवस्य परमात्मनः । वीरभद्रेति विख्यातो दक्षयज्ञविनाशनः

ଦାକ୍ଷାୟଣୀଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ପରମାତ୍ମା ଶିବଙ୍କ ବିସ୍ତୃତ ଜଟାଜୂଟରୁ ଏକ ମହାବୀର ନିର୍ଗତ ହେଲା। ଶିବଙ୍କ ମସ୍ତକରୁ ଜନ୍ମି ସେ ‘ବୀରଭଦ୍ର’ ନାମେ ବିଖ୍ୟାତ ହେଲା—ଦକ୍ଷଯଜ୍ଞବିନାଶକ।

Verse 100

शिवरात्रिव्रतेनैव तारिता बहवः पुरा । प्राप्ताः सिद्धिं पुरा विप्रा भरताद्याश्च देहिनः

କେବଳ ଶିବରାତ୍ରି ବ୍ରତରେ ପୁରାତନ କାଳରେ ଅନେକେ ସଂସାରସାଗରରୁ ତାରିତ ହେଲେ। ପୂର୍ବେ ବିପ୍ରମାନେ ଓ ଭରତାଦି ଦେହୀମାନେ ମଧ୍ୟ ପରମ ସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 101

मांधाता धुन्धुमारिश्च हरिश्चन्द्रादयो नृपाः । प्राप्ताः सिद्धिमनेनेव व्रतेन परमेण हि

ମାନ୍ଧାତା, ଧୁନ୍ଧୁମାରି, ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଆଦି ନୃପମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପରମ ବ୍ରତଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚୟ ସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 102

ततो गिरीशो गिरिजासमेतः क्रीडान्वितोऽसौ गिरिराजमस्तके । द्यूतं तथैवाक्षयुतं परेशो युक्तो भवान्या स भृशं चकार

ତାପରେ ଗିରିଜାସହିତ ଗିରୀଶ ଆନନ୍ଦକ୍ରୀଡାରେ ମଗ୍ନ ହୋଇ, ଗିରିରାଜର ଶିଖରେ ଭବାନୀ ସହ ପାଶାସହିତ ଦ୍ୟୂତକ୍ରୀଡାକୁ ପରମେଶ୍ୱର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସାହରେ କଲେ।