Adhyaya 18

Verse 1

। लोमश उवाच । कर्मणा परिभूतो हि महेंद्रो गुरुमब्रवीत् । विना यत्नेन संक्लेसात्तर्तुं कर्म्म किमुच्यताम्

ଲୋମଶ କହିଲେ—ନିଜ କର୍ମବଳରେ ପୀଡିତ ମହେନ୍ଦ୍ର ଗୁରୁଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଅତିଶୟ ପ୍ରୟାସ ବିନା ଏହି କର୍ମଜନ୍ୟ କ୍ଲେଶକୁ କିପରି ଅତିକ୍ରମ କରିବି? ଉପାୟ କହନ୍ତୁ।”

Verse 2

बृहस्पतिरुवाचेदं त्यक्त्वा चैवामरावतीम् । यास्यामोऽन्यत्र सर्वे वै सकुटुंबा जिगीपवः

ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ—“ଅମରାବତୀକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଆମେ ସମସ୍ତେ ପରିବାରସହ ଅନ୍ୟତ୍ର ଯାଉ; ବିଜୟ ପୁନଃଲାଭର ଆକାଂକ୍ଷାରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରୁ।”

Verse 3

तथा चक्रुः सुराः सर्वे हित्वा चैवामरावतीम् । बर्हिणो रुपमास्थाय गतः सद्यः पुरंदरः

ସେହିପରି ସମସ୍ତ ଦେବତା ଅମରାବତୀକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ପୁରନ୍ଦର (ଇନ୍ଦ୍ର) ମୟୂର ରୂପ ଧାରଣ କରି ସତ୍ୱର ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 4

काको भूत्वा यमः साक्षात्कृकलासो धनाधिपः । अग्निः कपोतको भूत्वा भेको भूत्वा महेश्वरः

ଯମ ନିଜେ କାକ ହେଲେ; ଧନାଧିପ (କୁବେର) ଗୋଧିକା ରୂପ ନେଲେ। ଅଗ୍ନି କପୋତ ହେଲେ, ମହେଶ୍ୱର (ଶିବ) ବେଙ୍ଗ ହେଲେ।

Verse 5

नैरृतस्तत्क्षणादेव कपोतोऽभूत्ततो गतः । पाशी कपिंजलो भूत्वा वायुः पारावतोऽभवत्

ନୈରୃତ ସେଇ କ୍ଷଣେ କପୋତ ହୋଇ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ପାଶୀ ବରୁଣ କପିଞ୍ଜଳ (ତିତିର) ହେଲେ, ଓ ବାୟୁ ପାରାବତ (ଘୁଘୁ) ହେଲେ।

Verse 6

एवं नानातनुभृतो हित्वा ते त्रिदिवं गताः । कश्यपस्याश्रमं पुण्यं संप्राप्तास्ते भयातुराः

ଏଭଳି ନାନା ଦେହ ଧାରଣ କରି ସେମାନେ ତ୍ରିଦିବଲୋକ ତ୍ୟାଗ କଲେ; ଭୟାକୁଳ ହୋଇ କଶ୍ୟପଙ୍କ ପୁଣ୍ୟ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 7

अदितिं मातरं सर्वे शशंसुर्दैत्यचेष्टितम्

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ନିଜ ମାତା ଅଦିତିଙ୍କୁ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ଚେଷ୍ଟା ଓ କୁଚକ୍ର ବିଷୟ ଜଣାଇଲେ।

Verse 8

अप्रियं तदुपाकर्ण्य ह्यदितिः पुत्रलालसा । उवाच कश्यपं सा तु सुराणां व्यसनं महत् । महर्षे श्रयतां वाक्यं श्रुत्वा तत्कर्तुमर्हसि

ସେଇ ଅପ୍ରିୟ ସମ୍ବାଦ ଶୁଣି ପୁତ୍ରଲାଲସାରେ ବ୍ୟାକୁଳ ଅଦିତି କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଦେବମାନଙ୍କ ଉପରେ ଆସିଥିବା ମହା ବିପଦ କହିଲେ—“ହେ ମହର୍ଷେ, ମୋ କଥା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ; ଶୁଣି ଯାହା ଯଥୋଚିତ, ତାହା କରନ୍ତୁ।”

Verse 9

दैत्यैः पराजिता देवा हित्वा चैवामरावतीम् । त्वदीयमाश्रमं प्राप्तास्तान्रक्षस्व प्रजापते

ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ଦେବମାନେ ଅମରାବତୀ ତ୍ୟାଗ କରି ଆପଣଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଛନ୍ତି; ହେ ପ୍ରଜାପତେ, ସେମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।

Verse 10

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा कश्यपो वाक्यमब्रवीत् । तपसा महता तन्वि जानीहि त्वं च भामिनि । अजेया ह्यसुराः साध्वि भृगुणा ह्यनुमोदिताः

ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି କଶ୍ୟପ କହିଲେ—“ହେ ତନ୍ୱି, ହେ ଭାମିନି, ଜାଣ—ମହା ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ମାତ୍ର ଏହା ସିଦ୍ଧ ହେବ। ହେ ସାଧ୍ୱି, ଭୃଗୁଙ୍କ ଅନୁମୋଦନରୁ ଅସୁରମାନେ ସତ୍ୟେ ଅଜେୟ।”

Verse 11

तेषां जयो हि तपसा उग्रेणाऽद्येन भामिनि । कुरु शीघ्रतरेणैव सुराणां कार्यसिद्धये

ହେ ଭାମିନି! ଆଜିଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ଉଗ୍ର ତପସ୍ୟାଦ୍ୱାରା ହିଁ ତାଙ୍କର ବିଜୟ ସିଦ୍ଧ ହେବ। ଦେବମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ତୁମେ ତୁରନ୍ତ, ଅତିଶୀଘ୍ର କର।

Verse 12

व्रतमेतन्महाभागे कथयाम्यर्थसिद्धये । तत्कुरुष्व प्रयत्नेन यथोक्तविधिना शुभे

ହେ ମହାଭାଗେ! ଇଷ୍ଟାର୍ଥସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ମୁଁ ଏହି ବ୍ରତର ବିଧି କହୁଛି। ହେ ଶୁଭେ! ଯଥୋକ୍ତ ବିଧିଅନୁସାରେ ପ୍ରୟତ୍ନପୂର୍ବକ ଏହା କର।

Verse 13

मासि भाद्रपदे देवि दशम्यां नियता शुचिः । एकभक्तं प्रकुर्वीत विष्णोः प्रीत्यर्थमेव च

ହେ ଦେବି! ଭାଦ୍ରପଦ ମାସରେ ଦଶମୀ ତିଥିରେ ନିୟମିତ ଓ ଶୁଚି ହୋଇ ଏକଭକ୍ତ (ଏକଥର ଭୋଜନ) କରିବା ଉଚିତ; ଏହା କେବଳ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରୀତି ପାଇଁ।

Verse 14

प्रर्थनीयो हरिः साक्षात्सर्वकामवरेश्वरः । मंत्रेणानेन सुभगे तद्भक्तैर्वरवर्णिनि

ହେ ସୁଭଗେ, ଵରବର୍ଣ୍ଣିନି! ସମସ୍ତ କାମନାର ବରଦାତା ସାକ୍ଷାତ୍ ହରିଙ୍କୁ, ତାଙ୍କ ଭକ୍ତମାନେ ଏହି ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ହିଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 15

तव भक्तोस्म्यहं नाथ दशम्यादिदिनत्रयम् । व्रतं चराम्यहं विष्णो अनुज्ञां दातुमर्हसि

ହେ ନାଥ! ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଭକ୍ତ। ଦଶମୀଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ତିନି ଦିନ ମୁଁ ଏହି ବ୍ରତ ଆଚରଣ କରିବି। ହେ ବିଷ୍ଣୁ! ଏହା ପାଇଁ ଅନୁଜ୍ଞା ଦେବାକୁ ଆପଣ ଯୋଗ୍ୟ।

Verse 16

अनेनैव च मंत्रेण प्रार्थनीयो जगत्पतिः । एकभक्तं प्रकुर्वीत तच्च भक्तं च केवलम्

ଏହି ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଜଗତ୍ପତି ଭଗବାନଙ୍କୁ ଭକ୍ତିସହ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଉଚିତ। ଏକଭକ୍ତ ବ୍ରତ ରଖ—କେବଳ ଏକଥର ଭୋଜନ, ଅନ୍ୟ ସବୁ ତ୍ୟାଗ କର।

Verse 17

रंभापत्रे च भोक्तव्यं वर्जितं लवणेन हि । एकादश्यां चोपवासं प्रकुर्वीत प्रयत्नतः

କଦଳୀ ପତ୍ରରେ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ, ଲୁଣ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଦରକାର। ଏକାଦଶୀରେ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ଉପବାସ କର।

Verse 18

रात्रौ जागरणं कुर्यात्प्रयत्नेन सुमध्यमे । द्वादश्यां निपुणत्वेन पारणा तु विधानतः । कर्तव्या ज्ञातिभिः सार्द्धं भोजयित्वा द्विजीत्तमान्

ହେ ସୁମଧ୍ୟମେ! ରାତିରେ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ଜାଗରଣ କର। ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ବିଧିଅନୁସାରେ ନିପୁଣତାରେ ପାରଣା କର—ଆତ୍ମୀୟମାନଙ୍କ ସହ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇ।

Verse 19

एवं द्वादशमासांस्तु कुर्याद्व्रतमतंद्रितः । मासि भाद्रपदे प्राप्ते एकादश्यां प्रयत्नतः । विष्णुमभ्यर्च्य यत्नेन कलशोपरि संस्थितम्

ଏଭଳି ଦ୍ୱାଦଶ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଲସ୍ୟ ବିନା ଏହି ବ୍ରତ ପାଳନ କର। ଭାଦ୍ରପଦ ମାସ ଆସିଲେ, ଏକାଦଶୀରେ ବିଶେଷ ଯତ୍ନରେ, କଳଶ ଉପରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କର।

Verse 20

सौवर्णं राजतं वापि यताशक्त्या प्रकल्पयेत् । श्रवणेन तु संयुक्तां द्वादशीं पापनाशिनीम् । व्रती उपवसेद्यत्नात्सर्वदोषप्रशांतये

ଯଥାଶକ୍ତି ସୁନା କିମ୍ବା ରୂପାର ପାତ୍ର/ଦାନ ଇତ୍ୟାଦି ପ୍ରସ୍ତୁତ କର। ଶ୍ରବଣ ନକ୍ଷତ୍ରଯୁକ୍ତ ପାପନାଶିନୀ ଦ୍ୱାଦଶୀରେ, ବ୍ରତୀ ସମସ୍ତ ଦୋଷ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ଉପବାସ କର।

Verse 21

एवं हि कश्यपेनोक्तं श्रुत्वाऽदितिरथाचरत् । व्रतं सांवत्सरं यावन्नियमेन समन्वितता

କଶ୍ୟପ ଏଭଳି କହିଥିବା କଥା ଶୁଣି ଅଦିତି ତେବେ ନିୟମ-ସଂଯମରେ ସମନ୍ୱିତ ହୋଇ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେହି ବ୍ରତକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଆଚରଣ କଲେ।

Verse 22

वर्षांतेन व्रतेनैव परितुष्टो जनार्दनः । प्रादुर्बभूव द्वादश्यां श्रवणेन तदा द्विजाः

ବର୍ଷାନ୍ତରେ ସେହି ବ୍ରତରେ ଜନାର୍ଦନ ପରିତୁଷ୍ଟ ହେଲେ; ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ତେବେ ଶ୍ରବଣ ନକ୍ଷତ୍ରଯୁକ୍ତ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନେ ସେ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲେ।

Verse 23

बटुरूपधरः श्रीशो द्विभुजः कमलेक्षमः । अतसीपुष्पसंकाशो वनमालाविभूषितः

ଶ୍ରୀପତି ଭଗବାନ ବଟୁ (ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ବାଳକ) ରୂପ ଧାରଣ କରି ପ୍ରକଟ ହେଲେ—ଦ୍ୱିଭୁଜ, କମଳନେତ୍ର, ଅତସୀ ପୁଷ୍ପ ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ ଏବଂ ବନମାଳାରେ ବିଭୂଷିତ।

Verse 24

तं दृष्ट्वा विस्मयाविष्टा पूजामध्येऽदितिस्तदा । कश्यपेन समायुक्ता साऽस्तौषीत्कमलेक्षणा

ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ପୂଜାମଧ୍ୟରେ ଅଦିତି ବିସ୍ମୟାବିଷ୍ଟ ହେଲେ; ତେବେ କଶ୍ୟପଙ୍କ ସହ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ସେ କମଳନେତ୍ର ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 25

अदितिरुवाच । नमोनमः कारणकारणाय ते विश्वात्मने विश्वसृजे चिदात्मने । वरेण्यरूपाय परावरात्मने ह्यकुंठबोधाय नमोनमस्ते

ଅଦିତି କହିଲେ—ହେ କାରଣମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ କାରଣ, ଆପଣଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର। ହେ ବିଶ୍ୱାତ୍ମା, ବିଶ୍ୱସ୍ରଷ୍ଟା, ଚିଦାତ୍ମା, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ହେ ବରେଣ୍ୟରୂପ, ପରାପରାତ୍ମସ୍ୱରୂପ, ଯାହାଙ୍କ ବୋଧ ଅବରୋଧହୀନ—ଆପଣଙ୍କୁ ପୁନଃ ପୁନଃ ନମସ୍କାର।

Verse 26

इति स्मृतस्तदाऽदित्या देवानां परिरच्युतः । प्रहस्य भगवानाह अदितिं देवमातरम्

ଏପରି ଅଦିତି ସ୍ମରଣ କରିବା ସହିତ ଦେବମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ଅଚ୍ୟୁତ ଭଗବାନ ହସି ଦେବମାତା ଅଦିତିଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 27

श्रीभगवानुवाच । तपसा परमेणैव प्रसन्नोहं तवानघे । अमुना वपुषा चैव देवानां कार्यसिद्धये

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ—ହେ ଅନଘେ! ତୁମ ପରମ ତପସ୍ୟାରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ; ଦେବମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଏହି ରୂପରେ ମୁଁ ଆସିଛି।

Verse 28

श्रुत्वा भगवतो वाक्यमदितिस्तमुवाचह । भगवन्पराजिता देवा असुरैर्बलवत्तरैः । तान्रक्ष शरणापन्नासुरान्सर्वाञ्जनार्दन

ଭଗବାନଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ଅଦିତି କହିଲେ—ହେ ଭଗବନ! ବଳବାନ ଅସୁରମାନେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ପରାଜିତ କରିଛନ୍ତି; ହେ ଜନାର୍ଦନ, ଶରଣାଗତ ସେ ସମସ୍ତ ଦେବଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।

Verse 29

निशम्य वाक्यं किल तच्च तस्या विष्णुर्विकुंठाधिपतिः स एकः । ज्ञात्वा च सर्वं सुरचेष्टितं तदा बलेश्च सर्वं च चिकीर्षितं च

ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବୈକୁଣ୍ଠାଧିପତି ଏକମାତ୍ର ବିଷ୍ଣୁ ସେତେବେଳେ ସବୁ ଜାଣିଲେ—ଦେବମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଓ ସେ ସମୟରେ ବଲିଙ୍କ ସମସ୍ତ ଯୋଜନା ମଧ୍ୟ।

Verse 30

किं कार्यमद्यैव मया हि कार्यं येनैव देवा जयमाप्नुवंति । पराजयं दैत्यवराश्च सर्वे विष्णुः परात्मैव विचिंत्य सर्वम्

“ଆଜି ମୁଁ କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି—ଯେହି କର୍ମରେ ଦେବମାନେ ବିଜୟ ପାଇବେ ଓ ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୈତ୍ୟ ପରାଜିତ ହେବେ?”—ଏପରି ଭାବି ପରମାତ୍ମା ବିଷ୍ଣୁ ସବୁ ବିଚାର କଲେ।

Verse 31

गदमुवाच भगवान्गच्छस्वाद्य वधं प्रति । वैरोचनिं महाभागे घात यस्व त्वरान्विता

ଭଗବାନ୍ ଗଦାକୁ କହିଲେ—ଆଜିହିଁ ବଧ ପାଇଁ ଯାଅ। ହେ ମହାଭାଗେ, ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ବୈରୋଚନି ବଳିକୁ ବଧ କର।

Verse 32

गदोवाच हृषीकेशं प्रहसन्तीव भामिनी । मया ह्यशक्यो वधितुं ब्रह्मण्यो हि बलिर्महान्

ଗଦା ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ, ଯେନେ ହସୁଥିବା ପରି, କହିଲା—ମୋ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ବଧ କରିବା ଅସମ୍ଭବ; କାରଣ ମହାନ୍ ବଳି ବ୍ରାହ୍ମଣଭକ୍ତ, ବ୍ରହ୍ମଣ୍ୟ।

Verse 33

चक्रं प्रति तदा विष्मुरुवाच परिसांत्वयन् । त्वं गच्छ बलिनं हंतुं शीघ्रमेव सुदर्शन

ତେବେ ବିଷ୍ଣୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ ଚକ୍ରକୁ କହିଲେ—ହେ ସୁଦର୍ଶନ, ତୁମେ ଯାଅ ଏବଂ ଶୀଘ୍ର ବଳିକୁ ବଧ କର।

Verse 34

तदोवाच त्वरेणैव चक्रपाणिं सुदर्शनम् । न शक्यते मया हंतुं बलिनं तं महाप्रभो

ତାପରେ ସୁଦର୍ଶନ ତ୍ୱରାରେ ଚକ୍ରପାଣି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ କହିଲା—ହେ ମହାପ୍ରଭୋ, ସେଇ ବଳିକୁ ମୁଁ ବଧ କରିପାରିବି ନାହିଁ।

Verse 35

ब्रह्मण्योऽसि यथा विष्णो तथासौ दैत्यपुंगवः । धनुषा च तथैवोक्तः शार्ङ्गपाणिश्च विस्मितः । चिंतयामास बहुधा विमृश्य सुचिरं बहु

ହେ ବିଷ୍ଣୋ, ଯେପରି ଆପଣ ବ୍ରାହ୍ମଣଭକ୍ତ (ବ୍ରହ୍ମଣ୍ୟ), ସେପରି ସେ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏହା ଶୁଣି ଶାର୍ଙ୍ଗପାଣି ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହୋଇ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ନାନା ପ୍ରକାରେ ଗଭୀର ଚିନ୍ତା କଲେ।

Verse 36

अत्रिरुवाच । तदा ते ह्यसुराः सर्वे किमकुर्वस्तदुच्यताम्

ଅତ୍ରି କହିଲେ—ତେବେ ସେ ସମସ୍ତ ଅସୁରମାନେ କ’ଣ କଲେ? କୃପାକରି ତାହା କହନ୍ତୁ।

Verse 37

लोमश उवाच । तदा ते ह्यसुराः सर्वे बलिप्रभृतयो दिवि । रुरुधुर्नगरीं रम्यां योद्धुकामाः पुरंदरम्

ଲୋମଶ କହିଲେ—ତେବେ ବଲି ଆଦି ସମସ୍ତ ଅସୁରମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସେଇ ରମ୍ୟ ନଗରୀକୁ ଘେରିଲେ, ପୁରନ୍ଦର (ଇନ୍ଦ୍ର) ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ହୋଇ।

Verse 38

न विदुर्ह्यसुराः सर्वे गतान्देवांस्त्रिविष्टपात् । नानारूपधरां स्तस्मात्कश्यपस्याश्रयं प्रति

ସମସ୍ତ ଅସୁରମାନେ ଜାଣିଲେ ନାହିଁ ଯେ ଦେବମାନେ ତ୍ରିବିଷ୍ଟପ (ସ୍ୱର୍ଗ) ଛାଡ଼ି ଯାଇଛନ୍ତି; ତେଣୁ ଦେବମାନେ ନାନା ରୂପ ଧାରଣ କରି କଶ୍ୟପଙ୍କ ଆଶ୍ରୟକୁ ଗଲେ।

Verse 39

प्राकारमारुह्य तदा हि संभ्रमाद्दैत्याः सुरेशं प्रति हंतुकामाः । यावत्प्रविष्टा ह्यमरावतीं तां शून्यामपश्यन्परितुष्टमानसाः

ତେବେ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଉତ୍ସାହାବେଶରେ ପ୍ରାକାର ଉପରେ ଚଢ଼ି ସୁରେଶଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ଚାହିଲେ; କିନ୍ତୁ ଅମରାବତୀରେ ପ୍ରବେଶ କରି ତାହାକୁ ଶୂନ୍ୟ ଦେଖି ମନେ ତୃପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 40

इंद्रासने च शुक्रेण ह्यभिषिक्तो बलिस्तदा । सहाभिषेकविधिना ह्यसुरैः परिवारितः

ତେବେ ଶୁକ୍ରାଚାର୍ଯ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରାସନରେ ବଲିଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କଲେ; ରାଜାଭିଷେକର ସମସ୍ତ ବିଧି ସହ, ଅସୁରମାନେ ଘେରି ରହିଲେ।

Verse 41

तथैवाधिष्ठितो राज्ये बलिर्वैरोचनो महान् । शुशुभे परया भूत्या महेंद्राधिकृतस्तदा

ସେହିପରି ରାଜ୍ୟରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ହୋଇ ମହାନ୍ ବୈରୋଚନ ବଳି, ସେତେବେଳେ ମହେନ୍ଦ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ ଅଧିକାର ଗ୍ରହଣ କରି ପରମ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ।

Verse 42

नागैश्चासुरसंघैश्च सेव्यमानो महेंद्रवत् । सुरद्रुमो जितस्तेन कामधे नुर्मणिस्तथा

ନାଗମାନେ ଓ ଅସୁରସଂଘମାନେ ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ସେବା କରୁଥିବାବେଳେ, ସେ ସୁରଦ୍ରୁମ (କଳ୍ପବୃକ୍ଷ)କୁ ଜିତି ଅଧିକାର କଲେ; ଏବଂ କାମଧେନୁ ଓ ଇଚ୍ଛାପୂରଣ ମଣିକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 43

दानैर्द्दाता च सर्वेषां येऽन्ये दानित्वमागताः । सर्वेषामेव भूतानां दानैर्दाता बलिर्महान्

ଦାନଦ୍ୱାରା ସେ ଦାନଶୀଳତାରେ ଖ୍ୟାତି ପାଇଥିବା ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କଲେ; ଦାନରେ ମହାବଳି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଉପକାରକ ଦାତା ହେଲେ।

Verse 44

यान्यान्कामयते कामां स्तान्सर्वान्वितरत्यसौ । सर्वेभ्योऽपि स चार्थिभ्यो दानवानामधीश्वरः

ଲୋକେ ଯେଯେ କାମନା କରୁଥିଲେ, ସେ ସେସବୁକୁ ଦେଇଦେଉଥିଲେ; ଦାନବମାନଙ୍କର ଅଧୀଶ୍ୱର ସେ, ସମସ୍ତ ଯାଚକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭେଦ ଛାଡ଼ି ଦାନ କରୁଥିଲେ।

Verse 45

शौनक उवाच । देवेंद्रो हि महाभाग न ददाति कदाचन । कथं बलिरसौ दाता कथयस्व यथातथम्

ଶୌନକ କହିଲେ— ହେ ମହାଭାଗ! ଦେବେନ୍ଦ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) କେବେ ଦାନ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ; ତେବେ ଏହି ବଳି କିପରି ଦାତା ବୋଲି କୁହାଯାଏ? ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ କହନ୍ତୁ।

Verse 46

लोमश उवाच । यत्नतो येन यत्किंचित्क्रियते सुकृतं नरैः । शुभं वाप्यशुभं वापि ज्ञातव्यं हि विपश्चिता

ଲୋମଶ କହିଲେ—ମନୁଷ୍ୟ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ଯେ କିଛି କର୍ମ କରେ, ସେ ଶୁଭ ହେଉ କି ଅଶୁଭ; ବିବେକୀ ଲୋକ ତାହାର ଯଥାର୍ଥ ଅର୍ଥ ନିଶ୍ଚୟ ଜାଣିବା ଉଚିତ।

Verse 47

शक्रो हि याज्ञिको विप्रा अश्वमेधशतेन वै । प्राप्तराज्योऽमरावत्यां केवलं भोगलोलुपः

ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ନିଶ୍ଚୟ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା ଥିଲେ; ଶତ ଅଶ୍ୱମେଧରେ ସେ ଅମରାବତୀରେ ରାଜ୍ୟ ପାଇଲେ, ତଥାପି ସେ କେବଳ ଭୋଗଲୋଭୀ ଥିଲେ।

Verse 48

अर्थितं तत्फलं विद्धि पुनः कार्पण्यमाविशत् । पुनर्मरणमाविश्य श्रीणपुण्यो भविष्यति

ଜାଣ, ସେ ଯେ ଫଳ ଆକାଙ୍କ୍ଷା କରିଥିଲା ତାହା ଏହି; ପୁନଃ କାର୍ପଣ୍ୟ (କଞ୍ଜୁସି) ତାହାକୁ ଆବେଶ କଲା। ପୁନର୍ବାର ମରଣଚକ୍ରେ ପ୍ରବେଶ କରି ସେ କ୍ଷୀଣପୁଣ୍ୟ ହେବ।

Verse 49

य इंद्र कृमिरेव स्यात्कृमिरंद्रो हि जायते । तस्माद्दानात्परतरं नान्यदस्तीह मोचनम्

ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ କୃମି ହୋଇପାରେ, ଏବଂ କୃମିରୁ ‘କୃମିମାନଙ୍କ ଇନ୍ଦ୍ର’ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଇପାରେ। ତେଣୁ ଏହି ଲୋକରେ ଦାନଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ମୋଚନ ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ।

Verse 50

दानाद्धि प्राप्यते ज्ञानं ज्ञानान्मोक्षो न संशयः । मोक्षात्परतरा भक्तिः शूलपाणौ हि वै द्वजाः

ଦାନରୁ ଜ୍ଞାନ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ, ଜ୍ଞାନରୁ ମୋକ୍ଷ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଶୂଳପାଣି ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ମୋକ୍ଷଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 51

ददाति सर्वं सर्वेशः प्रसन्नात्मा सदाशिवः । किंचिदल्पेन तोयेन परितुष्यति शंकरः

ପ୍ରସନ୍ନଚିତ୍ତ ସର୍ବେଶ୍ୱର ସଦାଶିବ ସମସ୍ତ ଦାନ କରନ୍ତି; ଶଙ୍କର ଭକ୍ତିଭାବେ ଅର୍ପିତ ଅଳ୍ପ ଜଳରେ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 52

अत्रैवोदाहरंतीममितिहासं पुरातनम् । विरोचनसुतेनेदं कृतमस्ति न संशयः

ଏଠାରେ ମୁଁ ଏହି ପୁରାତନ ପବିତ୍ର ଇତିହାସକୁ ଉଦାହରଣ ଦେଉଛି; ଏହା ବିରୋଚନଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା କୃତ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 53

कितवो हि महापापो देवब्राह्मणनिंदकः । निकृत्या परयोपेतः परदाररतो महान्

ସେ ଜୁଆଡ଼ି ନିଶ୍ଚୟ ମହାପାପୀ—ଦେବ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରୁଥିବା, ଛଳ-କପଟରେ ଲିପ୍ତ, ଏବଂ ପରସ୍ତ୍ରୀରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଆସକ୍ତ।

Verse 54

एकदा तु महापापात्कैतावाच्च जितं धनम् । गणिकार्थे च पुष्पाणि तांबूलं चंदनं तथा

ଏକଦା ମହାପାପ ଓ ଛଳରେ ସେ ଧନ ଜିତିଲା; ଗଣିକା ପାଇଁ ଫୁଲ, ତାମ୍ବୂଳ ଓ ଚନ୍ଦନ ମଧ୍ୟ ଆଣିଲା।

Verse 55

कौपीनमात्रं तस्यैव कितवस्य प्रदृश्यते । कराभ्यां स्वस्तिकं कृत्वा गंधमाल्यादिकं च यत्

ସେ ଜୁଆଡ଼ି କେବଳ କୌପୀନ ଧାରଣ କରିଥିବା ଦେଖାଗଲା; ଦୁଇ ହାତରେ ସ୍ୱସ୍ତିକ-ଚିହ୍ନ କରି, ଗନ୍ଧ, ମାଳା ଆଦି ଯାହା ଥିଲା ଧରିଥିଲା।

Verse 56

गणिकार्थमुपादाय धावमानो गृहं प्रति । तदा प्रस्खलितो भूमौ निपपात च तत्क्षणात्

ଗଣିକା ପାଇଁ ସେ ସାମଗ୍ରୀ ନେଇ ସେ ତାଙ୍କ ଘରକୁ ଦୌଡ଼ିଲା; ସେତେବେଳେ ଭୂମିରେ ପଛଳି ସେହି କ୍ଷଣେ ପଡ଼ିଗଲା।

Verse 57

पतनान्मूर्छया युक्तः क्षणमात्रं तदाऽभवत् । ततो मूर्छागतस्यास्य पापिनोऽनिष्टकारिणः

ପଡ଼ିବାରୁ ସେ ମୂର୍ଛାଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ କ୍ଷଣମାତ୍ର ତେଣୁହିଁ ରହିଲା। ପରେ ମୂର୍ଛାରେ ପଡ଼ିଥିବା ସେହି ପାପୀ, ଅନିଷ୍ଟକାରୀ—

Verse 58

बुद्धिः सद्यः समुत्पन्ना कर्मणा प्राक्तनेन हि । निर्वेदं परमापन्नः कितवो दुःखसंयुतः

ପୂର୍ବକର୍ମର ବଳରେ ସେହି କ୍ଷଣେ ତାହାରେ ସଦ୍ବୁଦ୍ଧି ଜାଗ୍ରତ ହେଲା। ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ସେ ଜୁଆଡ଼ି ଗଭୀର ନିର୍ବେଦ ଓ ପଶ୍ଚାତ୍ତାପରେ ପଡ଼ିଲା।

Verse 59

भूम्यां निपतितं यच्च गंधपुष्पादिकं महत् । समर्पितं शिवायेति कितवेनाप्यबुद्धिना

ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଗନ୍ଧ, ପୁଷ୍ପ ଆଦିର ସେହି ବହୁତ ଅର୍ପଣ ମଧ୍ୟ—ଅଳ୍ପବୁଦ୍ଧି ଜୁଆଡ଼ି ‘ଶିବାୟ’ ବୋଲି ସମର୍ପଣ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ—ଶିବଙ୍କ ଉପହାର ଭାବେ ଗ୍ରହୀତ ହେଲା।

Verse 60

चित्रगुप्तेन चाख्यातं दत्तमस्ति त्वया पुनः । पतितं चैव देहांते शिवाय परमात्मने

ଏବଂ ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ କହିଛନ୍ତି—ଦେହାନ୍ତ ସମୟରେ ତୁମେ ପୁନର୍ବାର ପଡ଼ିଥିବା ସେହି ଦ୍ରବ୍ୟକୁ ପରମାତ୍ମା ଶିବଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ କରିଥିଲ।

Verse 61

पचनीयोसि मे मंद नरकेषु महत्सु च । इत्युक्तो धर्मराजेन कितवो वाक्यमब्रवीत्

ଧର୍ମରାଜ କହିଲେ—“ହେ ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି, ମହା ନରକମାନଙ୍କରେ ତୁମେ ‘ପଚିବା’ (ଘୋର ଯନ୍ତ୍ରଣା) ଭୋଗିବାକୁ ପଡିବ।” ଏହା ଶୁଣି ଜୁଆଡ଼ି ଏହି କଥା କହିଲା।

Verse 62

पापाचारो हि भगवन्कश्चिन्नैव मया कृतः । विमृश्यतां मे सुकृतं याथातथ्येन भो यम

ସେ କହିଲା—“ଭଗବନ୍, ମୁଁ ଜାଣିଶୁଣି କୌଣସି ପାପାଚାର କରିନାହିଁ। ହେ ଯମ, ମୋ ସୁକୃତକୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ବିଚାର କରନ୍ତୁ।”

Verse 63

चित्रगुप्तेन चाख्यातं द्त्तमस्ति त्वया पुनः । पतितं चैव देहांते शिवाय परमात्मने

ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ ମଧ୍ୟ କହିଲେ—ତୁମେ ପୁନର୍ବାର ଦାନ କରିଥିଲ; ଦେହାନ୍ତେ ପଡିଥିବା ବସ୍ତୁକୁ ମଧ୍ୟ ପରମାତ୍ମା ଶିବଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିଥିଲ।

Verse 64

तेन कर्मविपाकेन घटिकात्रयमेव च । शचीपतेः पदं विद्धि प्राप्स्यसि त्वं न संशयः

ସେହି କର୍ମବିପାକର ଫଳରେ କେବଳ ତିନି ଘଟିକା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—ଏହା ଜାଣ—ତୁମେ ଶଚୀପତି (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ; ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 65

आगतस्तत्क्षणाद्देवः सुर्वैः समन्वितः । ऐरावतं समारूढो नीतोऽसौ शक्रमंदिरम् । शक्रः प्रबोधितस्तेन गुरुणा भावितात्मना

ସେହି କ୍ଷଣେ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ଜଣେ ଦେବ ଆସିଲେ। ଐରାବତ ଉପରେ ଆରୋହଣ କରି ସେ ପୁରୁଷକୁ ଶକ୍ରମନ୍ଦିରକୁ ନିଆଗଲା; ଏବଂ ଭାବିତାତ୍ମା ଗୁରୁ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ କଲେ।

Verse 66

घटिकात्रितयं यावत्तावत्कालं पुरंदर । निजासनेऽपि संस्थाप्यः कितवोऽपि ममाज्ञया

ହେ ପୁରନ୍ଦର! ତିନି ଘଟିକା ଯେତେ ସମୟ, ସେତେ କାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ଏହି କିତବ (ଜୁଆରି)କୁ ମଧ୍ୟ ତୁମ ନିଜ ଆସନରେ ବସାଅ।

Verse 67

गुरोर्वचनमार्कर्ण्य कृत्वा शिरसि तत्क्षणात् । गतोऽन्वत्रैव शक्रोऽसौ कितवो हि प्रवेशितः । भवनं देवराजस्य नानाश्चर्यसमन्वितम्

ଗୁରୁଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ତାହାକୁ ଶିରୋଧାର୍ଯ୍ୟ କରି ସେଇ ଶକ୍ର ସେଠାକୁ ଗଲେ; ଏବଂ ସେ କିତବକୁ ନାନା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେବରାଜଙ୍କ ଭବନରେ ପ୍ରବେଶ କରାଗଲା।

Verse 68

शक्रासनेऽभिषिक्तोऽसौ राज्यं प्राप्तः शतक्रतोः । शंभोर्गंधप्रदानाच्च पुष्पतांबूलसंयुतम्

ଶକ୍ରାସନରେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହୋଇ ସେ ଶତକ୍ରତୁ (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କଲା; ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ପୁଷ୍ପ ଓ ତାମ୍ବୂଳ ସହିତ ଗନ୍ଧ ଅର୍ପଣ କରିବାରୁ ଏହି ଫଳ ମିଳିଲା।

Verse 69

किं पुनः श्रद्धया युक्ताः शिवाय परमात्मने । अर्पयंति सदा भक्त्या गंधपूष्पादिकं महत्

ତେବେ ଯେମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଯୁକ୍ତ ହୋଇ ସଦା ଭକ୍ତିରେ ପରମାତ୍ମା ଶିବଙ୍କୁ ଗନ୍ଧ, ପୁଷ୍ପ ଆଦି ମହାନ ଉପଚାର ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି—ତାଙ୍କର ଫଳ କେତେ ଅଧିକ!

Verse 70

शिवसायुज्यमायाताः शिवसेनासमन्विताः । प्राप्नुवंति महामोदं शक्रो ह्येषां च किंकरः

ଶିବସାୟୁଜ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ଶିବସେନା ସହିତ ସମନ୍ୱିତ ହୋଇ ସେମାନେ ମହାମୋଦ (ପରମାନନ୍ଦ) ପାଆନ୍ତି; ନିଶ୍ଚୟ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର କିଙ୍କର ହୋଇଯାଏ।

Verse 71

शिवपूजारतानां च यत्सुखं शांतचेतसाम् । ब्रह्मशक्रादिकानां च तत्सुखं दुर्लभं महत्

ଶିବପୂଜାରେ ରତ ଓ ଶାନ୍ତଚିତ୍ତ ଭକ୍ତମାନେ ଯେ ପରମ ସୁଖ ଲାଭ କରନ୍ତି, ସେହି ମହାନନ୍ଦ ବ୍ରହ୍ମା, ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଆଦି ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ।

Verse 72

वराकास्ते न जानंति मूढा विषयलोलुपाः । वंदनीयो महादेवो ह्यर्चनीयः सदाशिवः

ବିଷୟଲୋଲୁପ ସେଇ ମୂଢ ଦୁର୍ଭାଗାମାନେ ଏହା ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ—ମହାଦେବ ବନ୍ଦନୀୟ, ଏବଂ ସଦାଶିବ ନିଶ୍ଚୟ ଅର୍ଚ୍ଚନୀୟ।

Verse 73

पूजनीयो महादेवः प्राणिभिस्तत्त्ववेदिभिः । तस्मादिंद्रत्वमगमत्कितवो घटिकात्रयम्

ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମହାଦେବ ପୂଜନୀୟ; ତେଣୁ କିତବ ଇନ୍ଦ୍ରତ୍ୱ ପାଇଲା, କିନ୍ତୁ କେବଳ ତିନି ଘଟିକା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।

Verse 74

पुरोधसाभिषिक्तोऽसौ पुरंदरपदे स्थितः । तदानीं नारदेनोक्तः कितवोऽसौ महायशाः

ପୁରୋହିତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷିକ୍ତ ହୋଇ ସେ ପୁରନ୍ଦର (ଇନ୍ଦ୍ର) ପଦରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ହେଲା; ସେତେବେଳେ ମହାଯଶସ୍ବୀ କିତବଙ୍କୁ ନାରଦ କହିଲେ।

Verse 75

इन्द्राणीमानयस्त्वेति यथा राज्यं सुशोभितम् । ततः प्रहस्य चोवाच कितवः शिववल्लभः

ନାରଦ କହିଲେ—“ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀକୁ ଆଣ, ଯେପରି ରାଜ୍ୟ ସୁଶୋଭିତ ହେବ।” ତାପରେ ଶିବପ୍ରିୟ କିତବ ହସି କହିଲା।

Verse 76

इन्द्राण्या नास्ति मे कार्यं न वाच्यं ते महामते । एवमुक्त्वाथ कितवः प्रदातुमुपचक्रमे

“ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀ ସହିତ ମୋର କିଛି କାର୍ଯ୍ୟ ନାହିଁ; ହେ ମହାମତେ, ଏହା ଆଉ କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।” ଏମିତି କହି କିତବ ତେବେ ଦାନ ଦେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲା।

Verse 77

ऐरावतमगस्त्याय प्रददौ शिववल्लभः । विश्वामित्राय कितवो ददौ हयमुदारधीः

ଶିବଙ୍କ ପ୍ରିୟଜନ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ଐରାବତକୁ ଦାନ କଲେ। ଉଦାରବୁଦ୍ଧି କିତବ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ଅଶ୍ୱ ଦେଲା।

Verse 78

उच्चैःश्रवससंज्ञं च कामधेनुं महायशाः । ददौ वशिष्ठाय तदा चिंतामणिं महाप्रभम्

ସେ ମହାୟଶସ୍ବୀ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ‘ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବସ’ ନାମକ (ଅଶ୍ୱ) ଓ କାମଧେନୁ ଦାନ କଲେ; ତାପରେ ମହାପ୍ରଭ ଚିନ୍ତାମଣି ମଧ୍ୟ ଦେଲେ।

Verse 79

गालवाय महातेजास्तदा कल्पतरुं च सः । कौंडिन्याय महाभागः कितवोपि गृहं तदा

ତେବେ ସେ ମହାତେଜସ୍ବୀ ଗାଲବଙ୍କୁ କଳ୍ପତରୁ ଦାନ କଲେ। ଏବଂ ମହାଭାଗ କୌଣ୍ଡିନ୍ୟଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କିତବ ସେ ସମୟରେ ଗୋଟିଏ ଗୃହ ଦେଲା।

Verse 80

एवमादीन्यनेकानि रत्नानि विविधानि च । ददावृषिभ्यो मुदितः शिवप्रीत्यर्थमेव च

ଏହିପରି ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ସେ ନାନାପ୍ରକାର ଅନେକ ରତ୍ନାଦି ଋଷିମାନଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ—କେବଳ ଶିବପ୍ରୀତି ପାଇଁ।

Verse 81

घटितकात्रितयं यावत्तावत्कालं ददौ प्रभुः । घटिकात्रितयादूध्व पूर्वस्वामी समागतः

ପ୍ରଭୁ ତିନି ଘଟିକା ପରିମାଣ ସମୟ ଦେଲେ। ସେଇ ତିନି ଘଟିକା ଅତିବାହିତ ହେବା ସହିତ ପୂର୍ବ ସ୍ୱାମୀ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 82

पुरंदरोऽमरावत्यामुपविश्य निजासने । ऋषिभिः संस्तुतश्चैव शच्या सह तदाऽभवत्

ପୁରନ୍ଦର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଅମରାବତୀରେ ନିଜ ସିଂହାସନରେ ଉପବିଷ୍ଟ ହେଲେ। ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ, ଏବଂ ସେ ତେବେ ଶଚୀ ସହିତ ସେଠାରେ ରହିଲେ।

Verse 83

शचीमुवाच दुर्मेधाः कितवेनासि भामिनि । भुक्ता ह्यस्यैव कथय याथातथ्येन शोभने

ସେ ଦୁର୍ମେଧା ଶଚୀଙ୍କୁ କହିଲା— “ହେ ଭାମିନି! ସେ କିତବ ତୁମକୁ ଭୋଗ କରିଛି କି? ହେ ଶୋଭନେ! ଯାହା ଘଟିଛି, ସେହିପରି ସତ୍ୟସତ୍ୟ କହ।”

Verse 84

तदा प्रहस्य चोवाच पुरंदरमकल्मषा । आत्मौपम्येन सर्वत्र पश्यति त्वं पुरंदर

ତେବେ ନିର୍ମଳା ଶଚୀ ହସି ପୁରନ୍ଦରଙ୍କୁ କହିଲେ— “ହେ ପୁରନ୍ଦର! ତୁମେ ସର୍ବତ୍ର ସବୁକିଛିକୁ ନିଜ ସହ ତୁଳନା କରି ଦେଖ।”

Verse 85

असौ महात्मा कितवस्वरूपी शिवप्रसादात्परमार्थविज्ञः । वै राग्ययुक्तो हि महानुभावो येनापि सर्वं परमं प्रपन्नम्

ସେଇ ମହାତ୍ମା କିତବର ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶିବପ୍ରସାଦରେ ପରମାର୍ଥଜ୍ଞ। ବୈରାଗ୍ୟଯୁକ୍ତ ସେ ମହାନୁଭାବ; ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସବୁକିଛି ପରମପଦରେ ଶରଣ ନେଇଥାଏ।

Verse 86

राज्यादिकं मोहमयं च पाशं त्यक्ता परेभ्यो विजयी स जातः

ରାଜ୍ୟାଦି ମୋହମୟ ପାଶକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ସେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ବିଜୟୀ ହେଲା।

Verse 87

वचो निशम्य देवेश इंद्राण्याः स पुरंदरः । व्रीडायुक्तोऽभवत्तूष्णीमिंद्रासनगतस्तदा

ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ଦେବେଶ ପୁରନ୍ଦର ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ ଇନ୍ଦ୍ରାସନରେ ବସି ମୌନ ହେଲା।

Verse 88

बृहस्पतिमुवाचेदं वाक्यं वाक्यविदां वरः । ऐरावतो न दृश्येत तथैवोच्चैःश्रवा हयः

ବାକ୍ୟବିଦ୍ୟାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜଣେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଐରାବତ ଦେଖା ନଯାଉ; ଏବଂ ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବା ଅଶ୍ୱ ମଧ୍ୟ।”

Verse 89

पारिजातादयः सर्वे पदार्थाः केन वा हृताः । गुरुरुवाचेदं कितवेन कृतं महत्

“ପାରିଜାତ ଆଦି ସମସ୍ତ ମୂଲ୍ୟବାନ ପଦାର୍ଥ କିଏ ହରିନେଲା?” ଗୁରୁ କହିଲେ—“ସେହି କିତବ (ଛଳିଆ ଜୁଆରି) ଏହି ମହତ୍ କାର୍ଯ୍ୟ କଲା।”

Verse 90

ऋषिभ्यो दत्त मद्यैव यावत्सत्ता हि तस्य वै । स्वसत्तायां महत्यां च स्वसत्ता ये भवंति च

“ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାହାର ସତ୍ତା ଟିକିଥିଲା, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ନିଜେ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ଏହା ଦେଇଥିଲି; ଏବଂ ନିଜ ମହାନ ସ୍ଥିତିରେ ଯେମାନେ ସ୍ୱଧର୍ମସମ୍ମତ ଅଧିକାରରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସେମାନେ ସ୍ଥିର ରହନ୍ତି।”

Verse 91

अप्रमात्ताश्च ये नित्यं शिवध्यानपरायणाः । ते प्रियाः शंकरस्यैव हित्वा कर्मफलानि वै । केवलं ज्ञानमाश्रित्य ते यांति परमं पदम्

ଯେମାନେ ସଦା ଅପ୍ରମତ୍ତ ହୋଇ ନିତ୍ୟ ଶିବଧ୍ୟାନରେ ପରାୟଣ, ସେମାନେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ପରମ ପ୍ରିୟ। କର୍ମଫଳାସକ୍ତି ତ୍ୟାଗ କରି କେବଳ ଜ୍ଞାନାଶ୍ରୟେ ସେମାନେ ପରମ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।

Verse 92

एतच्छ्रुत्वा वचनं तस्य चेंद्रो बृहस्पतेर्वाक्यमिदं वभाषे । प्रायो यमो वक्ष्यति सर्वमेतत्समृद्धये ह्यात्मनश्चैव शक्रः

ତାଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ଶକ୍ର ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ କହିଲେ— “ନିଶ୍ଚୟ ଯମ ଏ ସବୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବେ; ଯାହାଦ୍ୱାରା ମୋର ସମୃଦ୍ଧି ଓ କୁଶଳ ପୁନଃ ଲଭ୍ୟ ହେବ।”

Verse 93

तथेति मत्वा गुरुणा सहैव राजा सुराणां सहसा जगाम । स्वकार्यकामो हि तथा पुरंदरो ययौ पुरीं संयमिनीं तदानीम्

“ତଥାସ୍ତୁ” ବୋଲି ଭାବି ଦେବରାଜ ଗୁରୁଙ୍କ ସହ ଶୀଘ୍ର ଯାତ୍ରା କଲେ। ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧି ଆକାଙ୍କ୍ଷାରେ ପୁରନ୍ଦର (ଇନ୍ଦ୍ର) ସେତେବେଳେଇ ସଂୟମିନୀପୁରୀ—ୟମଧାମ—କୁ ତୁରନ୍ତ ଗଲେ।

Verse 94

यमेन पूज्यमानो हि शक्रो वाक्यमुवाच ह । त्वया दत्तं मम पदं कितवाय दुरात्मने

ୟମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହେଉଥିବାବେଳେ ଶକ୍ର କହିଲେ— “ତୁମେ ମୋ ପଦ ସେଇ କିତବ, ସେଇ ଦୁରାତ୍ମାକୁ ଦେଇଦେଲ।”

Verse 95

अनेनैतत्कृतं कर्म्म जुगुप्सितं महत्तरम् । मदीयानि च रत्नानि यानि सर्वाण्यनेन वै । एभ्य एभ्यः प्रदत्तानि धर्म्म जानीहि तत्त्वतः

“ଏହା ଯେ କର୍ମ କରିଛି, ତାହା ଘୃଣିତ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତର। ମୋର ସମସ୍ତ ରତ୍ନ ଯେଉଁଗୁଡ଼ିକ ଥିଲା, ସେ ସବୁକୁ ଏହା ଏଠି-ସେଠି ବଣ୍ଟନ କରିଦେଇଛି। ଧର୍ମତତ୍ତ୍ୱକୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ଜାଣ।”

Verse 96

त्वं धर्मनामासि कथं कितवाय प्रदत्तवान् । मम राज्यविनाशाय कृतमस्ति त्वयाऽधुना

ତୁମେ ‘ଧର୍ମ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ତେବେ ଜୁଆଡ଼ିକୁ ମୋ ପଦ କିପରି ଦେଲ? ଏହାଦ୍ୱାରା ଏବେ ମୋ ରାଜ୍ୟର ବିନାଶ ତୁମେଇ କରିଛ।

Verse 97

आनयस्व महाभाग गजादीनि च सत्वरम् । अन्यानि चैव रत्नानि दत्तानि च यतस्ततः

ହେ ମହାଭାଗ! ଶୀଘ୍ର ଗଜ ଆଦି ସବୁ ଆଣିଦିଅ; ଏବଂ ଯେଉଁ ଅନ୍ୟ ରତ୍ନଗୁଡ଼ିକ ଏଠି-ସେଠି ଦିଆଯାଇଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରି ଆଣ।

Verse 98

निशम्य वाक्यं शक्रस्य यमो वचनमब्रवीत् । कितवं च रुषाविष्टः किं त्वया पापिना कृतम्

ଶକ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଯମ କହିଲେ—“ସେ ଜୁଆଡ଼ି କ୍ରୋଧାବିଷ୍ଟ; ହେ ପାପୀ, ତୁମେ କ’ଣ କରିଦେଲ?”

Verse 99

भोगार्थं चैव यद्दत्तं शक्रराज्यं त्वयाऽधुन् । प्रदत्तं च द्विजातिभ्यो ह्यन्यथा वै कृतं महत्

ଇନ୍ଦ୍ରରାଜ୍ୟ ତୁମକୁ ଏମାତ୍ର ଭୋଗ ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଥିଲା; କିନ୍ତୁ ତୁମେ ତାହା ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଦାନ କରିଦେଲ—ଏହା ନିୟମବିରୋଧୀ ଗୁରୁତର କାର୍ଯ୍ୟ।

Verse 100

अकार्यं वै त्वया मूढ परद्रव्यापहारणम् । तेन पापेन महता निरयं प्रतिगच्छसि

ମୂଢ! ତୁମେ ଅକାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ—ପରଧନ ଅପହରଣ କରିଛ। ସେଇ ମହାପାପରେ ତୁମେ ନରକକୁ ଯିବ।

Verse 101

यमस्य वचनं श्रुत्वा कितवो वाक्यमब्रवीत् । अहं निरयगामी च नात्र कार्या विचारणा

ଯମଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ଜୁଆଡ଼ି କହିଲା— “ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ନରକଗାମୀ; ଏଠାରେ ବିଚାରଣାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ।”

Verse 102

यावत्स्वता मम विभो जाता शक्रासने तथा । तावद्दत्तं हि यत्किंचिद्द्विजेभ्यो हि यथातथम्

“ହେ ବିଭୋ! ଯେତେଦିନ ମୁଁ ସ୍ୱୟଂ ଇନ୍ଦ୍ରାସନରେ ଥିଲି, ସେତେଦିନ ମୋ ପାଖରେ ଯାହା କିଛି ଥିଲା, ଯଥାତଥ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଦାନ କରିଦେଲି।”

Verse 103

यम उवाच । दानं प्रशस्तं भूम्यां च दृश्यते कर्म्मणः फलम् । स्वर्गे दानं न दातव्यं केनचित्कस्यचित्क्वचित् । तस्माद्दंड्योऽसि रे मूढ अशास्त्रीयं कृतं त्वया

ଯମ କହିଲେ— “ପୃଥିବୀରେ ଦାନ ପ୍ରଶଂସନୀୟ, ଏବଂ କର୍ମଫଳରୂପେ ତାହାର ଫଳ ଦେଖାଯାଏ। କିନ୍ତୁ ସ୍ୱର୍ଗରେ କେହି କାହାକୁ କେବେ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ତେଣୁ, ହେ ମୂଢ! ତୁମେ ଶାସ୍ତ୍ରବିରୁଦ୍ଧ କରିଛ; ଏହିକାରଣେ ତୁମେ ଦଣ୍ଡନୀୟ।”

Verse 104

गुरुरात्मवतां शास्ता राजा शास्ताः दुरात्मनाम् । सर्वेषां पापशीलानां शास्तऽहं नात्र संशयः

“ଆତ୍ମସଂୟମୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଗୁରୁ ହିଁ ଶାସ୍ତା; ଦୁରାତ୍ମମାନଙ୍କ ପାଇଁ ରାଜା ଶାସ୍ତା। କିନ୍ତୁ ପାପଶୀଳ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଶାସ୍ତା ମୁଁ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।”

Verse 105

एवं निर्भर्त्सयित्वा तं कितवं धर्मराट्स्वयम् । उवाच चित्रगुप्तं च नरके पच्यतामयम् । तदा प्रहस्य चोवाच चित्रगुप्तो यमं प्रति

ଏଭଳି ସେ ଜୁଆଡ଼ିକୁ ତିରସ୍କାର କରି ଧର୍ମରାଜ ସ୍ୱୟଂ ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ— “ଏହାକୁ ନରକରେ ପକାଯାଉ।” ତାପରେ ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ ହସି ଯମଙ୍କ ପ୍ରତି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 106

कथं निरयगामित्वं कितवस्य भविष्यति । येन दत्तो ह्यगस्त्याय गज ऐरावतो महान्

ଯେ କିତବ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମୁନିଙ୍କୁ ମହାନ୍ ଐରାବତ ଗଜ ଦାନ କରିଥିଲା, ସେ କିପରି ନରକଗାମୀ ହେବ?

Verse 107

तथाश्वो ह्यब्धिसंभूतो गालवाय महात्मने । विश्वामित्राय भद्रं ते चिंतामणिर्महाप्रभः

ସେହିପରି ସମୁଦ୍ରସମ୍ଭୂତ ଅଶ୍ୱଟି ମହାତ୍ମା ଗାଲବଙ୍କୁ ଦିଆଗଲା; ଏବଂ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ—ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ—ଦୀପ୍ତିମାନ ମହାପ୍ରଭ ଚିନ୍ତାମଣି ରତ୍ନ ଦାନ କରାଗଲା।

Verse 108

एवमादीनि रत्नानि दत्तानि कितेवन हि । तेन कर्मविपाकेन पूजनीयो जगत्त्रये

ଏପରି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରତ୍ନଗୁଡ଼ିକ କିତବ ନିଶ୍ଚୟ ଦାନ କରିଥିଲା; ସେହି କର୍ମବିପାକରେ ସେ ତ୍ରିଲୋକରେ ପୂଜନୀୟ ହୁଏ।

Verse 109

शिवमुद्दिश्य यदत्तं स्वर्गे मर्त्ये च यैर्नरैः । तत्सर्वं त्वक्षयं विद्यान्निश्छिद्रं कर्म चोच्यते । तस्मान्नरकगामित्वं कितवस्य न विद्यते

ଶିବଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ସ୍ୱର୍ଗରେ କିମ୍ବା ମର୍ତ୍ୟଲୋକରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଯେ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେ ସବୁକୁ ଅକ୍ଷୟ ବୋଲି ଜାଣ; ଏହାକୁ ‘ନିଶ୍ଛିଦ୍ର’ (ନିର୍ଦୋଷ) କର୍ମ କୁହାଯାଏ। ତେଣୁ କିତବଙ୍କର ନରକଗମନ ନାହିଁ।

Verse 110

यानियानि च पापानि कितवस्य महात्मनः । भस्मीभूतानि सर्वाणि जातानि स्मरणाच्च वै

ମହାତ୍ମା କିତବଙ୍କର ଯେଯେ ପାପ ଥିଲା, ସେସବୁ କେବଳ ସ୍ମରଣମାତ୍ରେ ଭସ୍ମୀଭୂତ ହୋଇଗଲା।

Verse 111

शंभोः प्रसादात्सर्वाणि सुकृतानि च तत्क्षणात् । तद्वचश्चित्रगुप्तस्य निशम्य प्रेतराट् स्वयम्

ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ସେଇ କ୍ଷଣରେ ତାହାର ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ପ୍ରକଟ ହେଲା। ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତଙ୍କ ସେହି ବଚନ ଶୁଣି ପ୍ରେତରାଜ ଯମ ସ୍ୱୟଂ…

Verse 112

प्रहस्यावाङ्मुखो भूत्वा इद माह शतक्रतुम् । त्वं हि राजा सुरेंद्राणां स्थविरो राज्यलंपटः

ହସି, ମୁହଁ ନମାଇ ସେ ଶତକ୍ରତୁ (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କୁ କହିଲା—“ତୁମେ ଦେବମାନଙ୍କ ରାଜା; ତଥାପି ବୃଦ୍ଧ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ରାଜ୍ୟଲୋଭୀ।”

Verse 113

अश्वमेधशतेनैव एकं जन्मार्जितं कृतम् । त्वया नास्त्यत्र संदेहो ह्यर्ज्जितं तेन वै महत्

ଶତ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞରେ ଏକ ଜନ୍ମର ପୁଣ୍ୟ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ। ତୁମ ଦ୍ୱାରା—ଏଠାରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ—ତାହାଦ୍ୱାରା ମହତ୍ ଫଳ ନିଶ୍ଚୟ ଅର୍ଜିତ ହୋଇଛି।

Verse 114

प्रार्थयित्वा ह्यगस्त्यादीन्मुनीन्सर्वान्विशेषतः । अर्थेन प्रणिपातेन त्वया लभ्यानि तानि च । गजादिकानि रत्नानि येन त्वं च सुखी त्वरन्

ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଆଦି ସମସ୍ତ ମୁନିମାନଙ୍କୁ—ବିଶେଷତଃ—ଦାନ ଓ ପ୍ରଣାମଦ୍ୱାରା ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ, ତୁମେ ସେସବୁ ଲଭିପାରିବ: ଗଜ ଆଦି ରତ୍ନସମ୍ପଦ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ସୁଖୀ ହେବ।

Verse 115

तथेति मत्वा वचनं पुरंदरो गतः पुरीं स्वामविवेकदृष्टिः । अभ्यर्थयामास विनम्रकंधरश्चर्षीस्ततो लब्धवान्पारिजातम्

“ତଥେତି” ବୋଲି ଭାବି ସେହି ଉପଦେଶ ଗ୍ରହଣ କରି ପୁରନ୍ଦର ନିଜ ପୁରୀକୁ ଗଲା; ତାହାର ବିବେକଦୃଷ୍ଟି ପୁନଃ ଜାଗ୍ରତ ହେଲା। ନମ୍ର କନ୍ଧର ହୋଇ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ଅଭ୍ୟର୍ଥନା କରି, ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ପାରିଜାତ ବୃକ୍ଷ ଲଭିଲା।

Verse 116

अनेनैव प्रकारेण लब्धराज्यः पुरंदरः । जातस्तदामरावत्यां राजा सह महात्मभिः

ଏହିପରି ଭାବେ ପୁରନ୍ଦର (ଇନ୍ଦ୍ର) ନିଜ ରାଜ୍ୟ ପୁନର୍ଲାଭ କଲେ; ତାପରେ ଅମରାବତୀରେ ମହାତ୍ମା ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ପୁନଃ ରାଜା ହେଲେ।

Verse 117

कितवस्य पुनर्जन्म दत्तं वैवस्वतेन हि । किंचितकर्मविपाकेन विरोचनसुतोऽभवत्

କିତବକୁ ବୈବସ୍ୱତ (ଯମ) ସତ୍ୟସତ୍ୟ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଦେଲେ; କିଛି ଅବଶିଷ୍ଟ କର୍ମବିପାକରେ ସେ ବିରୋଚନଙ୍କ ପୁତ୍ର ହେଲା।

Verse 118

सुरुचिर्जननी तस्य कितवस्याभवत्तदा । विरोचनस्य महिषी दुहिता वृषपर्वणः । तस्थौ जठरमास्थाय तस्याः सोऽपि महात्मनः

ତେବେ କିତବର ଜନନୀ ସୁରୁଚି ହେଲେ—ସେ ବିରୋଚନଙ୍କ ମହିଷୀ, ବୃଷପର୍ବଣଙ୍କ କନ୍ୟା। ସେଇ ମହାତ୍ମା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ।

Verse 119

तदाप्रभृति तस्यैव प्रह्लादस्यात्मजात्स वै । सुरुचेश्च तथाप्यासीद्धर्मेदाने महामतिः

ସେହି ସମୟରୁ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ସେଇ ପୁତ୍ର ‘ସୁରୁଚି’ ନାମରେ, ଧର୍ମରେ ଦୃଢ଼ ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ଦାନରେ ଆସକ୍ତ ମହାମତି ହେଲା।

Verse 120

तेनैव जठरस्थेन कृता मतिरनुत्तमा । कितवेन कृता विप्रा दुर्लभा या मनीषिणाम्

ସେ—ଗର୍ଭସ୍ଥ ଥିବାବେଳେ ମଧ୍ୟ—ଅନୁତ୍ତମ ସଙ୍କଳ୍ପ କଲା; ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ‘କିତବ’ ବୋଲି ଖ୍ୟାତ ଜଣେ କରିଥିବା ଏପରି ସଙ୍କଳ୍ପ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ।

Verse 121

एकदा वै तदा शक्रो ययौ वैरोचनं प्रति । हंतुकामो हि दैत्येंद्रं विप्रो भूत्वाऽथ याचकः

ଏକଦା ସେହି ସମୟରେ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ବୈରୋଚନଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ଦାନବେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବଧ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣବେଶ ଧରି ଭିକ୍ଷୁକ ଭାବେ ନିକଟିତ ହେଲେ।

Verse 122

विरोचनगृहं प्राप्त इंद्रो वाक्यमुवाच ह । स्थविरो ब्राह्मणो भूत्वा देहीति मम सुव्रत । मनस्वी त्वं च दैत्येंद्र दाता च भुवनत्रये

ବୈରୋଚନଙ୍କ ଗୃହକୁ ପହଞ୍ଚି ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ—“ମୁଁ ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପେ ଆସିଛି; ହେ ସୁବ୍ରତ, ମୋତେ ଦାନ ଦିଅ। ହେ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ମହାମନସ୍କ ଏବଂ ତ୍ରିଭୁବନରେ ଦାତା ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।”

Verse 123

तव विप्रा महाभाग चरितं परमाद्भुतम् । वर्णयन्ति समा जेषु स्थित्वा कीर्ति च निर्मलाम् । याचकोऽहं च दैत्येंद्र दातुरर्महसि सुव्रत

ହେ ମହାଭାଗ, ହେ ମହାତ୍ମନ୍! ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତୁମ ପରମ ଅଦ୍ଭୁତ ଚରିତ୍ର ବର୍ଣ୍ଣନା କରି ସଭାମଧ୍ୟରେ ତୁମ ନିର୍ମଳ କୀର୍ତ୍ତି ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି। ହେ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଯାଚକ; ହେ ସୁବ୍ରତ, ଦାତାମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ଓ ଆଧାର ତୁମେ।

Verse 124

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा दैत्येंद्रो वाक्यमब्रवीत् । किं दातव्यं तव विभो वद शीघ्रं ममाधुना

ସେହି କଥା ଶୁଣି ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର କହିଲେ—“ହେ ବିଭୋ, ତୁମକୁ କ’ଣ ଦାନ ଦେବି? ଏଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଶୀଘ୍ର କହ।”

Verse 125

इंद्रो हि विप्ररूपेण विरोचनमुवाच ह । याचयामि च दैत्येंद्र यदहं परिभावितः

ବ୍ରାହ୍ମଣରୂପେ ଇନ୍ଦ୍ର ବୈରୋଚନଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର, ମୁଁ ଯାହାକୁ ମନେ ନିଶ୍ଚୟ କରିଛି, ସେଇ ଦାନକୁ ମୁଁ ଯାଚନା କରୁଛି।”

Verse 126

आत्मप्रीत्या च दातव्यं मम नास्त्यत्र संशयः । उवाच प्रहसन्वाक्यं प्रह्लादस्यात्मजोऽसुरः

ଦାନ ନିଜ ହୃଦୟର ପ୍ରୀତି ସହିତ ଦେବା ଉଚିତ—ଏଥିରେ ମୋର କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏହି କଥା ହସି କହି ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅସୁର କହିଲା।

Verse 127

ददाम्यात्मशिरो विप्र यदि कामयसेऽधुना । इदं राज्यमनायासमियं श्रीर्नान्यगामिनी । अहं समर्पयिष्यामि तव नास्त्यत्र सशयः

ହେ ବିପ୍ର! ତୁମେ ଯଦି ଏବେ ଇଚ୍ଛା କର, ମୁଁ ମୋର ନିଜ ଶିର ଦେବି। ଏହି ରାଜ୍ୟ ଅନାୟାସରେ ଲଭ୍ୟ, ଏହି ଶ୍ରୀ ଅନ୍ୟତ୍ର ଯାଏ ନାହିଁ—ମୁଁ ସବୁ ତୁମକୁ ସମର୍ପଣ କରିବି; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 128

इत्युक्तस्तेन दैत्येन विमृश्य च तदा हरिः । उवाच देहि मे स्वीयं शिरो मुकुटसेवितम्

ସେଇ ଦୈତ୍ୟ ଏପରି କହିଲାପରେ ହରି (ଇନ୍ଦ୍ର) କ୍ଷଣମାତ୍ର ଭାବି କହିଲେ—“ମୁକୁଟରେ ଶୋଭିତ ତୁମ ନିଜ ଶିର ମୋତେ ଦିଅ।”

Verse 129

एवमुक्ते तु वचने शक्रेण द्विजरूपिणा । त्वरन्महेंद्राय तदा शिवर उत्कृत्त्य वै मुदा । स्वकरेण ददौ तस्मै प्रह्लादस्यात्मजोऽसुरः

ଦ୍ୱିଜରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଏପରି କହିବା ପରେ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅସୁର ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ, ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ଶିର କାଟି, ନିଜ ହାତରେ ତାଙ୍କୁ ଦାନରୂପେ ଦେଲା।

Verse 130

प्रह्लादेन पुरा यस्तु कृतो धर्म्मः सुदुष्करः । केवलां भक्तिमाश्रित्य विष्णोस्तत्परचेतसा

ପ୍ରହ୍ଲାଦ ପୂର୍ବେ ଯେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍କର ଧର୍ମ ଆଚରଣ କରିଥିଲେ, ସେ ଧର୍ମ କେବଳ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ଏବଂ ଚିତ୍ତକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ତାଙ୍କରେ ନିବେଶ କରି ସିଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା।

Verse 131

दानात्परतरं चान्यत्क्वचिद्वस्तु न विद्यते । तद्दानं च महापुण्यमार्तेभ्यो यत्प्रदीयते

ଦାନଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କିଛି କେଉଁଠି ନାହିଁ। ଆର୍ତ୍ତ ଓ ପୀଡ଼ିତମାନଙ୍କୁ ଯେ ଦାନ ଦିଆଯାଏ, ସେହି ଦାନ ପରମ ମହାପୁଣ୍ୟଦାୟକ।

Verse 132

स्वशक्त्या यच्च किंचिच्च तदानंत्याय कल्पते । दानात्परतरं नान्यत्त्रिषु लोकेषु विद्यते

ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଅଳ୍ପ ଯାହା ଦାନ କରାଯାଏ, ତାହା ଅନନ୍ତ ପୁଣ୍ୟର କାରଣ ହୁଏ। ତିନି ଲୋକରେ ଦାନଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କିଛି ନାହିଁ।

Verse 133

सात्त्विकं राजसं चैव तामसं च प्रकीर्तिततम् । तथा कृतमनेनैव दानं सात्त्विकलक्षणम्

ଦାନ ତିନି ପ୍ରକାର—ସାତ୍ତ୍ୱିକ, ରାଜସ, ତାମସ—ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ। ଏହିପରି ଭାବ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ କରାଯାଇଥିବା ଦାନ ସାତ୍ତ୍ୱିକ-ଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ।

Verse 134

शिर उत्कृत्त्य चेंद्राय प्रदत्तं विप्ररूपिणे । किरीटः पतितस्तत्र मणयो हि महाप्रभाः

ଶିର କାଟି ବ୍ରାହ୍ମଣବେଶଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରାଗଲାବେଳେ, ସେଠାରେ କିରୀଟ ପଡ଼ିଗଲା ଏବଂ ତାହାର ମଣିମାଣିକ୍ୟ ମହାତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲା।

Verse 135

ऐकपद्येन पतितास्ते जाता मंडलाय वै । दैत्यानां च नरेंद्राणां पन्नगानां तथैव च

ସେଇ ମଣିମାଣିକ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଏକାସାଥି ଏକ ପତନରେ ପଡ଼ି ମଣ୍ଡଳାକାର ଭୂଷଣ ହେଲା—ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ, ମନୁଷ୍ୟର ନରେନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କୁ ଏବଂ ନାଗେନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଉପଯୁକ୍ତ।

Verse 136

विरोचनस्य तद्दानं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् । गायंत्यद्यापि कवयो दैत्येंद्रस्य महात्मनः

ବିରୋଚନଙ୍କ ସେହି ଦାନ ତ୍ରିଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଆଜି ମଧ୍ୟ କବିମାନେ ମହାତ୍ମା ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କୀର୍ତ୍ତି ଗାଆନ୍ତି।

Verse 137

विरोचनस्य पुत्रोऽभूत्कितवोऽसौ महाप्रभः । मृते पितरि जातोऽसौ माता तस्य पतिव्रता

ବିରୋଚନଙ୍କ ପୁତ୍ର କିଟବ ନାମରେ ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଥିଲେ। ପିତା ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ତାଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲା, ଏବଂ ମାତା ପତିବ୍ରତା ଥିଲେ।

Verse 138

कलेवरं च तत्याज पतिलोकं गता ततः । भार्गवेणाभिषिक्तोऽसौ जनकस्य निजासने

ସେତେବେଳେ ସେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି ପତିଲୋକକୁ ଗଲେ। ଏବଂ ସେହି ପୁତ୍ର ଭାର୍ଗବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷିକ୍ତ ହୋଇ ପିତାଙ୍କ ନିଜ ଆସନରେ ବସିଲେ।

Verse 139

नाम्ना बलिरिति ख्यातो बभूव च महायशाः । तेन सर्वे सुरगणास्त्रासिताः सुमहाबलाः

ସେ ‘ବଲି’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇ ମହାୟଶସ୍ବୀ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ବଳରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବଳବାନ ସୁରଗଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟଭୀତ ହେଲେ।

Verse 140

गतस्ते कथिताः पूर्वं कश्यपस्याश्रमं शुभम् । तदा बलिरभूदिन्द्रो देवपुर्यां महायशाः

ପୂର୍ବରୁ କହିଥିବା ପରି ସେମାନେ କଶ୍ୟପଙ୍କ ଶୁଭ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ। ତାପରେ ଦେବପୁରୀରେ ମହାୟଶସ୍ବୀ ବଲି ଇନ୍ଦ୍ର ହେଲେ।

Verse 141

स्वयं तताप तपसा सूर्यो भूत्वा तदाऽसुरः । ईशो भूत्वा स्वयं चास्ते ऐशान्यां दिशि पालयन्

ସେଇ ଅସୁର ନିଜେ ତପସ୍ୟା କରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ତେଜସ୍ବୀ ହେଲା। ପରେ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ପାଇ ନିଜେ ଈଶାନ୍ୟ (ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ) ଦିଗରେ ରହି ସେ ଦିଗକୁ ପାଳନ କଲା।

Verse 142

तथा च नैरृतो भूत्वा तथा त्वंबुपतिः स्वयम् । धनाध्यक्ष उदीच्यां वै स्वयमास्ते बलिस्तदा । एवमास्ते बलिः साक्षात्स्वयमेव त्रिलोकभुक्

ସେହିପରି ସେ ନୈଋତି ଦିଗର ଅଧିପତି ହେଲା ଏବଂ ନିଜେ ଜଳର ଅଧୀଶ ମଧ୍ୟ ହେଲା। ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଧନାଧ୍ୟକ୍ଷ ପଦ ପାଇ ବଲି ସେତେବେଳେ ନିଜେ ଏହି ପଦଗୁଡ଼ିକୁ ଧାରଣ କଲା। ଏଭଳି ବଲି ସତ୍ୟସତ୍ୟ ତ୍ରିଲୋକର ଭୋକ୍ତା ଓ ସାର୍ବଭୌମ ହେଲା।

Verse 143

शिवार्चनरतेनैव कितवेन बलिर्द्विजाः । पूर्वाभ्यासेन तेनैव महादानरतोऽभवत्

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, କିତବ (କପଟ) ହେଲେ ମଧ୍ୟ ବଲି ଶିବାର୍ଚ୍ଚନାରେ ରତ ଥିବାରୁ, ଏବଂ ପୂର୍ବାଭ୍ୟାସଜନିତ ସେହି ସଂସ୍କାରବଳରୁ, ମହାଦାନ ଓ ଉଦାରତାରେ ନିବିଡ଼ ହେଲା।

Verse 144

एकदा तु सभामध्ये आस्थितो भृगुणा सह । दैत्येंद्रैः संवृतः श्रीमाञ्छंडामर्कौ वचोऽब्रवीत्

ଏକଦା ସେ ଭୃଗୁଙ୍କ ସହ ସଭାମଧ୍ୟରେ ଆସୀନ ଥିଲା। ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବୃତ ସେଇ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଚଣ୍ଡ ଓ ଅମର୍କଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି କଥା କହିଲା।

Verse 145

आवासः क्रियतामत्र क्रियतामत्र असुरैर्म्मम सन्निधौ । हित्वा पातालमद्यैव मा विलंबितुमर्हथ

ମୋ ସନ୍ନିଧିରେ ଏଠାରେ ହିଁ ଅସୁରମାନେ ଆବାସ ତିଆରି କରନ୍ତୁ—ହଁ, ଏଠାରେ ହିଁ କରନ୍ତୁ। ଆଜି ହିଁ ପାତାଳକୁ ତ୍ୟାଗ କର; ବିଳମ୍ବ କରିବା ତୁମମାନଙ୍କୁ ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 146

भार्गवस्तदुपश्रुत्य प्रहस्येदमुवाच ह । यज्ञैश्च विविधैश्चैव स्वर्गलोके महीयते

ଏହା ଶୁଣି ଭାର୍ଗବ (ଭୃଗୁ) ହସି କହିଲେ—ବିଭିନ୍ନ ଯଜ୍ଞମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ଓ ମହିମା ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 147

याज्ञिकैश्च महाराज नान्यथा स्वर्गमेव हि । भोक्तुं हि पार्यते राजन्नान्यता मम भाषितम्

ହେ ମହାରାଜ, ଯାଜ୍ଞିକ କ୍ରିୟାଦ୍ୱାରା ହିଁ—ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ—ସ୍ୱର୍ଗଭୋଗ ସମ୍ଭବ। ହେ ରାଜନ, ଏହି ମୋର ନିଶ୍ଚିତ କଥା।

Verse 148

गुरोर्वचनमाज्ञाय दैत्येंद्रो वाक्यमब्रवीत् । मया कॉतं च यत्कर्म तेन सर्वे महासुराः । स्वर्गे वसंतु सुचिरं नात्र कार्या विचारणा

ଗୁରୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ବୁଝି ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର କହିଲା—ମୁଁ ଯେ କର୍ମ କରିବି, ତାହାଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ମହାସୁର ଦୀର୍ଘକାଳ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବସୁନ୍ତୁ; ଏଠାରେ ବିଚାର ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ।

Verse 149

प्रहस्यो वाच भगवान्भार्गवाणां महातपाः । बलिनं बालिशं मत्वा शुक्रो बुद्धिमतां वरः

ତେବେ ଭାର୍ଗବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାତପସ୍ବୀ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଗବାନ ଶୁକ୍ର, ବଳୀକୁ ବଳବାନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସରଳ ଭାବି ହସି କହିଲେ।

Verse 150

यत्त्वयोक्तं च वचनं बले मम न रोचते । इहैव त्वं समा गत्य वस्तुं चेच्छसि सुव्रत

ହେ ବଳି, ତୁମେ କହିଥିବା କଥା ମୋତେ ରୁଚେ ନାହିଁ। ହେ ସୁବ୍ରତ, ଯଦି ତୁମେ ନିରାପଦ ଭାବେ ବସିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ଏଠାକୁ ଆସି ଏଠାରେ ହିଁ ରୁହ।

Verse 151

अश्वमेधशतेनैव यज त्वं जातवेदसम् । कर्म्मभूमिं गतो भूत्वा मा विलंबितुमर्हसि

ତୁମେ ଶତ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞଦ୍ୱାରା ଜାତବେଦସ (ଅଗ୍ନି)ଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଆରାଧନା କର। କର୍ମଭୂମିକୁ ଗତ ହୋଇ ଏବେ ବିଳମ୍ବ କରିବା ତୁମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 152

तथेति मत्वा स बलिर्महात्मा हित्वा तदानीं त्रिदिवं मनस्वी । दैत्यैः समेतो गुरुणा च संगतो ययौ भुवं सोनुचरैः समेतः

“ତଥାସ୍ତୁ” ବୋଲି ମନେ କରି ସେ ଦୃଢସଙ୍କଳ୍ପୀ ମହାତ୍ମା ବଳି ସେହି କ୍ଷଣେ ତ୍ରିଦିବ (ସ୍ୱର୍ଗ) ତ୍ୟାଗ କରି ପୃଥିବୀକୁ ଗଲା। ସେ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ, ଗୁରୁଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ, ଅନୁଚରମାନେ ଘେରି ରହିଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଗଲା।

Verse 153

तन्नर्मदाया गुरुकुल्यसंज्ञकं तीरे महातीर्थमुदारशोभम् । गत्वा तदा दैत्यपतिर्महात्मा जित्वा समग्रं वसुधावलं च

ତାପରେ ମହାତ୍ମା ଦୈତ୍ୟପତି ନର୍ମଦା ତଟରେ ‘ଗୁରୁକୁଲ୍ୟା’ ନାମକ ଅତି ଶୋଭାମୟ ମହାତୀର୍ଥକୁ ଗଲା; ଏବଂ (ନିଜ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ସ୍ଥାପନ କରି) ପୃଥିବୀମଣ୍ଡଳର ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ଜୟ କଲା।

Verse 154

ततोऽश्वमेधैर्बहुभिर्विचक्षणो गुरुप्रयुक्तः स महायशाबलिः । ईजे च दीक्षां परमामुपेतो वैरोचनिं सत्यवतां वरिष्ठः

ତାପରେ ଗୁରୁଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ସେ ବିଚକ୍ଷଣ, ମହାଯଶସ୍ବୀ ବଳି ଅନେକ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କଲା। ପରମ ଦୀକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କରି, ବିରୋଚନପୁତ୍ର, ସତ୍ୟବାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ବିଧିପୂର୍ବକ ଯଜନ କଲା।

Verse 155

कृत्वा ब्राह्मणमाचार्यमृत्विजः षोडशाऽभवन् । सुपरीक्षितेन तेनैव भार्गवेण महात्मना

ସେହି ମହାତ୍ମା ଭାର୍ଗବ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଆଚାର୍ୟ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କରି, ଷୋଳ ଜଣ ଋତ୍ୱିଜ (ଯାଜକ) ହେଲେ—ଯେମାନେ ସେହି ମହାତ୍ମା (ଶୁକ୍ର) ଦ୍ୱାରା ସୁପରୀକ୍ଷିତ ଓ ଚୟିତ ଥିଲେ।

Verse 156

यज्ञानामूनमेकेन शतं दीक्षापरेण हि । बलिना चाश्वमेधानां पूर्णं कर्तुं समादधे

ଦୀକ୍ଷାପରାୟଣ ସେ ରାଜାଙ୍କ ଯଜ୍ଞସଂଖ୍ୟା ଶତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବାକୁ ଗୋଟିଏ କମ୍ ଥିଲା; ତେଣୁ ବଳି ଅଶ୍ୱମେଧଯଜ୍ଞର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶତସଂଖ୍ୟା ପୂରଣ କରିବାକୁ ସଙ୍କଳ୍ପ କଲେ।

Verse 157

यावद्यज्ञशतं पूर्णं तस्य राज्ञो भविष्यति । पुरा प्रोक्तं मया चात्र ह्यदित्या व्रतमुत्तमम्

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ରାଜାଙ୍କ ଯଜ୍ଞଶତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ ନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—ଏଠାରେ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ କହିଥିବା ପରି—ଅଦିତିଙ୍କ ଉତ୍ତମ ବ୍ରତ ହିଁ ପ୍ରବଳ ହୁଏ।

Verse 158

व्रतेन तेन संतुष्टो भगवान्हरिरीश्वरः । बटुरूपेम महता पुत्रभूतो बभूव ह

ସେଇ ବ୍ରତରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଭଗବାନ୍ ହରି—ପରମେଶ୍ୱର—ମହାନ ବଟୁ (ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ) ରୂପେ ପୁତ୍ରଭାବେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 159

अदित्याः कश्यपेनैव उपनीतस्तदा प्रभुः । उपनीतेऽथ संप्राप्तो ब्रह्मा लोकपितामहः

ତେବେ ଅଦିତିଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ କଶ୍ୟପ ନିଜେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଉପନୟନ ସଂସ୍କାର କଲେ; ଉପନୟନ ସମ୍ପନ୍ନ ହେବା ପରେ ଲୋକପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 160

दत्तं यज्ञोपवीतं च ब्रह्मणा परमेष्ठिना । दंडकाष्ठं प्रदत्तं हि सोमेन च महात्मना

ପରମେଷ୍ଠୀ ବ୍ରହ୍ମା ଯଜ୍ଞୋପବୀତ ପ୍ରଦାନ କଲେ; ଏବଂ ମହାତ୍ମା ସୋମ ଦଣ୍ଡକାଷ୍ଠ ମଧ୍ୟ ଦେଲେ।

Verse 161

मेखला च समानीता अजिनं च महाद्भुतम् । तथा च पादुके चैव मह्या दत्ते महात्मनः

ମେଖଳା ଆଣାଗଲା, ଅତ୍ୟଦ୍ଭୁତ ମୃଗଚର୍ମ ମଧ୍ୟ; ଏବଂ ପୃଥିବୀ ଦେବୀ ସେଇ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ପାଦୁକା ମଧ୍ୟ ଦାନ କଲେ।

Verse 162

तत्र भिक्षा समानीता भवान्या चार्थसिद्धये । एवं भगवते दत्तं विष्णवे बटुरूपिणे

ସେଠାରେ ଅର୍ଥସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଭବାନୀ ଭିକ୍ଷା ଆଣିଲେ; ଏଭଳି ବଟୁରୂପଧାରୀ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସେ ଦାନ ଅର୍ପିତ ହେଲା।

Verse 163

अभिवंद्य श्रीशो वामनो ह्दितिं तथा । कश्यपंच महातेजा यज्ञवाटं जगाम च । याज्ञिकस्य बलेराह च्छलनार्थं स्वयं प्रभुः

ଶ୍ରୀଶ—ବାମନ—ପ୍ରଣାମ କରି ଅଦିତି ଓ ମହାତେଜସ୍ବୀ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ବନ୍ଦନ କଲେ, ପରେ ଯଜ୍ଞବାଟକୁ ଗଲେ। ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା ବଳିଙ୍କୁ ଛଳିବା ପାଇଁ ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରଭୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 164

तदा महेशः स जगाम स्वर्गं प्रकंपयन्गां प्रपदा भरेण । स वामनो बटुरूपी च साक्षाद्विष्णुः परात्मा सुरकार्यहेतोः

ତେବେ ସେଇ ମହେଶ ପଦଭାରରେ ପୃଥିବୀକୁ କମ୍ପିତ କରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ। ବଟୁରୂପୀ ବାମନ ସାକ୍ଷାତ୍ ବିଷ୍ଣୁ—ପରମାତ୍ମା—ଦେବକାର୍ଯ୍ୟହେତୁ ଥିଲେ।

Verse 165

गीर्भिर्यथार्थाभिरभिष्टुतो जनैर्मुनीश्वरैर्देवगणैर्महात्मा । त्वरेण गच्छन्स च यज्ञवाटं प्राप्तस्तदानीं जगदेकबंधुः

ଲୋକମାନେ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଓ ଦେବଗଣ ଯଥାର୍ଥ ବାଣୀରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ସେ ମହାତ୍ମା ତ୍ୱରାରେ ଗତି କରି ସେତେବେଳେ ଯଜ୍ଞବାଟକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ—ସମଗ୍ର ଜଗତର ଏକମାତ୍ର ବନ୍ଧୁ।

Verse 166

उद्गापयन्साम यतो हि साक्षाच्चकार देवो बटुरूपवेषः । उद्गीयमानो भगवान्स ईश्वरो वेदांत वेद्यो हरिरीश्वरः प्रभुः

ବଟୁ-ବ୍ରହ୍ମଚାରୀର ବେଶ ଧାରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦେବ ସାକ୍ଷାତ୍ ସାମଗାନ ଗାଇବାକୁ କରାଇଲେ। ଗାୟିତ ହେଉଥିବା ସେଇ ଭଗବାନ୍ ହରି ହିଁ ଈଶ୍ୱର, ପ୍ରଭୁ, ବେଦାନ୍ତେ ବେଦ୍ୟ ପରମେଶ୍ୱର।

Verse 167

ददर्श तं महायज्ञमश्वमेधं बलेस्तदा । द्वारि स्थितो महातेजा वामनो बटुरूपधृक्

ତେବେ ସେ ବଲିଙ୍କ ମହା ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞକୁ ଦେଖିଲା। ଦ୍ୱାରେ ବଟୁରୂପ ଧାରଣ କରି ତେଜସ୍ୱୀ ବାମନ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ।

Verse 168

ब्रह्मरूपेण महता व्याप्तमासीद्दिगंतरम् । पवमानस्य च बटोर्वामनस्य महात्मनः

ସେଇ ପବମାନ ମହାତ୍ମା ବଟୁ ବାମନଙ୍କ ବିଶାଳ ବ୍ରହ୍ମସଦୃଶ ରୂପ ଦିଗନ୍ତର ସମସ୍ତକୁ ବ୍ୟାପି ରହିଥିଲା।

Verse 169

तच्छ्रुत्वा च बलिः प्राह शंडामर्क्कौ च बुद्धिमान् । ब्राह्मणाः कतिसंख्याश्च आगताः संति ईक्ष्यताम्

ଏହା ଶୁଣି ବୁଦ୍ଧିମାନ ବଲି ଶଣ୍ଡ ଓ ମର୍କଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଦେଖ, କେତେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆସିଛନ୍ତି; ସଂଖ୍ୟା ଜାଣିଆସ।”

Verse 170

तथेति मत्वा त्वरितावुत्थितौ तौ तदा द्विजाः । शंडामर्कौ समागम्य मंडपद्वारि संस्थितौ

“ତଥାସ୍ତୁ” ବୋଲି ଭାବି ସେଇ ଦୁଇ ଦ୍ୱିଜ ଶୀଘ୍ର ଉଠିଲେ। ଶଣ୍ଡ ଓ ମର୍କ ଯାଇ ମଣ୍ଡପଦ୍ୱାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ।

Verse 171

ददृशाते महात्मानं श्रीहरिं बटुरूपिणम् । त्वरितौ पुनरायातौ बलेः शंसयितुं तदा

ସେମାନେ ମହାତ୍ମା ଶ୍ରୀହରିଙ୍କୁ ବଟୁ-ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ରୂପରେ ଦେଖିଲେ। ତାପରେ ଶୀଘ୍ର ଫେରି ଯାଇ ବଲିଙ୍କୁ ସେଇ ସମ୍ବାଦ ଜଣାଇଲେ।

Verse 172

ब्रह्मचारी समायात एक एव न चापरः । पठनादौ महाराज चागतस्तव सन्निधौ । किमर्थं तन्न जानीमो जानीहि त्वं महामते

“ଏକ ମାତ୍ର ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଆସିଛନ୍ତି—ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହେଁ। ହେ ମହାରାଜ, ବେଦପାଠ କରୁଥିବାବେଳେ ସେ ଆପଣଙ୍କ ସନ୍ନିଧିକୁ ଆସିଛନ୍ତି। କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆସିଛନ୍ତି ଆମେ ଜାଣୁନାହିଁ; ହେ ମହାମତି, ଆପଣେ ଜାଣନ୍ତୁ।”

Verse 173

एवमुक्ते तु वचने ताभ्यां स च महामनाः । उत्थितस्तत्क्षणादेव दर्शनार्थे बटुं प्रति

ସେମାନେ ଏପରି କହିବା ସହିତ ସେ ମହାମନା (ବଲି) ସେହି କ୍ଷଣେ ଉଠି, ବଟୁଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଆଗେଇଲେ।

Verse 174

स ददर्श महातेजा विरोचनसुतो महान् । दंडवत्पतितो भूमौ ननाम शिरसा बटुम्

ମହାତେଜସ୍ବୀ ବିରୋଚନପୁତ୍ର ବଲି ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ଦଣ୍ଡବତ୍ ଭାବେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି, ଶିର ନମାଇ ସେଇ ବଟୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 175

आनयित्वा बटुं सद्यः संनिवेश्यः निजासने । अर्घ्यपाद्येन महताभ्यर्चयामास तं बटुम्

ସେ ତୁରନ୍ତ ବଟୁଙ୍କୁ ଆଣି ନିଜ ଆସନରେ ବସାଇଲେ ଏବଂ ପ୍ରଚୁର ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ପାଦ୍ୟ ଦେଇ ସେଇ ବଟୁଙ୍କୁ ଭକ୍ତିସହିତ ପୂଜା କଲେ।

Verse 176

विनम्रकंधरो भूत्वा उवाच श्लक्ष्णया गिरा । कुतः कस्माच्च कस्यासि तच्छिघ्रं कथ्यतां प्रभो

ସେ ବିନୟରେ କାନ୍ଧ ନମାଇ ମୃଦୁ ବାଣୀରେ କହିଲା— “ଆପଣ କେଉଁଠାରୁ ଆସିଛନ୍ତି? ଆପଣ କିଏ, ଏବଂ କାହାର? ହେ ପ୍ରଭୁ, ଶୀଘ୍ର କହନ୍ତୁ।”

Verse 177

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य विरोचनसुतस्य वै । मनसा हृषितश्चासौ वामनो वक्तुमारभत्

ବିରୋଚନପୁତ୍ରଙ୍କ ଏହି ବଚନ ଶୁଣି ବାମନ ମଧ୍ୟ ମନେ ହର୍ଷିତ ହୋଇ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 178

भगवानुवाच । त्वं हि राजा त्रिलोकेशो नान्यो भवितुमर्हसि । स्वकुलं न्यूनतां गच्छेद्यो वै कापुरुषः स्मृतः

ଭଗବାନ କହିଲେ— “ତୁମେ ହିଁ ତ୍ରିଲୋକେଶ୍ୱର ରାଜା; ଏହାକୁ ଅନ୍ୟ କେହି ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ ଯେ କାପୁରୁଷ ଭାବେ ସ୍ମୃତ, ସେ ନିଜ କୁଳକୁ ହ୍ରାସକୁ ନେଇଯାଏ।”

Verse 179

समं वा चाधिको वापि यो गच्छेत्पुरुषः स्मृतः । त्वया कृतं च यत्कर्म्म न कृतं पूर्वजैस्तव

ସମାନ ହେଉ କି ଅଧିକ, ଯେ ପୁରୁଷ ନିକଟକୁ ଆସେ ତାହାକୁ ଯଥୋଚିତ ସତ୍କାର କରିବା ଉଚିତ। ତୁମେ ଯେ କର୍ମ କରିଛ, ସେହି କର୍ମ ତୁମ ପୂର୍ବଜମାନେ ମଧ୍ୟ କରିନଥିଲେ।

Verse 180

दैत्यानां च वरिष्ठा ये हिरण्यकसिपादयः । कृतं महत्तपो येन दिव्यं वर्षसहस्रकम्

ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଆଦିମାନେ ମହାତପ କରିଥିଲେ, ଯାହା ଏକ ହଜାର ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଥିଲା।

Verse 181

शरीरं भक्षितं यस्य जुषाणस्य तपो महत् । पिपीलिकाभिर्बहुभिर्दंशैश्चैव समावृतम्

ସେ ମହାତପସ୍ୟାରେ ଅଟୁଟ ଭକ୍ତିରେ ନିମଗ୍ନ ଥିଲେ; ଅନେକ ପିପିଳିକା ଓ ସେମାନଙ୍କ ଦଂଶରେ ତାଙ୍କ ଶରୀର ସର୍ବତ୍ର ଆବୃତ ହୋଇ ଭକ୍ଷିତ ପରି ହେଉଥିଲା।

Verse 182

अभवत्तस्य तज्ज्ञात्वा सुरेंद्रो ह्यगमत्पुरा । नगरं तस्य च तदा सैन्येन महता वृतः

ଏହା ଘଟିଲା ବୋଲି ଜାଣି ଦେବେନ୍ଦ୍ର ଇନ୍ଦ୍ର ତାହାର ନଗରକୁ ଗଲେ; ସେ ସମୟରେ ସେ ନଗର ମହାସେନାଦ୍ୱାରା ଘେରା ଥିଲା।

Verse 183

तत्सन्निधौ हताः सर्वे असुरा दैत्यशत्रुणा । विंध्या तु महिषी तस्य नीयमाना निवारिता

ତାହାର ସନ୍ନିଧିରେ ଦୈତ୍ୟଶତ୍ରୁ ସମସ୍ତ ଅସୁରଙ୍କୁ ହତ କଲେ; କିନ୍ତୁ ‘ବିନ୍ଧ୍ୟା’ ନାମକ ତାଙ୍କ ମହିଷୀକୁ ନେଇଯାଉଥିବାବେଳେ ରୋକାଗଲା।

Verse 184

नारदेन पुरा राजन्किंचित्कार्यं चिकीर्षुणा । शंभोः प्रसादादखिलं मनसा यत्समीक्षितम् । दैत्येंद्रेण च तत्सर्वं तपसैव वशीकृतम्

ହେ ରାଜନ୍, ପୁରା ନାରଦ ଗୋଟିଏ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ମନସା ସମସ୍ତକୁ ଦେଖିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର କେବଳ ତପସ୍ୟାଦ୍ୱାରା ସେ ସବୁକୁ ବଶ କଲା।

Verse 185

तस्याः पुत्रो महातेजा येन नीतोऽभवत्सभाम् । तस्य पुत्रो महाभाग पिता ते पितृवत्सलः । नाम्ना विरोचनो विद्वानिंद्रो येन महात्मना

ତାହାର ପୁତ୍ର ମହାତେଜସ୍ବୀ ଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କେହି ସଭାକୁ ଆଣାଗଲା। ହେ ମହାଭାଗ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ହେଉଛନ୍ତି ତୁମ ପିତା—ପିତୃଭକ୍ତ—‘ବିରୋଚନ’ ନାମକ ବିଦ୍ୱାନ ମହାତ୍ମା; ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ନିଗୃହୀତ/ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲେ।

Verse 186

दानेन तोषितो राजन्स्वेनैव शिरसा तदा । तस्यात्मजोसि भो राजन्कृतं ते परमं यशः

ହେ ରାଜନ୍, ଦାନଦ୍ୱାରା—ଅର୍ଥାତ୍ ନିଜ ଶିର ଅର୍ପଣ କରି—ସେ ତେବେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ। ହେ ନୃପ, ତୁମେ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର; ଏହିପରି ତୁମ ପରମ ଯଶ ହେଲା।

Verse 187

यशोदीपेन महता दग्धाः शलभवत्सुराः । इंद्रोपि निर्जितो येन त्वया नास्त्यत्र संशयः

ତୁମ ଯଶର ମହାଦୀପରେ ଦେବତାମାନେ ଶଲଭ ପରି ଦଗ୍ଧ ହେଲେ; ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଜିତିଛ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 188

श्रुतमस्ति मया सर्वं चरितं तव सुव्रत । अल्पकोऽहमिहायातो ब्रह्मचर्यव्रते स्थितः

ହେ ସୁବ୍ରତ, ତୁମ ସମସ୍ତ ଚରିତ୍ର ମୁଁ ଶୁଣିଛି। ମୁଁ ଅଲ୍ପଭାବେ ଏଠାକୁ ଆସିଛି, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ବ୍ରତରେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 189

उटजार्थे च मे देहि भूमीं भूमिभृतांवर । बटोस्तस्यैव तद्वाक्यं श्रुत्वा बलिरभाषत

“ହେ ଭୂମିଭୃତାଂବର, ଉଟଜ ପାଇଁ ମୋତେ ଭୂମି ଦିଅ।” ସେହି ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ବଟୁର କଥା ଶୁଣି ବଳି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 190

हे बटो पंडितो भूत्वा यदुक्तं वचनं पुरा । शिशुत्वात्तन्न जानासि श्रुत्वा मन्ये यथार्थतः

“ହେ ବଟୁ! ପଣ୍ଡିତ ହୋଇ ପୂର୍ବେ କୁହାଯାଇଥିବା କଥାକୁ ତୁମେ ପୁନରୁକ୍ତି କରୁଛ; କିନ୍ତୁ ଶିଶୁତ୍ୱରୁ ତାହାର ମର୍ମ ଜାଣୁନାହ—ତୁମ କଥା ଶୁଣି ମୁଁ ଏହିକୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବୁଛି।”

Verse 191

वद शीघ्रं महाभाग कियन्मात्रां महीं तव । दास्यामि त्वरितेनैव मनसा तद्विमृश्यताम्

ଶୀଘ୍ର କହ, ମହାଭାଗ! ତୁମକୁ କେତେ ଭୂମି ଦରକାର? ମୁଁ ତୁରନ୍ତ ଦେଇଦେବି—ମନରେ ଭଲଭାବେ ବିଚାର କର।

Verse 192

तदाह वामनो वाक्यं स्मयन्मधुरया गिरा । असंतोषपरा ये च विप्रा नष्टा न संशयः

ତେବେ ବାମନ ହସି ମଧୁର ବାଣୀରେ କହିଲେ—ଅସନ୍ତୋଷପରା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନଶ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 193

संतुष्टा ये हि विप्रास्ते नान्ये वेषधरा ह्यमी । स्वधर्मनिरता राजन्निर्दंभा निरवग्रहाः

ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ସେମାନେ ହିଁ ସତ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ; ଅନ୍ୟେ କେବଳ ବେଷଧାରୀ। ହେ ରାଜନ, ସନ୍ତୁଷ୍ଟମାନେ ସ୍ୱଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଦମ୍ଭହୀନ ଓ ମମତାହୀନ।

Verse 194

निर्मत्सरा जितकोधावदान्या हि महामते । विप्रास्ते हि महाभाग तैरियं धार्यते मही

ହେ ମହାମତେ! ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମତ୍ସରହୀନ, କ୍ରୋଧଜୟୀ ଓ ଦାନଶୀଳ। ହେ ମହାଭାଗ ରାଜନ, ଏମିତି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ହିଁ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

Verse 195

मनस्वी त्वं बहुत्वाच्च दातासि भुवनत्रये । तथापि मे प्रदातव्या मही त्रिपदसंमिता

ତୁମେ ଦୃଢମନା ଏବଂ ତ୍ରିଭୁବନରେ ବହୁଦାନ ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦାତା; ତଥାପି ମୋତେ ତିନି ପଦ ପରିମିତ ଭୂମି ଦେବାକୁ ହେବ।

Verse 196

बहुत्वे नास्ति मे कार्यं मह्या वै सुरसूदन । प्रवेशमात्रमुटजं तथा मम भविष्यति

ହେ ସୁରସୂଦନ! ମୋତେ ବହୁତ ଭୂମିର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ; କେବଳ ପ୍ରବେଶମାତ୍ର ସ୍ଥାନ ଥିବା ଏକ କୁଟୀର ମୋ ପାଇଁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ହେବ।

Verse 197

त्रिपदं पूर्यतेऽस्माकं वस्तुं नास्त्यत्र संशयः । देहि मे क्रमतो राजन्यावद्भूमिभविष्यति । तावत्संख्या प्रदातव्या यदि दातासि भो बले

ଆମ ‘ତିନି ପଦ’ ନିଶ୍ଚୟ ପୂରଣ ହେବ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ହେ ରାଜନ! ଯେତେଦିନ ପୃଥିବୀ ରହିବ, ସେତେଦିନ ମୋତେ କ୍ରମେ କ୍ରମେ ପଦେ ପଦେ ଦିଅ; ହେ ବଲି, ତୁମେ ଯଦି ସତ୍ୟ ଦାତା, ତେବେ ସେଇ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଂଖ୍ୟା ଦେବାକୁ ହେବ।

Verse 198

प्रहस्य तमुवाचेदं बलिर्वैरोचनात्मजः । दास्यामि ते महीं कृत्सां सशैलवनकाननाम्

ହସି ଭିରୋଚନପୁତ୍ର ବଲି ତାହାକୁ କହିଲା—“ପର୍ବତ, ବନ ଓ କାନନ ସହିତ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦାନ କରିବି।”

Verse 199

मदीयां वै महाभाग मया दत्तां गृहाम वै । याचकोऽसि बटो पश्य दानं दैत्याप्रयाचसे

ହେ ମହାଭାଗ! ଯାହା ମୋର, ଯାହା ମୁଁ ଦେଇଛି, ତାହା ଗ୍ରହଣ କର। ଦେଖ, ହେ ବଟୁ! ତୁମେ ଯାଚକ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଦୈତ୍ୟଙ୍କଠାରୁ ଏହି ଦାନଟି ଠିକ୍ ଭାବେ ମାଗୁନାହଁ।

Verse 200

याचको ह्यल्पको वास्तु दाता सर्वं विमृश्य वै । तथा विलोक्य चात्मानं ह्यर्थिभ्यश्च ददाति वै

ଯାଚକର ଅନୁରୋଧ ଛୋଟ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ଦାତା ସବୁକିଛି ବିଚାର କରି, ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଦେଖି, ଅର୍ଥୀମାନଙ୍କୁ ଦାନ ଦିଅନ୍ତି।